Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji dotyczący przykładowego programu energetyki jądrowej przedstawionego na podstawie art. 40 traktatu Euratom w celu uzyskania opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (COM(2025) 315 - final)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoKomunikat Komisji dotyczący przykładowego programu energetyki jądrowej przedstawionego na podstawie art. 40 traktatu Euratom w celu uzyskania opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- Społecznego
(C/2026/883)
(Dz.U.UE C z dnia 27 lutego 2026 r.)
Sprawozdawca: Dumitru FORNEA
Współsprawozdawczyni: Alena MASTANTUONO
| Doradczynie i doradcy | Véronique CHAPPELART (z ramienia sprawozdawcy, Grupa II) Yves MARIGNAC (z ramienia Grupy III) |
| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 13.6.2025 |
| Podstawa prawna | Art. 40 Traktatu Euratom |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 12.11.2025 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 4.12.2025 |
| Sesja plenarna nr | 601 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 197/45/33 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że energia jądrowa odgrywa i będzie odgrywać kluczową rolę w dekarbonizacji europejskiego kontynentu, tym bardziej że Unia Europejska (UE) musi wzmocnić swoją autonomię strategiczną w dziedzinie energii i technologii.
1.2. EKES ubolewa nad brakiem szczegółowej oceny pozwalającej określić, dlaczego nie udało się zrealizować ambitnych inwestycji wskazanych w poprzednim przykładowym programie energetyki jądrowej (PINC). W związku z tym wzywa Komisję Europejską, by włączyła do PINC środki regulacyjne i finansowe, które wesprą planowane inwestycje. Celem jest promowanie rozwoju innowacyjnych obiektów cyklu paliwowego i zaproponowanie konkretnych danych liczbowych dotyczących niezbędnych inwestycji w ramach jądrowego cyklu paliwowego. Jest to konieczne zwłaszcza teraz z uwagi na geopolityczne zawirowania, które zmuszają UE do rozwijania zdolności zlokalizowanych na jej terytorium. Należy zatem wspierać łańcuch wartości sektora jądrowego poprzez zadbanie o odpowiednie umiejętności, badania naukowe i łańcuch dostaw paliw.
1.3. EKES zaleca, by do inwestycji w sektorze energii jądrowej miały zastosowanie takie same ułatwienia, jak w przypadku odnawialnych źródeł energii. Energia jądrowa i odnawialne źródła energii wzajemnie się uzupełniają, a państwa członkowskie same wybierają swój koszyk energetyczny.
1.4. EKES zaleca przyspieszenie inwestycji za pomocą konkretnych środków, takich jak: usprawniony proces pomocy państwa, środki fiskalne, procesy wydawania zezwoleń i szybsze podejmowanie decyzji na szczeblu unijnym i krajowym. Wzywa również, aby ująć w PINC zobowiązanie do otwarcia dostępu do funduszy strukturalnych UE, jeżeli państwa członkowskie tak postanowią, oraz do finansowania długoterminowego.
1.5. EKES uważa, że dialog ze społeczeństwem obywatelskim ma kluczowe znaczenie dla budowania zaufania, odpowiedzialności i akceptacji społecznej. Podkreśla, że decyzje dotyczące nowych projektów w sektorze jądrowym, w tym rozwoju nowych technologii, powinny być podejmowane w następstwie szerokiego i przejrzystego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim na temat aspektów technicznych, gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Niestety środki finansowe na rzecz znaczącego udziału społeczeństwa obywatelskiego w odniesieniu do tych kwestii nie są dostępne.
1.6. EKES zaleca włączenie wodoru do PINC, ponieważ to niskoemisyjne źródło energii może być również produkowane przez sektor jądrowy i stanowić alternatywne rozwiązanie, które pozwala dywersyfikować ścieżki dostaw, zmniejszyć zależność od wodoru z paliw kopalnych i wzmocnić integrację sektorów energii, przemysłu i transportu.
1.7. Zaleca również uwzględnienie roli energii jądrowej w stabilizowaniu sieci i wzywa, by dodać w PINC kalkulacje kosztów systemowych, których uniknięto dzięki energii jądrowej. Zwraca uwagę Komisji Europejskiej na to, że stosowanie przez nią w obliczeniach miary uśrednionych kosztów energii elektrycznej (LCOE) jest stronnicze i działa na niekorzyść od dawna stosowanych, kapitałochłonnych technologii oraz pomija koszty systemowe i aspekty bezpieczeństwa.
