Małgorzata Tadeusiak: Audyt fundacji rodzinnych sprawdzi, czy realizują one swoje cele
Część z istniejących już fundacji rodzinnych ma obowiązek badania sprawozdania finansowego, natomiast w ciągu najbliższego roku wiele fundacji rodzinnych musi przeprowadzić audyt fundacji. A w ramach tego audytu analizowane będzie, czy działa ona prawidłowo, rzetelnie oraz zgodnie z prawem, celem oraz dokumentacją fundacji rodzinnej – sygnalizuje Małgorzata Tadeusiak, biegły rewident, członkini komisji ds. standaryzacji usług świadczonych przez biegłych rewidentów Krajowej Rady Biegłych Rewidentów.
Krzysztof Sobczak: Od trzech lat obowiązuje ustawa o fundacjach rodzinnych, a co najmniej raz na 4 lata te fundacje mają obowiązek przeprowadzenia audytu. Czyli praktycznie w ciągu najbliższego roku. Wyjaśnijmy, na czym ma polegać ten audyt i jak ten obowiązek ma się do sporządzania i badania sprawozdań finansowych.
Małgorzata Tadeusiak: Zgodnie z intencją ustawodawcy audyt ma wskazać, czy aktywa fundacji są zarządzane prawidłowo, rzetelnie oraz zgodnie z prawem, a także zgodnie z celem oraz dokumentami fundacji rodzinnej. Analizie powinno być też poddane, czy zobowiązania są zaciągane i następnie spełniane w sposób prawidłowy, rzetelny i zgodny z prawem. Można zatem krótko powiedzieć, celem tego audytu jest stwierdzenie, czy zarząd fundacji wykonuje swoje zadania. To są informacje bardzo istotne dla beneficjentów, bo od tego zależy czy otrzymują oni właściwe im świadczenia, albo grożą im jakieś ryzyka.
Czytaj: Solidny audyt pokaże, do czego służą fundacje rodzinne>> https://www.prawo.pl/podatki/solidny-audyt-pokaze-do-czego-sluza-fundacje-rodzinne,1548454.html
Raport z audytu powinien być dla beneficjentów informacją, czy oni i aktywa fundacji są właściwie zarządzane?
Dokładnie tak. Celem jest przekazanie beneficjentom, że fundacja działa w sposób, o którym myślał fundator, a aktywa są zarządzane w sposób prawidłowy i rzetelny. Taki raport ma być przekazany radzie fundacji, albo zgromadzeniu beneficjentów.
A kiedy i na jakich warunkach fundacja jest zobowiązana do sporządzania i badania sprawozdania finansowego?
W tym zakresie zasady dotyczące fundacji rodzinnych są takie same jak w przypadku każdej jednostki, która podlega ustawie o rachunkowości. Obowiązek sporządzania i badania sprawozdań ma miejsce wtedy, gdy jednostka spełnia warunki określone w ustawie, czyli w sytuacji, gdy na koniec poprzedzającego roku sprawozdanie finansowe fundacji spełniało co najmniej 2 z 3 warunków: suma bilansowa fundacji wynosiła równowartość co najmniej 3 125 tysięcy euro, suma aktywów wynosiła równowartość 6 250 tysięcy euro, a średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wynosiło co najmniej 50 osób. To dotyczy raczej większych fundacji i podobno już takie są. W oczekiwaniu na rejestrację są kolejne, więc fundacji rodzinnych z takim obowiązkiem będzie na pewno przybywać.
Skoro jesteśmy przy badaniu sprawozdań finansowych, to kto ma je wykonywać?
Takie badanie może przeprowadzić tylko firma audytorska. Po badaniu powstaje sprawozdanie z badania, w którym biegły rewident stwierdza, czy sprawozdanie przedstawia jasny i rzetelny obraz sytuacji finansowej i majątkowej oraz wyniku finansowego fundacji. Ale opinia o sprawozdaniu finansowym dotyczy tylko danych finansowych, które przedstawia zarząd fundacji w sprawozdaniu finansowym. Nie odnosi się ona do tego jak fundacja działa, jakie podejmuje przedsięwzięcia. Uwzględnia jednak pewne aspekty związane z podatkami, zawieranymi umowami, spełnianiem zobowiązań w terminie. Zasadniczym zadaniem biegłego rewidenta jest przekazanie beneficjentom informacji, że sprawozdanie jest rzetelne. Przykładowo, że wykazana w sprawozdaniu wartość aktywów nie jest istotnie zniekształcona, ale już bez wniosku, jak te aktywa są zarządzane. Oczywiście, gdyby biegły rewident stwierdził, że odbywa się to niezgodnie z celami fundacji, to powinien się do tego odnieść, ale co do zasady, nie jest to jego zadanie.
A kto może przeprowadzić audyt fundacji rodzinnej?
Może to zrobić firma audytorska, czyli tak, jak w przypadku badań sprawozdań finansowych. Ale może to zrobić też zespół audytorów, według ustawy składający się z biegłego rewidenta, doradcy podatkowego, adwokata czy radcy prawnego. Czyli zespół o szerszych kompetencjach, który ma ocenić szerszy zakres zagadnień. Doradca podatkowy koncentruje się na rozliczeniach podatkowych fundacji, a adwokat lub radca prawny – na aspektach zgodności z przepisami prawa i czynnikami ryzyka prawnego podejmowanych decyzji. Biegły rewident skupia się na racjonalności i ekonomicznej efektywności działań.
