Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program AgoraEU na lata 2028-2034 oraz uchylającego rozporządzenia (UE) 2021/692 i (UE) 2021/818 (COM(2025) 550 final - 2025/0550 (COD)) - Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program Sprawiedliwość na lata 2028-2034 i uchylającego rozporządzenie (UE) 2021/693 (COM(2025) 463 final - 2025/0255 (COD))
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoWniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program "AgoraEU" na lata 2028-2034 oraz uchylającego rozporządzenia (UE) 2021/692 i (UE) 2021/818
Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program "Sprawiedliwość" na lata 2028-2034 i uchylającego rozporządzenie (UE) 2021/693
(COM(2025) 463 final - 2025/0255 (COD))
(C/2026/881)
(Dz.U.UE C z dnia 27 lutego 2026 r.)
Sprawozdawca: lonut SIBIAN
| Doradczynie i doradcy | Simona CONSTANTINESCU (z ramienia sprawozdawcy, Grupa III) |
| Procedura ustawodawcza | EU Law Tracker EU Law Tracker |
| Wniosek o konsultację | Pismo Rady, 1.10.2025 Pismo Rady, 5.11.2025 Komisja Europejska, 25.11.2025 Parlament Europejski: 12.11.2025 |
| Podstawa prawna | Artykuł 19 ust. 2, art. 21 ust. 2, art. 24, art. 167 ust. 5, art. 168 ust. 5, art. 173 ust. 3 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Dokumenty Komisji Europejskiej | COM(2025) 550 final COM(2025) 463 final |
| Odpowiednie cele zrównoważonego rozwoju | CEL 16 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 6.11.2025 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 4.12.2025 |
1. ZALECENIA
1.1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji dotyczącą programów "AgoraEU" i "Sprawiedliwość", które w dużym stopniu odpowiadają wytyczonemu w Programie strategicznym na lata 2024-2029 priorytetowemu celowi polegającemu na stworzeniu wolnej i demokratycznej Europy. Wyraża poparcie dla wniosków, zwraca się do Parlamentu Europejskiego i Rady o ich zatwierdzenie w nadchodzących negocjacjach oraz podkreśla, że to poparcie nie powinno mieć wpływu na zaproponowaną przez Komisję pulę środków finansowych.
1.2. EKES zachęca Komisję, by w rozporządzeniu w sprawie "AgoraEU" wyraźnie uznała rolę rzecznictwa jako ważnego elementu prac organizacji społeczeństwa obywatelskiego i zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego w kształtowanie polityki jako integralne elementy rozwijania demokratycznego uczestnictwa i odporności społecznej zgodnie z ogólnym celem programu.
1.3. EKES wzywa Komisję, by do wszystkich komponentów "AgoraEU" wprowadziła jednoznacznie dotacje na działalność w celu wzmocnienia odporności instytucjonalnej społeczeństwa obywatelskiego, która jest niezbędna do ochrony wartości UE i wspierania uczestnictwa demokratycznego we wszystkich państwach członkowskich.
1.4. Komitet apeluje do Komisji, by zezwoliła na dotacje na działalność wspierające programy organizacji nienastawionych na zysk, sieci lub instytucji, które realizują cel leżący w ogólnym interesie europejskim w obszarach objętych proponowanym programem "Sprawiedliwość".
1.5. EKES z zadowoleniem przyjmuje decyzję Komisji o utrzymaniu wsparcia finansowego dla osób trzecich poprzez organizacje pośredniczące, gdyż jest to skuteczny sposób docierania do mniejszych i oddolnych organizacji. Podkreśla, że głównym kryterium kwalifikowalności przy wyborze pośredników powinna być ich niezależność oraz zgodność ich sposobu zarządzania i działalności z Kartą praw podstawowych UE.
1.6. EKES apeluje, by w rozporządzeniu klarownie wyjaśniono stopy współfinansowania dla pośredników i ostatecznych odbiorców. Zdecydowanie zaleca, by umożliwić do 100 % finansowania unijnego dla organizacji pośredniczących społeczeństwa obywatelskiego, które skutecznie realizują przekazane działania, a także dla beneficjentów dotacji.
