Rewolucja zamiast ewolucji — krytyczna ocena kierunku zmian w ustawie o fundacji rodzinnej

Najpoważniejsze ryzyko przeglądu wiąże się ze zmianą modelu opodatkowania. W praktyce oznaczałaby ona odejście od założeń, na podstawie których właściciele firm rodzinnych podejmowali decyzje sukcesyjne i inwestycyjne. Dla adresatów ustawy — przedsiębiorców rodzinnych tworzących znaczącą część PKB i miejsc pracy — stabilność oraz przewidywalność prawa są warunkiem zaufania do państwa. Zmiana reguł po trzech latach funkcjonowania instytucji może osłabić decyzje o pozostawianiu kapitału rodzinnego w Polsce - pisze Piotr Aleksiejuk, radca prawny, wspólnik kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy.

Zaprezentowany 11 czerwca 2026 r. przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii wraz z Ministerstwem Finansów przegląd ustawy o fundacji rodzinnej zasługuje na krytyczną ocenę. Sygnalizuje on kierunek zmian o charakterze systemowym tam, gdzie potrzebne są przede wszystkim korekty punktowe i rozwiązania antyabuzywne. Rekomendowany kierunek to poparcie rozwiązań porządkujących funkcjonowanie fundacji rodzinnych oraz odrzucenie zmian podważających dotychczasowy model opodatkowania i stabilność tej instytucji.

Przegląd został przygotowany zgodnie z art. 143 ustawy o fundacji rodzinnej, jednak jego podstawowe założenie nadmiernie koncentruje się na perspektywie podatkowej. Dokument sugeruje, że głównym motywem powoływania fundacji rodzinnych w Polsce są korzyści podatkowe. Tymczasem cele sukcesyjne — w tym przeciwdziałanie rozdrobnieniu majątku, utracie kontroli nad firmą rodzinną oraz wspieranie wielopokoleniowego zarządzania majątkiem — zostały potraktowane jako drugorzędne.

Główne zastrzeżenie: jednostronna diagnoza podatkowa

Raport porównuje wybrane dochody pasywne osiągane bezpośrednio przez osobę fizyczną oraz za pośrednictwem fundacji rodzinnej, wskazując na przewagę fundacji w zakresie dywidend, najmu czy zysków kapitałowych. Ocena ta jest niepełna. Osoba fizyczna może po opodatkowaniu przeznaczyć środki na dowolny cel, natomiast fundacja rodzinna może wykorzystywać je wyłącznie w ramach celów statutowych albo dozwolonej działalności. Wypłata na rzecz beneficjentów powoduje powstanie zobowiązania podatkowego, które w wielu sytuacjach eliminuje pozorną preferencję.

Dane nie uzasadniają zmiany systemowej

Raport przywołuje 927 wniosków o wydanie indywidualnych interpretacji podatkowych oraz 77 opinii Szefa Krajowej Administracji Skarbowej dotyczących uzasadnionego przypuszczenia unikania opodatkowania w schematach z udziałem fundacji rodzinnej. Dane te nie uzasadniają jednak wniosku o systemowym nadużywaniu instytucji. Znaczna część zapytań dotyczy bieżącego funkcjonowania fundacji — wnoszenia aktywów, świadczeń, ukrytych zysków czy podatku VAT — a potrzeba interpretacji wskazuje przede wszystkim na konieczność zapewnienia pewności prawa, nie na dominację schematów o charakterze abuzywnym. Co więcej zdecydowana większość z nich jest pozytywna dla wnioskodawców.

Obszary zmian zasługujące na poparcie

Przegląd zawiera również postulaty odpowiadające na potrzeby praktyków i środowisk firm rodzinnych. Pozytywnej oceny wymagają przede wszystkim rozwiązania wzmacniające sukcesyjny i organizacyjny charakter fundacji rodzinnej oraz działania ograniczające nadużycia bez naruszania podstawowego modelu tej instytucji.

• jednoznaczne określenie, że świadczenie na rzecz beneficjentów należy do majątku osobistego, chyba że fundator postanowi inaczej;
• umożliwienie tworzenia organów pozastatutowych jako pierwszego kroku do profesjonalizacji family office w Polsce;
• promowanie klauzul mediacyjnych i mechanizmów rozwiązywania sporów w obrębie fundacji rodzinnej;
• dopuszczenie transformacji fundacji rodzinnych, w tym podziału, łączenia i przekształcenia;
• ujednolicenie praktyki w zakresie danych przekazywanych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych.

Rejestr fundacji rodzinnych

Cyfryzacja dostępu do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim zasługuje na aprobatę, ponieważ elektroniczny dostęp do informacji i odpisów usprawni funkcjonowanie fundacji w obrocie prawnym. Zastrzeżenia budzi natomiast włączenie rejestru do Krajowego Rejestru Sądowego i rozproszenie spraw pomiędzy 27 wydziałów gospodarczych. Dotychczasowa specjalizacja sądu rejestrowego zapewnia większą jednolitość praktyki oraz lepsze rozumienie specyfiki statutów fundacji rodzinnych, zwłaszcza w sytuacjach sporów, konfliktów i złożonych postanowień sukcesyjnych.

Ryzyka proponowanej zmiany modelu opodatkowania

Najpoważniejsze ryzyko przeglądu wiąże się ze zmianą modelu opodatkowania. W praktyce oznaczałaby ona odejście od założeń, na podstawie których właściciele firm rodzinnych podejmowali decyzje sukcesyjne i inwestycyjne. Dla adresatów ustawy — przedsiębiorców rodzinnych tworzących znaczącą część PKB i miejsc pracy — stabilność oraz przewidywalność prawa są warunkiem zaufania do państwa. Zmiana reguł po trzech latach funkcjonowania instytucji może osłabić decyzje o pozostawianiu kapitału rodzinnego w Polsce.

Zmiany w ustawie o fundacji rodzinnej są potrzebne, ponieważ praktyka ujawniła obszary wymagające doprecyzowania. Powinny mieć jednak charakter ewolucyjny, a nie rewolucyjny. Należy eliminować nadużycia punktowo, wzmacniać bezpieczeństwo prawne i usprawniać funkcjonowanie fundacji rodzinnych, ale bez demontażu modelu, który służy sukcesji, długoterminowemu zarządzaniu majątkiem oraz pozostawaniu polskiego kapitału rodzinnego w kraju.

Piotr Aleksiejuk, radca prawny, wspólnik kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy