Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Europejskie dobra publiczne: priorytet polityki odnośnie do finansowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego UE i sprostania globalnym wyzwaniom (opinia z inicjatywy własnej)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoEuropejskie dobra publiczne: priorytet polityki odnośnie do finansowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego UE i sprostania globalnym wyzwaniom (opinia z inicjatywy własnej)(C/2026/8)
| Decyzja Zgromadzenia Planarnego | 27.2.2025 |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.9.2025 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2025 |
| Sesja plenarna nr | 599 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 99/3/1 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. Biorąc pod uwagę znaczenie, jakie dla dobrobytu obywateli ma dostarczanie dóbr publicznych, EKES sądzi, że należy zwrócić szczególną uwagę na zapewnienie europejskich dóbr publicznych i uwzględnienie ich w kolejnych wieloletnich ramach finansowych (WRF) na okres po 2027 r.
1.2. W świetle obecnej sytuacji charakteryzującej się polikryzysami EKES wskazuje również na coraz większe znaczenie globalnych dóbr publicznych takich jak m.in. pokój, walka z ubóstwem, ochrona środowiska i stabilność finansowa, a także podkreśla potrzebę wzmocnienia światowego ładu i odpowiedzialnych organizacji (ONZ, Światowej Organizacji Handlu, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Banku Światowego itp.).
1.3. Szczególną uwagę należy zwrócić na tzw. funkcjonalne europejskie dobra publiczne - związane z art. 3 TUE - które mogą zapewnić normalne funkcjonowanie UE: ukończenie budowy jednolitego rynku, urzeczywistnienie unii gospodarczej i walutowej, spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna, strategiczna autonomia UE (np. wspólna polityka zdrowotna UE, bezpieczeństwo żywnościowe, unia energetyczna), obronność i bezpieczeństwo, badania i rozwój w UE oraz praworządność.
1.4. Oprócz uwzględnienia tych dóbr EKES wzywa do zapewnienia środków finansowych na inwestycje w strategiczne priorytety, takie jak przeprowadzenie transformacji ekologicznej i cyfrowej, wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych i wzmocnienie konkurencyjności UE (zgodnie z zaleceniami zawartymi w raporcie Draghiego).
1.5. Ponadto WRF na okres po 2027 r. muszą być elastyczne, aby można było sprostać niektórym wyzwaniom. Mogłoby to obejmować uwzględnienie fazy nadzwyczajnej, podczas której udziela się tymczasowego wsparcia finansowego w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem (zgodnie z niektórymi najlepszymi praktykami takimi jak SURE) w sektorach szczególnie dotkniętych transformacją energetyczną lub cyfrową, np. w branży motoryzacyjnej lub sektorach w dużym stopniu uzależnionych od procesów wysokoemisyjnych. Należałoby również ocenić wpływ, jaki z gospodarczego i społecznego punktu widzenia mógłby mieć stały europejski system reasekuracji świadczeń dla osób bezrobotnych.
1.6. EKES podkreśla znaczenie uwzględniania unijnej wartości dodanej we wszystkich dyskusjach na temat europejskich dóbr publicznych. Dodatkowe korzyści, które mogłyby zostać odblokowane dzięki tym dobrom publicznym, sięgają 2,8 bln EUR dodatkowego PKB w latach 2022-2032, przy średniej rocznej stopie wzrostu realnego PKB w tym okresie wynoszącej 2,9 % 1 . Jeżeli UE nie będzie kontynuować integracji, istnieje możliwość utraty potencjału tego dodatkowego PKB - koszt braku działań na poziomie europejskim.
1.7. Jak EKES podkreślił wcześniej w opinii ECO/662, bieżące nakreślone ramy europejskich dóbr publicznych, priorytety strategiczne i wyzwania związane z obecną sytuacją charakteryzującą się polikryzysami wymagają ambitnych przyszłych WRF: "poziom kolejnych WRF - jako odsetek DNB - nie powinien się zmniejszyć w ujęciu realnym, a w rzeczywistości musi znacznie wzrosnąć, aby można było sprostać rosnącym wyzwaniom na szczeblu UE" 2 .