1.7. EKES odnotowuje, że zakres kompetencji obecnych biur programu "Kreatywna Europa" został ustalony przede wszystkim z myślą o sektorze kultury i sektorze kreatywnym. We wniosku w sprawie programu "AgoraEU" przewidziano jednak współpracę międzysektorową i innowacje w dziedzinie kultury, mediów i społeczeństwa obywatelskiego. Komitet podkreśla potrzebę wyjaśnienia i - w stosownych przypadkach - dostosowania zakresu kompetencji, wiedzy fachowej i zasobów ludzkich biur programu, tak aby były one w stanie skutecznie wspierać zainteresowane strony we wszystkich dziedzinach objętych programem.
1.8. EKES wzywa Komisję do zastanowienia się nad wprowadzeniem odpowiednich gwarancji w zakresie stosowania kwot ryczałtowych i wieloletnich dotacji - takich jak indeksacja, mechanizmy korekty oraz dodatkowa elastyczność w sprawozdawczości finansowej - by zapewnić pełną realizację celów projektów bez nadmiernego obciążania finansowego beneficjentów.
1.9. Komitet zwraca się do Komisji o jaśniejsze przedstawienie planowanej synergii między Europejskim Funduszem Konkurencyjności (EFK) a komponentem MEDIA+ w programie "AgoraEU".
1.10. Komitet zaleca, by w programie "Sprawiedliwość" położono większy nacisk na prawa ofiar i ich dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Powinno to obejmować specjalne finansowanie dla sieci wsparcia ofiar, szkolenia dla pracowników wymiaru sprawiedliwości oraz projekty zwiększające transgraniczny dostęp do wymiaru sprawiedliwości i pomocy prawnej.
1.11. EKES wzywa Komisję do dokumentowania wewnątrzunijnej nierównowagi w finansowaniu i do zaradzenia temu problemowi, zwłaszcza przepaści między Europą Wschodnią a Zachodnią w programie "Sprawiedliwość" i we wszystkich trzech komponentach "AgoraEU", o czym wspomniano odnośnie do osób zawodowo związanych z kulturą i sektorem kreatywnym 1 .
1.12. Komitet apeluje, by Komisja zadbała o powiązanie pracujących nad podobnymi zagadnieniami beneficjentów dotacji w celu zapewnienia synergii, skuteczności i wzajemnego uczenia się. Zwraca się do Komisji o opracowanie konkretnego planu działania w celu wprowadzenia w życie przepisów dotyczących finansowania łączonego i kumulacyjnego zawartych w obu proponowanych rozporządzeniach, co zapewni skuteczną optymalną synergię między programem "AgoraEU" a "Sprawiedliwość". Ten plan powinien obejmować wskazanie powiązanych tematów na potrzeby wspólnych lub wzajemnych zaproszeń i w tym celu - formalizację współpracy między odpowiednimi dyrekcjami generalnymi Komisji, a także regularne składanie sprawozdań na temat wspólnych wskaźników wykonania.
1.13. EKES ubolewa, że zawarty w obecnym rozporządzeniu w sprawie programu "Obywatele, równość, prawa i wartości" (CERV) przepis prawny dotyczący powołania formalnej grupy roboczej ds. dialogu obywatelskiego nie został uwzględniony we wniosku dotyczącym programu "AgoraEU", i apeluje do Komisji o stosowną zmianę rozporządzenia.
1.14. Komitet podkreśla, że wpływ programów "AgoraEU" i "Sprawiedliwość" jest zależny od odpowiedniej infrastruktury krajowej i stosownych ram finansowania. Dlatego też domaga się uzależnienia dostępu do unijnych funduszy objętych zarządzaniem dzielonym (takich jak Europejski Fundusz Spójności i Europejski Fundusz Społeczny+) od dowiedzionego zaangażowania państw członkowskich na rzecz uzupełnienia i utrzymania celów tych bezpośrednio zarządzanych programów.