1.8. EKES odnotowuje zalecenia wydane przez europejski sojusz przemysłowy na rzecz małych reaktorów modułowych i zwraca się do Komisji Europejskiej, by ujęła te zalecenia w PINC i odpowiednich wnioskach ustawodawczych. Rekomenduje również, aby Komisja zaproponowała w ramach PINC sposoby i środki służące zacieśnieniu współpracy między państwami członkowskimi w odniesieniu do małych reaktorów modułowych.
1.9. EKES wzywa, by - z uwagi na znaczenie tego sektora dla dekarbonizacji UE - częściej aktualizować PINC zgodnie z krajowymi planami w dziedzinie energii i klimatu.
2. Kontekst
2.1. Komunikat COM(2025) 315 final dotyczy przykładowego programu energetyki jądrowej z 2025 r. (PINC 2025) przedstawionego przez Komisję Europejską 13 czerwca 2025 r. na podstawie art. 40 Traktatu Euratom w celu uzyskania opinii EKES-u. Wskazano w nim rolę i trajektorię udziału energii jądrowej w unijnych planach dotyczących dekarbonizacji, konkurencyjności energetycznej i bezpieczeństwa do 2050 r. Stanowi on wizję dotyczącą sektora jądrowego w polityce energetycznej UE.
2.2. W komunikacie potraktowano energię jądrową jako kluczowe źródło czystej energii dla niektórych państw członkowskich UE, które dostarcza niezawodną energię podstawową. W ten sposób ułatwia dalszą integrację odnawialnych źródeł energii i wspiera wysiłki na rzecz dekarbonizacji.
2.3. Art. 40 Traktatu Euratom stanowi, że w dziedzinie jądrowej Komisja okresowo publikuje przykładowe programy wskazujące w szczególności cele w zakresie produkcji energii jądrowej i niezbędne inwestycje, w tym informacje w zakresie skutecznej likwidacji obiektów jądrowych, gospodarki o obiegu zamkniętym i odpowiedzialnego gospodarowania odpadami, oraz zasięga opinii EKES-u przed publikacją tych programów. Od 1958 r. opublikowano sześć PINC, ostatni - w 2016 r. Wyraźnie nie realizuje to celu, jaki Komisja postawiła sobie w PINC z 2007 r., gdzie zapisała, że "zamierza częściej publikować ramowe programy energetyki jądrowej" 1 .
2.4. Zgodnie z art. 194 TFUE każde państwo członkowskie ma prawo do "określania warunków wykorzystania jego zasobów energetycznych, wyboru między różnymi źródłami energii i ogólnej struktury jego zaopatrzenia w energię" - ale powinno przy tym unikać tworzenia obciążeń dla przyszłych pokoleń. Polityka energetyczna UE i Euratomu powinna ułatwiać podejmowanie tych decyzji, a przy tym utrzymywać cele UE i Euratomu, takie jak neutralność klimatyczna do 2050 r., o której mowa w Europejskim prawie o klimacie, ułatwiać inwestycje i gwarantować powstanie podstawowych instalacji niezbędnych do rozwoju energetyki jądrowej we Wspólnocie zgodnie z Traktem Euratom.
2.5. Tworzenie polityki UE wymaga jasnego procesu analitycznego i jasnej metodologii, które mogą zaoferować spójne ramy dla krajowych procesów decyzyjnych. Publikacja PINC może być okazją do zapewnienia takich ram dla tych państw członkowskich, które rozważają sięgnięcie po energię jądrową, a także dla tych, które już produkują energię jądrową i planują jej wytwarzanie rozszerzyć.
2.6. W PINC z 2025 r. wskazano, że do 2050 r. moc zainstalowana wielkoskalowych reaktorów jądrowych w całej UE może osiągnąć do 144 gigawatów elektrycznych (GWe), przy czym scenariusz bazowy zakłada 109 GWe, pod warunkiem że planowane inwestycje zostaną zrealizowane terminowo i okres eksploatacji istniejących reaktorów zostanie wydłużony. Scenariusz ten odzwierciedla mniej więcej cel dotyczący 150 GWe mocy zainstalowanej w UE do 2050 r. wyznaczony przez sojusz jądrowy 16 państw członkowskich UE.
2.7. Szacuje się, że osiągnięcie tych celów w zakresie mocy do 2050 r. wymaga ogólnych inwestycji w wysokości około 241 mld EUR według wartości bieżącej oraz dodatkowych 300 mld EUR na ogólnounijne gospodarowanie wszystkimi odpadami promieniotwórczymi. Położono nacisk na cały cykl życia energii jądrowej: od wydłużenia okresu eksploatacji istniejących elektrowni przez budowę nowych wielkoskalowych reaktorów po bezpieczną likwidację obiektów jądrowych i unieszkodliwianie odpadów.
