Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Globalny wymiar Europy (COM(2025) 551 final - 2025/0227 (COD))
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoWniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego "Globalny wymiar Europy"
(C/2026/878)
(Dz.U.UE C z dnia 27 lutego 2026 r.)
Sprawozdawca: Mateusz SZYMAŃSKI
Współsprawozdawca: Luca JAHIER
| Doradczynie i doradcy | Anna COLOMBO (z ramienia współsprawozdawcy, Grupa III) |
| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 29.8.2025 Rada Unii Europejskiej, 12.11.2025 |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 7.11.2025 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 3.12.2025 |
| Sesja plenarna nr | 601 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 186/9/7 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący zwiększenia wydatków na politykę zewnętrzną UE w przyszłych wieloletnich ramach finansowych (WRF). Na obszar "Globalny wymiar Europy" przeznaczono w budżecie kwotę 200,3 mld EUR, z wyłączeniem wsparcia dla Ukrainy, które stanowi rezerwę w wysokości maksymalnie 100 mld EUR powyżej pułapu wyznaczonego w WRF.
1.2. Komitet z zadowoleniem przyjmuje konsekwentne zwiększanie budżetu na "Globalny wymiar Europy" jako pozytywny krok w kierunku wzmocnienia działań zewnętrznych UE. Ma to zasadnicze znaczenie dla sprostania przyszłym wyzwaniom i potwierdzenia roli UE jako globalnego gracza, dla propagowania zrównoważonego rozwoju, multilateralizmu, dialogu i pokoju, a także dla eliminacji ubóstwa, poszanowania praw człowieka i równości, dywersyfikacji rynków eksportowych, wspierania społeczeństwa obywatelskiego, regionów i przedsiębiorstw w tych działaniach, jak również dla wzmocnienia źródeł zrównoważonego wzrostu wewnętrznego oraz budowania strategicznej autonomii w dziedzinie polityki zagranicznej, dyplomacji, bezpieczeństwa i obrony.
1.3. EKES uważa, że strategia Global Gateway powinna stać się głównym instrumentem "Globalnego wymiaru Europy" mającym na celu stworzenie ukierunkowanej wielostronnie Europy, zdolnej do ożywienia Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz jej organów i agencji. Ponadto w odpowiedzi na znaczne cięcia i restrukturyzację w USAID Europa powinna wykorzystać tę sposobność i odgrywać przewodnią rolę w utrzymaniu globalnych wysiłków na rzecz rozwoju i pomocy humanitarnej jako najbardziej wiarygodny partner w tym zakresie. Komitet ostrzega, że nadmierne skupienie się na regionalizacji może utrudniać podążanie w takich globalnych kierunkach strategicznych. Strategia Global Gateway powinna natomiast przyspieszyć przejście od obecnych partnerstw do strategicznego sojuszu z udziałem wszystkich zainteresowanych stron, w tym społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych ze wszystkich zaangażowanych państw, z myślą o wspólnym ustalaniu priorytetów, celów, wskaźników i projektów.
1.4. Istniejąca rada konsultacyjna organizacji społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych ds. strategii Global Gateway pozostaje w dużej mierze nieskuteczna i oderwana od procesu decyzyjnego, natomiast konsultacje z przedstawicielami biznesu prowadzone są oddzielnie za pośrednictwem innej grupy doradczej, co prowadzi do fragmentacji dialogu i uniemożliwia przyjęcie prawdziwie integracyjnego i skoordynowanego podejścia. EKES wzywa Komisję do przeglądu i wzmocnienia tych mechanizmów, aby zapewnić znaczące uczestnictwo tych podmiotów w kształtowaniu polityki i w procesach monitorowania. EKES i KR powinny również odgrywać aktywną rolę w tym mechanizmie, a nie być jedynie obserwatorami.
1.5. Instrument "Globalny wymiar Europy" charakteryzuje się konsolidacją celów, regionalizacją i znacznie bardziej elastycznym zarządzaniem funduszami. Choć EKES spodziewa się, że ułatwi to wykonywanie zadań, to obawia się, że doprowadzi też do reaktywności w sposobie prowadzenia polityki UE. Oczekuje przejrzystości procesu decyzyjnego oraz konstruktywnego zaangażowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych w cały proces planowania rocznego budżetu UE oraz w przeglądy i okresowe oceny całego funduszu. Oczekuje tego nie tylko od UE, ale również od krajów partnerskich.