1.8. EKES uważa, że teraz ważniejsze niż kiedykolwiek jest głębsze zastanowienie się nad różnymi sposobami finansowania europejskich dóbr publicznych za pomocą odpowiednich zasobów własnych UE.
1.9. EKES jest zaniepokojony faktem, że decyzje dotyczące zasobów własnych UE utknęły w martwym punkcie, i ostrzega, że wszelkie impasy w tej dziedzinie mogą zagrozić istnieniu samej UE.
2. Dobra publiczne na poziomie globalnym, regionalnym, krajowym i lokalnym
2.1. Pojęcie dóbr publicznych jest ściśle powiązane z dobrostanem obywatelek i obywateli, dla których są przeznaczone. Chociaż pojęcie dobra publicznego ma pierwotnie charakter gospodarczy, z czasem nabrało znaczenia instytucjonalnego i politycznego i zaczęto je stosować w szerszym zakresie.
2.2. Najpowszechniejsza definicja dóbr publicznych nawiązuje do wspólnych towarów konsumpcyjnych. Zdaniem Samuelsona indywidualne korzystanie z takich dóbr nie pociąga za sobą ograniczenia ich konsumpcji przez jakąkolwiek inną osobę fizyczną 3 .
2.2.1. Dobra publiczne mają dwie cechy wyróżniające: niekonkurencyjność, tj. fakt, że korzystanie przez jedną osobę nie obniża możliwości konsumpcji innych osób; oraz niewyłączność, tj. fakt, że uniemożliwienie korzystania z nich przez inne osoby jest niemożliwe lub niewygodne.
2.2.1.1. Z gospodarczego punktu widzenia dobra publiczne mają szczególne cechy, które czynią je znacznie korzystniejszymi niż opcja prywatnego świadczenia: (i) każda osoba fizyczna może korzystać z dóbr publicznych po ich dostarczeniu, niezależnie od tego, czy jest skłonna za nie zapłacić ("jazda na gapę"); (ii) w pewnych przypadkach korzyści dla społeczności wynikające z konsumpcji niektórych dóbr publicznych mogą okazać się większe niż korzyści indywidualne; (iii) w niektórych sytuacjach koszty dostarczania dóbr publicznych muszą zostać pokryte w perspektywie krótkoterminowej, podczas gdy generowane przez nie korzyści są odczuwalne jedynie w perspektywie średnio- i długoterminowej. W związku z tym powszechne dostarczanie dóbr publicznych jest bardziej odpowiednie, chociaż trzeba określić jego zakres (lokalny, krajowy, regionalny, globalny), co wymaga dyskusji na temat sposobu finansowania tych dóbr.
2.2.1.2. Z ekonomicznego punktu widzenia zakres dostarczania dóbr publicznych - czy to na szczeblu lokalnym, krajowym, regionalnym (jak ma to miejsce w przypadku europejskich dóbr publicznych), czy też globalnym (globalne dobra publiczne) - będzie zależał od następujących czynników: (i) stopnia zróżnicowania preferencji między obszarami lokalnymi/regionami/państwami; (ii) oceny efektów zewnętrznych, które mogą być generowane przez dobro publiczne (pozytywne efekty zewnętrzne) lub zinternalizowane (ujemne efekty zewnętrzne); (iii) oceny korzyści skali i oszczędności (określenie wielkości kosztów stałych związanych z dostarczaniem dóbr publicznych).
2.3. Przyczyny przejścia z lokalnego lub krajowego dostarczania dóbr publicznych na świadczenie na poziomie regionalnym (europejskim) lub globalnym mają nie tylko charakter gospodarczy, ale również instytucjonalny i polityczny.
2.3.1. Z instytucjonalnego punktu widzenia transgraniczny wymiar dobra publicznego, niezależnie od tego, czy jest ono zapewniane i finansowane na szczeblu regionalnym (europejskim) czy globalnym, sprzyja wzajemnym interesom współpracujących ze sobą państw, prowadząc do zwiększenia wartości dodanej samego dobra publicznego.
2.3.2. Rozumowanie polityczne jest następujące: (i) z jednej strony organizacja ponadnarodowa (jak UE lub ONZ) czerpie korzyści z zapewnienia europejskich lub globalnych dóbr publicznych, które są większe niż suma korzyści w sytuacji, gdy świadczeniem takiej usługi zarządzano by na poziomie indywidualnych państw; (ii) z drugiej strony zapewnianie dobra publicznego, zarówno na szczeblu europejskim, jak i globalnym, odgrywa kluczową rolę w realizacji strategicznych priorytetów UE lub ONZ.
2.4. Tak więc decyzje dotyczące świadczenia dóbr publicznych na poziomie lokalnym, krajowym, europejskim lub globalnym będą zależeć od trzech różnych aspektów: gospodarczego, instytucjonalnego i politycznego.
3. Globalne dobra publiczne
3.1. Od drugiej połowy XX wieku popyt na różnego rodzaju dobra publiczne rósł zarówno w wyniku globalizacji, jak i coraz większej świadomości na temat niektórych kwestii o globalnym znaczeniu (np. pokoju, stabilności finansowej, środowiska itp.).
3.2. Zgodnie z istniejącą literaturą naukową globalne dobra publiczne można zdefiniować jako dobra konsumowane w wymiarze publicznym: w szeregu regionów świata, a być może na całym świecie; dobra te mogą dotrzeć - nawet bez wyraźnej zgody - do krajów i obszarów znajdujących się poza jurysdykcją krajową i mogą mieć długofalowy charakter 4 .
3.3. Proces decyzyjny prowadzący do zapewnienia globalnych dóbr publicznych (a także europejskich dóbr publicznych) jest długi i złożony. Bierze w nim udział wiele zainteresowanych stron, które wchodzą w interakcję w ramach dynamicznego systemu obejmującego horyzontalne i wertykalne wielopoziomowe powiązania między sprawowaniem rządów, zachętami, możliwościami, naciskami, wymaganiami i ofertami, przymusami i efektami zewnętrznymi.
3.4. Znaczenie globalnych (i europejskich) dóbr publicznych staje się coraz bardziej widoczne w czasach kryzysu. Można tu odnieść się do przykładu pandemii SARS-CoV-2, która wywołała zwiększające się obawy i uwydatniła potrzebę stworzenia wzajemnie połączonego na całym świecie systemu opieki zdrowotnej, zdolnego radzić sobie z destabilizującymi kryzysami zdrowotnymi.
3.4.1. Przeciwdziałanie zmianie klimatu na całym świecie, by łagodzić klęski żywiołowe, a także utrzymywanie pokoju, zwalczanie ubóstwa na świecie czy stabilność finansowa - kwestie te są ściśle związane z dobrami publicznymi i wymagają odpowiedniej struktury zarządzania, aby zapewnić podejmowanie uzasadnionych decyzji zarówno w interesie przyszłych pokoleń, jak i całej społeczności.
4. Europejskie dobra publiczne
4.1. Europejskie dobra publiczne (regionalne, tj. dotyczące konkretnego makroregionu UE) można koncepcyjnie uznać za globalne dobra publiczne o węższym zakresie, wytyczonym przez granice UE. O dobrach tych dyskutuje się na poziomie europejskim co siedem lat w trakcie procesu opracowywania WRF, gdy podejmowane są decyzje w sprawie głównych priorytetów UE i związanych z nimi pozycji budżetowych.
4.2. Ponieważ wybór europejskich dóbr publicznych zależy od wielu różnych czynników - nie tylko gospodarczych, ale również instytucjonalnych i politycznych - decyzji tej nie można oddzielić od kontekstu historycznego, w którym jest podejmowana.
- W początkowej fazie (1950-1960) Europa oparła swoje konstytutywne elementy składowe na priorytetach w zakresie bezpieczeństwa: społecznych, w sektorze węgla i stali wraz z utworzeniem Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali - EWWiS (1951), w dziedzinie energii (EURATOM, 1958) oraz w obszarze żywności (wspólna polityka rolna - WPR, 1962). Ponadto w 1952 r. próbowała ustanowić bezpieczeństwo w dziedzinie obrony poprzez Europejską Wspólnotę Obronną, a w latach 1952-1954 Europejską Wspólnotę Polityczną. Niemniej obie próby nie powiodły się.