2. NOTY WYJAŚNIAJĄCE
2.1. Zgodnie z wyznaczonym w Programie strategicznym UE na lata 2024-2029 priorytetem, którym jest stworzenie wolnej i demokratycznej Europy, Komisja Europejska ogłosiła proponowany program "AgoraEU" mający na celu wspieranie filarów silnej demokracji, w tym kultury, mediów i społeczeństwa obywatelskiego. Proponowane rozporządzenie ustanawiające program "AgoraEU" wchodzi w zakres pakietu dotyczącego wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2028-2034 i ma na celu zastąpienie obecnych rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady 2 (UE) 2021/692 (CERV) i Parlamentu Europejskiego i Rady 3 (UE) 2021/818 (Kreatywna Europa) w dniu 1 stycznia 2028 r.
2.2. EKES odnotował dokonaną przez Komisję strategiczną zmianę unijnej polityki finansowania - poprzez połączenie programu "Kreatywna Europa" z CERV Komisja dąży do usprawnienia mechanizmów finansowania, do zwiększenia synergii międzysektorowych i do bardziej dynamicznego reagowania na pilne wyzwania społeczne. Według Komisji "AgoraEU" została opracowana na podstawie spuścizny programów "Kreatywna Europa" i "Obywatele, równość, prawa i wartości" (CERV) w celu stworzenia jednego zintegrowanego programu, który nie tylko usprawni dostęp dla wnioskodawców, lecz również poprawi koordynację międzysektorową.
2.3. We wniosku w sprawie "AgoraEU" przewidziano łączną pulę środków finansowych w wysokości 8,58 mld EUR, która przekracza pulę środków przyznanych łącznie na obecne programy CERV i "Kreatywna Europa" i tym samym umożliwia większe inwestycje w kulturę, media, demokrację, prawa i równość. We wniosku dotyczącym programu "Sprawiedliwość" przewidziano łączną pulę środków finansowych w wysokości prawie 800 mln EUR na wsparcie dalszego rozwoju europejskiej przestrzeni sprawiedliwości. Oba wnioski wpisują się w przejawiającą się we wnioskach dotyczących WRF szerszą tendencję do wzmacniania wymiaru praworządności, sprawiedliwości, bezpieczeństwa i konkurencyjności w polityce UE.
2.4. EKES ocenia pozytywnie to, że program AgoraEU przewiduje podwojenie finansowania komponentu "Demokracja, obywatele, równość, prawa i wartości" (dawniej CERV+: "Obywatele, równość, prawa i wartości") w nowych wieloletnich ramach finansowych (WRF) na lata 2028-2034. Jednocześnie zauważa, że w porównaniu z głównymi programami UE w dziedzinie gospodarki i bezpieczeństwa zasoby przeznaczone na podstawowe wartości, uczestnictwo demokratyczne i zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego pozostają stosunkowo skromne.
2.5. EKES zwraca uwagę, że w opinii w sprawie europejskiej tarczy demokracji 4 wezwał unijne władze budżetowe do znacznego zwiększenia w kolejnych WRF budżetu na wsparcie organizacji społeczeństwa obywatelskiego w UE i w krajach kandydujących. Priorytety w zakresie wydatków powinny obejmować: pomoc strukturalną dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, budowanie zdolności tych organizacji, fundusze nadzwyczajne na ochronę tych organizacji i ich działaczy przed ingerencją zagraniczną, strategicznym powództwem zmierzającym do stłumienia debaty publicznej (SLAPP) i innymi formami nękania, a także wsparcie sądowe dla nich w tym zakresie. Priorytetowo należy traktować również projekty w dziedzinie praw człowieka, praworządności, demokracji, walki z korupcją, uczestnictwa w życiu politycznym, równości płci, praw osób LGBTQ+, pamięci o przeszłości, walki z ekstremizmem politycznym, odporności społecznej, wartości europejskich, a także umiejętności korzystania z mediów, umiejętności cyfrowych i kompetencji w zakresie AI.
