Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Prawa pracownicze dziennikarzy i pracowników mediów jako zabezpieczenie niezależności i rzetelnych informacji (opinia z inicjatywy własnej)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoPrawa pracownicze dziennikarzy i pracowników mediów jako zabezpieczenie niezależności i rzetelnych informacji
(C/2026/867)
(Dz.U.UE C z dnia 27 lutego 2026 r.)
Sprawozdawca: José Antonio MORENO DÍAZ
Współsprawozdawca: Christian MOOS
| Doradczynie i doradcy | Ricardo GUTIÉRREZ (z ramienia sprawozdawcy, Grupa II) Julian PLOTTKA (z ramienia współsprawozdawcy, Grupa III) |
| Decyzja Zgromadzenia Planarnego | 23.1.2025 |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego (opinia z inicjatywy własnej) |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 6.11.2025 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 3.12.2025 |
| Sesja plenarna nr Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 601 209/4/11 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. Środowisko, w którym pracują europejscy dziennikarze, staje się coraz bardziej wrogie. Stanowi to zagrożenie dla prawa obywateli do wiarygodnych, pluralistycznych i niezależnych informacji. W obliczu zagrożenia demokracji wynikającego z rosnącego braku bezpieczeństwa dziennikarzy władze publiczne muszą wprowadzić pilne środki ochronne.
1.2. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje wejście w życie europejskiego aktu o wolności mediów i wzywa Komisję Europejską do zapewnienia jego pełnego wdrożenia przez państwa członkowskie.
1.3. Dominacja bardzo dużych platform internetowych ze Stanów Zjednoczonych, do których trafia 80 % przychodów z reklamy cyfrowej, zagraża stabilności europejskiego sektora mediów. Komitet wzywa zatem Komisję Europejską i państwa członkowskie do ustanowienia również niezależnego wsparcia dla mediów, oprócz istniejących dotacji. Środki te mogłyby obejmować obniżkę podatku VAT.
1.4. EKES wyraża również zaniepokojenie, że procesy koncentracji w tym sektorze mogą osłabiać pluralizm mediów w Europie. W związku z tym wzywa Komisję Europejską, by wykorzystała swoje kompetencje w dziedzinie prawa konkurencji do zagwarantowania konkurencji, a tym samym pluralizmu medialnego, w tym sektorze.
1.5. EKES apeluje o znaczne zwiększenie środków na ochronę solidnego ekosystemu informacyjnego będącego w stanie zapewnić dziennikarzom zadowalające warunki pracy.
1.6. W szczególności Komitet wzywa Komisję Europejską do przedstawienia ambitnego pakietu środków politycznych i inwestycji, które będą wspierać wysokiej jakości miejsca pracy w sektorze mediów.
1.7. EKES zwraca się do rządów o krzewienie dialogu społecznego i rokowań zbiorowych wśród wszystkich dziennikarzy, w tym freelancerów, poprzez transpozycję dyrektywy y Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2041 1 w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w stosownych przypadkach i wytycznych w sprawie stosowania prawa konkurencji Unii do układów zbiorowych dotyczących warunków pracy osób pracujących na własny rachunek niezatrud- niających pracowników 2 . Wzywa również Komisję Europejską i państwa członkowskie do zwalczania fikcyjnego samozatrudnienia.
1.8. EKES apeluje do pracodawców w sektorze mediów o stosowanie dyrektywy ramowej UE 89/391/EWG 3 . Konieczne są dalsze wysiłki, aby w pełni i skutecznie stosować jej przepisy, a także przepisy powiązanych dyrektyw, na szczeblu lokalnym 4 , jak podkreślono na szczycie podsumowującym zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) w 2023 r. 5
1.9. EKES wzywa Komisję Europejską do podjęcia działań następczych w związku z zaleceniem w sprawie ochrony i bezpieczeństwa dziennikarzy oraz wzmocnienia ich pozycji 6 , z uwzględnieniem oceny badania dotyczącego wdrażania zalecenia przez państwa członkowskie 7 . Komitet podkreśla, że konieczne jest zacieśnienie współpracy z organizacjami dziennikarzy w celu stworzenia struktur, które będą w stanie zapewnić im bezpieczeństwo.