1.6. EKES podkreśla, że trzeba zapewnić spójność między polityką zagraniczną, rozwojem, działaniami w zakresie handlu i umowami handlowymi a Europejskim Funduszem Konkurencyjności, aby wszystkie instrumenty ze sobą współdziałały, wspierając wartości, zasady oraz szersze cele geopolityczne i gospodarcze UE. Taka synergia pomogłaby w opracowaniu spójnego i strategicznego podejścia, które wzmocniłoby pozycję UE na arenie międzynarodowej oraz umożliwiło zrównoważony rozwój i odporność gospodarczą. Ponadto to podejście powinno zwiększyć konkurencyjność UE i dostęp do finansowania. W tym kontekście należy również wspierać budowanie zdolności wszystkich podmiotów zaangażowanych w prace organów zajmujących się monitorowaniem odpowiednich umów handlowych między UE a krajami i regionami partnerskimi.
1.7. Komitet popiera opracowany przez Komisję wskaźnik nierówności jako cenne narzędzie służące do pomiaru i uwzględniania walki z nierównościami w głównym nurcie polityki oraz zapewniania skuteczności pomocy rozwojowej. Ponadto wzywa Komisję do rozszerzenia jego stosowania na projekty Global Gateway. W tym celu konieczne jest określenie znacznego odsetka projektów, których wpływ zarówno redystrybucyjny, jak i społeczny można ocenić, w tym w drodze konsultacji z zainteresowanymi regionami i społecznościami oraz poprzez ich udział.
1.8. Komitet oczekuje szerzej zakrojonych konsultacji z istniejącymi organami takimi jak platformy społeczeństwa obywatelskiego i inne podmioty odpowiedzialne za współpracę z partnerami zewnętrznymi oraz ich większego zaangażowania w działania, by nawiązywać i utrzymywać kontakty z organizacjami w krajach partnerskich. W związku z tym apeluje o wspieranie budowania zdolności organizacji zaangażowanych w taką współpracę.
1.9. Szczególnie ważne będzie wspieranie i finansowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego wszędzie tam, gdzie maleje wsparcie ze strony innych podmiotów. Będzie to szczególnie istotne dla wzmocnienia demokracji, przestrzeni sprzyjającej społeczeństwu obywatelskiemu i równouprawnienia płci oraz dla budowania stosunków między organizacjami w UE i w krajach partnerskich. Przewidywalne i stabilne wsparcie ma kluczowe znaczenie, zwłaszcza dla partnerów zewnętrznych.
1.10. EKES popiera wszelkie wysiłki na rzecz zwiększenia dobrobytu i bezpieczeństwa w naszym sąsiedztwie i tym samym - w UE. Zważywszy, że przez ponad 11 lat do Unii Europejskiej nie przystąpiło żadne nowe państwo, musi ona nadać nowy impuls procesowi rozszerzenia, które jest jej najbardziej udanym projektem na rzecz pokoju.
1.11. Komitet oczekuje również, że cele związane z ożywieniem współpracy gospodarczej i przedsiębiorczości będą iść w parze z ambitnymi prawami socjalnymi i prawami człowieka oraz zabezpieczeniami środowiskowymi. Należy w szczególności dopilnować, aby projekty realizowane w ramach tego instrumentu nie prowadziły do eksploatacji środowiska i społeczności lokalnych.
2. Kontekst opinii, w tym odnośnego wniosku Komisji
2.1. Komisja zaproponowała WRF o wartości prawie 2 bln EUR (czyli średnio 1,26 % dochodu narodowego brutto UE w latach 2028-2034). Choć proponowana kwota stanowi znaczny wzrost nominalny, po wyłączeniu korekty o inflację i spłaty NextGenerationEU wyniesie on jedynie 1,15 % DNB UE, co oznacza niemal zerowy wzrost w porównaniu z 1,13 % w poprzednich WRF.
2.2. Zdaniem Komisji nowe WRF opierają się na celach szczegółowych: zwiększeniu elastyczności; uproszczeniu, usprawnieniu i harmonizacji programów finansowych UE; poprawie integracji lokalnej; zwiększeniu konkurencyjności; oraz zapewnieniu pakietu zasobów własnych UE.
2.3. Ogólna struktura wieloletnich ram finansowych została uproszczona i obejmuje cztery główne działy:
1) spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna, rolnictwo, dobrobyt i bezpieczeństwo obszarów wiejskich i morskich;
2) konkurencyjność, dobrobyt i bezpieczeństwo; 3) "Globalny wymiar Europy" oraz 4) administracja.
