Trybunał Konstytucyjny Liechtensteinu utrzymał w mocy orzeczenie ws. zmian w statucie TiVi Foundation, które przeniosły władze nad spółką z Zygmunta Solorza na jego dzieci. Tym samym wyrok jest ostateczny i potwierdza, że sukcesja w rodzinie znanego biznesmena została skutecznie dokonana.

Po trzech latach od wejścia w życie ustawy o fundacji rodzinnej przyszedł czas na ocenę przez rząd funkcjonowania tej instytucji prawnej. A same fundacje mają jeszcze rok na przeprowadzenie wymaganych przez ustawę audytów, przede wszystkim pod kątem celów działania i zgodności z prawem. Jedno i drugie odbywa się cieniu zarzutów, że fundacje rodzinne bardziej służą unikaniu opodatkowania niż międzypokoleniowej sukcesji firm.

Najpoważniejsze ryzyko przeglądu wiąże się ze zmianą modelu opodatkowania. W praktyce oznaczałaby ona odejście od założeń, na podstawie których właściciele firm rodzinnych podejmowali decyzje sukcesyjne i inwestycyjne. Dla adresatów ustawy - przedsiębiorców rodzinnych tworzących znaczącą część PKB i miejsc pracy - stabilność oraz przewidywalność prawa są warunkiem zaufania do państwa. Zmiana reguł po trzech latach funkcjonowania instytucji może osłabić decyzje o pozostawianiu kapitału rodzinnego w Polsce - pisze Piotr Aleksiejuk, radca prawny, wspólnik kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy.

Ministerstwo Rozwoju i Technologii opublikowało przegląd ustawy o fundacji rodzinnej, kreśląc kierunki zapowiadanych zmian. Mają one uwypuklić cel sukcesyjny fundacji rodzinnej, a także m.in. poluzować sztywne ramy jej organizacji, zapewnić skarbówce stały dostęp do informacji oraz wprowadzić wymóg ujawniania majątku wniesionego do fundacji w oświadczeniach majątkowych osób pełniących funkcje publiczne.

Najdalej idącą i niedyskutowaną do tej pory propozycją jest gotowość rozważenia przez Ministerstwo Finansów zmiany modelu opodatkowania wypłacanych przez fundację świadczeń – zamiast opodatkowania fundacji CIT, w takim przypadku podatnikami staliby się beneficjenci, na których nałożony zostałby PIT – pisze Paweł Tomczykowski, partner zarządzający kancelarią Tomczykowski Tomczykowska.

Pomimo zmieniającej się rzeczywistości gospodarczej oraz nieustających zmian prawnych i podatkowych, przedsiębiorcom niezmiennie przyświecają dwa cele: ograniczenie ryzyka oraz zmniejszenie obciążeń podatkowych. Powszechnie stosowanym modelem działania jest przenoszenie przez przedsiębiorców najbardziej wartościowych składników majątku, najczęściej nieruchomości, do wyodrębnionego podmiotu prowadzącego działalność o ograniczonym ryzyku, a następnie odpłatne udostępnianie jej dla podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Czy w takim modelu sprawdzi się fundacja rodzinna? - pisze Mateusz Dyśko, radca prawny, doradca podatkowy.

Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi prace nad włączeniem fundacji rodzinnych do Krajowego Rejestru Sądowego. Rozwiązałoby to sygnalizowane problemy z dotychczasowym rejestrem tych fundacji, prowadzonym przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Są jednak wątpliwości, czy lekarstwo nie okaże się gorsze od choroby – KRS nie zapewnia bowiem tak wysokiego poziomu ochrony danych wrażliwych o rodzinnym majątku.

Po trzech latach obowiązywania przepisów o fundacji rodzinnej można dostrzec, w jaki sposób sądy administracyjne oceniają rozstrzygnięcia organów podatkowych, w tym te wydawane niedługo po wejściu w życie ustawy o fundacji rodzinnej. Wydaje się, że sądy administracyjne przychylniej podchodzą do podatników zarządzających majątkiem rodzinnym z poziomu fundacji niż dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej - pisze Monika Grobelska, doradca podatkowy, Senior Associate w kancelarii Tomczykowski Tomczykowska.

Najem nieruchomości przez fundację rodzinną na rzecz podmiotu powiązanego nie może korzystać z preferencyjnego opodatkowania. Jeśli jednak odbywa się on na zasadach rynkowych, nie dochodzi do powstania ukrytych zysków. Potwierdza to skarbówka w niedawnej interpretacji. Według ekspertów to właściwe podejście. Zwracają jednak uwagę, że po trzech latach przepisy o fundacji rodzinnej nadal budzą wiele wątpliwości interpretacyjnych. Niepokojące są też zapowiedzi zmian ustawy.

Fundacja rodzinna bezapelacyjnie posiada potencjał, by stać się jednym z podstawowych narzędzi transformacji pokoleniowej w firmach prywatnych. Warunkami koniecznymi są jednak stabilność regulacyjna, usprawnienie procesów rejestrowych oraz precyzyjne określenie ram preferowanej działalności - pisze Piotr Aleksiejuk, radca prawny, partner zarządzający kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy.