2.6. EKES zwraca również uwagę, że we wspomnianej opinii wniósł, by władze budżetowe UE ustanowiły program finansowania wspierający wysokiej jakości dziennikarstwo w UE i krajach kandydujących. Wydatki powinny być przede wszystkim przeznaczane na: wsparcie akademii dziennikarskich, projekty dotyczące nauczania dziennikarzy o sprawach europejskich, projekty dotyczące umiejętności cyfrowych i kompetencji w zakresie AI dla dziennikarzy, pomoc w ochronie dziennikarzy przed ingerencją zagraniczną, SLAPP i innymi formami nękania oraz wsparcie sądowe w tym zakresie, ze szczególnym uwzględnieniem freelancerów, oraz środki budżetowe dla wysokiej jakości mediów.
2.7. W proponowanym rozporządzeniu w sprawie "AgoraEU" podkreślono, że interwencja finansowa UE w obszarach objętych programem ma istotne znaczenie z punktu widzenia zdolności wspierania inkluzywnego i partycypacyjnego sprawowania rządów. Partycypacyjne sprawowanie rządów odnosi się do zinstytucjonalizowanych mechanizmów i praktyk, które umożliwiają obywatelkom, obywatelom i społeczeństwu obywatelskiemu aktywny udział w kształtowaniu i wdrażaniu polityki wespół z organami publicznymi. Chociaż w rozporządzeniu uznaje się funkcję strażnika oraz niezbędny udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego w realizacji polityki, nie odzwierciedla ono w wystarczającym stopniu ich roli rzecznika i eksperta, która umożliwia jednostkom i organizacjom wyrażanie interesów, obronę praw oraz wpływ na politykę publiczną i proces decyzyjny z myślą o prawdziwym dialogu i współtworzeniu.
2.8. Rozporządzenie (UE) 2021/692 ustanawiające program "Obywatele, równość, prawa i wartości" (CERV) (2021-2027), rozporządzenie (UE) 2021/818 ustanawiające program "Kreatywna Europa" (2021-2027) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 5 (UE) 2021/693 ustanawiające program "Sprawiedliwość" (2021-2027) przewidują możliwości przyznawania dotacji na działalność w celu współfinansowania działalności unijnych organizacji i sieci parasolowych. Te przepisy ogólne zostały pominięte we wnioskach Komisji dotyczących programów "AgoraEU" i "Sprawiedliwość" na lata 2028-2034.
2.9. EKES popiera zawarte w proponowanym rozporządzeniu stwierdzenie Komisji, że spadek wsparcia finansowego i politycznego oraz ataki na społeczeństwo obywatelskie i zagrożenia dla niego wynikające z jego działalności mają niekorzystny wpływ na tradycyjną rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego w ochronie wartości zapisanych w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej. Dzięki utrzymaniu dotacji na działalność w programie CERV+ i włączeniu ich do komponentu MEDIA wraz z dotacjami na projekty - program "AgoraEU" może zapewniać niezbędną równowagę między finansowaniem innowacyjnych działań a długoterminową zdolnością organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
2.10. Ten sam argument odnosi się również do sieci kultury wspieranych w ramach komponentu "Kreatywna Europa - kultura" oraz do organizacji i sieci parasolowych, które propagują praworządność i prawa podstawowe w ramach proponowanego programu "Sprawiedliwość". W ocenie śródokresowej 6 programu "Sprawiedliwość" na lata 2021-2027 stwierdzono, że "niektórzy beneficjenci wyrazili również obawy, że kontynuacja ich inicjatyw jest uzależniona od finansowania unijnego". Wskazuje to na potrzebę bardziej stabilnego lub zróżnicowanego finansowania (w którym mogłyby pomóc dotacje na działalność).
2.11. Zgodnie z proponowanym rozporządzeniem kontynuowane i - w stosownych przypadkach - poszerzane będzie wsparcie finansowe dla osób trzecich, które przyczyniło się do zwiększenia dostępności finansowania unijnego dla małych organizacji. Skuteczność wsparcia finansowego dla osób trzecich zależy od niezależności organizacji pośredniczących, która musi pozostać podstawowym kryterium kwalifikowalności. Jeżeli pośrednicy nie są niezależni (np. związani z interesami rządu lub stronniczy), podział środków finansowych może być zniekształcony oraz podważać sprawiedliwość, inkluzywność i zaufanie.