1.10. Dziennikarki i dziennikarze są w znacznym stopniu narażeni na stres, wypalenie zawodowe, nękanie w internecie i przeciążenie cyfrowe. Niepewność zatrudnienia, długie godziny pracy, terminy i brak równowagi między życiem zawodowym a prywatnym mogą mieć bezpośredni wpływ na zdrowie. EKES stwierdził już wcześniej, że Komisja powinna rozważyć, w jaki sposób podjąć działania następcze w związku z rezolucją Parlamentu Europejskiego z 10 marca 2022 r. wzywającą do przyjęcia dyrektywy w sprawie zagrożeń psychospołecznych. EKES jest gotów opracować opinię w tej sprawie 8 .
1.11. Komitet apeluje do Komisji Europejskiej o monitorowanie stosowania unijnych ram prawnych dotyczących wykorzystania sztucznej inteligencji (AI) w celu zapewnienia sprawiedliwej równowagi między umożliwianiem dostawcom AI dostępu do europejskich danych a ochroną dziennikarzy.
1.12. Komitet zachęca związki zawodowe dziennikarzy i organizacje medialne do zajęcia się kwestiami związanymi z wykorzystaniem AI w newsroomach w ramach dialogu społecznego w celu zapewnienia, aby AI służyła tworzeniu treści informacyjnych opartych na faktach, ochronie wolności prasy i utrzymaniu miejsc pracy.
1.13. EKES wzywa Komisję Europejską do ustanowienia programu finansowania projektów mających na celu podnoszenie kompetencji dziennikarek i dziennikarzy w zakresie sztucznej inteligencji. Komisja powinna rozważyć możliwości współfinansowania "europejskich akademii dziennikarskich" oferujących dwutorowe szkolenia dla dziennikarzy, i sprawdzić, czy możliwe byłoby dotowanie na okres szkolenia części wynagrodzeń dla młodych dziennikarzy z przedsiębiorstw medialnych spełniających wysokie standardy w zakresie wysokiej jakości dziennikarstwa i warunków pracy.
2. Uwagi ogólne
2.1. Wprowadzenie i kontekst
2.1.1. Zawód dziennikarza w Europie znajduje się pod silną presją. Oprócz ograniczania wolności prasy, której naruszenia (przemoc fizyczna, zastraszanie, szykany sądowe, wrogie przepisy itp.) są dokumentowane przez Radę Europy 9 i platformy Unii Europejskiej 10 , dziennikarze borykają się również z karygodnymi warunkami pracy w większości państw członkowskich UE, co potwierdza sprawozdanie Monitora Pluralizmu Mediów za 2025 r. 11 Z przeprowadzonych badań wynika, że zmniejsza się zdolność dziennikarstwa do pociągania do odpowiedzialności osób u władzy - w swoim obecnym kształcie dziennikarstwo nie pełni funkcji "czwartejwładzy" ani "strażnika", co w niezmiernie ważny sposób wpływa na postrzeganie społeczeństwa przez obywateli 12 .
2.1.2. Jak stwierdzono w ostatnim sprawozdaniu rocznym platformy Rady Europy na rzecz ochrony dziennikarstwa, "w społeczeństwie demokratycznym bardzo ważne jest, aby dziennikarze działali niezależnie od wpływów politycznych, komercyjnych czy korporacyjnych. Niezależność ta jest uzależniona od godnych warunków pracy, solidnej ochrony przed zagrożeniami prawnymi, autonomii redakcyjnej w stosunku do właścicieli mediów i podmiotów politycznych oraz swobody organizowania się dziennikarzy w ramach związków zawodowych lub stowarzyszeń zawodowych" 13 .
2.1.3. W zaleceniu Rady Europy CM/Rec(2016)4 14 podkreślono znaczenie prawa pracy i prawa zatrudnienia dla ochrony dziennikarzy przed arbitralnymi zwolnieniami, działaniami odwetowymi i niepewnymi warunkami pracy, które mogą wywierać na nich nadmierną presję i prowadzić do kompromisów etycznych. W Monitorze Pluralizmu Mediów za 2025 r. 15 podkreślono jednak zaniedbania instytucjonalne w rozwiązywaniu problemu niepewnych warunków zatrudnienia w większości państw członkowskich UE.
2.1.4. Zgodnie ze sprawozdaniem Monitora Pluralizmu Mediów za 2025 r. 16 tylko 7 z 34 przeanalizowanych państw europejskich - Dania, Niemcy, Belgia, Estonia, Finlandia, Niderlandy i Szwecja - zapewniają dziennikarzom dobre warunki pracy. W sprawozdaniu stwierdzono, że w większości państw członkowskich UE warunki pracy dziennikarzy są godne ubolewania, charakteryzują się niskimi płacami i słabymi systemami zabezpieczenia społecznego lub ich brakiem.