Fundacja rodzinna ma sens wtedy, gdy służy realnym celom sukcesyjnym, porządkuje zasady zarządzania majątkiem, chroni go przed rozdrobnieniem i pozwala reinwestować środki w ramach dozwolonej działalności. Dlatego trzeba patrzeć na nią szeroko jako na element całej struktury rodzinnej i biznesowej. W praktyce kluczowe jest ustalenie, jaki majątek warto do niej wnosić, kto ma korzystać ze świadczeń i jakie ma być powiązanie fundacji z innych podmiotami, bo z pozoru korzystne decyzje mogą zamknąć inne możliwości, np. w zakresie estońskiego CIT w spółce zależnej - mówi Jakub Wirski, doradca podatkowy w Gardens Tax & Legal.

Czy członkowie zarządu mogą mieć pewność, że podejmowane decyzje biznesowe rzeczywiście mieszczą się w granicach dopuszczalnego ryzyka i nie narażają ich na odpowiedzialność? Czy wystarczające jest działanie w dobrej wierze, czy też współczesne standardy wymagają czegoś więcej? I wreszcie - czy sposób podejmowania decyzji pozwala je obronić także prawnie? – pisze Michał Połaniecki, radca prawny, wspólnik w kancelarii 5E LEGAL.

Zdarza się, że po podpisaniu aktu założycielskiego fundacji rodzinnej, ustaleniu statutu i złożeniu wniosku o wpis do rejestru, a jeszcze przed zarejestrowaniem, pojawia się potrzeba zmiany lub „doszlifowania” statutu: doprecyzowania lub korekty postanowień albo reakcji na zmianę sytuacji rodzinnej lub biznesowej. Czy sąd rejestrowy potraktuje taką modyfikację jako przeszkodę do wpisu? Co do zasady - nie. Kluczowe jest jednak, aby zmiany dokonać poprawnie i skutecznie „wprowadzić” nową wersję statutu do sprawy rejestrowej – pisze Krzysztof Smaga, adwokat, wspólnik w kancelarii 5E LEGAL.

Ministerstwo Finansów proponuje, by organy skarbowe uzyskały pełny dostęp do akt zgromadzonych w rejestrze fundacji rodzinnych i mogły analizować zgromadzone w nich dokumenty, bez potrzeby uzyskiwania zgody sądu i ujawniania samej fundacji swojego zainteresowania jej sprawami. W ocenie prawników, pomysł idzie zbyt daleko. Może się nawet okazać, że przedsiębiorcy odwrócą się od polskich fundacji rodzinnych i zaczną szukać innych jurysdykcji, jak np. Liechtenstein.

Ministerstwo Rozwoju i Technologii zorganizowało prekonsultacje nowelizacji ustawy o fundacji rodzinnej. W efekcie spotkania rozpatrzy ponad 350 stron propozycji i postulatów, które otrzymało od zaproszonych podmiotów: fundatorów, przedsiębiorców, przedstawicieli sektora bankowego oraz reprezentantów resortów sprawiedliwości, finansów i rolnictwa.

Sąd ogłosił pierwszą w Polsce upadłość fundacji rodzinnej. Orzeczenie odpowiada na pytanie, czy ta relatywnie młoda forma zarządzania majątkiem ma w ogóle zdolność upadłościową. Dowodzi też, że przekazanie majątku do fundacji rodzinnej powinno być traktowane jako metoda sukcesji, a nie sposób na uniknięcie odpowiedzialności za zobowiązania. Prawnicy przyznają jednak, że ustanowienie takiej fundacji może utrudnić życie wierzycielom i ich pełnomocnikom.

W roku 2026 instytucja fundacji rodzinnej będzie obchodziła swoje trzecie urodziny (22 maja 2023 r. ustawa o fundacji rodzinnej weszła w życie). Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim na dzień 31 grudnia 2025 zarejestrował 3140 fundacji rodzinnych. Samych wniosków o rejestrację wpłynęło ponad pięć tysięcy, a średni okres oczekiwania na rejestrację wynosi ok. czternastu miesięcy - pisze Piotr Aleksiejuk, radca prawny, wspólnik kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy.

Radcowie prawni popierają zmiany w projekcie rozporządzenia dotyczącym rejestru fundacji rodzinnych, w tym rozszerzenie dostępności dokumentów elektronicznych i możliwość składania wniosków drogą elektroniczną. Konieczne są jednak dalej idące reformy, m.in. ustandaryzowanie procesu rejestracji fundacji rodzinnych - piszą radcowie prawni Piotr Aleksiejuk i Jacek Miłaszewski.

Przepisy o fundacji rodzinnej obowiązują od ponad dwóch lat, a większość fundacji złożyła pierwsze deklaracje podatkowe dopiero w 2025 roku. Jest jeszcze zbyt wcześnie, by ocenić, czy potrzebne są zmiany zasad opodatkowania. Zanim rozpoczniemy dyskusje na ten temat, trzeba najpierw przeprowadzić analizy i badania dotyczące funkcjonowania przepisów. Administracja skarbowa ma inne środki, by zwalczać nadużycia - o tym rozmawiali uczestnicy debaty Prawo.pl.

Weto prezydenta nie jest dobrym działaniem, nie jest właściwie umotywowane, a na pewno już – nie przysłuży się Polsce. Nie jest dobrym działaniem, ponieważ sankcjonuje stan niepewności podatkowej, sferę niedopowiedzeń i niejasności, w której będą żyć fundatorzy i ich fundacje. Naraża ich na niepotrzebne ryzyko prowadzenia sporów z organami podatkowymi, a pamiętać należy, że niemała część fundatorów to osoby niemłode, którym potrzebne są rozwiązania „niekwestionowalne” w razie potencjalnych kontroli podatkowych - pisze Paweł Tomczykowski, partner zarządzający kancelarią Tomczykowski Tomczykowska.