Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Fundusz Konkurencyjności (EFK), w tym szczególny program w zakresie badań naukowych i innowacji w dziedzinie obronności, uchylającego rozporządzenia (UE) 2021/522, (UE) 2021/694, (UE) 2021/697, (UE) 2021/783, uchylającego przepisy rozporządzeń (UE) 2021/696 i (UE) 2023/588, a także zmieniającego rozporządzenie (UE) [EDIP] (COM(2025) 555 final - 2025/0555 (COD))

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Wniosek w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Fundusz Konkurencyjności ("EFK"), w tym szczególny program w zakresie badań naukowych i innowacji w dziedzinie obronności, uchylającego rozporządzenia (UE) 2021/522, (UE) 2021/694, (UE) 2021/697, (UE) 2021/783, uchylającego przepisy rozporządzeń (UE) 2021/696 i (UE) 2023/588, a także zmieniającego rozporządzenie (UE) [EDIP]

(COM(2025) 555 final - 2025/0555 (COD))

(C/2026/873)

(Dz.U.UE C z dnia 27 lutego 2026 r.)

Sprawozdawczyni: Milena ANGEŁOWA

Doradczynie i doradcy	Tellervo KYLA-HARAKKA-RUONALA (z ramienia sprawozdawczyni)
Procedura ustawodawcza	EU Law Tracker
Wniosek o konsultację	Parlament Europejski, 12.11.2025 Rada Unii Europejskiej, 22.9.2025
Podstawa prawna	Art. 43 ust. 2, 168 ust. 5, 172, 173 ust. 3, 175, 182 ust. 4, 188, 192 ust. 1 i 194 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Dokumenty Komisji Europejskiej	COM(2025) 555 final - 2025/0555 (COD) Europejski Fundusz Konkurencyjności
Odpowiednie cele zrównoważonego rozwoju	Cel 8 - Wzrost gospodarczy i godna praca Cel 9 - Innowacyjność, przemysł i infrastruktura Cel 12 - Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja Cel 13 - Działania w dziedzinie klimatu
Sekcja odpowiedzialna	Sekcja Jednolitego Rynek, Produkcji i Konsumpcji
Data przyjęcia przez sekcję	14.11.2025
Data przyjęcia na sesji plenarnej	3.12.2025
Sesja plenarna nr	601
Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się)	197/0/2

1. ZALECENIA

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES)

1.1. Z zadowoleniem przyjmuje propozycję ustanowienia Europejskiego Funduszu Konkurencyjności (EFK, fundusz) w kontekście nowych wieloletnich ram finansowych (WRF) i podkreśla jego rolę jako czynnika umożliwiającego realizację wielu innych celów UE dzięki synergiom z innymi funduszami. Sugeruje, by zmienić nazwę funduszu na Fundusz Konkurencyjności i Bezpieczeństwa (w najszerszym tego słowa znaczeniu), gdyż duża część obecnego funduszu poświęcona jest bezpieczeństwu, a ponadto istnieje wiele powiązań między konkurencyjnością a różnymi wymiarami bezpieczeństwa.

1.2. Docenia zorientowane na wyniki i integracyjne podejście polegające na połączeniu kilku istniejących programów w cztery segmenty polityki obejmujące główne wspólne wyzwania, ale wzywa do właściwego uznania powiązań między samymi segmentami i równowagi między nimi, aby móc reagować na polikryzys, długoterminowe przemiany i szybko pojawiające się wyzwania.

1.3. Wzywa do określenia jasnych ogólnych kryteriów wyboru, które byłyby wspólne dla wszystkich segmentów, opartych na konkurencyjności i kładących nacisk na doskonałość, przyszłe ukierunkowanie i potencjał gospodarczy jako kryteria wiodące, wraz z kryteriami specyficznymi dla danego segmentu zgodnie z oczekiwanymi wynikami w obszarze tematycznym, przy jednoczesnym poszanowaniu unijnego modelu społecznej gospodarki rynkowej i ogólnego zrównoważonego rozwoju, w tym pełnej zgodności z obowiązującymi przepisami społecznymi i środowiskowymi.

1.4. Uważa, że przydatne jest zapewnienie konkretnego i ukierunkowanego finansowania działań i podmiotów odgrywających kluczową rolę w zwiększaniu konkurencyjności i odporności, ale apeluje o jasne kryteria wyboru, aby zapewnić przejrzystość i dobrą konkurencję. Podkreśla również potrzebę unikania zarówno zakłóceń na rynku spowodowanych wybieraniem zwycięzców pod względem technologii, przedsiębiorstw i łańcuchów wartości, jak i pogłębiania różnic między państwami członkowskimi. Apeluje o należyte wsparcie również dla projektów o znaczeniu lokalnym i regionalnym, zwłaszcza w celu reagowania na zagrożenia dla bezpieczeństwa, z którymi borykają się kraje na granicach zewnętrznych UE (mające lądową i morską granicę z Rosją i Białorusią, a także Grecja i Cypr). Apeluje o specjalne finansowanie w celu sprostania wyzwaniom związanym z wodą, zgodnie z deklaracją EKES-u w sprawie Niebieskiego Ładu ¹ . Strategiczne inwestycje w odporność wodną przyczynią się do poprawy gotowości i zwiększenia konkurencyjności.

1.5. Uważa, że kluczowe znaczenie ma uwzględnienie w zintegrowany sposób potrzeb na wszystkich etapach inwestycji, od badań naukowych i innowacji po zwiększanie skali działalności gospodarczej - w sposób zintegrowany, z przeznaczeniem specjalnych środków finansowych na inwestowanie w kwalifikacje i szkolenia pracowników oraz propagowanie godnej pracy. Apeluje o zachęcanie do transgranicznych innowacji i ekosystemów biznesowych oraz dążenie do zapewnienia równego dostępu do jednolitego rynku i europejskich łańcuchów wartości z całej UE.

