KOMUNIKAT KOMISJI - Wytyczne dotyczące traktowania ekspozycji kapitałowych utworzonych w ramach programów ustawodawczych zgodnie z art. 133 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 575/2013
KOMUNIKAT KOMISJIWytyczne dotyczące traktowania ekspozycji kapitałowych utworzonych w ramach programów ustawodawczych zgodnie z art. 133 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 575/2013
(Dz.U.UE C z dnia 18 lutego 2026 r.)
Komisja uznała promowanie konkurencyjności za kluczowy priorytet, zgodnie z Kompasem konkurencyjności dla UE 1 . Wspieranie inwestycji w najbardziej innowacyjne przedsiębiorstwa i najbardziej strategiczne sektory ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia przyszłego dobrobytu i bezpieczeństwa Unii Europejskiej.
W reakcji na światowy kryzys finansowy Unia Europejska rozpoczęła szeroko zakrojoną reformę ram ostrożnościowych, aby zapewnić odporność swojego systemu bankowego zgodnie z międzynarodowymi standardami wydanymi przez Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego. W wyniku tych reform system bankowy UE jest obecnie jednym z najstabilniejszych i najlepiej wyposażonych w kapitał na świecie. Biorąc pod uwagę jego mocne strony i stabilność, system bankowy UE może odegrać istotną rolę pod względem wspierania m.in. finansowania innowacyjnych przedsiębiorstw i sektorów strategicznych.
Kapitał własny to w wielu przypadkach jedyne stabilne źródło finansowania dla dużej liczby najszybciej rozwijających się przedsiębiorstw w UE, ponieważ często nie mają one dodatnich przepływów pieniężnych niezbędnych do obsługi zadłużenia, nie dysponują aktywami umożliwiającymi uzyskanie finansowania zabezpieczonego, nie są w stanie uzyskać ratingu lub nie mają jeszcze zdolności operacyjnej do korzystania z publicznych rynków papierów wartościowych.
W komunikacie z dnia 19 marca 2025 r. w sprawie unii oszczędności i inwestycji 2 Komisja zobowiązała się do wykorzystania wszystkich dostępnych instrumentów w celu wspierania i rozwijania ekosystemu finansowania, w tym poprzez lepsze wykorzystanie systemów publicznych, co pomoże w uruchamianiu inwestycji prywatnych dla szybko rozwijających się przedsiębiorstw i w usuwaniu barier, które ograniczają pulę kapitału europejskiego dostępnego na finansowanie innowacji.
Opierając się na pozytywnych doświadczeniach jurysdykcji członkowskich i uznając zasadniczą rolę, jaką odgrywają inwestycje publiczno-prywatne w osiąganiu kluczowych celów dobrobytu publicznego, oraz sprzyjający profil ryzyka i zwrotu tych inwestycji, standardy Bazylejskiego Komitetu Nadzoru Bankowego przewidują, że ekspozycjom kapitałowym utworzonym w ramach programów ustawodawczych można przypisać wagę ryzyka korzystniejszą niż innym ekspozycjom kapitałowym.
Zgodnie ze standardami Bazylejskiego Komitetu Nadzoru Bankowego od dnia 1 stycznia 2025 r. art. 133 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 575/2013 (CRR) 3 umożliwia instytucjom stosowanie preferencyjnego traktowania ekspozycji kapitałowych utworzonych w ramach programów ustawodawczych w celu pobudzenia określonych sektorów gospodarki. Aby takie programy ustawodawcze kwalifikowały się do tego sposobu traktowania, muszą zapewniać znaczne subsydia lub gwarancje na potrzeby inwestycji podejmowanych przez instytucje, wiązać się z pewną formą nadzoru rządowego i obejmować ograniczenia dotyczące inwestycji kapitałowych. Pod warunkiem uzyskania uprzedniego zezwolenia właściwych organów instytucje mogą stosować preferencyjne traktowanie ekspozycji kapitałowych utworzonych w ramach programów ustawodawczych w odniesieniu do takiej części tych ekspozycji, która łącznie nie przekracza 10 % funduszy własnych instytucji.
Spójne stosowanie tego przepisu zagwarantuje, że sektor bankowy UE nie będzie napotykać bezzasadnych utrudnień w zakresie wnoszenia wkładu w realizację strategicznych priorytetów UE i we wzrost gospodarki UE oraz że zachowane zostaną stabilność i równe warunki działania na jednolitym rynku. Ponadto wspólne i przejrzyste rozumienie tego przepisu będzie zachętą do inwestycji transgranicznych i konkurencji, ułatwiając tym samym przedsiębiorstwom pozyskiwanie finansowania kapitałowego od inwestorów w całej UE. Integracja ta wzmacnia jednolity rynek poprzez łączenie rynków kapitałowych oraz promowanie wzrostu gospodarczego i innowacji zgodnie z celami unii oszczędności i inwestycji.
Z myślą o osiągnięciu tych celów w dodatku do niniejszego komunikatu Komisja przedstawia wytyczne dotyczące stosowania preferencyjnego traktowania ostrożnościowego ekspozycji kapitałowych utworzonych w ramach unijnych, krajowych i regionalnych programów ustawodawczych.
Niniejsze wytyczne pozostają bez uszczerbku dla zasad i procedur mających zastosowanie na mocy ram pomocy państwa. Programy ustawodawcze, które nie stanowią pomocy państwa, mogą nadal wspierać instytucję inwestującą, a zatem być uznawane za znaczne subsydia i gwarancje do celów art. 133 ust. 5, pod warunkiem że spełniają odpowiednie warunki określone w niniejszym komunikacie.
Ponieważ traktowanie ostrożnościowe przewidziane w art. 133 ust. 5 CRR można zatwierdzić jedynie w przypadku programów ustawodawczych, w komunikacie doprecyzowano, jakie są ich oczekiwane cechy. Programy ustawodawcze są zatem systemami podlegającymi wspólnemu uzgodnieniu mającemu na celu pobudzenie określonych sektorów i opartymi na aktach o zasięgu ogólnym, takich jak ustawy krajowe, rozporządzenia UE i decyzje UE, w szczególności związane z wykonaniem budżetu UE. Definicji programu ustawodawczego nie odpowiadają natomiast środki zapewniające subsydia lub gwarancje dla indywidualnych beneficjentów, programy świadczeń pracowniczych ani statuty krajowych banków i instytucji prorozwojowych.
Zgodnie ze swoim ostrożnościowym ukierunkowaniem w niniejszym komunikacie nie wskazuje się konkretnych sektorów, co wynika z uznania, że decyzja, które sektory mają zostać objęte programami ustawodawczymi, należy do władz unijnych, krajowych i regionalnych. Pozwala to na uwzględnienie programów wspierających finansowanie priorytetów strategicznych UE, w tym transformacji cyfrowej, ekologicznej i społecznej, oraz wzmocnienie obronności i bezpieczeństwa UE. Podejście to mogłoby również obejmować opracowywane i finansowane przez UE i państwa członkowskie programy ustawodawcze, których celem jest wspieranie inwestycji strategicznych w państwach trzecich. Programy ustawodawcze opracowywane i finansowane przez organy państw trzecich nie wchodzą w zakres niniejszego komunikatu.
Instytucje mogą uzyskać zgodę na preferencyjne traktowanie określone w art. 133 ust. 5 CRR nie tylko w odniesieniu do ekspozycji kapitałowych utworzonych w ramach programów ustawodawczych opracowanych i finansowanych przez UE lub państwo członkowskie, w którym instytucje te uzyskały zezwolenie, ale również w odniesieniu do programów ustawodawczych opracowanych i finansowanych przez inne państwa członkowskie.
Ponieważ programy ustawodawcze muszą zapewniać subsydia i gwarancje, w niniejszym komunikacie doprecyzowuje się, że wymóg określony w art. 133 ust. 5 CRR byłby spełniony w przypadku, gdyby sektor publiczny zapewnił finansowanie kapitałowe, finansowanie dłużne, dotacje lub gwarancje skutkujące minimalnym poziomem współinwestowania lub minimalnym obniżeniem wartości ekspozycji instytucji współinwestujących w momencie ustanowienia każdego programu ustawodawczego. Instytucje mogą stosować preferencyjne traktowanie ostrożnościowe w odniesieniu do ekspozycji kapitałowych utworzonych w ramach programów ustawodawczych, które następnie osiągają niższe poziomy współinwestycji i odznaczają się mniejszym obniżeniem wartości ekspozycji, jeżeli rozwodnienie udziału kapitałowego sektora publicznego wynika z pomyślnego pozyskania kapitału prywatnego przez instytucje.