2.4. Na obszar "Globalny wymiar Europy" - będący przedmiotem niniejszej opinii - przeznaczono w budżecie kwotę 200,3 mld EUR, z wyłączeniem wsparcia dla Ukrainy, które stanowi rezerwę w wysokości maksymalnie 100 mld EUR powyżej pułapu wyznaczonego w WRF. Oznacza to znaczny wzrost nominalny o 74 % w stosunku do obecnych WRF. Niemniej po uwzględnieniu inflacji rzeczywisty wzrost wydatków na politykę zewnętrzną jest bardziej umiarkowany. Komitet docenia jednak wzrost wydatków, biorąc pod uwagę liczne wyzwania geopolityczne 1 oraz fakt, że kilka krajów, w tym Stany Zjednoczone, zmniejsza swoje wydatki na współpracę międzynarodową. Wzrost wydatków może zapewnić UE bardziej znaczącą pozycję w procesach międzynarodowych.
3. Uwagi ogólne
3.1. Komitet z zadowoleniem przyjmuje "Globalny wymiar Europy" jako pozytywny krok w kierunku wzmocnienia działań zewnętrznych UE. "Globalny wymiar Europy" ma zasadnicze znaczenie dla sprostania przyszłym wyzwaniom i potwierdzenia roli UE jako globalnego gracza, dla propagowania zrównoważonego rozwoju, multilateralizmu, dialogu i pokoju, dla eliminacji ubóstwa, poszanowania praw człowieka i równości, dywersyfikacji rynków eksportowych, wspierania regionów i przedsiębiorstw w tych działaniach, wzmocnienia źródeł zrównoważonego wzrostu wewnętrznego oraz budowania strategicznej autonomii w dziedzinie polityki zagranicznej, dyplomacji, bezpieczeństwa i obrony.
3.2. EKES podkreśla konieczność zapewniania spójności między polityką zagraniczną, działaniami w zakresie handlu i umowami handlowymi a Europejskim Funduszem Konkurencyjności, aby wszystkie instrumenty ze sobą współdziałały z myślą o szerszych celach geopolitycznych i gospodarczych UE oraz o ochronie unijnych wartości i zasad, w tym praw człowieka i równości. Taka synergia pomogłaby w opracowaniu spójnego i strategicznego podejścia, które wzmocniłoby pozycję UE na arenie międzynarodowej, umożliwiając osiągnięcie zrównoważonego wzrostu gospodarczego i odporności gospodarczej. Ponadto to podejście powinno zwiększyć konkurencyjność UE i dostęp do finansowania.
3.3. Czwarta Międzynarodowa Konferencja w sprawie Finansowania Rozwoju odbyła się w Sewilli 30 czerwca z udziałem przedstawicielek i przedstawicieli 190 państw ONZ (z wyłączeniem Stanów Zjednoczonych), których wspólnym celem było mobilizacja zasobów na cele zrównoważonego rozwoju oraz potwierdzenie zaufania do multilateralizmu. Przyjęte na konferencji zobowiązanie z Sewilli koncentrowało się na zaangażowaniu na rzecz zrównoważonego rozwoju oraz zwalczania ubóstwa i nierówności. Potwierdzono cel dotyczący przeznaczenia 0,7 % DNB na oficjalną pomoc rozwojową, choć grożą mu drastyczne cięcia. Pozytywnym wynikiem było zawiązanie globalnego sojuszu na rzecz walki z nierównością, promowanego w Sewilli przez kraje wschodzące. Rozwój społeczny i włączenie społeczne, w tym zdrowie i ochrona socjalna oraz obrona dóbr publicznych, muszą mieć również zastosowanie w działaniach zewnętrznych. To zobowiązanie musi stać się częścią ram przyszłego instrumentu "Globalny wymiar Europy".
3.4. Nowy "Globalny wymiar Europy" będzie oparty na nowej strukturze finansowej. W przeciwieństwie do obecnego modelu ISWMR (Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej), który obejmował trzy filary (geograficzny, tematyczny i mechanizm szybkiego reagowania), planowany "Globalny wymiar Europy" będzie bardziej scentralizowany i oparty w większym stopniu na konsolidacji. Połączy on obecne instrumenty (rozwój, sąsiedztwo, pomoc humanitarna, pomoc przedakcesyjna) w jedno ujednolicone narzędzie skoncentrowane przede wszystkim na zasięgu geograficznym.