1.6. Popiera cel EFK, jakim jest zwiększenie jego oddziaływania poprzez stymulowanie inwestycji inwestorów prywatnych i instytucjonalnych oraz zwiększenie elastyczności i łączenia w wykorzystaniu narzędzi finansowania, ale zachęca do wprowadzenia większej liczby sposobów mobilizacji kapitału (np. poprzez referenda rynkowe), przy jednoczesnym zapewnieniu, aby środki wsparcia były przewidywalne i odpowiednie z punktu widzenia beneficjentów.

1.7. Z zadowoleniem przyjmuje uwagę poświęconą ogólnym potrzebom finansowym i potrzebom z zakresu doradztwa dla MŚP oraz małych spółek o średniej kapitalizacji, a także konkretnym wyzwaniom, jakie stoją przez przedsiębiorstwami typu startup i scale-up, jeżeli chodzi o dostęp do kapitału własnego i kapitału wysokiego ryzyka. Wzywa do stworzenia sieci rzeczników finansowych i ds. funduszy oraz do precyzyjniejszego rozdzielenia MŚP, tak aby można było lepiej uwzględnić potrzeby każdego segmentu w ścisłej współpracy z sieciami i organizacjami MŚP ² . Sugeruje, aby systemy wsparcia dla MŚP były zorganizowane na szczeblu państw członkowskich.

1.8. Podkreśla potrzebę umożliwienia wszystkim beneficjentom równego korzystania z uproszczenia i włączenia go do wszystkich elementów EFK, począwszy od ogólnej architektury po programy prac oraz procedury składania wniosków i wyboru, włączając w to jasne powiązanie między formularzami wniosków a siecią oceny i oceną punktową, podparte solidnymi systemami i infrastrukturą cyfrową.

1.9. Uważa, że konieczne jest ułatwienie wdrażania EFK za pomocą środków komunikacji i budowania zdolności, współpracy i wspólnych działań między partnerami społecznymi oraz usprawnionych ram monitorowania, z naciskiem na przestrzeganie zasad zrównoważonego rozwoju. Apeluje o jasne definicje kluczowych pojęć oraz zrozumiałe i przejrzyste opisy procedur, aby umożliwić skuteczne funkcjonowanie zarówno potencjalnych beneficjentów, jak i decydentów.

1.10. Wzywa do jasnego zarządzania oraz odpowiedniego zaangażowania partnerów społecznych i innych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu unijnym, krajowym, sektorowym i regionalnym w przygotowanie, wdrażanie i monitorowanie EFK, a także apeluje, by przyznano EKES-owi odpowiednie członkostwo w Radzie Podmiotów Strategicznych.

2. NOTY WYJAŚNIAJĄCE

Argumenty horyzontalne

2.1. Nadrzędne podejście EFK - dążenie do dobrobytu poprzez większą konkurencyjność, prosperujące i zrównoważone przedsiębiorstwa oraz silną i odporną gospodarkę - jest wysoce godne pochwały, ponieważ umożliwia reagowanie na wspólne wyzwania stojące przed UE. Finansowanie ma zatem słusznie za cel wzmocnienie innowacyjności, umiejętności, zdolności technologicznych i ogólnej wydajności, a także dostępu do zasobów, absorpcji przez rynek i zwiększania skali. Powinno być jednak również ukierunkowane na łańcuchy wartości czystych technologii, gdzie UE może wypracować przewagę komparatywną. W związku z tym EKES podkreśla pilną potrzebę ukierunkowanego finansowania w celu wzmocnienia odporności, zapewnienia bezpieczeństwa dostaw i zmniejszenia zależności zewnętrznych w zakresie surowców krytycznych, co ma zasadnicze znaczenie dla bezpieczeństwa przemysłowego i gospodarczego Europy. To ukierunkowanie należy ściśle i konsekwentnie zachować w kontekście przydziału środków finansowych w ramach EFK. Ponadto funduszowi musi towarzyszyć finansowanie prywatne i ogólne otoczenie operacyjne zachęcające do innowacji, inwestycji i handlu.

2.2. Konkurencyjność musi być rozwijana w sposób zrównoważony, tj. poprzez łączenie aspektów gospodarczych, społecznych i środowiskowych. W sprawozdaniu Letty zasadnie stwierdza się, że skuteczność i akceptowalność instrumentów pomocy państwa zależy od strategicznego wykorzystania funduszy publicznych z myślą o osiągnięciu wspólnych celów politycznych.

2.3. Biorąc pod uwagę, że jednolity rynek jest podstawą konkurencyjności i bezpieczeństwa gospodarczego UE, oraz to, że EFK jest instrumentem wsparcia nowej generacji, który został zaprojektowany z myślą o płynnym i operacyjnym jednolitym rynku, należy niezwłocznie - w ramach procesu angażującego partnerów społecznych - zidentyfikować i usunąć wciąż istniejące zbędne bariery rynkowe ³ , aby umożliwić sprawne wykorzystanie funduszu.

2.4. Współpraca z partnerami zagranicznymi jest elementem zarówno gospodarczego, jak i ogólnego bezpieczeństwa. Aby chronić interesy UE, należy jednak zachować szczególną ostrożność przy otwieraniu EFK na przedsiębiorstwa i projekty inwestycyjne państw trzecich, przy czym ich dostęp do EFK powinien być ściśle zakorzeniony w umowach o partnerstwie i proporcjonalny do ich wkładu. Z tego samego powodu z zadowoleniem przyjmuje się wymóg, aby beneficjenci powstrzymali się od relokacji za granicę (art. 10, Preferencje unijne). Ponadto fundusz nie powinien być wykorzystywany do finansowania jakichkolwiek środków protekcjonistycznych innych gospodarek ⁴ .

