Fundacje rodzinne - wzrosną podatki i niepewność
Ministerstwo Finansów złagodziło część zmian planowanych w opodatkowaniu fundacji rodzinnych, m.in. skróciło z trzech do dwóch lat okres karencji. Nie zrezygnowano jednak z zamiarów podwyżki podatku z 15 do 19 proc. Opodatkowane będą dochody z najmu krótkoterminowego. Eksperci zwracają uwagę, że zmiany planowane są przed zakończeniem przeglądu przepisów.
Z przedstawionej przez Ministerstwo Finansów najnowszej wersji projektu nowelizacji ustawy o PIT i CIT (nr projektu UD 447) wynika, że resort złagodził stanowisko, ale tylko częściowo.
Piotr Aleksiejuk, radca prawny, wspólnik kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy, zwraca uwagę, że MF uwzględniło część postulatów. - Korekty przyjęte po konsultacjach nie zmieniają jednak zasadniczej kwestii: modyfikacje modelu fundacji rodzinnej powinny wynikać z kompleksowego przeglądu przewidzianego w art. 143 ustawy, a nie z kolejnej punktowej nowelizacji podatkowej. Fundacja została pomyślana jako instrument wielopokoleniowej sukcesji, utrzymania rodzinnego kapitału i dalszych inwestycji. Jej funkcjonowania nie można więc oceniać wyłącznie z perspektywy PIT i CIT - mówi Piotr Aleksiejuk.
Przypomnijmy, że zgodnie z art. 143 ustawy o fundacji rodzinnej, Rada Ministrów dokona przeglądu funkcjonowania przepisów ustawy i przedłoży Sejmowi i Senatowi informację o skutkach jej obowiązywania wraz z propozycjami zmian, po upływie trzech lat od dnia jej wejścia w życie. Przepisy te weszły w życie 22 maja 2023 r. 11 czerwca 2026 r. Ministerstwo Rozwoju i Technologii wraz z Ministerstwem Finansów opublikowało projekt przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej, w którym rekomendowano m.in. zmiany obecnego modelu opodatkowania.
Legislacja podatkowa pod kontrolą - sprawdź w LEX, na jakim etapie są projekty zmian >
Na kwestię przeglądu zwraca również uwagę Business Centre Club: "Procedowany projekt ustawy, mimo opracowania go w czasie trwającego przeglądu fundacji rodzinnej, powstał w oderwaniu od systemowej spójności prac legislacyjnych. Zmiany dotyczące fundacji powinny być traktowane jako komplementarna całość służąca zabezpieczeniu interesów polskich firm rodzinnych".
Sprzedaż mienia bez podatku po dwóch latach
Jedna z najważniejszych zmian to skrócenie planowanego okresu karencji do dwóch lat. Okres ten będzie liczony od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło wniesienie lub nieodpłatne przekazanie mienia fundacji rodzinnej. Wprowadzono wyjątek odnoszący się do sytuacji, w których zbycie składnika aktywów następuje w związku z wykonaniem decyzji organu władzy publicznej (np. w drodze postępowania egzekucyjnego, czy poprzez wywłaszczenie).
- Skrócenie karencji do dwóch lat jest właściwe, lecz sam moment sprzedaży nie powinien rozstrzygać, czy doszło do nadużycia. Zbycie akcji, obligacji lub nieruchomości może wynikać z pogorszenia sytuacji emitenta, korzystnej oferty, wezwania albo potrzeby zmiany struktury portfela. Zarząd fundacji powinien móc reagować na takie okoliczności. Bardziej proporcjonalne byłoby powiązanie dodatkowego podatku z szybką wypłatą środków fundatorowi lub beneficjentom albo z wykazaniem, że sprzedaż została zaplanowana jeszcze przed wniesieniem aktywa. Jeżeli pieniądze pozostają w fundacji i są reinwestowane, nie dochodzi przecież do konsumpcji korzyści. W takim przypadku opodatkowanie samej sprzedaży ogranicza racjonalne zarządzanie majątkiem - mówi mec. Aleksiejuk.
Czytaj też w LEX: Audyt fundacji rodzinnej >
Z kolei według dr Łukasza Samojłowicza, radcy prawnego w dziale doradztwa podatkowego w KPMG w Polsce, wprowadzenie lock-upu na sprzedaż aktywów nie jest rozwiązaniem będącym rewolucją, wywracającą instytucję fundacji rodzinnej do góry nogami. - Przemyślany proces sukcesyjny czy restrukturyzacyjny, dotyczący majątku i tak powinien być rozpisany na lata. Jednocześnie konieczność zachowania dwuletniego okresu ograniczy przypadki najbardziej rażących nadużyć przepisów. Dobrze, że w porównaniu do pierwotnego projektu nastąpiło skrócenie okresu lock-upu z trzech do dwóch lat. Dzięki temu mamy regulację podobną jak w przypadku polskich spółek holdingowych - mówi dr Łukasz Samojłowicz.
O skrócenie tego okresu apelowała m.in. Konfederacja Lewiatan, wskazując, że "projektowany lock-up nie eliminuje ryzyka zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR) w przypadkach, w których organy uznają, że sprzedaż mienia przez fundację miała na celu osiągnięcie korzyści podatkowej".
Czytaj też w LEX: Transakcje M&A z udziałem fundacji rodzinnej a antymonopolowa kontrola koncentracji >
Ministerstwo Finansów przyznało, że "należy się zgodzić ze stwierdzeniem, że wprowadzany lock-up nie likwiduje całkowicie ryzyka zakwestionowania transakcji zbycia aktywów nawet po jego upływie w oparciu o przepisy GAAR".
Rośnie opodatkowanie fundacji
Ministerstwo Finansów nie rezygnuje natomiast z planów podwyżki z 15 do 19 proc. podatku od świadczeń wypłacanych przez fundację rodzinną beneficjentom oraz mienia wydawanego w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. W trakcje konsultacji organizacje przedsiębiorców zwracały uwagę, że celem fundacji rodzinnej było stworzenie stabilnego i przewidywalnego mechanizmu sukcesji oraz zachęcenie do długoterminowego lokowania i inwestowania majątku w Polsce. Tymczasem podwyżka podatku przeczy tym celom.
Czytaj też w LEX: (Nie)dozwolona działalność fundacji rodzinnej – analiza praktyki interpretacyjnej i orzeczniczej na wybranych przykładach: działalność fundacji rodzinnej z wykorzystaniem nieruchomości >
Według MF "15 proc. stawka podatku, przy braku faktycznych wymogów w ustawie o FR odnoszących się do realizacji zasadniczego celu instytucji FR (sukcesja) „prowokuje” do podejmowania działań optymalizacyjnych".
- O ile podwyższanie podatków nigdy nie cieszy, tej zmiany nie oceniłbym jednoznacznie negatywnie. W pewnym zakresie może ona uspokoić nastroje społeczne, które w coraz większym stopniu nastawiają się przeciwko instytucji fundacji rodzinnej (z głośnym „polskim rajem podatkowym). Odpowiada ona na postulaty zachowania sprawiedliwości społecznej, a jednocześnie – przy zachowanym mechanizmie odroczenia opodatkowania – nie ogranicza możliwości realizacji podstawowego celu fundacji rodzinnej, tj. „gromadzenia mienia i zarządzania nim w interesie beneficjentów” - mówi dr Łukasz Samojłowicz.
Dr Piotr Aleksiejuk zwraca uwagę, że nie jest to rozwiązanie skierowane wyłącznie przeciwko nadużyciom. - Obejmie także fundacje, które prowadzą działalność zgodną z ustawą, nie uczestniczą w agresywnych strukturach i rzeczywiście realizują cel sukcesyjny. Zmiana tak podstawowego parametru po kilku latach obowiązywania ustawy osłabia przewidywalność całego modelu - ostrzega.
Czytaj też w LEX: Obserwacje z badań statutów po dwóch latach obowiązywania ustawy o fundacji rodzinnej >
Ministerstwo nie rezygnuje też z pomysłu opodatkowania najmu krótkoterminowego.
- Zgodnie z projektem dochody z tzw. najmu krótkoterminowego nie będą opodatkowane z zastosowaniem karnej stawki 25 proc., lecz na zasadach ogólnych. Jednocześnie odpowiednie przepisy umożliwiają odliczenie tak zapłaconego podatku od należnego podatku przy wypłatach na rzecz beneficjentów. Zatem de facto w zakresie tej działalności mamy status quo. Kwestia dostępności mieszkań jest obecnie jednym z najważniejszych wyzwań stojących przed rządzącymi, więc ta zmiana wpisuje się w plan zachowania i powiększania bazy lokalowej - mówi dr Samojłowicz.
Czytaj też w LEX: (Nie)dozwolona działalność fundacji rodzinnej – analiza praktyki interpretacyjnej i orzeczniczej na wybranych przykładach: uczestnictwo fundacji rodzinnej w spółkach >