3. Kontekst opinii
3.1. Inicjatywa przeciwko nadużywaniu drogi sądowej wobec dziennikarzy i obrońców praw
W tej opinii 17 Komitet stwierdził, że dziennikarze są najbardziej narażeni na zagrożenia, jakie stanowią strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej (powództwa typu SLAPP). Ze względu na ograniczony zakres stosowania dyrektywa w sprawie przeciwdziałania SLAPP stanowi jedynie częściową odpowiedź na te zagrożenia.
3.2. Zapewnienie wolności i pluralizmu mediów w Europie
W tej opinii z inicjatywy własnej 18 EKES zwraca uwagę na coraz bardziej niepewną sytuację społeczną dziennikarek i dziennikarzy oraz ich narażenie na powództwa typu SLAPP.
3.3. Status zatrudnienia
3.3.1. Według najnowszych statystyk 19 w państwach członkowskich UE działa co najmniej 400 tys. dziennikarzy, co stanowi 0,2 % całkowitego zatrudnienia Unii. Dziennikarki i dziennikarze będący osobami samozatrudnionymi stanowią od 20 % do 30 % ich całkowitej liczby 20 . Niezależni dziennikarze nadal należą do najbardziej podatnych na zagrożenia osób w tym sektorze 21 . Coraz większy brak bezpieczeństwa dotyka jednak również dziennikarzy zatrudnionych na etacie - maleje liczba układów zbiorowych pracy, zwłaszcza na szczeblu sektorowym 22 .
3.3.2. W niektórych krajach środki masowego przekazu nadużywają statusu freelancera w celu zminimalizowania kosztów i obowiązków wobec swoich pracowników 23 . W niektórych krajach coraz większym problemem staje się fikcyjne samozatrudnienie w tym sektorze, ponieważ dziennikarze w takiej sytuacji nie mają dostępu do świadczeń socjalnych, w tym zwolnień lekarskich, płatnych urlopów macierzyńskich czy zabezpieczenia emerytalnego 24 .
3.3.3. Jednym z niewielu państw, gdzie poprawiły się warunki pracy freelancerów, są Niderlandy, w których układ zbiorowy pracy zwiększył wynagrodzenia dziennikarzy, w tym również freelancerów pracujących dla głównych gazet.
3.4. Niepewność zatrudnienia
3.4.1. Dziennikarstwo jest znane z tego, że powoduje duże obciążenie emocjonalne i stresujące warunki pracy 25 . Z dowodów zebranych w ramach platformy OSHwiki wynika, że niepewność zatrudnienia jest jednym z czynników, które można powiązać ze zdrowiem i dobrostanem pracowników. Personel obawiający się o przyszłość swojej pracy w większym stopniu doświadcza stresu, wypalenia zawodowego i depresji 26 . Ze względu na zmiany w sektorze mediów, które doprowadziły wielu pracodawców do redukcji liczby pracowników, oczekuje się od osób, które nie zostały zwolnione, że przejmą pracę współpracowników. Zwiększa to indywidualne obciążenie pracą. Z analizy Europejskiego Instytutu Związków Zawodowych (ETUI) 27 i z niedawnej ankiety na poziomie europejskim 28 wynika, że wypalenie zawodowe dziennikarek i dziennikarzy jest znaczącym problemem, a ich wysoki odsetek zgłasza problemy ze zdrowiem psychicznym i rozważa odejście z zawodu 29 .
3.4.2. Z badań cytowanych przez Uniwersytet w Limerick 30 wynika, że praca w newsroomach staje się coraz bardziej intensywna. Problemem są również zakłócenia spowodowane transformacją cyfrową, a wiele osób obawia się, że w ich miejscu pracy zastąpi je generatywna sztuczna inteligencja 31 . Środki w zakresie redukcji kosztów stały się dla wielu dziennikarzy chlebem powszednim - często borykają się oni z zamrożeniem płac oraz cięciami wynagrodzeń i redukcjami personelu 32 .
3.5. Godziny i intensywność pracy 3.5.1. Ankiety na poziomie krajowym 33 i europejskim 34 wykazały, że większość dziennikarzy musiała przejąć dodatkowe obowiązki i dodatkową odpowiedzialność, za którą to pracę większość z nich nie otrzymała proporcjonalnie wyższego wynagrodzenia. Przeciążenie pracą stało się normą - dziennikarze często pracują jednocześnie nad kilkoma artykułami o krótkich terminach, co może prowadzić do zbyt silnej presji 35 .