Argumenty na poparcie zalecenia 1.1 (fundusz)

2.5. Z dużym zadowoleniem przyjmuje proponowane utworzenie EFK z myślą o zwiększeniu konkurencyjności, biorąc pod uwagę, że konkurencyjność przyczynia się do osiągania wielu innych celów, takich jak: tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, zapewnianie usług świadczonych w interesie ogólnym (przede wszystkim zrównoważonej i przystępnej cenowo energii, wody i mieszkań) oraz pozytywna konwergencja i spójność, a także ogólny zrównoważony wzrost gospodarczy w całej UE. W związku z tym przy alokacji środków WRF należy uznać centralną rolę EFK.

2.6. Środki EFK wyniosłyby około jednej piątej całkowitego budżetu WRF i około połowę nowego krajowego i regionalnego funduszu partnerskiego przeznaczonego na spójność i rolnictwo ⁵ . Ponadto znaczna część EFK zostałaby przeznaczona na bezpieczeństwo, co uzasadniałoby zmianę nazwy na Fundusz Konkurencyjności i Bezpieczeństwa. EKES podkreśla, że kompleksowe podejście do bezpieczeństwa obejmuje kilka wymiarów, w tym nie tylko zdolności obronne, ale również gotowość cywilną, przemysłową i społeczną, wiele aspektów bezpieczeństwa gospodarczego, a także bezpieczeństwo społeczne, zdrowotne, żywnościowe i środowiskowe.

2.7. Ważne jest również zwiększenie spójności polityki oraz synergii między różnymi funduszami. Na przykład krajowe i regionalne partnerstwa na rzecz infrastruktury, a także międzynarodowe partnerstwa gospodarcze mają kluczowe znaczenie zarówno dla konkurencyjności, jak i bezpieczeństwa. Propozycja EKES-u dotycząca Funduszu na rzecz Niebieskiej Transformacji w Przemyśle ⁶  mogłaby również pomóc w osiągnięciu tego celu poprzez zapewnienie jednego tematycznego punktu dostępu dla różnych rodzajów finansowania na rzecz gospodarki odpornej na deficyt wody, obejmującego umiejętności, badania naukowe i wykorzystanie wodooszczędnych technologii w celu zwiększenia bezpieczeństwa wodnego i konkurencyjności Europy. Przyczyniłoby się to do rozwoju inteligentnego zarządzania wodą w całej Europie - rozwoju gospodarki, w której zrównoważone wykorzystanie wody, innowacje i inwestycje stanowią podstawę siły przemysłowej, ochrony środowiska i dobrostanu społecznego.

Argumenty na poparcie zalecenia 1.2 (segmenty polityki)

2.8. Proponowana zorientowana na wyniki i integracyjna struktura, której towarzyszy uproszczenie, stanowi dobre podejście do zmniejszenia fragmentacji i poprawy skuteczności. Cztery obszary szczegółowe, czyli segmenty, które łączą kilka obecnych programów, są dobrze przemyślane i odnoszą się do aktualnych wspólnych wyzwań, od czystej i cyfrowej transformacji przez zdrowie i biogospodarkę po kwestie kosmiczne i obronne.

2.9. Wydaje się jednak, że same segmenty są traktowane przede wszystkim jako silosy, wraz ze szczegółowymi opisami działań, które mają być wspierane w ramach każdego segmentu, co może przesłonić np. ogólnogospodarczy potencjał głębokich technologii oraz infrastruktury, technologii i produktów podwójnego zastosowania. Zintegrowane przekrojowe podejście jest konieczne, aby zapewnić utrzymanie głównego punktu ciężkości i ochronę przewidywalności dla beneficjentów, co umożliwi reagowanie na polikryzys, na długoterminowe wyzwania transformacyjne oraz na szybko zmieniające się sytuacje i potrzeby.

Argumenty na poparcie zalecenia 1.3 (kryteria wyboru)

2.10. Chociaż we wniosku dotyczącym EFK nawiązuje się sporadycznie do kryteriów wyboru w ramach różnych tematów, należy również określić wspólne kryteria przydziału środków we wszystkich obszarach tematycznych, aby zapewnić spójność różnych decyzji dotyczących finansowania. Wspólne kryteria wyboru powinny wynikać z celu EFK, którym jest zwiększenie konkurencyjności, a co za tym idzie, powinny podkreślać doskonałość, przyszłe ukierunkowanie i potencjał gospodarczy jako kryteria wiodące, natomiast kryteria specyficzne dla segmentu odnosiłyby się do wyników, jakich można oczekiwać w obszarze tematycznym segmentu. Jednocześnie należy w pełni respektować fakt, że poprzez konkurencyjność ostatecznie dążymy do poprawy jakości życia.

2.11. Wnioskowi powinny również towarzyszyć wytyczne metodologiczne dotyczące sposobu oceny wkładu w ogólną konkurencyjność UE. Jasne i odpowiednie kryteria wyboru, wraz z dobrze określonymi metodami oceny i oceny punktowej, stanowią podstawę przewidywalności i przejrzystości, które mają kluczowe znaczenie dla potencjalnych beneficjentów.