3.5. Instrument "Globalny wymiar Europy" opiera się na sześciu filarach. Istnieje pięć filarów geograficznych - 1. Europa (43,17 mld EUR), 2. Bliski Wschód, Afryka Północna i Zatoka Perska (42,93 mld EUR), 3. Afryka Subsaharyjska (60,53 mld EUR), 4. Azja i Pacyfik (17,05 mld EUR) i 5. Ameryka i Karaiby (9,14 mld EUR) - oraz jeden globalny filar (12,67 mld EUR) mający na celu skupienie się na globalnych inicjatywach. Obejmuje on dawne samodzielne programy dotyczące praw człowieka, społeczeństwa obywatelskiego i globalnych dóbr publicznych.
3.6. Tych sześć filarów składa się z komponentów podlegających i niepodlegających programowaniu. Fundusze niepodlegające programowaniu obejmują pomoc humanitarną, pomoc makrofinansową, odporność, konkurencyjność, a także potrzeby związane z kryzysem, pokojem i polityką zagraniczną. Rezerwa na nowe wyzwania i priorytety stanowi bufor budżetowy. Proponuje się, by przydział środków na rezerwę został zwiększony w porównaniu z obecnymi WRF, co - zważywszy, że dostępne środki zostały dość szybko wykorzystane w obecnych ramach finansowych - można również uznać za pozytywną zmianę.
3.7. W projekcie rozporządzenia w sprawie instrumentu "Globalny wymiar Europy" zdecydowanie podkreślono elastyczność finansowania, co EKES zasadniczo przyjmuje z zadowoleniem, ponieważ elastyczność i zdolność szybkiego reagowania na sytuacje nadzwyczajne mogą zwiększyć wiarygodność UE i przeciwdziałać postrzeganiu jej jako struktury nadmiernie zbiurokratyzowanej i powolnej. Komitet zdecydowanie zaleca jednak utrzymanie jasnych i ambitnych celów gospodarczych, społecznych i środowiskowych, tak aby zapewnić maksymalną skuteczność i spójność w całych WRF.
3.8. Brak konkretnych celów w zakresie równości płci może narazić na szwank i zmniejszyć zobowiązanie finansowe do krzewienia równouprawnienia płci oraz praw kobiet na świecie w sytuacji, gdy szybko kurczy się przestrzeń sprzyjająca społeczeństwu obywatelskiemu, szerzy się ruch antygenderowy, a w oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) następują cięcia, co odbija się najbardziej na kobietach i dziewczętach.
3.9. Utrzymano cel ilościowy - oficjalną pomoc rozwojową (ODA) na poziomie "co najmniej 90 % wydatków", a także 30 % na cele klimatyczne i środowiskowe 2 . Komisja może jednak zmienić nawet ten cel w drodze aktu delegowanego, bez konieczności ponownego otwierania całego rozporządzenia (art. 6 ust. 6). EKES stanowczo apeluje do Komisji, by pomimo tej możliwości nadal angażowała się w propagowanie sprawiedliwego rozwoju, zwłaszcza w takich dziedzinach jak polityka społeczna, zdrowie i kapitał ludzki w krajach słabiej rozwiniętych, oraz w udzielanie stabilnego i przewidywalnego wsparcia.
3.10. EKES odnotowuje również, że w art. 12 ust. 3 projektu rozporządzenia przewidziano możliwość zawieszenia płatności w wypadku stwierdzenia poważnych niedociągnięć w gotowości krajów partnerskich do readmisji własnych obywateli. Jest to jedyny obszar, w którym przewiduje się taką możliwość w wypadku poważnych niedociągnięć ze strony państw trzecich, natomiast nie przewiduje się żadnych podobnych sankcji w odniesieniu do innych kluczowych polityk, na przykład naruszeń praw człowieka ani też podstawowych norm pracy. EKES sprzeciwia się takiemu podejściu, ponieważ do osiągnięcia pierwszoplanowych celów konieczne są pozytywne zachęty. Deklarowany główny cel art. 12 dotyczącego migracji i przymusowych wysiedleń - obejmujący migrację nieuregulowaną i jej pierwotne przyczyny - zobowiązuje UE do przyjęcia kompleksowego podejścia opartego na partnerstwie z państwami trzecimi, dlatego takie podejście mogłoby w dużej mierze przynieść efekty odwrotne do zamierzonych.