2.8. Dużo uwagi poświęcono także rozwojowi i wdrożeniu małych reaktorów modułowych, których zdolności wytwórcze mogą do 2050 r. mogą osiągnąć nawet 53 GWe. PINC z 2025 r. kładzie silny nacisk na innowacje, w tym na europejski sojusz przemysłowy na rzecz małych reaktorów modułowych, który dąży do komercyjnego wdrożenia tej technologii na początku 2030 r. Stwierdza się, że specjalna strategia UE w zakresie syntezy jądrowej będzie wspierać ITER i nadawać priorytet przyspieszeniu komercjalizacji syntezy jądrowej poprzez partnerstwa publiczno-prywatne.
2.9. Różne modele małych reaktorów modułowych nadają się do różnych zastosowań: niektóre są przeznaczone wyłącznie do wytwarzania energii elektrycznej, inne do kogeneracji energii elektrycznej i ciepła, a jeszcze inne przede wszystkim do dostarczania ciepła wysokotemperaturowego dla przemysłu i systemów ciepłowniczych. Tę różnorodność należy uznać za atut, ponieważ dzięki niej małe reaktory modułowe mogą przyczyniać się nie tylko do dekarbonizacji sieci, ale również do poprawy konkurencyjności przemysłu i obniżenia emisyjności ogrzewania. Ponadto te reaktory mogą być eksploatowane w sposób elastyczny, w szczególności gdy są zintegrowane z magazynowaniem energii cieplnej lub z układami Power-to-X (PtX) dla wodoru i paliw syntetycznych. Ta elastyczność może sprawić, że będą cennym uzupełnieniem zmiennych odnawialnych źródeł energii w zrównoważonym europejskim koszyku energetycznym.
2.10. Pod koniec 2024 r. w 12 państwach członkowskich funkcjonowało 101 reaktorów jądrowych 2 . Ich zainstalowana moc netto wynosiła około 98 gigawatów elektrycznych (GWe). W 2023 r. z energii jądrowej pochodziło 22,8 % energii elektrycznej wyprodukowanej w Unii Europejskiej 3 . Flota reaktorów w UE obejmuje trzy nowe bloki niedawno podłączone do sieci oraz trzy kolejne będące w budowie 4 ; w programach jądrowych niektórych państw członkowskich rozważa się budowę nowych obiektów 5 .
2.11. Europejski przemysł jądrowy zapewnia ponad 1,1 mln miejsc pracy w UE 6 . Łańcuch wartości dodanej sektora jądrowego to ważna gałąź gospodarki o dużym śladzie w zakresie zatrudnienia, wydajności łańcucha dostaw i zaawansowanej działalności badawczo-rozwojowej. Jest to łańcuch wartości dodanej neutralny emisyjnie i zlokalizowany prawie w całości w UE.
3. Uwagi ogólne
3.1. Przykładowy program energetyki jądrowej (PINC) na 2025 r., sporządzany na podstawie art. 40 Traktatu Euratom, zawiera zaktualizowany przegląd planów państw członkowskich dotyczących energii jądrowej. Szacuje się w nim, że do 2050 r. łączne potrzeby inwestycyjne w scenariuszu podstawowym w zakresie mocy wytwórczych netto energii elektrycznej z dużych reaktorów jądrowych - bez małych reaktorów modułowych - wyniosą około 241 mld EUR, przy przewidywanym wzroście mocy produkcyjnych energetyki jądrowej w wysokości 12 000 MW. Chociaż PINC ma być dokumentem opisowym, a nie nakazowym, niesie ze sobą szereg problematycznych kwestii dotyczących wykonalności, kosztów i dostosowania do szerszych celów UE w zakresie energii.
Ekonomiczna zasadność inwestycji w energetykę jądrową na dużą skalę wymaga starannej analizy, uwzględniającej z jednej strony korzyści w postaci bezemisyjnej energii obciążenia podstawowego i stabilizowania sieci, a z drugiej strony rekordowy poziom ponadplanowych kosztów i opóźnień w ostatnich projektach. Nowe projekty wymagają znacznego finansowania publicznego i prywatnego. Oceniając potencjał nowo budowanych elektrowni jądrowych, jeśli chodzi o obniżanie cen energii elektrycznej, trzeba wziąć pod uwagę wpływ programów subsydiowania, takich jak kontrakty różnicowe.