Temat ten jest już trochę dyskutowany w środowisku związanym z tymi fundacjami oraz wśród specjalistów mogących wykonywać takie audyty. No i wskazywany jest problem niedostatecznej precyzji przepisów, które są różnie interpretowane przez rynek. Czy rzeczywiście tak jest i jakie zmiany, albo interpretacje są potrzebne?
Rzeczywiście ten proces, który w ustawie jest opisany przez pięć artykułów, nie jest w pełni jednoznaczny. Do tego samo pojęcie audytu, zarówno w języku polskim jak i w tej ustawie, nie jest jednoznacznie sprecyzowane. Mogą więc rodzić się wątpliwości, co dokładnie mają wykonać te osoby wchodzące w skład zespołu audytorów. Czy ma to być tylko krótka informacja, że jest dobrze lub źle, czy w raporcie powinny być opisane specyficzne ryzyka, problemy, sprawy do rozwiązania przez zarząd, radę nadzorczą czy zgromadzenie beneficjentów. Ja, czytając ustawę, widzę tam raczej to szersze zadanie.
Jeśli rząd zapowiada zmiany w ustawie, to czy zakres audytu powinien zostać doprecyzowany?
Sądzę, że byłoby to celowe i przydatne, zarówno dla osób związanych z fundacjami, jak i dla wykonujących tę usługę. Choćby po to, by beneficjenci nie oczekiwali czegoś, czego audytorzy nie mogą zrobić. A zanim to nastąpi, celowym byłoby doprecyzowanie tych kwestii w wytycznych dla audytorów. Audyt fundacji rodzinnej znacząco różni się od klasycznego badania sprawozdania finansowego i wiele przemawia za uznaniem, że nie jest to usługa atestacyjna. Audyt fundacji rodzinnej skupia się przede wszystkim na weryfikacji zarządzania aktywami, realizacji celów fundacji oraz ogólnej zgodności z prawem i interesami beneficjentów. Z tego względu, zdaniem biegłych rewidentów, niezbędne są jasne wytyczne ministerialne, które doprecyzują cel i zakres prac, badany okres oraz precyzyjne oczekiwania wobec kształtu i zawartości raportu końcowego. Ponieważ usługa ta z założenia ma charakter multidyscyplinarny i może być realizowana wspólnie przez biegłych rewidentów, doradców podatkowych oraz prawników, wytyczne muszą być uniwersalne i obowiązywać przedstawicieli wszystkich tych zawodów. Niezbędne jest uregulowanie praktycznych aspektów współpracy, takich jak podział zadań, odpowiedzialność za raport oraz objęcie pozyskanych informacji ustawową tajemnicą zawodową. Dzięki wypracowaniu takich ujednoliconych standardów audyt fundacji rodzinnych jako usługa doradcza uniknie zbędnego formalizmu, a jego wyniki staną się rzeczywiście użytecznym i zrozumiałym narzędziem dla zarządów oraz zgromadzeń beneficjentów fundacji.
Czytaj: MF chce uszczelnić przepisy o fundacjach rodzinnych>> https://www.prawo.pl/podatki/mf-chce-uszczelnic-przepisy-o-fundacjach-rodzinnych,1549994.html
Jednym z zadań audytu ma być ocena działalności pod kątem zgodności z prawem i celem fundacji. No i chyba wiadomo, na co audytorzy powinni zwrócić szczególną uwagę. Bo fundacje rodzinne, które miały być narzędziem służącym międzypokoleniowej sukcesji, w tym przede wszystkim polskich firm rodzinnych, często wykorzystywana jest jako instrument „optymalizacji podatkowej”. W rządowym dokumencie oceniającym te fundacje można przeczytać, że fundamentalnym zagadnieniem jest oderwanie praktyki „fundacyjnego obrotu” od celu ustawy. Audyt może wskazać i ewentualnie „wyprostować” te wypaczenia?
Spełnianie zobowiązań podatkowych podlega także audytowi fundacji. Jeśli audytorzy ocenią, że są w fundacji jakieś działania niezgodne z jej celem, a tym bardziej z prawem, to raport z audytu fundacji powinni to zasygnalizować. Szczególnie, jeśli to może być przedmiotem zainteresowania ze strony jakiś organów kontrolnych, na przykład podatkowych.
Czyli jeśli zauważą, że niezależnie do deklaracji założycieli fundacji, „optymalizacja podatkowa” przeważa nad celami wynikającymi z ustawy, powinni zasygnalizować beneficjentom, że kontrola skarbowa może nie mieć w tej sprawie litości?
Powinni przekazać takie ostrzeżenie. Na pewno ten aspekt może być istotny w pracy tego interdyscyplinarnego zespołu audytorów. Szczególnie przy pierwszych audytach, kiedy fundacje rodzinne dopiero tworzą i stabilizują swoją działalność, ważne jest zidentyfikowanie, nazwanie i zasygnalizowanie ewentualnych ryzyk, świadomych czy nieświadomych. Prawdopodobnie pierwsze audyty skoncentrują się na tych zagadnieniach, a mniej na przykład na zarządzaniu aktywami, czy realizacji podstawowego zadania, jakim jest sukcesja międzypokoleniowa, co można oceniać dopiero w dłuższej perspektywie. Dlatego w kolejnych audytach akcenty mogą być inaczej rozłożone.
Czytaj: Co dalej z fundacją rodzinną? Chaotyczne zapowiedzi jej nie pomogą>> https://www.prawo.pl/podatki/co-dalej-z-fundacja-rodzinna,1550064.html
