Co dalej z fundacją rodzinną? Chaotyczne zapowiedzi jej nie pomogą

Ministerstwo Finansów wraca do dyskusji nad zmianami w opodatkowaniu fundacji rodzinnej, w celu ograniczenia nadużyć. Ponownie lansuje rozwiązania, które zostały w ubiegłym roku zawetowane przez prezydenta, w tym 36-miesięczny okres karencji, dodając do nich m.in. podwyżkę stawki CIT z 15 do 19 proc. Eksperci zwracają uwagę, że celem fundacji jest budowanie kapitału rodzinnego, a powracające co kilka miesięcy zapowiedzi zmian zmniejszają zaufanie do tej instytucji. Skarbówka ma już obecnie instrumenty do eliminowania nadużyć.

Projektu nowelizacji na razie nie ma. Mamy jedynie zapowiedź zmian w ustawie o PIT i CIT, która została opublikowana w Wykazie Prac Legislacyjnych Rady Ministrów (projekt nr UD447).

- Proponuje się wprowadzenie zmian w zakresie opodatkowania fundacji rodzinnej o charakterze uszczelniającym, które polegają m.in. na uzależnieniu stosowania preferencyjnego sposobu opodatkowania od utrzymania własności składników majątku przez określony czas, tj. 36 miesięcy - informuje MF. - Dodatkowo, proponowana jest zmiana polegająca na podwyższeniu stawki opodatkowania, o której mowa w art. 24q ustawy o podatku dochodowego od osób prawnych, z 15 proc. do 19 proc. - informuje resort. 

Powrót do zawetowanych zmian

Eksperci zwracają uwagę, że to powrót do rozwiązań z ubiegłego roku.

- To zasadniczo powielenie ministerialnej propozycji, która została uchwalona przez Sejm jesienią 2025 r., ale została zawetowana przez Prezydenta RP. Są jednak dwa nowe elementy. Pierwszą nowością jest propozycja Ministerstwa Finansów, aby podwyższyć stawkę opodatkowania CIT z 15 proc. do 19 proc. w przypadku świadczeń wypłacanych przez fundacje rodzinne beneficjentom, w przypadku ukrytych zysków oraz mienia wydawanego w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Druga nowość – tym razem na korzyść beneficjentów – to propozycja objęcia zwolnieniem z PIT świadczeń otrzymywanych przez zstępnych rodzeństwa będącego fundatorami fundacji rodzinnej. Dla wielu firm rodzinnych byłaby to bardzo istotna zmiana; wiele z nich założonych zostało bowiem nie przez małżeństwo, ale przez rodzeństwo - mówi Paweł Tomczykowski, doradca podatkowy, partner zarządzający kancelarią Tomczykowski Tomczykowska.

Nowelizacja zawetowana przez prezydenta zakładała m.in., że dochody fundacji rodzinnej ze zbycia jej majątku zostałyby opodatkowane, jeżeli zbycie to nastąpi przed upływem 36 miesięcy od końca roku, w którym mienie to wniesiono do fundacji rodzinnej. 

 

Zgodnie z uzasadnieniem Kancelarii Prezydenta, "nowelizacja wprowadzała po niespełna dwóch latach niekorzystne zmiany w opodatkowaniu już założonych fundacji, do których rodziny przekazały swoje aktywa. To naruszenie zasady zaufania do państwa, którego jedynym powodem był fatalny stan finansów publicznych. Celem państwa powinno być ściganie nieuczciwych podmiotów wyłudzających VAT i omijających podatki, a nie atak na rodzinne fundacje".

 

Rozwiązania niespójne, bez oceny działania przepisów

- Niestety, uchwalone w ubiegłym roku zmiany w zakresie opodatkowania fundacji rodzinnej znacząco zmniejszyły zaufanie do tej instytucji. Rząd planował wówczas rozwiązania, które miałyby bardzo negatywne konsekwencje dla planowania sukcesyjnego i bezpieczeństwa majątkowego fundatorów oraz beneficjentów fundacji. Mimo iż ostatecznie nie weszły one w życie, trudno będzie odbudować zaufanie przedsiębiorców. Nie pomoże w tym zapowiedź powrotu do kwestionowanych rozwiązań, uzupełnionych o kolejne, niekorzystne propozycje. Trzeba przy tym podkreślić: nie mamy do czynienia z przeglądem ustawy o fundacji rodzinnej, lecz z jego projektem. Ustawodawca nie dysponuje jeszcze ostateczną, zamkniętą oceną funkcjonowania przepisów, a mimo to Ministerstwo Finansów formułuje na tej podstawie konkretne propozycje zmian, które mają wejść w życie już w 2027 r. — bez przedstawienia projektu ustawy, bez odpowiedniego vacatio legis i bez starannego uzasadnienia. Powstaje pytanie, czy jest to w ogóle realny harmonogram - mówi Izabela Andrzejewska-Czernek, radca prawny, doktor nauk prawnych.