3.11. Pomimo pozytywnej oceny proponowanej elastyczności w działaniach zewnętrznych społeczeństwo obywatelskie oczekuje pełnej przejrzystości i rozliczalności w wydatkowaniu funduszy. Komitet domaga się, by środki przydzielone w ramach instrumentu "Globalny wymiar Europy" podlegały okresowym audytom. Szczególnie istotne będzie planowanie rocznego budżetu. EKES przedstawi również własne uwagi i zalecenia dotyczące planowanych działań.
3.12. Takie planowanie i audyt będą miały kapitalne znaczenie, gdyż dość ogólny zarys priorytetów zawarty w rozporządzeniu oraz brak odniesień do dokumentów strategicznych ostatecznie skłonią UE do podejmowania działań reaktywnych, co może spowodować utratę z pola widzenia bardziej strategicznej i długoterminowej perspektywy, ze szkodą dla partnerów zewnętrznych, zwłaszcza beneficjentów wsparcia unijnego. W obecnych ramach niektóre środki określono na minimalnym gwarantowanym poziomie. Jest to tym istotniejsze, że w art. 17 ust. 2 rozporządzenia przewiduje się możliwość przeglądu wieloletnich programów indykatywnych w przypadku znaczących zmian ram polityki albo w następstwie sytuacji kryzysowej lub pokryzysowej.
3.13. Będzie to również szczególnie istotne ze względu na to, że "Globalny wymiar Europy" ma być odejściem od zaangażowania ex ante stron innych niż Komisja Europejska i przestawieniem się na ocenę ex post, co stanowi znaczną zmianę paradygmatu i rodzi uzasadnione pytania co do kompetencji w dziedzinie polityki zewnętrznej i ostatecznej odpowiedzialności za nią. Należy to poddać dalszej ocenie pod kątem aspektów, które zostały usprawnione w proponowanym horyzontalnym rozporządzeniu w sprawie wykonania.
3.14. Regionalizacja wydatków, jak wskazano powyżej, nie powinna być celem samym w sobie. Właściwe, szczegółowe ukierunkowanie wydatków będzie priorytetowe dla zapewnienia maksymalnej skuteczności, nie tylko w sensie czysto ekonomicznym. Dlatego też Komitet zdecydowanie opowiada się za tym, by programowanie i ocena wydatków obejmowały partnerów reprezentujących społeczeństwo obywatelskie i partnerów społecznych zarówno z UE, jak i z krajów partnerskich. Należy tu podkreślić rolę organów dwustronnych, w skład których wchodzą przedstawiciele organizacji społeczeństwa obywatelskiego - są to gotowe przestrzenie dialogu, w których uczestniczą podmioty o doświadczeniu i wiedzy niezbędnych do doradzania instytucjom UE odpowiedzialnym za unijną politykę zewnętrzną oraz do wymiany wiedzy z partnerami zewnętrznymi.
3.15. W związku z tym EKES apeluje o budowanie zdolności organów, które współpracują ze społeczeństwem obywatelskim i organizacjami partnerów społecznych w krajach partnerskich, w tym z organizacjami młodzieżowymi, zwłaszcza poprzez zapewnienie odpowiednich zasobów umożliwiających regularne spotkania. Brak środków na ten cel, zwłaszcza na pokrycie kosztów podróży i zakwaterowania, jest główną przeszkodą w dalszym zacieśnianiu i rozwijaniu współpracy.
3.16. Jak już wskazano, zmniejszy się liczba priorytetów tematycznych w programach globalnych. Tradycyjnie te programy skupiają się na wspieraniu społeczeństwa obywatelskiego, nawet bez zgody rządów przyjmujących. W związku z tym koncentracja na planowaniu finansowym określonym w WRF stwarza znaczne ryzyko, że część środków przeznaczonych na wsparcie globalnych inicjatyw na rzecz demokracji, społeczeństwa obywatelskiego i równouprawnienia płci zostanie zmniejszona. Byłoby to dla UE zaprzepaszczeniem szansy na wypełnienie luk powstałych w wyniku ograniczenia wydatków międzynarodowych przez inne kraje.
3.17. Komitet z zadowoleniem przyjmuje to, że zgodnie z art. 5 projektu rozporządzenia "Globalny wymiar Europy" kładzie większy nacisk na osiągnięcie konkretnych korzyści dla UE na arenie międzynarodowej. W obecnym kontekście geopolitycznym niezbędna jest wzmocniona współpraca z partnerami, większa asertywność i obrona interesów europejskich na arenie międzynarodowej, podobnie jak osiąganie celów strategicznych UE. Jest to szczególnie istotne ze względu na centralną rolę tego aspektu w gospodarce UE. Środki wydatkowane w obrębie UE i poza nią stanowią zazwyczaj pozytywny bodziec dla unijnej gospodarki.