Argumenty na poparcie zalecenia 1.4 (konkretne ukierunkowanie)

2.12. We wniosku brakuje ogólnych kryteriów wyboru, a ponadto w niejednoznaczny sposób charakteryzuje się niektóre konkretne cele w zakresie wsparcia. Brak jasnych kryteriów stwarza przestrzeń dla arbitralnych decyzji i może sprzyjać powstawaniu korzyści opartych na lobbingu. Z drugiej strony należy unikać wybierania zwycięzców i klasyfikowania przedsiębiorstw i sektorów w sposób prowadzący do zakłóceń tak konkurencji, jak i funkcjonowania rynku. EFK powinien zatem kierować się zasadą dążenia do zapewnienia równych warunków działania w całej UE i między podmiotami gospodarczymi.

2.13. Chociaż propozycje dotyczące podmiotów tworzących łańcuch wartości na jednolitym rynku (art. 16) i unijnych liderów technologicznych (art. 17) są mile widziane, nie jest jasne, w jaki sposób zostaną oni wybrani i jak zasady pomocy państwa będą stosowane do ich finansowania. Proces wyboru działań na rzecz zwiększenia produkcji (art. 18) z myślą o wsparciu jest również niejasny, podobnie jak sposób zapewnienia symetrycznych możliwości we wszystkich państwach członkowskich. Ponadto mechanizm przyspieszonych i ukierunkowanych działań na rzecz konkurencyjności (art. 20) może skutkować stronniczymi i ryzykownymi decyzjami w przypadku braku jasnej metodyki oceny.

2.14. Dodatkowe finansowanie na projekty IPCEI (art. 19) stanowi dobre narzędzie zapewniające państwom członkowskim równe szanse uczestnictwa oraz promujące współpracę i synergię między nimi ⁷ , co pozwoli uniknąć osłabienia niektórych państw członkowskich, jak ma to miejsce w przypadku kilku obecnych programów UE ⁸ . Można je połączyć z wymogiem referendum rynkowego - zobowiązaniem wnioskodawcy do uruchomienia pewnej części finansowania prywatnego na rynkach finansowych/kapitałowych, aby mógł kwalifikować się do uzyskania dodatkowego finansowania przez UE.

2.15. Konieczne jest uwzględnienie różnic regionalnych i promowanie konwergencji poprzez wspieranie projektów o znaczeniu lokalnym i regionalnym, a nie tylko dużych, scentralizowanych inicjatyw. Dodatkowe środki finansowe należy przeznaczyć zwłaszcza dla państw na granicach zewnętrznych UE, które stoją w obliczu zagrożeń wojskowych i niewojskowych, w celu wzmocnienia ich odporności gospodarczej, społecznej i związanej z bezpieczeństwem.

2.16. Jeśli chodzi o udział stron trzecich i państw trzecich, kluczowe znaczenie ma osiągnięcie konsensusu w sprawie kryteriów wyboru i wspólnego mechanizmu oceny ryzyka, aby zapobiegać błędom i stratom oraz aby wyraźnie skoncentrować się na promowaniu europejskiej konkurencyjności.

2.17. EKES ponawia swój apel o podjęcie działań na rzecz zwiększenia odporności wodnej w ramach Niebieskiego Ładu. Woda to kluczowy zasób umożliwiający konkurencyjność i Komitet uważa, że jest to strategiczny priorytet ⁹  finansowania, który musi znaleźć odzwierciedlenie w Funduszu Konkurencyjności.

Argumenty na poparcie zalecenia 1.5 (etapy inwestycyjne) 2.18. Biorąc pod uwagę, że "ścieżka inwestycyjna nie przebiega liniowo ¹⁰ , ponieważ wszystkie etapy wzajemnie się uzupełniają", konieczne jest przyjęcie podejścia integracyjnego uwzględniającego potrzeby wszystkich etapów inwestycji - od badań naukowych i innowacji po działalność gospodarczą w pełnej skali. Szczególną uwagę należy zwrócić na etapy pośrednie, takie jak tworzenie infrastruktury technologicznej ułatwiającej testowanie i wdrażanie nowych technologii oraz, na późniejszym etapie, mobilizowanie kapitału w celu umożliwienia rozwoju działalności gospodarczej.

2.19. Należy odpowiednio dostosować inwestycje w rozwój umiejętności i kompetencji, począwszy od promowania największych talentów po specjalne wsparcie na rzecz podnoszenia i zmiany kwalifikacji pracowników, a także propagowanie kształcenia i szkolenia zawodowego oraz uczenia się przez całe życie, z uwzględnieniem nie tylko obecnych, ale i przyszłych potrzeb rynku pracy. Ma to kluczowe znaczenie dla reagowania na zmieniające się potrzeby rynków pracy i radzenia sobie z dużymi przemianami. Wyodrębnioną kwotę finansowania z EFK należy przeznaczyć na inwestycje społeczne, takie jak przekwalifikowanie i podnoszenie kwalifikacji pracowników oraz dostosowanie ich kompetencji, pod warunkiem że instrumentami tymi zarządzają wspólnie partnerzy społeczni.

2.20. Z zadowoleniem przyjmuje się szczególną uwagę poświęconą współpracy między "małymi i dużymi przedsiębiorstwami, uczelniami wyższymi, instytucjami badawczymi, dostawcami infrastruktury [...]" ¹¹ . Aby w pełni wykorzystać potencjał UE, EFK powinien zachęcać do tworzenia transgranicznych partnerstw innowacyjnych oraz europejskich ekosystemów biznesowych i łańcuchów wartości, które obejmują różne przedsiębiorstwa w różnych lokalizacjach. Oprócz inwestycji w wysokiej jakości infrastrukturę na rzecz innowacji wymaga to inwestycji w infrastrukturę fizyczną i równego dostępu do jednolitego rynku, nawet z odległych obszarów, w tym poprzez zapewnienie ukierunkowanego wsparcia na dodatkowe koszty transportu i przyznanie dodatkowych punktów oceny, aby pomóc w przenoszeniu łańcuchów wartości w UE.