2.12. Unia opiera się na takich wartościach jak poszanowanie godności osoby ludzkiej, wolność, demokracja, równość, państwo prawne, jak też poszanowanie praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) 7 potwierdza, że każdy podmiot realizujący działania Unii musi działać zgodnie z prawami podstawowymi. Zgodność z wartościami zapisanymi w TFUE i Karcie praw podstawowych jako warunek kwalifikowalności gwarantuje zgodność finansowania unijnego ze zobowiązaniem traktatowym do ochrony praw podstawowych i zapobiegania sprzeniewierzeniu środków publicznych. Wprowadzenie mechanizmu weryfikacji wykraczającego poza oświadczenie umożliwiłoby wcielenie tych wartości w życie.
2.13. W związku ze spadkiem wsparcia finansowego dla tych kategorii zainteresowanych stron, do których skierowany jest program, wymogi dotyczące współfinansowania mogą utrudniać dostęp beneficjentom takim jak organizacje społeczeństwa obywatelskiego, lokalne media oraz mniejsze organizacje kulturalne i kreatywne, zwłaszcza w tych państwach członkowskich, w których finansowanie krajowe lub prywatne jest znikome lub podlega ograniczeniom politycznym. To samo dotyczy organizacji nienastawionych na zysk działających jako pośrednicy w ramach programów wsparcia finansowego dla osób trzecich, które to organizacje nie powinny być zobowiązane do zapewnienia współfinansowania.
2.14. EKES odnotowuje, że zakres kompetencji obecnych biur programu "Kreatywna Europa" został ustalony przede wszystkim z myślą o sektorze kultury i sektorze kreatywnym oraz o krajowych punktach kontaktowych programu CERV, aby pomóc wnioskodawcom i beneficjentom związanym z programem. We wniosku w sprawie programu "AgoraEU" przewidziano jednak współpracę międzysektorową i innowacje w dziedzinie kultury, mediów i społeczeństwa obywatelskiego.
2.15. We wniosku w sprawie "AgoraEU" nie przewidziano odrębnego komponentu międzysektorowego. Zamiast tego we wniosku wprowadza się "przekrojowe i horyzontalne priorytety i działania". Obecne biura programu "Kreatywna Europa" i istniejące krajowe punkty kontaktowe CERV (mające stać się biurami programu w ramach "AgoraEU"), które mają za zadanie promować program, udzielać wskazówek wnioskodawcom, wspierać współpracę i rozpowszechniać wyniki, zostały zaliczone do działań horyzontalnych bez jasno określonego przydziału środków budżetowych. Nie jest zatem jasne, czy jakikolwiek komponent będzie stanowił podstawę ich finansowania i jak stabilne ono będzie.
2.16. EKES zauważa, że stosowanie kwot ryczałtowych i dotacji wieloletnich jest pozytywnym posunięciem, gdyż upraszcza wdrażanie i zmniejsza obciążenia administracyjne beneficjentów. Mogą one jednak stwarzać wyzwania dla beneficjentów, zwłaszcza w kontekście wysokiej inflacji i projektów wieloletnich, gdy ustalone wcześniej kwoty mogą z czasem tracić realną wartość. Beneficjenci w państwach członkowskich spoza strefy euro mają jeszcze trudniejszą sytuację, gdyż borykają się z wahaniami kursów wymiany walut, które mogą znacznie zmniejszać siłę nabywczą wkładu UE w lokalnej walucie.
2.17. We wniosku w sprawie "AgoraEU" odniesienia do powiązań z Europejskim Funduszem Konkurencyjności dotyczą wyłącznie komponentu MEDIA+. Pominięto w nim jednak to, które mechanizmy finansowania w ramach Europejskiego Funduszu Konkurencyjności przyczyniłyby się do realizacji priorytetów MEDIA+, ani też nie wskazano, czy planowany jest specjalny budżet. Biorąc pod uwagę znaczenie przewidywalnego i spójnego wsparcia dla sektora mediów i sektora audiowizualnego, EKES uważa, że Komisja musi jasno określić praktyczny sposób działania tych synergii oraz oczekiwany poziom zasobów.