Gotowość komercyjna małych i zaawansowanych reaktorów modułowych jest nadal niepewna. Przy właściwym dobraniu skali małe i zaawansowane reaktory modułowe mogą przynieść korzyści, takie jak produkcja seryjna i szybsze wdrażanie.
Perspektywy wzrostu zależą od terminów realizacji, które zostały wydłużone ze względu na dotychczasowe doświadczenia z Europy. Należy też skupić się na rozwiązaniu problemów w łańcuchach dostaw, dostępności wykwalifikowanej siły roboczej i odporności cyklu paliwowego, aby nie osłabiały one zaufania do tych przedsięwzięć.
Ponadto - jako że szacowane całkowite ogólnounijne gospodarowanie wszystkimi istniejącymi i przyszłymi odpadami promieniotwórczymi ma w sumie kosztować 300 mld EUR - ramy długoterminowego gospodarowania odpadami i likwidacji stanowią wyzwanie finansowe. Podkreśla to potrzebę utrzymania solidnych długoterminowych systemów finansowania, takich jak fundusze gospodarowania odpadami jądrowymi, aby nie dopuścić do sytuacji, w które potencjalne przyszłe zobowiązania pozostaną bez pokrycia.
Ogólnie rzecz biorąc, założenia PINC mogą się nie urzeczywistnić ze względu na różne wymienione wyżej wyzwania.
Dlatego EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o:
- wzmocnienie oceny opartej na dowodach, aby prognozy dotyczące inwestycji, technologii i mocy produkcyjnych były poparte przejrzystymi, niezależnie zweryfikowanymi danymi i analizami podatności na ryzyko;
- priorytetowe traktowanie opłacalności, czyli systematyczne porównywanie inwestycji w technologie jądrowe z innymi technologiami niskoemisyjnymi, aby określić najskuteczniejsze sposoby osiągnięcia celów klimatycznych UE;
- rozwiązanie problemu strukturalnych wąskich gardeł, czyli opracowanie skoordynowanych działań, by stale ograniczać zależność łańcucha dostaw dla produkcji energii jądrowej od Rosji - bez tworzenia zarazem innych zależności - oraz by szkolić wykwalifikowany personel;
- doprecyzowanie ram dotyczących odpadów i likwidacji, aby uwzględnić realistyczne planowanie kosztów i zarządzanie odpowiedzialnością w długoterminowych strategiach inwestycyjnych;
- zapewnienie spójności polityki, czyli dostosowanie planowania w zakresie energetyki jądrowej do celów Paktu dla czystego przemysłu i REPowerEU, aby wypracować racjonalne pod względem kosztów i neutralne technologicznie podejście do bezpieczeństwa energetycznego i dekarbonizacji.
3.2. EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że w PINC z 2025 r. podkreślono potencjał energii jądrowej w zakresie dostarczania niskoemisyjnej energii elektrycznej i cieplnej dla gospodarstw domowych i przemysłu, a także w zakresie przyspieszenia produkcji radioizotopów medycznych 7 oraz zapewnienia elastyczności i stabilności sieci energetycznej. Ubolewa jednak, że nie zaproponowano konkretnych czynników wspomagających taki rozwój oraz prawdziwego planu działania. Wzywa Komisję Europejską, by zaproponowała środki wspierające inwestycje planowane w ramach PINC, utworzyła innowacyjne obiekty cyklu paliwowego lub promowała ich rozwój oraz zasugerowała konkretne liczby dotyczące potrzebnych inwestycji w ramach jądrowego cyklu paliwowego. Komitet podkreśla znaczenie zintegrowanego cyklu paliwowego i rozwoju zdolności UE dla jej dekarbonizacji, a także znaczenie bezpieczeństwa dla tej dekarbonizacji.
3.3. W PINC z 2025 r. stwierdza się, że od czasu publikacji poprzedniego PINC w 2017 r. "Komisja nie odnotowała znaczącej zmiany szacowanych kwot inwestycji" - wydaje się, że nie jest to zgodne z prognozami PINC z 2025 r. dotyczącymi mocy zainstalowanej, które przedstawiają przeciwny wniosek. Analiza Komisji nie powinna być ograniczona formalnymi wymogami, takimi jak poleganie wyłącznie na ostatecznych krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu, ale powinna uwzględniać szerszy obraz. EKES zwraca uwagę na to, że kwota inwestycji, o której mowa w PINC, praktycznie nie odzwierciedla ambitnych celów w tym zakresie.