Ponieważ programy ustawodawcze muszą uwzględniać nadzór rządowy, który wiąże się z uprawnieniami wykonawczymi, takie systemy będą kwalifikować się w zakresie, w jakim programy ustawodawcze będą obejmować niedyskryminacyjne i przejrzyste procedury kontroli, a także mechanizmy monitorowania, czy publiczne wsparcie finansowe wykorzystuje się zgodnie z przeznaczeniem. Ze względu na różnice między strukturami prawnymi i instytucjonalnymi w UE w komunikacie nie przewidziano żadnych konkretnych rozwiązań służących osiągnięciu takich celów.
Ponieważ w CRR wymaga się, aby programy ustawodawcze obejmowały ograniczenia dotyczące inwestycji kapitałowych, w komunikacie przedstawiono niewyczerpujący wykaz przykładowych ograniczeń.
Ze względu na charakter ich mandatu, mechanizmy finansowania oraz solidność zarządzania za zgodne z niniejszym komunikatem uznaje się programy ustawodawcze opracowane i wspierane przez EBI, EFI lub finansowane bądź gwarantowane z budżetu UE.
Aby poprawić przejrzystość dla uczestników rynku na całym jednolitym rynku i pomóc właściwym organom w terminowym podejmowaniu decyzji zgodnie z art. 133 ust. 5 CRR, Komisja będzie prowadzić rejestr programów ustawodawczych zgłoszonych przez państwa członkowskie. Rejestr będzie również zawierał wykaz programów ustawodawczych finansowanych lub gwarantowanych z budżetu UE, EBI lub EFI, mających na celu wspieranie finansowania kapitałowego w przedsiębiorstwach unijnych. Ostateczna decyzja co do tego, czy poszczególne instytucje mogą stosować preferencyjne traktowanie przewidziane w art. 133 ust. 5 CRR, należy do właściwych organów, które muszą wziąć pod uwagę szczególną sytuację ostrożnościową tych instytucji.
Państwa członkowskie (zarówno w przypadku krajowych, jak i regionalnych programów ustawodawczych, w tym finansowanych przez ich odpowiednie krajowe banki i instytucje prorozwojowe) powinny powiadomić Komisję o tytule i podstawie prawnej każdego programu ustawodawczego, o którego włączenie do rejestru się ubiegają, przedstawić jego główne warunki oraz podać wyjaśnienie wykazujące, w jaki sposób spełnia on wymogi określone w art. 133 ust. 5, zgodnie z dalszymi ustaleniami zawartymi w niniejszym komunikacie. Komisja zapewni ujednolicony wzór powiadomienia.
Interpretacja kryteriów określonych w art. 133 ust. 5 CRR i omawianych w niniejszym komunikacie powinna mieć zastosowanie odpowiednio do zakładów ubezpieczeń i reasekuracji do celów art. 173 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2015/35 ze zmianami 4 .
Niniejsze wytyczne mają pomagać państwom członkowskim, właściwym organom i instytucjom w stosowaniu art. 133 ust. 5 CRR. Do dokonywania obowiązującej wykładni przepisów UE upoważniony jest jedynie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
DODATEK
1. ZAKRES
1. Art. 133 ust. 5 CRR obejmuje "ekspozycje kapitałowe [utworzone] w ramach programów ustawodawczych pobudzających określone sektory gospodarki".
Programy ustawodawcze to systemy zapewniające publiczne wsparcie finansowe w formie subsydiów i gwarancji dla przedsiębiorstw działających w określonych sektorach na podstawie aktu o zasięgu ogólnym i zastosowaniu abstrakcyjnym, takiego jak ustawy krajowe, rozporządzenia UE i decyzje UE, zwłaszcza związane z wykonaniem budżetu.
2. Definicji programów ustawodawczych nie odpowiadają następujące środki: doraźne interwencje publiczne opracowane na potrzeby indywidualnych sytuacji lub indywidualnych beneficjentów, takie jak np. inwestycje krajowych banków prorozwojowych w duże przedsiębiorstwa notowane na giełdzie; statuty krajowych banków i instytucji prorozwojowych; programy ukierunkowane na całą gospodarkę, takie jak programy świadczeń pracowniczych; czysto prywatne inicjatywy bez jakiejkolwiek bezpośredniej interwencji publicznej, takie jak programy kapitału wysokiego ryzyka tworzone przez banki.
3. Komisja uważa, że programy, które, oprócz spełnienia wymogów określonych w art. 133 ust. 5 lit. a)-c) CRR, wspierają jeden lub większą liczbę określonych sektorów gospodarki, takie jak programy wyszczególnione w Kompasie konkurencyjności dla UE lub w Planie ReArm Europe/Gotowość 2030, wchodzą w zakres pojęcia programów ustawodawczych do celów art. 133 ust. 5 CRR.
4. Z inicjatywy UE lub organów krajowych za kwalifikujące się do programów ustawodawczych mogą potencjalnie zostać uznane inne sektory.
2. WARUNKI KWALIFIKOWALNOŚCI PROGRAMÓW USTAWODAWCZYCH DO CELÓW ART. 133 UST. 5 CRR
5. Do celów art. 133 ust. 5 CRR programy ustawodawcze muszą obejmować rozwiązania finansowe i prawne ograniczające ryzyko kredytowe instytucji inwestujących. W szczególności programy ustawodawcze powinny zapewniać znaczne subsydia lub gwarancje na potrzeby inwestycji podejmowanych przez instytucję; wiązać się z nadzorem rządowym oraz obejmować ograniczenia dotyczące inwestycji kapitałowych.
6. Programy opracowywane i wspierane przez EBI, EFI lub finansowane bądź gwarantowane z budżetu UE, których celem jest wspieranie finansowania kapitałowego, uznaje się za zgodne z warunkami określonymi w art. 133 ust. 5 CRR, jak określono w niniejszym komunikacie. Domniemanie to nie wyklucza możliwości zakwalifikowania programów zarządzanych przez inne organy UE bądź krajowe banki lub instytucje prorozwojowe, które prowadzą profesjonalną działalność finansową i którym państwo członkowskie lub organ państwa członkowskiego - na poziomie centralnym, regionalnym lub lokalnym - powierzyły prowadzenie działalności rozwojowej lub prorozwojowej, jeżeli programy te spełniają kryteria określone w niniejszym komunikacie.
2.1. Znaczne subsydia lub gwarancje na potrzeby inwestycji podejmowanych przez instytucję
7. Art. 133 ust. 5 lit. a) CRR stanowi, że programy ustawodawcze powinny zapewniać "danej instytucji znaczne subsydia lub gwarancje na potrzeby inwestycji, udzielane między innymi przez wielostronne banki rozwoju, publiczne kredytowe instytucje wspierające rozwój zdefiniowane w art. 429a ust. 2 lub organizacje międzynarodowe".
8. Termin "subsydia" oznacza finansowane interwencje publiczne, takie jak dotacje, finansowanie kapitałowe i dłużne, natomiast termin "gwarancje" oznacza niefinansowane środki publiczne. Do celów art. 133 ust. 5 CRR subsydia ani gwarancje nie muszą spełniać wymogów określonych w części trzeciej tytuł II rozdział 4 CRR, aby można je było uznać za kwalifikowalne.
9. Subsydia i gwarancje można uznać za znaczne do celów art. 133 ust. 5 CRR pod różnymi warunkami:
a) jeżeli program ustawodawczy obejmuje współinwestowanie w fundusze inwestujące w udziały kapitałowe, w przypadku gdy udział publiczny wynosi co najmniej 10 % całkowitej kwoty funduszu, lub
b) jeżeli współinwestycja ze strony sektora publicznego stanowi co najmniej 10 % kapitału podmiotu kwalifikującego się w ramach odpowiedniego programu ustawodawczego, lub
c) jeżeli interwencja publiczna prowadzi do obniżenia wartości ekspozycji instytucji o co najmniej 20 %. Zgodność z takimi warunkami należy oceniać przy pierwszej rundzie finansowania każdego programu ustawodawczego. Na kolejnych etapach każdego programu ustawodawczego poziomy współinwestycji sektora publicznego lub obniżenie wartości ekspozycji instytucji mogą się różnić, jeżeli odzwierciedlają pozytywne wyniki inwestycji lub poszerzoną pulę inwestorów.
10. Jeżeli są one przewidziane w ramach programów ustawodawczych w rozumieniu niniejszego komunikatu, subsydia i gwarancje zgodne z ramami pomocy państwa należy automatycznie uznać za kwalifikowalne na mocy art. 133 ust. 5 lit. a) CRR.
11. Kwalifikowalnymi dostawcami subsydiów i gwarancji są podmioty wymienione w art. 133 ust. 5 lit. a) CRR oraz inne podmioty sektora publicznego UE, takie jak organy i instytucje UE, władze centralne i regionalne państw członkowskich oraz unijne i krajowe banki i instytucje prorozwojowe.
12. W stosownych przypadkach krajowe banki i instytucje prorozwojowe podlegające CRR mogą stosować wagę ryzyka równą 100 % w odniesieniu do ekspozycji kapitałowych tworzonych przez nie w ramach programów ustawodawczych, w przypadku których udzieliły subsydiów lub gwarancji, pod warunkiem że spełnione są wszystkie wymogi określone w art. 133 ust. 5 i wskazane w niniejszym komunikacie oraz że uzyskano uprzednią zgodę odpowiednich właściwych organów.
13. Subsydiów i gwarancji można udzielać instytucjom inwestującym lub podmiotom, w których dokonuje się inwestycji, w tym za pośrednictwem struktur wspólnych inwestycji lub instrumentów pośrednich ustanowionych w UE w ramach unijnych lub krajowych programów ustawodawczych.
2.2. Nadzór rządowy
14. Art. 133 ust. 5 lit. b) CRR wymaga, aby programy ustawodawcze wiązały się "z pewną formą nadzoru rządowego".
15. Do celów art. 133 ust. 5 rząd oznacza organy publiczne posiadające pewną formę uprawnień wykonawczych, w tym władze centralne i regionalne państw członkowskich, Komisję Europejską, europejskie i krajowe publiczne instytucje finansowe, agencje i organy.
16. Organami lub agencjami rządowymi, którym powierzono nadzór, nie muszą koniecznie być podmioty zapewniające subsydia i gwarancje w ramach programu ustawodawczego.
17. Programy ustawodawcze powinny obejmować solidne i przejrzyste kryteria oraz procedury kontroli do celów wyboru beneficjentów.
18. Nadzór rządowy powinien być również prowadzony po zakończeniu procesu kontroli w celu potwierdzania na bieżąco właściwego wyboru inwestycji, w tym poprzez okresowe monitorowanie ich wyników lub ich ciągłej zgodności z kryteriami danego programu ustawodawczego.
2.3. Ograniczenia dotyczące inwestycji kapitałowych
19. Art. 133 ust. 5 lit. c) CRR stanowi, że programy ustawodawcze muszą obejmować "ograniczenia dotyczące inwestycji kapitałowych, takie jak ograniczenia dotyczące wielkości i rodzajów przedsiębiorstw, w które inwestuje instytucja, dopuszczalnych kwot udziałów własnościowych, lokalizacji geograficznej oraz innych istotnych czynników, które ograniczają potencjalne ryzyko, z jakim dla instytucji wiąże się dana inwestycja".
20. W celu zapewnienia zgodności z art. 133 ust. 5 lit. c) CRR programy ustawodawcze mogą obejmować na przykład co najmniej jedno z następujących ograniczeń:
1) bezwzględne i względne pułapy wielkości inwestycji;
2) ukierunkowanie inwestycji na przedsiębiorstwa z siedzibą w UE;
3) ukierunkowanie inwestycji na przedsiębiorstwa zgodne z definicją MŚP, małej spółki o średniej kapitalizacji, przedsiębiorstwa typu startup lub przedsiębiorstwa scale-up;
4) dążenie do dywersyfikacji portfela przedsiębiorstw objętych inwestycjami kapitałowymi pod względem liczby przedsiębiorstw, rozkładu geograficznego lub roku inwestycji;
5) uzgodnienia nieoparte na zasadzie równorzędności.
3. MONITOROWANIE I EGZEKWOWANIE
21. W art. 133 ust. 5 CRR powierzono właściwym organom zadanie udzielania instytucjom uprzedniego zezwolenia na przypisanie wagi ryzyka równej 100 % ekspozycjom kapitałowym utworzonym w ramach kwalifikowalnych programów ustawodawczych.
22. O zezwolenie do właściwego organu instytucje powinny zwrócić się, gdy zamierzają po raz pierwszy zastosować wagę ryzyka równą 100 % w odniesieniu do ekspozycji kapitałowych powstałych w ramach każdego indywidualnego programu ustawodawczego. Bez uszczerbku dla kompetencji i uprawnień właściwych organów, uprzednia zgoda nie powinna być konieczna w przypadku późniejszych zmian wielkości lub składu ekspozycji kapitałowych utworzonych w ramach programu ustawodawczego, w odniesieniu do których udzielono uprzedniej zgody.
23. W art. 133 ust. 5 przewidziano zabezpieczenie polegające na tym, że w przypadku kwalifikowalnych programów ekspozycje kapitałowe korzystające z wagi ryzyka równej 100 % nie mogą przekraczać 10 % funduszy własnych instytucji. Zgodnie z definicją zawartą w CRR wymóg należy obliczać w następujący sposób: mianownik stanowią fundusze własne, rozumiane jako suma kapitału Tier I i kapitału Tier II danej instytucji; na licznik w tym wymogu składają się wszystkie ekspozycje kapitałowe utworzone w ramach programów ustawodawczych, które spełniają wymogi określone w art. 133 ust. 5 CRR. Instytucje powinny być w stanie wykazać zgodność z tym wymogiem, gdy ubiegają się o uprzednią zgodę oraz za każdym razem, gdy zażądają tego właściwe organy w ramach wykonywania swoich kompetencji nadzorczych.
24. Ekspozycjom kapitałowym utworzonym w ramach programów ustawodawczych wychodzących poza próg 10 % funduszy własnych należy przypisać normalne wagi ryzyka.
25. Aby zapewnić właściwym organom i uczestnikom rynku przejrzystość, Komisja będzie prowadzić publiczny rejestr programów ustawodawczych. Pozostaje to bez uszczerbku dla dokonywanej przez właściwe organy oceny indywidualnych wniosków każdej instytucji oraz jej sytuacji ostrożnościowej. Celem rejestru jest również umożliwienie właściwym organom podejmowania decyzji w krótkim czasie.
26. Państwa członkowskie (również w imieniu swoich krajowych banków i instytucji prorozwojowych) powinny powiadamiać Komisję o programach ustawodawczych, o których włączenie do rejestru się ubiegają. Komisja udostępni wzór powiadomienia, mając na uwadze potrzebę zapewnienia prostego procesu. Powiadomienie powinno zawierać tytuł programu ustawodawczego, jego główne warunki oraz wyjaśnienie, dlaczego spełnia on wymogi określone w art. 133 ust. 5 i wskazane w niniejszym komunikacie.
27. W celu zapewnienia kompletności i przejrzystości w wyżej wymienionym rejestrze powinny być wyszczególnione również programy opracowane i wspierane przez EBI lub EFI bądź finansowane lub gwarantowane z budżetu UE, które mają na celu wspieranie finansowania kapitałowego.
28. Komisja dokona przeglądu niniejszego komunikatu w ciągu czterech lat od jego opublikowania, w szczególności biorąc pod uwagę informacje zwrotne uzyskane od właściwych organów, bazujące na ich doświadczeniach w zakresie sprawowanego nadzoru.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.854 |
| Rodzaj: | komunikat |
| Tytuł: | KOMUNIKAT KOMISJI - Wytyczne dotyczące traktowania ekspozycji kapitałowych utworzonych w ramach programów ustawodawczych zgodnie z art. 133 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 575/2013 |
| Data aktu: | 2026-02-18 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-18 |
| Data wejścia w życie: | 2026-02-18 |