2.18. Zgodnie z dyrektywą o prawach ofiar Parlamentu Europejskiego i Rady 8 2012/29/UE wszystkie państwa członkowskie muszą dopilnować, aby ofiary były za takie uznawane oraz traktowane z szacunkiem i miały dostęp do wsparcia i wymiaru sprawiedliwości. Program "Sprawiedliwość" na lata 2021-2027 obejmuje już pewne działania w tej dziedzinie, lecz są one fragmentaryczne i niedofinansowane, a nowy wniosek odnosi się jedynie pośrednio do ofiar. Zapewnienie ofiarom możliwości skutecznego korzystania z przysługujących im praw w całej UE byłoby nie tylko wcieleniem w życie Karty praw podstawowych UE, lecz również zwiększyłoby wzajemne zaufanie do europejskiej przestrzeni sprawiedliwości.
2.19. W uzasadnieniu do proponowanego rozporządzenia w sprawie "AgoraEU" wyraźnie wskazano brak równowagi geograficznej jako wyzwanie dla sektora kultury i sektora kreatywnego. Osoby zawodowo związane z tymi dziedzinami często napotykają przeszkody strukturalne, które ograniczają ich zdolność pracy transgranicznej, tworzenia trwałych partnerstw oraz korzystania z nowych możliwości i rynków. Szczególnie poważne trudności występują w regionach o mniejszych zasobach lub słabszych strukturach wsparcia, gdzie ograniczony dostęp do finansowania, sieci i możliwości mobilności utrudnia uczestnictwo w programach unijnych. Brak równowagi geograficznej może zatem pogłębiać istniejące nierówności w ekosystemie kultury i ekosystemie kreatywnym UE.
2.20. W ocenie śródokresowej programu "Sprawiedliwość" na lata 2021-2027 stwierdzono, że "organizacje z siedzibą w niektórych państwach członkowskich częściej ubiegały się o dofinansowanie i je otrzymywały niż organizacje z siedzibą w innych państwach". Innymi słowy, finansowanie koncentruje się w Europie Zachodniej i Północnej, a państwa członkowskie z Europy Środkowo-Wschodniej i Południowej mniej z niego korzystają.
2.21. Zarówno program "AgoraEU", jak i "Sprawiedliwość" zostały ujęte w dziale drugim "Wolna i demokratyczna Europa" i mają ten sam cel strategiczny - wzmocnienie demokracji, praworządności i praw podstawowych. Usystematyzowane podejście do wspólnego finansowania służy realizacji tej wspólnej misji. "AgoraEU" wzmacnia pozycję społeczeństwa obywatelskiego, mediów i obywateli, a "Sprawiedliwość" umacnia instytucje, sądy i mechanizmy praworządności. Wspólne działania mogą stanowić pomost między tymi dwoma programami - na przykład w zakresie dostępu do wymiaru sprawiedliwości, praw podstawowych lub współpracy sądowej w kwestiach równości. Wdrażanie finansowania łączonego pokazuje, że UE traktuje demokrację, praworządność i prawa jako wzajemnie ze sobą powiązane elementy, a nie odrębne i hermetyczne kwestie polityczne.
2.22. Komitet uważa, że opracowanie konkretnego planu działania w celu wdrożenia łączonego i kumulacyjnego finansowania programów "AgoraEU" i "Sprawiedliwość" znacznie zwiększyłoby spójność i wpływ wydatków UE w ramach działu drugiego "Wolna i demokratyczna Europa". Taki plan poprawiłby koordynację między odpowiednimi dyrekcjami generalnymi Komisji, zoptymalizowałby wykorzystanie zasobów poprzez wspólne lub wzajemne zaproszenia oraz zmniejszyłby obciążenia administracyjne dla beneficjentów. Zwiększyłoby to również widoczność i wartość dodaną działań UE dzięki powiązaniu wsparcia dla społeczeństwa obywatelskiego i mediów z szerzeniem sprawiedliwości, praworządności oraz praw podstawowych.
