Łatwiej prowadzić inwestycje wokół zabytków

Mniej biurokracji przy wycince drzew na zabytkowych nieruchomościach i prostsza procedura uzyskiwania zgody konserwatora na prace budowlane na terenach wokół zabytków – to najważniejsze nowości w obowiązujących od środy przepisach deregulacyjnych, w tym w prawie budowlanym.

Chodzi o ustawę z 9 października 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2025 r. poz. 1673). Wchodzi ona w życie 3 czerwca br., z wyjątkiem art. 4, który zacznie obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2027 r. Nowelizacja to część pakietu deregulacyjnego rządu i wprowadza dwie zasadnicze zmiany. Po pierwsze, przewiduje zastąpienie dwóch decyzji wydawanych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków w sprawie usunięcia drzew lub krzewów z terenów wpisanych do rejestru zabytków (parków, ogrodów lub innych form zaprojektowanej zieleni) w odniesieniu do tych samych drzew lub krzewów jedną decyzją wydawaną przez ten organ. Dotychczas wydawane były dwie decyzje: jedna w trybie przepisów o ochronie zabytków, a druga na podstawie ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2026 r. poz. 13).

Druga istotna zmiana to uproszczenie procedury uzyskania zgody konserwatora zabytków na prace budowlane związane z zabytkiem. W przypadku części prac - które wymagały do tej pory uzyskania pozwolenia konserwatora udzielanego w formie decyzji administracyjnej - nowelizacja wprowadza wymóg dokonania jedynie zgłoszenia, a nie uzyskania pozwolenia. Dotyczy to np. wykonania robót budowlanych w otoczeniu zabytku, zmiany przeznaczenia zabytku wpisanego do rejestru czy umieszczaniu na zabytku tablic reklamowych. Do wykonywania prac będzie można przystąpić, jeśli konserwator nie wniesie sprzeciwu w terminie 60 dni od dokonania zgłoszenia, ewentualnie jeśli wcześniej wyda zaświadczenie o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu. Jednocześnie nowelizacja wprowadza katalog sytuacji w których konserwator może wnieść sprzeciw od zgłoszenia.

Nowela zmienia więc też kilka przepisów prawa budowlanego, gdyż powstała konieczność uwzględnienia nowej instytucji zgłoszenia dokonywanego do wojewódzkiego konserwatora zabytków, wobec którego nie wniesiono sprzeciwu.

Nowelizację oceniam pozytywnie, w szczególności wprowadzenie rozróżnienia na prace które wymagają pozwolenia konserwatorskiego i takie, gdzie wystarczające jest zgłoszenie. Obowiązek uzyskania w każdym wypadku pozwolenia był nadmierny i niejednokrotnie blokował wykonanie często nieskomplikowanych prac. Wprowadzenie instytucji zgłoszenia jest tym bardziej uzasadnione, że funkcjonuje ono z powodzeniem w przepisach prawa budowlanego. Nie ma żadnych przeszkód żeby zgłoszenie funkcjonowało też w ramach przepisów o ochronie zabytków – podkreśla Michał Siembab, radca prawny z kancelarii GKR Legal.

Mec. Siembab ostrzega też jednak przed zamieszaniem, gdyż udogodnienia nie obejmą spraw, które już są w toku i nieraz trwają dość długo.

Zgodnie z przepisami przejściowymi do postępowań o wydanie decyzji stanowiącej pozwolenie konserwatorskie wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosujemy przepisy dotychczasowe. Natomiast do nowych spraw stosujemy ustawę w brzmieniu wynikającą z nowelizacji a zatem od dnia wejścia w życie ustawy można stosować tryb zgłoszeniowy – precyzuje mec. Siembab.