- W drugiej fazie, tj. w fazie integracji i konwergencji (1970-2010), priorytetem było utworzenie unii gospodarczej i walutowej (1992), wprowadzenie euro w 1999 r. i ustanowienie jednolitego rynku w 1993 r., a rok później wprowadzenie polityki spójności.
- Trzecia faza - obecny etap "Bezpieczeństwo i strategiczna autonomia" (lata 20. XXI w.) - obejmuje próbę reakcji UE na zagrożenia wynikające z wielu kryzysów (polikryzys) w celu ożywienia strategicznej autonomii z myślą o zapewnieniu bezpieczeństwa: (i) bezpieczeństwo gospodarcze i zdrowotne (za pośrednictwem planu odbudowy Next Generation EU NGEU); (ii) bezpieczeństwo w dziedzinie obrony; (iii) transformacja cyfrowa i ekologiczna; (iv) bezpieczne łańcuchy produkcji; (v) bezpieczne zarządzanie przepływami migracyjnymi i wnioskami o azyl; (vi) bezpieczne sieci transportowe itp.
5. Konstytucyjny charakter europejskich dóbr publicznych
5.1. Zdaniem EKES-u obok elementu politycznego, instytucjonalnego i gospodarczego na definicję europejskich dóbr publicznych wpływa element konstytucyjny. W przypadku dodania wymiaru konstytucyjnego można zidentyfikować nadrzędną kategorię tych dóbr, która powinna być jednoznacznie uznana i uszeregowana na wyższym poziomie, ponieważ wynika z jednego z podstawowych elementów składowych UE: Traktatu o Unii Europejskiej (TUE).
5.2. Podstawowy cel UE, jakim jest dążenie do zapewnienia dobrobytu jej obywatelom, zapisano w art. 3 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej: "[c]elem Unii jest wspieranie pokoju, jej wartości i dobrobytu jej narodów" 5 .
5.2.1. W dalszej części art. 3 TUE ustanawia się faktyczną listę europejskich dóbr publicznych - wyodrębnioną w ust. 2 do 5 - które UE powinna udostępniać obywatelom z myślą o poprawie ich dobrostanu. Nawiązuje się do następujących kwestii:
- UE jako "przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości", a tym samym potrzeba "kontroli granic zewnętrznych, azylu, imigracji, jak również zapobiegania i zwalczania przestępczości" - art. 3 ust. 2.
- Wspomina się o rynku wewnętrznym, który działa na rzecz trwałego rozwoju Europy poprzez zrównoważony wzrost gospodarczy i społeczną gospodarkę rynkową o wysokiej konkurencyjności, zapewnienie pełnego zatrudnienia i postępu społecznego, wysoki poziom ochrony i poprawy jakości środowiska, wspieranie postępu naukowo-technicznego, a także poprzez zobowiązanie do zwalczania wykluczenia społecznego i dyskryminacji oraz wspieranie sprawiedliwości społecznej i równości kobiet i mężczyzn, solidarności między pokoleniami i ochrony praw dziecka. Podkreślono również zobowiązanie do wspierania spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej oraz solidarności między państwami członkowskimi oraz szanowania różnorodności językowej i kulturowej poprzez zapewnienie ochrony dziedzictwa kulturowego (art. 3 ust. 3).
- Przyjęto zobowiązanie do ustanowienia unii gospodarczej i walutowej oraz euro (art. 3 ust. 4).
- UE zobowiązuje się do promowania pokoju, bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju, solidarności i szacunku między narodami, swobodnego i uczciwego handlu, wyeliminowania ubóstwa i do ochrony praw człowieka, do ścisłego przestrzegania i rozwoju prawa międzynarodowego oraz poszanowania zasad ustanowionych w Karcie Narodów Zjednoczonych (art. 3 ust. 5).
- Wszystkie te cele mają być realizowane przez UE za pomocą właściwych środków odpowiednio do kompetencji przyznanych jej w Traktatach (art. 3 ust. 6).
6. Ramy europejskich dóbr publicznych
6.1. W oparciu o powyższe rozważania EKES jest zdania, że przygotowywanie WRF na okres po 2027 r. musi obejmować głębszą refleksję nad zapewnieniem europejskich dóbr publicznych i ich systematycznym włączaniem do kolejnych WRF.