2.23. Komitet uważa, że bezpośredni dialog między Komisją a beneficjentami programu, w tym na temat programu prac i jego realizacji, był innowacyjnym elementem CERV, który miał korzystny wpływ na przejrzystość i zdolność reagowania. Należy utrzymać i jeszcze bardziej rozwinąć takie mechanizmy dialogu w całym programie "AgoraEU", by zapewnić dalszy konstruktywny udział społeczeństwa obywatelskiego w procesie decyzyjnym i nadzorze. W opinii "Kryzysy i zjawiska kryzysowe we współczesnej Europie a społeczeństwo obywatelskie" Komitet podkreślił potrzebę kompleksowej strategii na rzecz dialogu obywatelskiego, która doprowadziłaby do opracowania planu działania 9 .
2.24. Programy UE ("AgoraEU" i "Sprawiedliwość" objęte zarządzaniem bezpośrednim) są zależne od inwestycji krajowych i usług finansowanych z instrumentów zarządzania dzielonego, zwłaszcza Europejskiego Funduszu Spójności i EFS+, lecz państwa członkowskie często nie zapewniają równoważnego wsparcia. Długofalowy wpływ tych programów zależy od krajowych systemów i obiektów infrastrukturalnych (sądów, pomocy prawnej, służb udzielających wsparcia ofiarom, centrów kultury lub placówek obywatelskich itd.). Parlament Europejski, EKES i Trybunał Obrachunkowy wielokrotnie apelowały o większą komplementarność funduszy objętych zarządzaniem dzielonym i bezpośrednim (np. CERV - EFS+, Erasmus - Europejski Fundusz Spójności) 10 .
2.25. Zapewnienie współinwestycji krajowych nie jest mechanizmem sankcji, lecz zasadą partnerstwa - gwarantuje, że programy unijne ("AgoraEU" i "Sprawiedliwość") mają trwałe podstawy lokalne, takie jak ośrodki wsparcia dla ofiar, organy ds. równości lub obiekty kulturalne, które sprawiają, że finansowanie europejskie ma znaczenie dla obywatelek i obywateli. Powiązanie funduszy objętych zarządzaniem dzielonym (takich jak Europejski Fundusz Spójności) z tymi celami sprawia, że wydatki UE stają się spójnym ekosystemem wspierającym demokrację, praworządność oraz sprawiedliwość we wszystkich państwach członkowskich.
2.26. Komitet podkreśla znaczenie kontaktów międzyludzkich między obywatelami, w tym w ramach projektów partnerstwa miast, sieci miast i działań upamiętniających kluczowe momenty we współczesnej historii Europy. Uważa, że te inicjatywy sprzyjają wzajemnemu zrozumieniu, odporności społeczeństwa i wspólnemu poczuciu przynależności do Unii i w ten sposób zwiększają zaangażowanie społeczne obywateli i ich udział w życiu demokratycznym Unii. Komitet wzywa Komisję do zapewnienia, by takie działania w ramach programu AgoraEU pozostały dostępne, inkluzywne i wyważone geograficznie i by zwrócić przy tym szczególną uwagę na władze lokalne, małe organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz społeczności o niższych wskaźnikach uczestnictwa.