3.5.2. Żeby związać koniec z końcem, wielu freelancerów jest zmuszona podejmować pracę niezwiązaną z dziennikarstwem. Ogromna część dziennikarzy rozważała już opuszczenie dziennikarstwa i przeniesienie się do lepiej płatnego zawodu, co skraca karierę dziennikarską 36 .
3.5.3. Dziennikarze pracujący w mediach lokalnych i regionalnych znajdują się w niekorzystnej sytuacji, ponieważ często otrzymują niższe wynagrodzenie. Freelancerzy mogą mieć ograniczony dostęp do systemów zabezpieczenia społecznego lub w ogóle go nie mają. We wszystkich państwach członkowskich zauważa się, że media lokalne w większym stopniu odczuwają skutki jednoczesnego spadku wpływów z reklam oraz stronniczego przydziału reklam i dotacji państwowych 37 .
3.5.4. W sprawozdaniu Monitora Pluralizmu Mediów za 2024 r. 38 zauważono, że negocjowanie układów zbiorowych staje się coraz trudniejsze. To sprawia, że dziennikarze są coraz bardziej podatni na "wpływy zewnętrzne, takie jak presja komercyjna lub polityczna" 39 .
3.5.5. We Francji związki zawodowe potępiły "uberyzację" młodych dziennikarzy i podmioty medialne mnożące umowy krótkoterminowe, samozatrudnienie, płatności pod postacią praw autorskich czy staże 40 .
3.6. Stosunki pracy
3.6.1. Intensyfikacja pracy w newsroomach może prowadzić do niedopuszczalnych zachowań. Może dochodzić do nękania i molestowania, które to zjawiska mają poważne konsekwencje dla ofiar, takie jak stres, depresja, obniżona samoocena, obwinianie samej siebie czy samego siebie i zaburzenia snu 41 . Może mieć miejsce również molestowanie seksualne. Badania uwypukliły również zwiększone występowanie wypalenia zawodowego w tym zawodzie i coraz większy poziom stresu 42 . Dziennikarzami najbardziej narażonymi na wypalenie zawodowe są młodsze kobiety z krótszym stażem, pracujące w prasie o małym obiegu. Z europejskiego badania wynika, że 60 % ankietowanych dziennikarzy doświadczyło wypalenia zawodowego 43 .
3.7. Przemoc ze strony osób trzecich i groźby w internecie
W Europie odnotowano wzrost liczby przypadków przemocy wobec dziennikarzy 44 . Z najnowszego sprawozdania monitorującego mechanizmu szybkiego reagowania w kwestii wolności mediów (MFRR) wynika, że w 2024 r. udokumentowano 1 548 naruszeń wolności prasy wymierzonych w 2 567 osób lub podmiotów związanych z mediami 45 .
3.7.1. Na zdrowie psychiczne dziennikarzy może wpływać gwałtowny wzrost liczby gróźb i ataków w internecie (nękanie, zastraszanie, doxing, dyskredytowanie za pomocą fałszywych kont itp.), które są wymierzone w szczególności w dziennikarki i w dziennikarzy ze środowisk mniejszościowych. Pod koniec 2023 r. OBWE wydała wytyczne 46 mające pomóc dziennikarkom lepiej radzić sobie z tą nową formą presji. W 2024 r. platforma Rady Europy 47 zidentyfikowała nowe formy ataków cyfrowych obejmujących głębokie podróbki (ang. "deepfakes") wykorzystujące tożsamość dziennikarzy.
3.8. Sztuczna inteligencja
3.8.1. Sztuczna inteligencja zarówno stwarza możliwości dla dziennikarzy, jak i zagraża ich roli. Narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji, takie jak ChatGPT, stanowią zagrożenie dla pozycji dziennikarzy - wielu z nich obawia się, że zostaną zastąpieni przez AI. W październiku 2024 r. OFF Radio Kraków w Polsce wywołało kontrowersje po zastąpieniu dziennikarzy prezenterami generowanymi przez sztuczną inteligencję 48 . Badanie przeprowadzone przez belgijskiego nadawcę publicznego VRT News 49 wykazało, że ponad połowę artykułów opublikowanych na stronie internetowej czasopisma modowego "Elle" przypisano dziennikarzom generowanym przez sztuczną inteligencję. Modele sztucznej inteligencji szkolone na dużych zbiorach danych zawierających treści dziennikarskie mogą generować wyniki bardzo podobne do materiałów chronionych prawem autorskim, co może prowadzić do naruszenia tych praw.