6.2. Pierwszą kategorię europejskich dóbr publicznych należy uznać za funkcjonalne dobra - dobra publiczne, bez których koncepcja Unii Europejskiej zostałaby osłabiona, a jej funkcjonowanie zagrożone. Powinny one gwarantować normalne funkcjonowanie UE jako społecznej gospodarki rynkowej zdolnej do osiągnięcia zrównoważonych celów gospodarczych, społecznych i środowiskowych.
- Pełny jednolity rynek towarów i usług, wzmocnienie konkurencyjności UE oraz opracowanie polityki ochrony konsumentów i stworzenie jednolitego europejskiego obszaru transportu.
- Pełna unia gospodarcza i walutowa, dokończenie budowy unijnego rynku kapitałowego i unii bankowej, lepsza koordynacja polityki fiskalnej oraz osiągnięcie stabilności finansów publicznych i pełne przyjęcie cyfrowego euro.
- Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna, zadbanie o to, aby regiony UE mogły w pełni wykorzystać swój potencjał rozwojowy, a jednocześnie zapewnienie obywatelom i terytoriom możliwości uniknięcia pułapek rozwojowych, a więc stanów, w których wyniki w zakresie PKB, produktywności i zatrudnienia sytuują się poniżej oczekiwań 6 .
- Otwarta strategiczna autonomia UE mająca na celu zapewnienie pozyskiwania i przetwarzania surowców krytycznych; zrównoważony handel i globalne łańcuchy wartości; lepszą koordynację pomocy rozwojowej. Istnieją trzy europejskie dobra publiczne, które wchodzą w zakres otwartej strategicznej autonomii UE:
- ^ wspólna polityka zdrowotna w celu zwiększenia gotowości, koordynacji i reagowania UE na kryzysy
zdrowotne, przy zapewnieniu sprawiedliwego dostępu do przystępnych cenowo leków we wszystkich państwach członkowskich UE;
- =* bezpieczeństwo żywnościowe w celu zapewnienia zrównoważonego systemu produkcji żywności
zdolnego do zagwarantowania dostaw żywności;
- =* unia energetyczna w celu zapewnienia stabilnych, zintegrowanych, przystępnych cenowo, bezpiecznych
i zrównoważonych dostaw energii.
- Obrona granic zewnętrznych i bezpieczeństwo UE w ich obrębie poprzez zwalczanie przestępczości zorganizowanej i niezorganizowanej.
- Wzmocnienie badań i rozwoju w UE.
- Pełne poszanowanie praworządności na wszystkich terytoriach UE i silniejsze powiązania z budżetem unijnym.
6.3. Oprócz uwzględnienia tych funkcjonalnych europejskich dóbr publicznych EKES wzywa do przygotowania planów inwestycyjnych - w ramach WRF na okres po 2027 r. - dla tych dóbr, które są ściśle powiązane z następującymi priorytetami strategicznymi: przeprowadzenie transformacji ekologicznej i cyfrowej, wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych i wzmocnienie konkurencyjności UE (zgodnie z zaleceniami zawartymi w raporcie Draghiego).
6.4. WRF na okres po 2027 r. muszą być również elastyczne i przewidywać konkretne pozycje budżetowe przeznaczone na realizację niektórych priorytetów. Mogłoby to obejmować uwzględnienie fazy nadzwyczajnej, podczas której udziela się tymczasowego wsparcia finansowego w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem (na wzór SURE) w sektorach szczególnie dotkniętych transformacją energetyczną lub cyfrową, np. w branży motoryzacyjnej lub sektorach w dużym stopniu uzależnionych od procesów wysokoemisyjnych. Należałoby również ocenić wpływ, jaki z gospodarczego i społecznego punktu widzenia mógłby mieć stały europejski system reasekuracji świadczeń dla osób bezrobotnych.
6.5. EKES zgadza się z tym, co zostało szeroko wykazane przez Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego: ewentualna utrata potencjalnych przyszłych korzyści z powodu zaniedbania przez UE strategicznych działań w dziedzinie europejskich dóbr publicznych (koszt braku działań na poziomie europejskim) przekłada się na utratę dodatkowych 2,8 bln EUR PKB w latach 2022-2032, przy średniej rocznej stopie wzrostu realnego PKB w tym okresie wynoszącej 2,9 % dzięki ukierunkowanym wysiłkom na rzecz integracji 7 .