Argumenty na poparcie zalecenia 1.6 (narzędzia finansowania)

2.21. Wpływ EFK planuje się zwiększyć poprzez stymulowanie kapitału prywatnego i instytucjonalnego. Ma to kluczowe znaczenie, biorąc pod uwagę ogromne potrzeby inwestycyjne we wszystkich obszarach tematycznych funduszu. W tym kontekście przydatne byłoby wprowadzenie różnych sposobów mobilizacji kapitału, w tym powiązanie finansowania z EFK ze środkami pozyskanymi na rynkach finansowych/kapitałowych przez wnioskodawcę (referendum rynkowe). Mobilizacja przepływów kapitału prywatnego i instytucjonalnego przyczynia się również do integracji rynków kapitałowych i tworzenia unii oszczędności i inwestycji. Ważną rolę w ułatwianiu tego procesu odgrywają organizacje biznesowe.

2.22. EFK obejmuje szeroki zakres narzędzi finansowych i ma na celu ułatwienie najbardziej odpowiedniego finansowania w każdym przypadku poprzez łączenie i większą elastyczność. Chociaż z zadowoleniem przyjmuje się większą elastyczność w korzystaniu z narzędzi finansowania, beneficjenci powinni mieć większy wpływ na wybór ostatecznej formy finansowania, aby zagwarantować, że odpowiada ona ich rzeczywistym potrzebom. Wymaga to sprawniejszych, interaktywnych i otwartych procesów decyzyjnych. Niezbędna jest również sprawna współpraca, synergia i rozgraniczenie między EFK a powiązanymi, samodzielnymi funduszami.

Argumenty na poparcie zalecenia 1.7 (MŚP)

2.23. Chociaż w proponowanej formie EFK nie obejmowałby specjalnej linii finansowania dla MŚP, wszystkie segmenty i Instrument EFK InvestEU odnoszą się do MŚP, przedsiębiorstw typu startup i przedsiębiorstw scale-up, a sam fundusz obejmuje również usługi dla MŚP. To jednak wdrożenie decyduje o tym, jak dobrze zostaną zaspokojone potrzeby tych przedsiębiorstw. W związku z tym ważne jest ugruntowanie programów promocji MŚP na szczeblu państw członkowskich.

2.24. Zwrócenie szczególnej uwagi na MŚP ¹²  i dalsze włączanie małych spółek o średniej kapitalizacji jest dobrym podejściem ogólnym, ale konieczne jest lepsze i precyzyjniejsze rozdzielenie, aby odpowiedzieć na szczególne potrzeby każdego segmentu MŚP ¹³ .

2.25. Dynamice i szybkiemu rozwojowi przedsiębiorstw typu startup i scale-up towarzyszy szereg wyzwań związanych z dostępem do zasobów, zwłaszcza pod względem kapitału własnego i kapitału wysokiego ryzyka. Szczególne środki zachęcające te przedsiębiorstwa do pozostania w UE i zwiększenia skali są istotne dla ogólnego rozwoju wydajności i wzrostu gospodarczego.

2.26. Aby lepiej chronić interesy MŚP w zakresie dostępu do finansowania, w państwach członkowskich należy utworzyć sieć rzeczników finansowych i ds. funduszy. Ponadto trzeba zapewnić koordynację na szczeblu UE. Doradztwo w zakresie projektów (art. 26) należy opracować w ścisłej współpracy z siecią pełnomocników ds. MŚP i reprezentatywnymi organizacjami MŚP zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym. W tym kontekście nie jest jasne, jaką wartość dodaną wnosi utworzenie nowej sieci "UE dla biznesu" w stosunku do wyżej wymienionych podmiotów.

Argumenty na poparcie zalecenia 1.8 (uproszczenie)

2.27. Chociaż połączenie kilku programów przyczynia się do uproszczenia procesów finansowania, ważne jest również ujęcie uproszczenia jako głównej zasady przy opracowywaniu wszelkich elementów EFK. Na przykład uproszczenie powinno zapewniać jednoznaczność treści programów prac oraz usprawnienie procedur i dokumentów na wszystkich etapach finansowania, od składania wniosków po wybór. Należy również ustanowić wyraźne powiązanie między formularzami wniosku a siatką oceny, w tym możliwość obliczania punktacji. Potrzebne są solidne systemy i infrastruktura cyfrowa, aby wspierać wysiłki na rzecz uproszczenia i niwelować różnice językowe.

2.28. Wprowadzenie jednolitego zbioru przepisów znacznie zmniejsza obciążenie wnioskodawców, ale stwarza również ryzyko błędów, jeżeli nie zostanie on odpowiednio zaprojektowany zgodnie z różnymi potrzebami i sytuacjami potencjalnych beneficjentów. Zbiór przepisów należy zatem opracować w ścisłej współpracy i konsultacji z odpowiednimi zainteresowanymi stronami oraz reprezentatywnymi MŚP i innymi organizacjami biznesowymi na szczeblu unijnym i krajowym.

2.29. Zamiast "uproszczenia i przyspieszenia wdrażania unijnego wsparcia dla niektórych ważnych projektów" ¹⁴  należy stosować uproszczenie w odniesieniu do wszystkich kwalifikujących się projektów, unikając w ten sposób nierównego traktowania beneficjentów.

Argumenty na poparcie zalecenia 1.9 (ułatwianie wdrażania)

2.30. Aby zapewnić sprawne, skuteczne i sprzyjające włączeniu społecznemu wdrażanie EFK, należy uwzględnić podnoszenie świadomości i komunikację na temat oferowanych przez fundusz możliwości i kryteriów, które należy stosować, a także budowanie zdolności państw członkowskich i zainteresowanych stron w celu umożliwienia im korzystania z procedur finansowania. Ponadto Komitet z zadowoleniem przyjmuje przepisy rozporządzenia w sprawie EFK, które nakładają na beneficjentów obowiązek zagwarantowania utrzymania miejsc pracy i zatrudnienia poprzez pięcioletni zakaz relokacji całości lub części działalności do państw trzecich. Dostęp do finansowania w ramach EFK powinien być powiązany nie tylko z innowacjami, lecz również z celami społecznymi i środowiskowymi oraz z zachętami dla przedsiębiorstw do poszanowania układów zbiorowych podpisanych przez najbardziej reprezentatywnych partnerów społecznych na mocy krajowego prawa pracy i zgodnie z praktyką krajową w tym zakresie oraz do przestrzegania odpowiednich uregulowań pracowniczych i społecznych.

2.31. Chociaż ważne jest monitorowanie oraz ocena skuteczności i wpływu EFK, konieczne jest również usprawnienie wskaźników i procesów oraz dostosowanie ich do istniejących ram monitorowania i sprawozdawczości, dążąc do osiągnięcia wysokich wyników społecznych. Dyrektywa w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju i powiązane standardy ESRS zapewniają odpowiednie ramy przejrzystości ogólnych wyników przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju.

2.32. Kluczowe znaczenie dla opracowywania, wdrażania i oceny EFK mają również odpowiednie definicje. We wniosku brakuje jednak definicji wielu kluczowych pojęć, a przedstawione definicje (art. 2) nie są wystarczająco jasne i pozostawiają pole do subiektywnej interpretacji. Dotyczy to na przykład nadrzędnego interesu publicznego i ścieżki inwestycyjnej.

2.33. Oprócz doprecyzowania znaczenia kluczowych pojęć konieczne jest dalsze wyjaśnienie, w jaki sposób są one wykorzystywane w trakcie procesów finansowania. Chociaż EFK wspierałby niektóre działania o znaczeniu strategicznym i gospodarczym ¹⁵ , potrzebna jest większa jasność co do tego, w jaki sposób takie działania uznaje się za kwalifikowalne, mając na uwadze długą listę aktów, które leżą u podstaw takich decyzji. Te same obawy dotyczą przypadków, w których "niektóre kontrole powinny być przeprowadzane dopiero po zapewnieniu finansowania" ¹⁶ , a także mechanizmu "interwencji motywującej" ¹⁷ .

Argumenty na poparcie zalecenia 1.10 (zarządzanie)

2.34. Odpowiednie zainteresowane strony, takie jak partnerzy społeczni, MŚP, organizacje biznesowe i innowacyjne oraz organizacje pozarządowe, powinny być odpowiednio angażowane w opracowywanie i wdrażanie EFK na wszystkich szczeblach. Ma to kluczowe znaczenie nie tylko dla reagowania na rzeczywiste potrzeby, ale również z uwagi na to, że ścisłe i stałe kontakty i konsultacje z nimi mogą pomóc przewidywać przyszłe zmiany i kształtować najlepsze reakcje. Monitorowanie powinno zapewnić pełną przejrzystość w wykorzystywaniu zasobów publicznych.

2.35. Biorąc pod uwagę, że EKES reprezentuje zróżnicowane zorganizowane społeczeństwo obywatelskie całej UE i jest gotów być aktywnym i wspierającym partnerem w rozwoju EFK, należy zapewnić mu odpowiednie członkostwo w Radzie Podmiotów Strategicznych, a partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego powinni być odpowiednio reprezentowani zgodnie z zasadą partnerstwa i najlepszymi praktykami.

2.36. Aby zwiększyć przejrzystość procesu decyzyjnego, należy wyraźnie określić role i mechanizmy współpracy między Komisją a państwami członkowskimi zarówno w zakresie opracowywania, jak i wdrażania EFK. Jest to ważne dla wszystkich stron, w tym dla potencjalnych beneficjentów. Chociaż stosowanie aktów delegowanych lub wykonawczych jest użytecznym sposobem przyspieszenia procesu decyzyjnego, musi być ono ściśle ograniczone do określania szczegółów praktycznych lub innych kwestii o charakterze niepolitycznym.

2.37. Rola i wykorzystanie narzędzia koordynacji konkurencyjności w kontekście EFK wymagają większej jasności. Partnerzy społeczni powinni być również zaangażowani w proces koordynacji, w tym za każdym razem, gdy podejmowane są decyzje dotyczące partnerstwa publiczno-prywatnego. Ponadto należy opracować jasne role i mechanizmy selekcji dla różnych komitetów i rad doradczych.

2.38. Aby jak najlepiej wykorzystać nowe podejście do sprawnej i przyszłościowej struktury EFK, konieczne jest przyjęcie nowego sposobu myślenia w administracji. Obok odpowiedniego zaangażowania zainteresowanych stron będzie to kluczowy czynnik pomyślnego wdrożenia EFK.

3. PROPONOWANE ZMIANY DO WNIOSKU USTAWODAWCZEGO KOMISJI EUROPEJSKIEJ

Poprawka 1

powiązana z zaleceniem 1.1

We wszystkich odnośnych miejscach wniosku, począwszy od tytułu:

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską	Poprawka EKES-u
Europejski Fundusz Konkurencyjności (EFK)	Europejski Fundusz Konkurencyjności i Bezpieczeństwa (EFKB)

Uzasadnienie

Zob. punkty 1.1 i 2.5.