3.9. Dezinformacja
3.9.1. Masowe rozpowszechnianie dezinformacji za pośrednictwem mediów społecznościowych, zarówno krajowych, jak i pochodzących z zagranicy, zmusza dziennikarki i dziennikarzy do ciągłego czuwania, w tym poza godzinami pracy. Presja ta nakłada się na zwiększone obciążenie pracą. Prawo do lepszej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz możliwość bycia offline postrzega się jako nowe wyzwanie. Niektóre państwa członkowskie UE - Dania, Belgia, Irlandia, Portugalia, Francja, Hiszpania i Włochy - wprowadziły przepisy umożliwiające pracownicom i pracownikom rozłączenie się 50 .
3.9.2. Z raportów wynika, że zaufanie do mediów coraz bardziej maleje, a przyczyną tego zjawiska jest skala przekazywania informacji wprowadzających w błąd. Utrata wiarygodności ma wpływ na morale i poczucie własnej wartości dziennikarzy. Badanie wykazało, że tylko 40 % respondentów z 47 badanych rynków twierdzi, że ufa większości wiadomości 51 . Wobec dezinformacji podważającej jakość debaty publicznej wiele dziennikarek i dziennikarzy odczuwa bezradność w obliczu zagrożenia, którym jest utrata podstawowej misji mediów, czyli patrzenia władzy na ręce i rozliczania jej z działań.
3.10. Media publiczne
3.10.1. Chociaż dziennikarze w sektorze publicznym mają na ogół lepsze warunki pracy i większą stabilność zatrudnienia, w coraz większym stopniu podlegają oni ograniczeniom finansowym, restrukturyzacji oraz ingerencjom politycznym 52 . Prawie połowa państw członkowskich UE nie gwarantuje niezależności zarządzania ani niezależności finansowej swoich mediów publicznych 53 . Tylko 14 państw posiada w pełni niezależnych nadawców publicznych - Szwecja, Litwa, Luksemburg, Niderlandy, Belgia, Niemcy, Portugalia, Dania, Łotwa, Finlandia, Irlandia, Austria, Czechy i Estonia.
3.10.2. EKES wzywa Komisję Europejską do zapewnienia ścisłego i terminowego wdrożenia oraz egzekwowania europejskiego aktu o wolności mediów w celu zagwarantowania niezależności zarządczej mediów publicznych, a także długoterminowej stabilności ich finansowania. Niezależność operacyjna i zrównoważone finansowanie mają bezpośredni wpływ na warunki pracy dziennikarzy mediów publicznych.
3.10.3. Komitet popiera wezwanie czternastu państw członkowskich UE opowiadających się za zrównoważonym wsparciem finansowym dla Radia Wolna Europa/Radia Liberty i z zadowoleniem przyjmuje decyzję o udzieleniu przez UE pomocy nadzwyczajnej po wstrzymaniu dotacji przez rząd Stanów Zjednoczonych 54 . Radio Wolna Europa/Radio Liberty może odgrywać swoją kluczową rolę polegającą na dostarczaniu wielojęzycznych, niezależnych informacji dziennikarskich państwom autokratycznym jedynie wtedy, gdy dziennikarze mają zapewnione godne miejsca pracy i dobre warunki pracy.
3.11. Autocenzura
3.11.1. W zleconym przez Radę Europy badaniu 55 37 % respondentów z 47 państw członkowskich Rady Europy i Białorusi stwierdziło, że "nieuzasadniona ingerencja" wpływa na to, w jaki sposób wykonują swoją pracę, a autocenzura jest bardzo powszechnym zjawiskiem. 69 % respondentów stwierdziło, że doświadczyło przemocy psychicznej, głównie ze strony organów publicznych. Przemoc psychiczna obejmowała przede wszystkim deprecjonowanie i upokarzanie przez organy publiczne (48 %), zastraszanie przez organy publiczne (56 %), groźby użycia przemocy fizycznej przez organy publiczne (41 %) oraz zniesławianie lub prowadzenie kampanii oszczerstw przez organy publiczne (43 %).
Bruksela, dnia 3 grudnia 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.867 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Prawa pracownicze dziennikarzy i pracowników mediów jako zabezpieczenie niezależności i rzetelnych informacji (opinia z inicjatywy własnej) |
| Data aktu: | 2026-02-27 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-27 |