3. PROPONOWANE ZMIANY DO WNIOSKU USTAWODAWCZEGO KOMISJI EUROPEJSKIEJ
Poprawka 1
powiązana z zaleceniem 1.13
| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| (23) Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i inne podmioty działające w przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego, takie jak niezależne organy ds. praw człowieka, organy ds. równości i instytucje rzeczników praw obywatelskich, odgrywają kluczową rolę w przyczynianiu się do wdrażania polityki, zachęcaniu obywateli do uczestnictwa, rozliczaniu instytucji i stymulowaniu pozytywnych zmian. Program powinien pomóc w zapewnieniu wystarczających zasobów i warunków umożliwiających im niezależne, swobodne, bezpieczne i skuteczne działanie. W tym celu finansowanie unijne powinno uzupełniać wysiłki podejmowane na szczeblu krajowym poprzez wspieranie, ochronę, wzmacnianie i budowanie zdolności tych podmiotów, jak podkreślono w rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 19 kwietnia 2018 r. oraz w konkluzjach Rady z dnia 10 marca 2023 r. i dnia 7 marca 2025 r. Społeczeństwo obywatelskie odgrywa również ważną rolę w zapewnianiu skutecznego wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 poprzez wspieranie kultury otwartości i środowiska przyjaznego dla sygnalistów. | (23) Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i inne podmioty działające w przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego, takie jak niezależne organy ds. praw człowieka, organy ds. równości i instytucje rzeczników praw obywatelskich, odgrywają kluczową rolę w przyczynianiu się do wdrażania polityki, zachęcaniu obywateli do uczestnictwa, rozliczaniu instytucji i stymulowaniu pozytywnych zmian. Program powinien pomóc w zapewnieniu wystarczających zasobów i warunków umożliwiających im niezależne, swobodne, bezpieczne i skuteczne działanie. W tym celu finansowanie unijne powinno uzupełniać wysiłki podejmowane na szczeblu krajowym poprzez wspieranie, ochronę, wzmacnianie i budowanie zdolności tych podmiotów, jak podkreślono w rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 19 kwietnia 2018 r. oraz w konkluzjach Rady z dnia 10 marca 2023 r. i dnia 7 marca 2025 r. Społeczeństwo obywatelskie odgrywa również ważną rolę w zapewnianiu skutecznego wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 poprzez wspieranie kultury otwartości i środowiska przyjaznego dla sygnalistów. W ramach programu "Obywatele, równość, prawa i wartości" (CERV) ustanowiono ramy zorganizowanego dialogu obywatelskiego między Komisją Europejską a organizacjami społeczeństwa obywatelskiego z myślą |
| o krzewieniu demokracji uczestniczącej, przejrzystości i inkluzywnego kształtowania polityki. Aby zapewnić ciągłość, spójność i komplementarność między istniejącymi instrumentami uczestnictwa a platformą "AgoraEU", zorganizowany dialog obywatelski przewidziany w programie CERV powinien zostać wyraźnie uwzględniony w ramach zarządzania oraz w ramach operacyjnych "AgoraEU". Takie połączenie pomoże utrzymać stworzone kanały zaangażowania, zapobiegnie powielaniu działań oraz zwiększy reprezentatywność i legitymizację wkładu obywatelek, obywateli i społeczeństwa obywatelskiego w politykę Unii. |
Uzasadnienie
Komitet uważa, że bezpośredni dialog między Komisją a beneficjentami programu, w tym na temat programu prac i jego realizacji, był innowacyjnym elementem CERV, który miał korzystny wpływ na przejrzystość i zdolność reagowania. Należy utrzymać i jeszcze bardziej rozwinąć takie mechanizmy dialogu w całym programie "AgoraEU", by zapewnić dalszy konstruktywny udział społeczeństwa obywatelskiego w procesie decyzyjnym i nadzorze. Potrzebę kompleksowej strategii na rzecz dialogu obywatelskiego, która doprowadziłaby do opracowania planu działania, Komitet podkreślił także w opinii "Kryzysy i zjawiska kryzysowe we współczesnej Europie a społeczeństwo obywatelskie" (SOC/812).
Poprawka 2
powiązana z zaleceniem 1.13
| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| Artykuł 16 "Zorganizowany dialog obywatelski" Komisja zapewnia prowadzenie zorganizowanego dialogu obywatelskiego z reprezentatywnymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w taki sposób, by rozwijać i utrzymywać mechanizmy opracowane w ramach programu "Obywatele, równość, prawa i wartości" (CERV). Zorganizowany dialog obywatelski służy jako stałe forum regularnej wymiany między Komisją a organizacjami społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu unijnym i krajowym, w tym organizacjami reprezentującymi obywateli, równość, prawa podstawowe i wartości. |
Uzasadnienie
Takie samo jak w poprawce 1.
Bruksela, dnia 4 grudnia 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.881 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program AgoraEU na lata 2028-2034 oraz uchylającego rozporządzenia (UE) 2021/692 i (UE) 2021/818 (COM(2025) 550 final - 2025/0550 (COD)) - Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program Sprawiedliwość na lata 2028-2034 i uchylającego rozporządzenie (UE) 2021/693 (COM(2025) 463 final - 2025/0255 (COD)) |
| Data aktu: | 2026-02-27 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-27 |