3.4. PINC z 2025 r. przedstawia potencjał rozwojowy energii jądrowej oraz potwierdza jej wkład w transformację energetyczną i jej kluczową rolę w systemach energetycznych. Trzeba zatem wyraźnie stwierdzić, że energia jądrowa jest jednym z docelowych źródeł energii w transformacji energetycznej i jednym z kluczowych elementów gospodarki neutralnej emisyjnie, zapewniającym bezpieczne, sterowalne dostawy energii po konkurencyjnych i przystępnych cenach. Energia jądrowa powinna być traktowana jako docelowe, a nie przejściowe źródło energii. Toteż należy dokonać odpowiednich dostosowań w polityce UE, w tym w rozporządzeniu w sprawie systematyki.
3.5. EKES uważa, że:
3.5.1. Energia jądrowa jest kluczowym elementem dywersyfikacji dostaw energii w UE, ponieważ dostarcza bezpiecznej, niskoemisyjnej i niezawodnej energii elektrycznej. Energia jądrowa pozwala zapewnić stabilność sieci przez większość czasu, niezależnie od pogody czy pory dnia, przy mniejszej presji na koszty systemowe. Analiza ekonomiczna, w której uwzględnia się pełne koszty (koszty systemowe), wskazuje na dużą wartość finansową rozwoju energii jądrowej w ramach koszyka. Badania referencyjne (MAE, RTE, Fraunhofer, Lazard, IRENA, Bloomberg) są zbieżne w tej kwestii: zróżnicowany koszyk energetyczny zawierający także energię jądrową jest bardziej konkurencyjny niż koszyk energetyczny oparty w 100 % na odnawialnych źródłach energii. Włączenie energii jądrowej pomaga ograniczyć dodatkowe koszty związane z magazynowaniem energii i przeskalowaniem sieci. Gdy brakuje bazy w postaci sterowalnych źródeł energii, im większy jest udział energii odnawialnych, tym znacząco wyższy jest koszt energii niezbędnej do zaspokojenia zapotrzebowania w okresach niskiej produkcji. Energia jądrowa służy zatem jako zabezpieczenie przed drastycznymi skokami kosztów w okresach przeciążenia systemu.
3.5.2. UE musi bezwzględnie przygotować się na drastyczny spadek swoich mocy sterowalnych w latach 2040-2050. Z prognoz wynika, że w tym czasie planowane jest wycofanie prawie 200 GW konwencjonalnej energii cieplnej i 80 GW istniejącej energii jądrowej. Rosnąca podatność energii wodnej na zmianę klimatu oraz częstsze występowanie okresów bez wiatru i słońca jeszcze pogłębiają ten deficyt strukturalny. EKES podkreśla, że zasadnicze znaczenie ma zrekompensowanie brakującej mocy sterowalnej na poziomie około 300 GW. Żaden system elektryczny - a już tym bardziej system, który zaopatruje przemysł energochłonny - nie poradzi sobie bez mocy sterowalnej. Jak podkreślono w analizie RTE, spadek poniżej progu 40 % mocy sterowalnej w koszyku spowodowałby "wejście do strefy ryzyka" i naraził Europę na przerwy w dostawach energii i niemożliwą do utrzymania zmienność cen.
3.5.3. Energia jądrowa zwiększa odporność na zakłócenia dostaw, uzupełnia odnawialne źródła energii i zmniejsza zależność od importowanych paliw, co ma zasadnicze znaczenie dla celów UE w zakresie klimatu, konkurencyjności i bezpieczeństwa 8 . Rygorystyczna kontrola podatności UE na zagrożenia wymaga utrzymania minimalnego poziomu mocy sterowalnej (głównie energii jądrowej i wodnej). O ile prognozy na 2050 r. zakładają moc wytwórczą energii jądrowej na poziomie około 110 GW w ramach całkowitej infrastruktury o mocy około 2 500 GW, ta wielkość - choć skromna pod względem mocy zainstalowanej - ma kluczowe znaczenie pod względem systemowym. Abstrahując od zwykłej produkcji, europejski system energetyczny nie może funkcjonować bez podstawowych usług świadczonych przez te elektrownie. Dzięki turbinom synchronicznym zapewniają one bezwładność, niezbędną dla stabilizowania częstotliwości i zagwarantowania mocy.
