Właściciel zabytku zawiesi biało-niebieską tabliczkę
Właściciele nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków będą mieli obowiązek ich oznaczania pięcioramienną biało-niebieską tabliczką. W zamian za to łatwiej będzie przy zabytku przeprowadzić prace budowlane i konserwatorskie, także wtedy, gdy budynek czeka dopiero na odpowiednie urzędnicze wpisy. To propozycje Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, aby zabytkowe budynki nie niszczały i łatwiej znajdywały inwestorów.
Po zmianach przepisów, planowanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) może być prościej pogodzić ogień z wodą i wcale nie takie stare budynki - ale cenne architektonicznie albo kulturowo - mogłyby zostać zachowane, a kompromisem byłaby ich przebudowa i dostosowanie do nowych potrzeb. To może być szansa dla np. charakterystycznego wrocławskiego budynku ZETO, który powstał pod koniec lat 60-tych XX wieku i jest dobrym przykładem PRL-owskiego modernizmu, choć stoi na starówce stolicy Dolnego Śląska. Przez lata był centrum polskiej „krzemowej doliny”, gdyż mieścił się w nim ośrodek informatyki, ale teraz od lat obiekt stoi pusty i niszczeje. Kilka lat temu nabył go deweloper (Hea Sp. z o.o.) i najchętniej wyburzyłby go, ale na rozbiórkę nie zgodziły się władze Wrocławia. Jednym z powodów bierności jest ciągnąca się od kilku lat kwestia wpisu ZETO do rejestru zabytków. We wtorek, 24 marca br., w końcu – po czterech latach urzędniczo-sądowych batalii blokujących większe prace przy budynku, a wbrew stanowisku poprzedniego właściciela obiektu - Naczelny Sąd Administracyjny zdecydował, że wciągnięcie budynku do rejestru zabytków było jak najbardziej dopuszczalne i zgodne z prawem (II OSK 1864/25).
Ma być łatwiej z remontami
Resort przygotowuje nowelizację ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1292). Projekt został właśnie wpisany do wykazu prac legislacyjnych rządu (numer w RCL - UD386) i ma być gotowy w II kwartale br. Poznaliśmy już jednak kilka szczegółów, które dotyczą właścicieli nieruchomości zabytkowych, w tym takich jak wrocławski ZETO.
Najważniejsza z nich dotyczy art. 10a ust. 1-2 ustawy. Przewiduje on obecnie, że od dnia wszczęcia postępowania w sprawie wpisu zabytku do rejestru do dnia, w którym decyzja w tej sprawie stanie się ostateczna, przy zabytku, którego dotyczy postępowanie, zabrania się prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych i podejmowania innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku. Zakaz ten dotyczy także robót budowlanych objętych pozwoleniem na budowę albo zgłoszeniem, a także działań określonych w innej decyzji pozwalającej na ich prowadzenie.
Instytucja ochrony tymczasowej zabytku w toku postępowania o wpis do rejestru zabytków (art. 10a ustawy) nie przewiduje odstępstw od zakazu podejmowania przy zabytku prac konserwatorskich, prac restauratorskich, robót budowlanych oraz działań, które mogłyby naruszyć substancję zabytku. W określonych sytuacjach możliwość odstąpienia od zakazu w drodze aktu indywidualnego może być niezbędna nawet z punktu widzenia trwałości samego zabytku – opisuje obecną sytuację takich nieruchomości MKiDN.
To ma się radykalnie zmienić. Ogólny zakaz podejmowania prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych i innych działań przy zabytku będzie wyłączany na podstawie pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków (WKZ) albo zgłoszenia mu takich działań. Zdaniem resortu uzasadnione jest więc wyłączenie spod zakazu podejmowania prac konserwatorskich w sytuacji, gdy np. WKZ wydałby pozwolenie na prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru, w tym prac polegających na usunięciu drzewa lub krzewu z nieruchomości lub jej części będącej wpisanym do rejestru parkiem, ogrodem lub inną formą zaprojektowanej zieleni (art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy z 2003 r.).