3.18. W tym kontekście strategia Global Gateway - słusznie uznana przez Komisję Europejską za kluczowy instrument gospodarczejpolityki zagranicznej - zyskuje na znaczeniu. Umożliwi to zwiększenie inwestycji zewnętrznych ukierunkowanych na osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju we współpracy z krajami partnerskimi. Priorytetem będzie zbudowanie aktywnej i równej współpracy wszystkich państw członkowskich w ramach tych inwestycji. Strategia Global Gateway zapewnia również znaczne inwestycje w infrastrukturę transportu kluczowych minerałów, ze szczególnym uwzględnieniem przedsiębiorstw prywatnych. UE musi się w te działania zaangażować, by zapewnić zrównoważony wzrost gospodarczy i nie dopuścić do wyzysku społecznego ani eksploatacji środowiska.
3.19. Strategia Global Gateway powinna rzeczywiście stać się politycznymi ramami odniesienia w dążeniu do multilate- ralizacji instrumentu "Globalny wymiar Europy". W tym względzie nadmierna regionalizacja może pociągać za sobą negatywne konsekwencje w postaci utraty z pola widzenia globalnych kierunków strategicznych. UE mogłaby stać się globalnym centrum pragmatycznego multilateralizmu, sprzyjając odrodzeniu ONZ. W tym celu należy przekształcić strategię Global Gateway z partnerstwa w prawdziwy sojusz strategiczny.
3.20. EKES ubolewa, że pomimo centralnej roli strategii Global Gateway w działaniach zewnętrznych UE jak dotąd brakuje w niej znaczącego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego. EKES wzywa Komisję do zadbania o to, by udział społeczeństwa obywatelskiego był częścią zarządzania strategią oraz aby spełnione były niezbędne warunki uczestnictwa, w szczególności przejrzystość, dostęp do informacji, jasność struktur zarządzania i terminowe procesy konsultacji. Istniejąca rada konsultacyjna organizacji społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych ds. strategii Global Gateway pozostaje w dużej mierze nieskuteczna i oderwana od procesu decyzyjnego, natomiast konsultacje z przedstawicielami biznesu prowadzone są oddzielnie za pośrednictwem innej grupy doradczej, co prowadzi do fragmentacji dialogu i uniemożliwia przyjęcie prawdziwie integracyjnego i skoordynowanego podejścia. EKES wzywa Komisję do przeglądu i wzmocnienia tych mechanizmów, aby zapewnić znaczące uczestnictwo tych podmiotów w kształtowaniu polityki i w procesach monitorowania. EKES i KR powinny również odgrywać aktywną rolę w tym mechanizmie, a nie być jedynie obserwatorami.
3.21. EKES wzywa do szybkiego ustanowienia mechanizmu zaangażowania zainteresowanych stron przewidzianego w umowie z Samoa oraz stałego mechanizmu zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego UE-Afryka. Domaga się też odpowiedniego włączenia Komitetu w ten mechanizm jako głosu zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w ramach instytucjonalnych UE.
3.22. Ogólnie rzecz biorąc, EKES pragnie podkreślić, że choć "Globalny wymiar Europy" może przynieść pozytywne rezultaty, głównie w postaci zwiększenia konkurencyjności, dostępu do finansowania i wpływu sektora prywatnego, to wniosek budzi pewne obawy, które należy rozwiać. Oczekuje się, że dostęp do funduszy UE zostanie uproszczony, a na społeczeństwo i przedsiębiorstwa nie zostaną nałożone żadne nowe i zbędne obciążenia. Komitet podkreśla, że polityka zewnętrzna UE powinna sprzyjać inwestycjom i być ściśle powiązana z ambitną polityką handlową. Silne partnerstwa na całym świecie powinny to ułatwiać.
3.23. Jeżeli UE zamierza stworzyć realną politykę wielostronną, powinna nie tylko skoncentrować swoje wysiłki na realizacji projektów, ale także zaplanować działania strategiczne w celu budowania trwałych sojuszy. Ostatecznie należałoby w większym stopniu uwzględnić wagę współtworzenia programów i związanych z nimi wydatków z udziałem wszystkich zainteresowanych stron - nie tylko rządów, ale również przedstawicielek i przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz partnerów społecznych. W związku z tym trzeba usprawnić koordynację działań UE i państw członkowskich. Tego rodzaju współpraca z partnerami lokalnymi jest kluczowa, jeżeli UE chce osiągnąć cele, które są dla niej ważne, ale również zależna od postępów poczynionych w innych regionach świata.
