Fundacja rodzinna w chaosie interpretacyjnym i niejasnych planach nowelizacyjnych
Zapowiedź niekorzystnych zmian w zasadach opodatkowania fundacji rodzinnych, składana stosunkowo niedługo po ustanowieniu tej instytucji, nie budzi zaufania do polskich rozwiązań, wręcz może skłaniać do wykorzystywania struktur zagranicznych, które cechują się większą stabilnością. Jednak zapowiadane są też rozwiązania korzystne - mówi Jakub Wirski, doradca podatkowy w Gardens Tax & Legal.
Wiesława Moczydłowska: Fundacja rodzinna to młode dziecko naszego systemu prawnego i wciąż cieszy się dużym zainteresowaniem. Ale też regulacje jej dotyczące budzą sporo wątpliwości. W ich rozwianiu pomagają interpretacje indywidualne organów skarbowych. Prześledźmy zatem ciekawe zagadnienia z ostatniego kwartału dotyczące fundacji rodzinnych. Czego najczęściej dotyczą takie wnioski o interpretacje?
Jakub Wirski: Zagadnień poruszanych we wnioskach o interpretacje indywidualne jest sporo i są one różne. W praktyce większość z nich sprowadza się do jednego pytania: co takiego nieoczywistego fundacja może robić, nie tracąc zwolnienia podatkowego.
18 czerwca br. organy skarbowe wypowiedziały się w kwestii skutków podatkowych działalności fundacji rodzinnej w zakresie udostępniania utworów, artystycznych wykonań, nagrań i wizerunku. Jakie są zatem te skutki i jak fiskus podchodzi do tego zagadnienia?
Tak. Tego dnia dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wydał interpretację indywidualną o nr 0111-KDIB1-2.4010.108.2026.2.END. Uznał w niej, że dochody fundacji z udostępniania utworów, artystycznych wykonań i nagrań podmiotom niepowiązanym mogą korzystać ze zwolnienia podatkowego. Oznacza to, że twórca może wnieść takie prawa do fundacji rodzinnej i uzyskiwać pożytki zwolnione z podatku na podobnej zasadzie jak w przypadku wynajmu nieruchomości. Jednocześnie organ uznał, że udostępnianie wizerunku nie mieści się w ustawowym katalogu dozwolonej działalności fundacji rodzinnej, a dochód z tego tytułu podlega 25-proc. CIT. To rozróżnienie wydaje się prawidłowe.
Zobacz w LEX: Praktyczne zastosowanie fundacji rodzinnej >
Nieco wcześniej organy skarbowe odniosły się też do podatkowych skutków sprzedaży złota fizycznego przez fundację rodzinną. Czy przychód ze sprzedaży tego złota będzie korzystać ze zwolnienia określonego w art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT?
W interpretacji indywidualnej z 23 kwietnia 2026 r. nr 0114-KDIP2-1.4010.46.2026.3.PP uznano, że tak. Przy czym byłbym ostrożny w tym względzie. Wnioskodawca przesądził pewne kwestie w opisie stanu faktycznego i mam duże wątpliwości, czy można uznać tę interpretację za dającą ochronę. Uważam, że jeśli fundacja nabywa kruszce jako element strategii inwestycyjnej służący ochronie majątku, to ich zbycie będzie zwolnione z opodatkowania. Inaczej będzie jednak, gdy obrót kruszcami przybierze wymiar handlowy, niestanowiący składnika polityki inwestycyjnej. Z tej przyczyny istotne jest, aby fundacja przyjęła i udokumentowała politykę inwestycyjną oraz właściwie uzasadniła rolę kruszców w portfelu.
Reprezentacja i pełnomocnik w fundacji rodzinnej w organizacji - czytaj w LEX >
Czym jeszcze może dysponować fundacja rodzinna? Zapewne jakimiś zbiorami, kolekcjami. Co w takiej sytuacji? Czy sprzedaż elementów kolekcji przez fundację będzie podlegała opodatkowaniu CIT? A co ze sprzedażą środków trwałych przez fundację, czy fiskus w takich przypadkach będzie domagał się podatku?
Moim zdaniem mamy tu podobny przypadek jak przy złocie. Jeśli ruchomości są nabywane jako właściwie uzasadniony element polityki inwestycyjnej lub fundator wnosi je po to, aby zabezpieczyć przed sprzedażą przez spadkobierców, to zbycie takich ruchomości byłoby zwolnione z podatku. W takim przypadku nie można twierdzić, że ruchomości te nabyto „wyłącznie w celu dalszego zbycia”, która to sytuacja wyklucza zwolnienie podatkowe. W podobnym tonie wypowiedział się Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 28 kwietnia 2026 r. nr 0111-KDIB1-2.4010.40.2026.3.EJ.
Podzielę się interesującym zagadnieniem, które rozważałem kilka miesięcy temu. Otóż jeden z moich klientów zechciał, aby fundacja rodzinna utworzyła muzeum w oparciu o ruchomości, które miałyby zostać do niej wniesione. Doszedłem do wniosku, że przy odpowiednim modelu działalności fundacja rodzinna może prowadzić muzeum bez utraty zwolnienia podatkowego. Oczywiście odrębnej analizy wymagałaby dodatkowa działalność gospodarcza muzeum. Innym modelem jest zawiązanie przez fundację rodzinną fundacji zwykłej i prowadzenie w niej muzeum, co umożliwia prowadzenie dodatkowej działalności gospodarczej przez muzeum, co w przypadku fundacji rodzinnej byłoby niemożliwe albo znacznie ograniczone.
W praktyce przed wniesieniem nieruchomości do fundacji często trzeba najpierw wyprowadzić je ze spółki. Powiedzmy jeszcze zatem o tym, czy wycofanie nieruchomości z majątku spółki do majątku prywatnego wspólników - będzie stanowić odpłatną dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, która może korzystać ze zwolnienia z opodatkowania VAT?
W praktyce często rozważa się tego typu transakcje, aby ostatecznie wnieść wycofane nieruchomości do fundacji rodzinnej, przy czym nieruchomości wycofuje się najczęściej ze spółek cywilnych i jawnych. Jeśli chodzi o VAT, to taka czynność stanowi dostawę nieodpłatną i podlega opodatkowaniu VAT, jeśli spółce przysługiwało prawo do odliczenia VAT. Istotna jest możliwość zastosowania zwolnienia podatkowego z uwagi na upływ odpowiedniego okresu od pierwszego zasiedlenia nieruchomości zabudowanej, lecz w takim przypadku trzeba rozważyć, czy nie zajdzie konieczność dokonania korekty wieloletniej VAT.
W dużym uproszczeniu, neutralne na gruncie VAT będzie wycofanie nieruchomości, od której nabycia lub wytworzenia nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT albo – w przypadku nieruchomości zabudowanej korzystającej przy wycofaniu ze zwolnienia – jeżeli upłynął już 10-letni okres korekty podatku naliczonego.
Rząd zapowiada zmiany w przepisach dotyczących fundacji rodzinnej. Ministerstwo Finansów wraca do dyskusji nad zmianami w opodatkowaniu tej fundacji, w celu, jak argumentuje, ograniczenia nadużyć. Znowu zapowiada rozwiązania, które zostały w ubiegłym roku zawetowane przez prezydenta, a ponadto podwyżkę stawki CIT z 15 do 19 proc. Jak Pan ocenia te zmiany?
Niestety zapowiedź niekorzystnych zmian w zasadach opodatkowania fundacji rodzinnych, składana stosunkowo niedługo po ustanowieniu tej instytucji, nie budzi zaufania do polskich rozwiązań, wręcz może skłaniać do wykorzystywania struktur zagranicznych, które cechują się większą stabilnością. Jednak zapowiadane są też rozwiązania korzystne.