3.5.4. Jako niezawodne źródło energii elektrycznej energia jądrowa może uzupełniać rozwój odnawialnych źródeł energii, łagodzi wahania i wspiera dalszą integrację czystych źródeł energii z systemem. Energia jądrowa może również zapewnić istniejącym gałęziom przemysłu UE (np. sektorowi stalowemu, cementowemu, chemicznemu), a także nowym gałęziom przemysłu (takim jak centra danych) stały strumień niskoemisyjnej energii elektrycznej. Może zatem odgrywać ważną rolę we wspieraniu ogólnej transformacji przemysłowej UE.
3.5.5. Państwa członkowskie powinny przesyłać Komisji Europejskiej najnowsze aktualizacje, by ta miała jasny obraz bieżącej sytuacji. Niektóre plany krajowe nie zostały odzwierciedlone w PINC. Należy też wziąć pod uwagę rolę krajów kandydujących - pod względem gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej, paliw alternatywnych, wspólnych obiektów (na przykład na potrzeby gospodarowania odpadami promieniotwórczymi) i planów budowlanych. Ukraina, dzięki swojej wiedzy fachowej w dziedzinie jądrowej, mogłaby zwiększyć zawarte w PINC plany dotyczące całkowitej mocy netto o od 24 do 186 GWe do 2050 r.
3.5.6. W sekcji 4.2 PINC z 2025 r. wspomina się o wzroście niestabilnej mocy wytwórczej, któremu towarzyszą znaczne potrzeby inwestycji w sieć i duże koszty zarządzania siecią. EKES uważa, że wykorzystanie energii jądrowej mogłoby zmniejszyć te potrzeby inwestycyjne i koszty, jeżeli udostępni się również zachęty i mechanizmy wsparcia dla obiektów jądrowych. W PINC należy to zaakcentować, wymienić konkretne możliwości łagodzenia zmienności produkcji (nowe źródła energii, sieci, magazynowanie, usługi pomocnicze i odporność systemu) oraz uwzględnić wpływ różnych źródeł energii na koszty systemowe sieci.
3.5.7. Godne ubolewania jest to, że w sekcji 5 PINC z 2025 r. całkowicie pominięto produkcję wodoru - zwłaszcza w związku z obecnymi europejskimi dyskusjami dotyczącymi wodoru niskoemisyjnego. Zdaniem EKES-u projekty dotyczące ekologicznego wodoru nie zostały jeszcze wystarczająco rozwinięte w Europie i pozostają daleko w tyle za oczekiwanymi poziomami rozwoju. W szczególności należy wyraźnie uznać strategiczny wkład energii jądrowej w europejską gospodarkę wodorową.
3.5.8. Oprócz elektrolizy wykorzystującej energią elektryczną zaawansowane reaktory mogą oferować wysokotemperaturową elektrolizę pary wodnej, a nawet cykle termochemiczne, co zapewnia większą wydajność i niższe koszty. Powiązanie wytwarzania energii jądrowej z produkcją wodoru pozwoliłoby zdywersyfikować ścieżki dostaw, zmniejszyć zależność od wodoru z paliw kopalnych oraz wzmocnić integrację energetyki, przemysłu i transportu. W związku z tym PINC powinien uwzględniać produkcję wodoru z wykorzystaniem energii jądrowej jako wariant priorytetowy obok wodoru odnawialnego.
3.5.9. Włączenie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym do praktyk w zakresie gospodarowania odpadami promieniotwórczymi nie jest już opcjonalne. Dzięki stosowaniu nowatorskich technologii, takich jak transmutacja, powtórnemu przetwarzaniu i recyklingowi UE mogłaby zmniejszyć zarówno długoterminowe ryzyko, jak i ślad środowiskowy odpadów promieniotwórczych. Powinno to zostać bardziej podkreślone w PINC.
3.5.10. Jeżeli ta opcja nie jest możliwa ze względów finansowych, społecznych lub technologicznych, należy wskazać rozwiązania w zakresie długoterminowego unieszkodliwiania odpadów, w tym takie jak repozytoria w głębokich warstwach geologicznych. Komisja Europejska powinna zatem wspierać finansowo badania, rozwój i demonstrację zaawansowanych możliwości ograniczenia ilości odpadów, przykładowo dzięki podziałowi i transmutacji długożyciowych izotopów. Te technologie mogłyby znacznie zmniejszyć objętość i radiotoksyczność końcowych strumieni odpadów. Ponieważ nie wszystkie państwa członkowskie mogą samodzielnie tworzyć repozytoria w głębokich warstwach geologicznych, w PINC powinno się rozważyć możliwości przyjmowania wspólnych lub wielonarodowych rozwiązań w zakresie unieszkodliwiania odpadów, tak by zapewnić równy dostęp do bezpiecznego i zabezpieczonego gospodarowania odpadami w całej Unii, co szczegółowo omówiono w opinii TEN/842 "Gospodarowanie odpadami promieniotwórczymi: punkt widzenia społeczeństwa obywatelskiego".