3.24. Jest to tym ważniejsze, że UE traci obecnie konkurencyjność z powodu swoich ambitnych celów transformacji energetycznej, zwłaszcza w sektorze przemysłowym 3 . Obecne problemy się pogłębią, jeżeli Europie nie uda się w większym stopniu sprawić, by cele europejskie miały zastosowanie na całym świecie.
4. Uwagi szczegółowe
4.1. EKES z zadowoleniem przyjmuje również to, że "Globalny wymiar Europy" będzie obejmował filar działań na arenie międzynarodowej, takich jak inicjatywy w Organizacji Narodów Zjednoczonych lub w obszarach takich jak zwalczanie terroryzmu, zdrowie na świecie, cyberbezpieczeństwo, zwalczanie dezinformacji oraz zarządzanie klimatem i oceanami.
4.2. EKES popiera wszelkie wysiłki na rzecz zwiększenia dobrobytu i bezpieczeństwa w naszym sąsiedztwie i tym samym - w UE. Zważywszy, że przez ponad 11 lat do Unii Europejskiej nie przystąpiło żadne nowe państwo, musi ona nadać nowy impuls procesowi rozszerzenia, które jest jej najbardziej udanym projektem na rzecz pokoju.
4.3. Komitet podkreśla zarazem, że cały proces musi nadal opierać się na osiągnięciach, a nadrzędnym celem musi być zapewnienie demokracji, praworządności i podstawowych wartości w nowych państwach członkowskich UE, w tym praw socjalnych i obywatelskich. Należy zadbać o wspieranie i wzmacnianie partnerów społecznych oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego jako integralnej części modelu europejskiego.
4.4. Co do zasady Komitet z aprobatą przyjmuje nacisk Komisji na potrzebę warunkowości we wdrażaniu polityki rozszerzenia UE. Komisja podkreśla kryteria związane z praworządnością i oczekuje, że polityka rozszerzenia będzie uwzględniać lokalne uwarunkowania. Dzięki temu działania UE nie będą również postrzegane jako ingerencja lub próby wymuszenia zmian tam, gdzie nie jest to konieczne.
4.5. W rozporządzeniu nie ma natomiast tak stanowczych przepisów, jeśli chodzi o warunki związane z rozwojem społeczno-gospodarczym. Poprawa dobrobytu zarówno gospodarczego, jak i społecznego zarówno w Europie, jak i na całym świecie ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia agendy celów zrównoważonego rozwoju. Te dwa aspekty są ze sobą ściśle powiązane. Kluczem do zrównoważonej przyszłości jest zadbanie o to, aby wytyczone w "Globalnym wymiarze Europy" dążenie do wzrostu gospodarczego faktycznie prowadziło do powszechnej poprawy sytuacji społecznej.
4.6. Dlatego EKES oczekuje, że wydatki będą również ukierunkowane na osiągnięcie celów społecznych - zwłaszcza na właściwe wdrożenie podstawowych norm pracy określonych przez Międzynarodową Organizację Pracy - i będą wspierać walkę z nierównościami. Powinno to dotyczyć nie tylko polityki rozszerzenia, ale także przekrojowego kryterium obejmującego wszystkie regiony i działania. Następnie należy określić odpowiednie wskaźniki postępu społecznego.
4.7. Ponadto należy przywrócić zawarte w rozporządzeniu w sprawie IPA III na lata 2021-2027 odniesienie do wsparcia dla integracji młodych ludzi na rynku pracy (zwłaszcza osób niekształcących się, niepracujących ani nieszkolących się) w obszarach wysokiego bezrobocia, aby zapewnić krajom kandydującym możliwość dalszego kontynuowania programów gwarancji dla młodzieży.