Uważam, że uzależnienie przyznania zwolnienia z opodatkowania od utrzymania własności składników majątku przez 36 miesięcy przed ich zbyciem to – wbrew pozorom – zmiana korzystna. Zakładam, że będzie ona stosowana do majątku wnoszonego do fundacji rodzinnej, a nie do majątku przez nią nabywanego od podmiotów niepowiązanych. Już teraz obsługuję kontrole zmierzające do zastosowania klauzuli GAAR przy skorzystaniu ze zwolnienia w sytuacji zbycia składników majątku niedługo po ich wniesieniu do fundacji rodzinnej. Moim zdaniem, utrzymanie własności majątku przez okres wskazany w ustawie wykluczałoby możliwość uznania samego momentu zbycia za podstawę stwierdzenia sprzeczności z celem zwolnienia. Jeżeli ustawodawca sam wskaże, że po upływie 36 miesięcy sprzedaż korzysta ze zwolnienia, trudno będzie twierdzić, że wynikająca z niej korzyść podatkowa jest sprzeczna z celem tego zwolnienia jako dokonana „zbyt szybko”. Taka granica istotnie zwiększy więc pewność prawa.
Na korzyść oceniam też objęcie zwolnieniem z PIT świadczeń otrzymywanych przez zstępnych rodzeństwa będącego fundatorami fundacji rodzinnej.
Audyt fundacji rodzinnej - czytaj w LEX >
Co Pana zdaniem należałoby poprawić w przepisach dotyczących fundacji rodzinnej?
Bazując na naszych doświadczeniach widzę dwie takie kwestie.
Po pierwsze, warto byłoby wprowadzić możliwość przekształcenia danego podmiotu w fundację rodzinną. Dość często spotykam się z sytuacją, w której spółka działa w istocie jak fundacja rodzinna, tj. np., wynajmuje tylko długoterminowo nieruchomości. Klient chciałby „zamienić” ją na fundację rodzinną, ponieważ zapewniłaby mu lepsze zasady sukcesji. Tymczasem transfer majątku ze spółki do fundacji jest obarczony niepotrzebnymi komplikacjami prawnymi i podatkowymi.
Po drugie, największym zagrożeniem dla fundacji rodzinnej może być brak osób mogących skutecznie działać w zgromadzeniu beneficjentów, które po śmierci fundatora może mieć kluczowe znaczenie dla zapewnienia ciągłości działania fundacji. W praktyce zabezpieczamy takie sytuacje odpowiednimi zapisami statutu. Nie każdy fundator chce jednak poszerzać krąg osób uprawnionych do udziału w zgromadzeniu wyłącznie po to, aby stworzyć mechanizm awaryjny. Warto byłoby uwzględnić w przepisach możliwość powołania kuratora dla fundacji rodzinnej w przypadku tymczasowego paraliżu decyzyjnego z uwagi na brak osób wchodzących w skład zgromadzenia beneficjentów.
Z drugiej strony nie każdą sytuację da się i należy rozwiązywać ustawą. Fundacja rodzinna jest projektowana na dziesięciolecia, dlatego ogromne znaczenie ma jakość statutu. Powinien on przewidywać nie tylko śmierć fundatora, ale też np. jego utratę zdolności do działania czy czasową nieobecność osób uprawnionych do głosowania, a także małoletniość kolejnego pokolenia. Źle skonstruowane zasady głosowania mogą wręcz utrwalić pat – przykładowo, jeżeli odwołanie beneficjenta wymaga jednomyślności, zainteresowany może sam zablokować uchwałę dotyczącą jego statusu. W praktyce trzeba więc próbować przewidzieć sytuacje, które dzisiaj wydają się mało prawdopodobne. Nawet najlepsza ustawa nie zastąpi dobrze zaprojektowanego statutu.