3.6. EKES jest głęboko przekonany, że energia jądrowa przyczynia się do bezpieczeństwa energetycznego, niezależności energetycznej i odporności na kryzysy, ponieważ:
3.6.1. Zmniejsza zależność od importu paliw. UE jest w dużym stopniu uzależniona od importu energii, zwłaszcza paliw kopalnych. Energia jądrowa zmniejsza tę zależność, ponieważ paliwo może być składowane przez lata, co zmniejsza narażenie na niestabilność dostawców zewnętrznych 9 .
3.6.2. Chociaż uran jest głównie importowany, energię jądrową uznaje się prawie za formę "wewnętrznych" dostaw, ponieważ UE może pokryć znaczną część etapów konwersji, wzbogacania i produkcji paliwa. Sprawia to, że energia jądrowa jest strategicznie ważna dla ochrony suwerenności energetycznej.
3.6.3. Energetyka jądrowa dowiodła swojej wartości w trakcie kryzysów energetycznych - utrzymała stałą produkcję energii, gdy inne źródła stały się zawodne lub kosztowne. Jednak w jej wypadku nie przysługują zwolnienia podatkowe, jakie przyznano odnawialnym źródłom energii, a w niektórych przypadkach nawet paliwom kopalnym.
3.6.4. Inwestowanie w energię jądrową pomaga tworzyć solidny, bezpieczny, zaawansowany technologicznie europejski łańcuch dostaw oraz przyczynia się do szerszej odporności gospodarczej. Niemniej powinno zapewniać konkurencyjne i przewidywalne ceny w perspektywie długoterminowej, by łagodzić wstrząsy cenowe związane z paliwami kopalnymi. Jeżeli te nowe reaktory byłyby wykonalne pod względem finansowym i technicznym, zmianę przeznaczenia zamykanych elektrowni węglowych w celu wdrożenia małych reaktorów modułowych można by uznać za część sprawiedliwej transformacji, gdyż wspiera to rozwój regionalny, a jednocześnie wykorzystuje się istniejące podłączenia do sieci i zasoby wykwalifikowanej siły roboczej.
3.6.5. W warunkach bezprecedensowej fali inwestycji w sieci energetyczne (1 500-2 000 mld EUR do 2050 r. według MAE i KE) energia jądrowa oferuje wyjątkową możliwość optymalizacji. Te ogromne inwestycje mają zmodernizować sieci i umożliwić przyłączenie nowych, rozproszonych zdolności. W tym kontekście małe reaktory modułowe stanowią racjonalne rozwiązanie w kontekście planowania w skali terytorialnej. Poprzez uruchomienie tych małych reaktorów modułowych w dawnych elektrowniach cieplnych zasilanych paliwami kopalnymi (węgiel/gaz) Europa mogłaby wykorzystać istniejącą już infrastrukturę przyłączeniową. Ta strategia ponownego wykorzystania obiektu (rozbudowa źródła energii) pozwala dużo oszczędzić na przyłączeniu do sieci i uniknąć budowy nowych linii wysokiego napięcia. W ten sposób zmniejsza się ogólny koszt transformacji.
3.7. EKES uważa, że energetyka jądrowa przyczynia się do realizacji zobowiązania do obniżenia emisyjności, ponieważ:
3.7.1. Wytwarza około jedną czwartą całkowitej energii elektrycznej w UE i prawie połowę bezemisyjnej energii elektrycznej, a zatem ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów klimatycznych i zastąpienia wytwarzania energii z paliw kopalnych. Strategie UE w zakresie klimatu i elektryfikacji zależą od zróżnicowanego koszyka odnawialnych źródeł energii i energii jądrowej, który pozwala obniżyć emisyjność systemów energetycznych w sposób opłacalny i niezawodny.
3.7.2. Powyższe ramy powinny w szczególności uwzględniać zasadę neutralności technologicznej (a tym samym równe traktowanie energii jądrowej i odnawialnych źródeł energii w sposób uwzględniający ich specyfikę). To podejście byłoby spójne z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1735 10 (aktem w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie).
3.7.3. Ponadto, aby energia jądrowa mogła rozwijać się zgodnie ze swoim potencjałem i w pełni przyczyniać się do transformacji energetycznej, cele polityki klimatycznej i energetycznej UE powinny w pełni odzwierciedlać wspomnianą zasadę neutralności technologicznej. W tym kontekście należy mieć na uwadze osiągnięcie celu na 2050 r. przy wykorzystaniu wszystkich dostępnych zasobów niskoemisyjnych zgodnie z kompetencjami państw członkowskich w zakresie określania ich własnego koszyka energetycznego.
3.8. EKES uważa, że aby można było zrealizować cel przyświecający PINC, temu programowi powinny towarzyszyć następujące działania:
- wdrażanie zasady neutralności technologicznej we wszystkich obszarach polityki UE, np. w przyszłych środkach polityki UE dotyczących wodoru i elektryfikacji oraz we wspomnianych powyżej ramach na 2040 r.;
- zaproponowanie, w jaki sposób przepisy aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie i przyszłe ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania dotyczące innowacyjnych technologii jądrowych mogą doprowadzić do wzmocnienia łańcucha dostaw UE oraz stale przyczyniać się do zwiększenia i rozszerzenia jej zdolności i możliwości;
- zacieśnianie współpracy regulacyjnej między państwami członkowskimi, w szczególności w dziedzinie małych reaktorów modułowych;
- poprawa finansowania energetyki jądrowej dzięki długoterminowemu zrównoważonemu finansowaniu i instytucjom finansowym, takim jak Europejski Bank Inwestycyjny, oraz dzięki dostępowi do unijnego finansowania na rzecz badań i rozwoju i gospodarki odpadami;
- wspieranie łańcucha wartości sektora jądrowego pod względem umiejętności, badań naukowych i łańcucha dostaw paliwa, a także kluczowych inicjatyw związanych z tym sektorem, takich jak sojusz przemysłowy na rzecz małych reaktorów modułowych;
- wspieranie badań naukowych i innowacji poprzez programy współpracy międzynarodowej w zakresie badań naukowych 11 ;
- opracowanie technicznych propozycji dotyczących przyjęcia powszechnie uznawanych kodeksów i norm dla małych reaktorów modułowych w celu uproszczenia wymiany technologii między państwami członkowskimi UE; stworzenie ram dla pilotażowych projektów demonstracyjnych dotyczących małych reaktorów modułowych i dla prac nad wspólną normalizacją;
- wspieranie rozwoju i łańcucha wartości medycznych izotopów promieniotwórczych poprzez unijne projekty i współpracę oraz wspieranie inicjatywy dotyczącej europejskiej doliny izotopów promieniotwórczych;
- przyspieszenie inwestycji dzięki konkretnym rozwiązaniom (takim jak usprawniony proces udzielania pomocy państwa na rzecz projektów jądrowych, wydajniejsze procesy wydawania zezwoleń), bez rozróżniania między starymi i nowymi elektrowniami.
3.9. EKES proponuje częstsze aktualizowanie PINC, ponieważ znaczenie sektora energii jądrowej rośnie, o czym świadczą niedawne decyzje państw członkowskich (o przedłużeniu okresu eksploatacji elektrowni jądrowych, powrocie do wykorzystania energii jądrowej i budowaniu nowych instalacji jądrowych w państwach członkowskich, które już takie obiekty mają, jak i w tych, które ich jeszcze nie mają).
3.10. Chociaż według badania podsumowującego sondaże przeprowadzone w państwach członkowskich 12 62,37 % ludności UE popiera energię jądrową, EKES uważa, że dialog ze społeczeństwem obywatelskim - ważny dla budowania zaufania, odpowiedzialności i akceptacji społecznej - nie został szczegółowo ujęty w PINC. Niektóre organizacje pozarządowe zajmujące się ochroną środowiska wyrażają obawy dotyczące przyszłego wykorzystania energii jądrowej. Informowanie społeczeństwa i dialog ze społeczeństwem obywatelskim mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia, aby strategie energetyczne odzwierciedlały priorytety społeczne: zrównoważony rozwój, niezawodność, odpowiednie użytkowanie gruntów i odpowiedzialność za długoterminowe gospodarowanie odpadami. Wczesne angażowanie obywateli wzmacnia zaufanie do energii jądrowej - obok innych technologii niskoemisyjnych - i jej legitymację.
Bruksela, dnia 4 grudnia 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.883 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji dotyczący przykładowego programu energetyki jądrowej przedstawionego na podstawie art. 40 traktatu Euratom w celu uzyskania opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (COM(2025) 315 - final) |
| Data aktu: | 2026-02-27 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-27 |