Zmiana instytucji ochrony tymczasowej będzie polegała również na wyłączeniu spod zakazu tych robót budowlanych, a także prac konserwatorskich, prac restauratorskich i innych działań przy zabytku, co do których wojewódzki konserwator zabytków wyraził pozytywne stanowisko uzgadniając decyzję o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę, albo wydając pozwolenie na prowadzenie robót budowlanych na obszarze wpisanego do rejestru zabytków historycznego układu urbanistycznego, ruralistycznego albo historycznego zespołu budowlanego albo nie wnosząc sprzeciwu od takich działań – tłumaczy MKiDN.
Czytaj też w LEX: Kompetencje organu nadzoru budowlanego w stosunku do obiektów wpisanych do rejestru zabytków >
Wszyscy powinni wiedzieć, co jest zabytkiem
Inna kwestia, to wprowadzenie obowiązku oznaczania nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków. Chodzi o tzw. Błękitną Tarczę, czyli specjalny symbol ochrony dób kultury opisany w prawie międzynarodowym. Pomysłodawcą formy graficznej i autorem tego znaku był znany polski konserwator zabytków, prof. Jan Zachwatowicz, autor koncepcji powojennej odbudowy warszawskiej Starówki.
Obecnie jedynie około 15 proc. zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków wyposażona jest w znak informujący, że dany obiekt jest zabytkiem i podlega ochronie prawnej. Biorąc pod uwagę oddziaływanie prewencyjne ww. oznaczeń, taka sytuacja jest niekorzystna, również z punktu widzenia potencjalnych działań inwestycyjnych – tłumaczy MKiDN.
Dlatego resort kultury proponuje, aby obowiązek umieszczenia odpowiedniej tabliczki (oraz utrzymywania jej w właściwym stanie) obciążał właściciela albo użytkownika wieczystego nieruchomości, na której zabytek się znajduje (lub jednostkę posiadającą posesję w trwałym zarządzie). Tabliczki takie to wydatek od kilkunastu do stu złotych za sztukę, nie jest to więc kosztowna inwestycja.
Czytaj też w LEX: Możliwość wyłączenia obiektu z gminnej ewidencji zabytków na wniosek inwestora >
Inne ograniczenie obecnie, to brak możliwości uzyskiwania zaleceń konserwatorskich przez potencjalnego inwestora, nieposiadającego tytułu prawnego do zabytku. Zgodnie z art. 27 ustawy, obecnie tylko na wniosek właściciela lub posiadacza zabytku WKZ przedstawia - w formie pisemnej - zalecenia konserwatorskie, które określają sposób korzystania z zabytku, jego zabezpieczenia i wykonania prac konserwatorskich, a także zakres dopuszczalnych zmian, które mogą być wprowadzone w tym zabytku. To ma się zmienić i zainteresowany będzie mógł się dowiedzieć, co go czeka, gdy zdecyduje się na nabycie zabytku. O zalecenia konserwatorskie potencjalny inwestor mógłby jednak wystąpić jedynie za zgodą właściciela zabytku.
Zobacz procedurę w LEX: Zalecenia konserwatorskie >
Ministerstwo obiecuje również, że łatwiej będzie przenosić na inne podmioty pozwolenia wojewódzkiego konserwatora uprawniające do prowadzenia różnych działań przy zarejestrowanym obiekcie. W takich pozwoleniach będą też wpisywane daty, do kiedy one są ważne.
Oprócz marchewki dla inwestorów ma być jednak też i kij na nierzetelnych bądź łamiących przepisy.
- Część obowiązków wynikających z ustawy albo decyzji wydanych na jej podstawie nie jest sankcjonowana, ani karą administracyjną, ani kryminalną (np. naruszenie zakazu wynikającego z art. 10a ustawy, prowadzenie działań przy zabytku bez wymaganego zgłoszenia, przed upływem terminu do wniesienia przez organ sprzeciwu lub pomimo jego wniesienia – zaznacza MKiDN.
Resort obiecuje, że zmieni przepisy w tej mierze i obejmie takie działania odpowiedzialnością karną lub administracyjną, choć akurat w tej kwestii na razie nie zdradza żadnych konkretów.
Czytaj też w LEX: Utrzymanie w należytym stanie technicznym budynku zabytkowego >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