4.8. W rozporządzeniu brakuje zwłaszcza środków mających na celu włączenie walki z nierównościami do głównego nurtu polityki. Polityka publiczna krajów będących beneficjentami pomocy musi być obwarowana warunkami. Niezwykle ważne jest zapewnienie skuteczności współpracy na rzecz rozwoju. W tym celu wprowadzone przez Komisję narzędzia służące do pomiaru na przykład wpływu redystrybucyjnego (tj. odsetka beneficjentów projektów, którzy należą do najuboższych 40 % lub są kobietami, dziećmi, osobami z niepełnosprawnościami itp.) za pomocą wskaźnika nierówności należy rozszerzyć na wszystkie projekty Global Gateway. Należy zatem określić znaczny odsetek projektów, których skutek zarówno redystrybucyjny, jak i społeczny można ocenić, np. pod względem wpływu na tworzenie trwałych miejsc pracy, MŚP i ogólną poprawę warunków życia w społeczności (zdrowie, edukacja itp.). W tym celu trzeba m.in. zasięgać opinii samorządów, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, partnerów społecznych i zainteresowanych społeczności oraz angażować je w te projekty z myślą o zwiększeniu lokalnego poczucia odpowiedzialności.
4.9. Ponadto Komisja łączy finansowanie z osiągnięciem konkretnych celów. Nadrzędne znaczenie będzie miało uniknięcie związanego z tym ryzyka, w tym sytuacji, w których oczekiwane reformy nie idą w parze z odpowiednią pomocą techniczną, a niezależne podmioty - w tym organy nadzorcze, społeczeństwo obywatelskie, partnerzy społeczni i wolne media - są niewystarczająco finansowane. Trzeba unikać sytuacji, w których beneficjentami finansowania są rządy o tendencjach autorytarnych.
4.10. Należy zapobiegać sytuacjom, w których niezadowalające wyniki danego państwa skutkują ograniczeniami wsparcia dla niezależnych podmiotów demokratycznych, zwłaszcza dla zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych.
4.11. W tym kontekście Komitet podkreśla potrzebę zapewniania spójności i synergii między działaniami w polityce zewnętrznej i handlowej. Pragnie podkreślić rolę społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych w monitorowaniu umów handlowych między UE a państwami trzecimi. W związku z tym należy również wzmocnić funkcjonowanie określonych organów poprzez zapewnienie wsparcia finansowego, aby umożliwić tym zainteresowanym stronom fizyczny udział w posiedzeniach.
4.12. Komitet oczekuje, że działania zewnętrzne skoncentrują się również na zawiązywaniu sojuszy, by przeciwdziałać unikaniu opodatkowania i uchylaniu się od niego oraz propagować sprawiedliwe opodatkowanie. Należy dążyć do rozwiązań takich jak podatek od usług cyfrowych GAFAM 4 , a zapowiedziane kroki wstecz są nie do przyjęcia. Ponadto konieczne są większe wysiłki w walce z rajami podatkowymi, ponieważ powodują one nierówną konkurencję i nadwyrężają budżety publiczne.
4.13. EKES proponuje szersze wykorzystanie bezpośredniego wsparcia budżetowego, tak jak miało to miejsce w przypadku obecnych WRF, z doskonałym rezultatem, ponieważ może ono mieć pozytywny wpływ na politykę publiczną krajów otrzymujących pomoc.
4.14. Ponadto należy się zająć kwestią zadłużenia zagranicznego wielu krajów globalnego Południa, które ponownie gwałtownie wzrosło wskutek pandemii COVID-19, a następnie kwestią gwałtownego wzrostu cen energii i żywności po inwazji Rosji na Ukrainę. Konieczne będzie ponowne uruchomienie instrumentu zamiany długu, aby zamienić udziały dłużne na fundusze w walucie lokalnej, powiązane z projektami rozwojowymi realizowanymi przez samorządy lokalne. Fundusze współpracy miałyby zatem podwójny skutek: złagodzenie sytuacji w zakresie zadłużenia kraju i wspieranie rozwoju. Ta praktyka została określona w Klubie Paryskim pod koniec ubiegłego wieku.
4.15. Komitet zgadza się, że w niektórych przypadkach dostęp do przetargów powinien wykluczać podmioty z państw trzecich, których nie można uznać za godne zaufania ze względów bezpieczeństwa, i że należy zarazem zapobiegać protekcjonizmowi i unikać zamykania dostępu naszym sojusznikom i wiarygodnym partnerom z państw trzecich. Oczekuje się jednak, że we wszystkich przypadkach zamówienia przyznane przedsiębiorstwom europejskim, finansowane z funduszy polityki zewnętrznej UE, będą uwzględniać kryteria zgodności z co najmniej podstawowymi normami pracy określonymi przez MOP.
Bruksela, dnia 3 grudnia 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.878 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Globalny wymiar Europy (COM(2025) 551 final - 2025/0227 (COD)) |
| Data aktu: | 2026-02-27 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-27 |