Poprawka 2

powiązana z zaleceniem 1.2

Dodatkowy ustęp w art. 4 po obecnym ust. 2:

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską	Poprawka EKES-u
	3. Orientacyjny podział środków z EFK jest realizowany w sposób uwzględniający wymogi dotyczące inicjatyw międzygałęziowych oraz inne powiązania między segmentami, jak również szybko zmieniające się sytuacje.

Uzasadnienie

Zob. punkt 2.8.

Poprawka 3

powiązana z zaleceniem 1.3

Dodatkowy artykuł po obecnym art. 7:

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka EKES-u Artykuł 8 Ogólne kryteria wyboru Aby wesprzeć ogólne cele EFK (art. 3 ust. 1), poniższe kryteria związane z ogólną konkurencyjnością UE uznaje się za główne kryteria wyboru we wszystkich segmentach: 1) doskonałość, 2) przyszłe ukierunkowanie, 3) potencjał gospodarczy. Ogólnym kryteriom towarzyszą kryteria specyficzne dla danego segmentu, zgodnie z celami szczegółowymi (art. 3 ust. 2).

Uzasadnienie

Zob. punkty 2.1 i 2.9.

Poprawka 4

powiązana z zaleceniem 1.4

Dodatkowy artykuł po obecnym art. 8 (który byłby art. 9 ze względu na poprawkę 3):

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka EKES-u Artykuł 10 Równe warunki działania Decyzje dotyczące finansowania konkretnych celów (art. 16-20) muszą opierać się na zasadzie wzmocnienia równych warunków działania w całej UE i dla wszystkich podmiotów gospodarczych.

Uzasadnienie

Zob. punkty 2.11, 2.17 i 2.26.

Poprawka 5

w art. 10 ust. 2 dodaje się lit. e) w brzmieniu:

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską	Poprawka EKES-u
Artykuł 10 Preferencja UE 1. Wsparcie EFK jest ukierunkowane na rozwój produkcji i eksploatacji strategicznych technologii i sektorów w Unii, zgodnie z prawem Unii i zobowiązaniami międzynarodowymi. W procedurach wyboru można stosować dowolny z warunków określonych w ust. 2 w celu ochrony strategicznych i gospodarczych interesów Unii, a także bezpieczeństwa i aktywów krytycznych oraz świadczonych przez nie usług.	Artykuł 10 Preferencja UE 1. Wsparcie EFK jest ukierunkowane na rozwój produkcji i eksploatacji strategicznych technologii i sektorów w Unii, zgodnie z prawem Unii i zobowiązaniami międzynarodowymi. W procedurach wyboru można stosować dowolny z warunków określonych w ust. 2 w celu ochrony strategicznych i gospodarczych interesów Unii, a także bezpieczeństwa i aktywów krytycznych oraz świadczonych przez nie usług.
2. W programie prac, wytycznych inwestycyjnych lub dokumentach dotyczących procedury wyboru można określić warunki kwalifikowalności w celu zapewnienia konkurencyjności Unii, w tym w razie potrzeby i w stosownych przypadkach ochrony interesów gospodarczych i autonomii Unii, w tym za pomocą warunków preferencyjnych, takich jak ograniczenia lub zachęty dla podmiotów unijnych, przy jednoczesnym ograniczeniu zakłóceń na jednolitym rynku. Te warunki kwalifikowalności mogą mieć formę:	2. W programie prac, wytycznych inwestycyjnych lub dokumentach dotyczących procedury wyboru można określić warunki kwalifikowalności w celu zapewnienia konkurencyjności Unii, w tym w razie potrzeby i w stosownych przypadkach ochrony interesów gospodarczych i autonomii Unii, w tym za pomocą warunków preferencyjnych, takich jak ograniczenia lub zachęty dla podmiotów unijnych, przy jednoczesnym ograniczeniu zakłóceń na jednolitym rynku. Te warunki kwalifikowalności mogą mieć formę:
(...)	(...)
d) ograniczeń dotyczących kontroli, zgodnie z którymi odbiorcy finansowania z EFK muszą uzyskać lub posiadać zdolności do decydowania, bez ograniczeń nałożonych przez niekwalifikujące się podmioty, o tworzeniu i wykorzystaniu wyników, w tym uprawnienie i praktyczną zdolność do modyfikowania, zastępowania lub usuwania składników wyników, które podlegają ograniczeniom nałożonym przez niekwalifikujące się podmioty lub państwa trzecie. W programie prac lub dokumentach dotyczących procedury wyboru można zawrzeć dalsze szczegóły dotyczące stosowania tych ograniczeń dotyczących uprawnień projektowych.	d) ograniczeń dotyczących kontroli, zgodnie z którymi odbiorcy finansowania z EFK muszą uzyskać lub posiadać zdolności do decydowania, bez ograniczeń nałożonych przez niekwalifikujące się podmioty, o tworzeniu i wykorzystaniu wyników, w tym uprawnienie i praktyczną zdolność do modyfikowania, zastępowania lub usuwania składników wyników, które podlegają ograniczeniom nałożonym przez niekwalifikujące się podmioty lub państwa trzecie. W programie prac lub dokumentach dotyczących procedury wyboru można zawrzeć dalsze szczegóły dotyczące stosowania tych ograniczeń dotyczących uprawnień projektowych.
	e) poszanowania prawa do rokowań zbiorowych, a także przestrzegania odpowiednich uregulowań pracowniczych i społecznych oraz obowiązujących układów zbiorowych podpisanych przez najbardziej reprezentatywnych partnerów społecznych na mocy krajowego prawa pracy i zgodnie z praktykami krajowymi w tym zakresie.