 

Przypomina, że 11 czerwca 2026 r. Ministerstwo Rozwoju i Technologii wraz z Ministerstwem Finansów opublikowało projekt przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej, w którym rekomendowano m.in. zmiany obecnego modelu opodatkowania. "Pierwszoplanową potrzebą w sytuacji identyfikowanych nadużyć jest ograniczenie możliwości wykorzystywania istniejących już fundacji rodzinnych do opisanych rodzajów optymalizacji podatkowej. Jednocześnie istotnym jest taka konstrukcja przepisów, która pozostanie neutralna lub będzie korzystna wobec tych fundacji rodzinnych, które spełniają cel sukcesyjny i nie dążą do instrumentalnego wykorzystania preferencji. W tym zakresie należy wskazać pakiet przepisów uszczelniających, przewidziany ustawą uchwaloną dnia 17 października 2025 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych" - napisali autorzy projektu.

 

-Trudno zgodzić się z takim stanowiskiem, które — zaznaczmy — nie wynika nawet z przeglądu, ale z projektu przeglądu, wykorzystanego jako legitymizacja niekorzystnych rozwiązań. Szef Krajowej Administracji Skarbowej posiada już dziś szerokie instrumenty do eliminowania nadużyć — w szczególności klauzulę GAAR. Nie ma więc potrzeby karać wszystkich fundacji rodzinnych „z założenia", skoro narzędzia do zwalczania podatkowych patologii już istnieją. Zmiana stawki CIT (art. 24q) i zwolnienie dla zstępnych rodzeństwa to elementy dodane poza tekstem projektu przeglądu. Co więcej, oba rozwiązania są ze sobą niespójne w świetle celu, który sam projekt przeglądu sobie wyznaczył. Okres karencji 36 miesięcy ma sens jako instrument celowany — pozwala odróżnić fundacje, które rzeczywiście długoterminowo gromadzą majątek, od tych, do których aktywa wnoszone są wyłącznie po to, by je szybko zbyć z korzyścią podatkową. To zresztą dokładnie ten cel, który autorzy projektu przeglądu deklarowali: konstrukcja przepisów miała pozostać neutralna lub korzystna wobec fundacji realizujących rzeczywisty cel sukcesyjny. Tymczasem podwyżka CIT z 15 do 19 proc. od wypłacanych świadczeń jest rozwiązaniem nieselektywnym — obciąża w jednakowym stopniu fundację, która spełniła 36-miesięczny test i faktycznie realizuje sukcesję, jak i tę wykorzystywaną instrumentalnie. To podważa sens różnicowania wprowadzonego przez sam okres karencji - mówi dr Andrzejewska-Czernek.

 

-Dodatkowo, podwyżka CIT od wypłacanych przez fundację świadczeń z 15 proc. do 19 proc. będzie prowadzić w niektórych sytuacjach do łącznego opodatkowania w wysokości 34 proc. (19 proc. CIT plus 15 proc. PIT). To nie jest racjonalna ani spójna konstrukcja przepisów, a jej skutki uderzą również w te fundacje, które faktycznie realizują cel sukcesyjny, a nie tylko w te wykorzystywane do optymalizacji. Niestety, to nie jest sprawiedliwe -dodaje.

 

Fundacje mają służyć sukcesji

Piotr Aleksiejuk, radca prawny, wspólnik kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy zwraca uwagę, że projekt przeglądu przywołuje 927 wniosków o wydanie indywidualnych interpretacji podatkowych oraz 77 opinii Szefa Krajowej Administracji Skarbowej dotyczących uzasadnionego przypuszczenia unikania opodatkowania w schematach z udziałem fundacji rodzinnej. Dane te nie uzasadniają jednak wniosku o systemowym nadużywaniu instytucji. Znaczna część zapytań dotyczy bieżącego funkcjonowania fundacji — wnoszenia aktywów, świadczeń, ukrytych zysków czy VAT — a potrzeba interpretacji wskazuje przede wszystkim na konieczność zapewnienia pewności prawa, nie na dominację schematów o charakterze abuzywnym. Co więcej zdecydowana większość z nich jest pozytywna dla wnioskodawców.

- Zmiany w ustawie o fundacji rodzinnej- zwłaszcza w zakresów opodatkowania są potrzebne, ponieważ praktyka ujawniła obszary wymagające doprecyzowania. Powinny mieć jednak charakter ewolucyjny, a nie rewolucyjny. Należy eliminować nadużycia punktowo, wzmacniać bezpieczeństwo prawne i usprawniać funkcjonowanie fundacji rodzinnych, ale bez demontażu modelu, który służy sukcesji, długoterminowemu zarządzaniu majątkiem oraz pozostawaniu polskiego kapitału rodzinnego w kraju-  mówi mec. Aleksiejuk.