1 Zasada 12 deklaracji EKES-u w sprawie Niebieskiego Ładu (październik 2023 r.).

2 Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego "MŚP, przedsiębiorstwa gospodarki społecznej, rzemiosło i wolne zawody - »Gotowi na 55«" (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 1), punkt 1.1, punkt 2.12; Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego "Strategia na rzecz MŚP nowej generacji - Zwiększenie skuteczności i szybkości dostaw" (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 7), punkt 4.5; Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego "Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy«" [COM(2020) 103 final] (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 210), punkt 2.2; Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Jak dysfunkcje jednolitego rynku przyczyniają się do wzrostu kosztów utrzymania (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C, C/2025/3189, 2.7.2025, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2025/3189/oj); Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2006/43/WE, 2013/34/UE, (UE) 2022/2464 i (UE) 2024/1760 w odniesieniu do niektórych wymogów dotyczących sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju i niektórych wymogów w zakresie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (Dz.U. C, C/2025/4212, 20.8.2025, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2025/ 4212/oj), punkt 3.2.1.

3 Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów "Jednolity rynek: nasz europejski rynek wewnętrzny w niepewnym świecie. Strategia na rzecz prostszego, płynniejszego i silniejszego jednolitego rynku" (COM(2025) 500 final) (Dz.U. C, C/2026/871, 27.2.2026, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2026871/oj); Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wzmocnienie egzekwowania przepisów dotyczących jednolitego rynku: przegląd obecnych narzędzi i ram (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C, C/2026/7, 16.1.2026, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2026/7/oj); Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Ocena sprawozdań Letty i Draghiego na temat funkcjonowania i konkurencyjności jednolitego rynku UE (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C, C/2025/2004, 30.4.2025, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2025/2004/oj).

4 Na przykład do płacenia za zobowiązania do zakupu LNG i czipów z USA.

5 https://commission.europa.eu/topics/budget/eu-budget-2028-2034-explained_pl https://commission.europa.eu/publications/ multiannual-financial-framework_en?prefLang=pl.

6 Działania 14 i 15 deklaracji EKES-u w sprawie Niebieskiego Ładu (październik 2023 r.).

7 COM(2025) 555 final - 2025/0555 (COD), motywy (70), (73) i (77).

8 Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Rezultaty wysiłków mających służyć likwidacji luki innowacyjnej w UE w świetle programów Horyzont 2020 i Horyzont Europa oraz doświadczenia związane z tymi wysiłkami (opinia rozpoznawcza) (Dz.U. C, C/2024/6874, 28.11.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2024/6874/oj); Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- Społecznego a) "Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji »Horyzont Europa« oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania obowiązujące w tym programie" [COM(2018) 435 final - 2018/0224 (COD)] - b) "Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej program szczegółowy służący realizacji programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji »Horyzont Europa«" [COM(2018) 436 final - 2018/0225 (COD)] (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 33), Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- Społecznego "Przegląd śródokresowy programu »Horyzont 2020«" (opinia rozpoznawcza) (Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 66).

9 Zasada 12 deklaracji EKES-u w sprawie Niebieskiego Ładu (październik 2023 r.) i inicjatywa na rzecz odporności wodnej (wrzesień 2025 r.).

10 COM(2025) 555 final - 2025/0555 (COD), motyw (4).

11 COM(2025) 555 final - 2025/0555 (COD), motyw (5).

12 COm(2025) 555 final - 2025/0555 (COD) motywy (78) (82).

13 Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego "MŚP, przedsiębiorstwa gospodarki społecznej, rzemiosło i wolne zawody - »Gotowi na 55«" (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 486 z 21.12.2022, s. 1), punkt 1.1, punkt 2.12; Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego "Strategia na rzecz MŚP nowej generacji - Zwiększenie skuteczności i szybkości dostaw" (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 194 z 12.5.2022, s. 7), punkt 4.5; Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego "Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy«" [COM(2020) 103 final] (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 210), punkt 2.2; Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Jak dysfunkcje jednolitego rynku przyczyniają się do wzrostu kosztów utrzymania (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C, C/2025/3189, 2.7.2025, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2025/3189/oj); Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2006/43/WE, 2013/34/UE, (UE) 2022/2464 i (UE) 2024/1760 w odniesieniu do niektórych wymogów dotyczących sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju i niektórych wymogów w zakresie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (Dz.U. C, C/2025/4212, 20.8.2025, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2025/ 4212/oj), pkt. 3.2.1.

14 COM(2025) 555 final - 2025/0555 (COD), motyw (66).

15 COm(2025) 555 final - 2025/0555 (COD),motyw (62).

16 COM(2025) 555 final - 2025/0555 (COD), motyw (63).

17 COM(2025) 555 final - 2025/0555 (COD), motyw (64).

• Identyfikator: Dz.U.UE.C.2026.873
• Rodzaj: opinia
• Tytuł: Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Fundusz Konkurencyjności (EFK), w tym szczególny program w zakresie badań naukowych i innowacji w dziedzinie obronności, uchylającego rozporządzenia (UE) 2021/522, (UE) 2021/694, (UE) 2021/697, (UE) 2021/783, uchylającego przepisy rozporządzeń (UE) 2021/696 i (UE) 2023/588, a także zmieniającego rozporządzenie (UE) [EDIP] (COM(2025) 555 final - 2025/0555 (COD))
• Data aktu: 2026-02-27
• Data ogłoszenia: 2026-02-27