6.5.1. Według ekspertów niektóre szacunki wskazują, że w latach 2025-2031 potrzeba będzie 1,3 bln EUR na podstawowe europejskie dobra publiczne. Z tej kwoty 900 mld EUR powinno pochodzić z nowych źródeł, co wymaga zwiększenia budżetu UE z 1,1 % do 1,8 % dochodu narodowego brutto (DNB) UE. Biorąc jednak pod uwagę wszystkie europejskie dobra publiczne, przewiduje się, że budżet UE wzrośnie do 4 % DNB 8 .
6.5.2. Chociaż dwa przytoczone badania pochodzą z dwóch różnych źródeł i odnoszą się do dwóch różnych horyzontów czasowych (2022-2032; 2025-2031), można zauważyć, że zysk netto z potencjalnych oszczędności (w porównaniu z brakiem projektu europejskiego) będących wynikiem świadczenia europejskich dóbr publicznych (2,8 bln EUR) wobec kosztów świadczenia tych dóbr (1,3 bln EUR) wyniósłby ok. 1,5 bln EUR.
6.6. EKES uważa również, że priorytety określone podczas Konferencji w sprawie przyszłości Europy należy uwzględnić w WRF na okres po 2027 r. 9
7. Finansowanie europejskich dóbr publicznych
7.1. Nadszedł czas, aby UE i jej 27 państw członkowskich przełożyły teorię na praktykę. Konsensus w sprawie raportu Draghiego i jego treści musi iść w parze z równie zaangażowanym i spójnym zachowaniem: aby osiągnąć cele określone w raporcie, konieczne są dodatkowe inwestycje w wysokości minimum 750-800 mld EUR rocznie, zgodnie z najnowszymi szacunkami Komisji, co odpowiada 4,4-4,7 % PKB UE w 2023 r. 10 Wiele interwencji zaproponowanych w raporcie Draghiego stanowi interwencje, które mogą zwiększyć konkurencyjność UE, a jednocześnie zapewnić funkcjonalne europejskie dobra publiczne.
7.2. EKES uważa zatem, że ważniejsze niż kiedykolwiek jest głębsze zastanowienie się nad różnymi sposobami finansowania europejskich dóbr publicznych za pomocą odpowiednich zasobów własnych UE.
7.3. EKES sądzi, że należy dokładnie ocenić możliwość finansowania europejskich dóbr publicznych z wymienionych poniżej różnych dostępnych źródeł.
7.3.1. Obecne zasoby własne UE
- Wkłady oparte na DNB (obecnie ok. 61,5 % dochodów UE).
- Tradycyjne zasoby własne, głównie cła na przywóz do UE (13,7 % dochodów UE).
- Zasoby własne oparte na VAT (16 % dochodów UE).
- Zasoby własne pochodzące z tworzyw sztucznych - tj. wkład krajowy oparty na ilości odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych niepoddawanych recyklingowi w każdym państwie członkowskim (4,9 % dochodów UE).
- Pozostałe dochody i saldo przeniesione z poprzedniego roku (7 % dochodów UE) 11 .
7.3.2. Nowe zasoby własne
- Unijny rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS), na którym unijne przedsiębiorstwa kupują lub otrzymują uprawnienia do emisji (oczekuje się, że od 2028 r. wygeneruje to ok. 19 mld EUR).
- Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM), który nakłada opłatę za emisję gazów cieplarnianych na przywóz do UE w celu wyrównania kosztów ponoszonych przy produkcji tych samych towarów na jednolitym rynku (szacunkowo 1,5 mld EUR od 2028 r.).
- Tymczasowe zasoby własne o charakterze statystycznym oparte na zyskach przedsiębiorstw (16 mld EUR), które w przyszłości zostaną zastąpione przez ramy opodatkowania dochodu (BEFIT).
7.3.3. Dodatkowe zasoby własne (rzeczywiste lub wspólne)
- Na bazie bioodpadów/odpadów niebezpiecznych/odpadów żywności.
- Zasoby własne oparte na luce płacowej między kobietami a mężczyznami.
- Podatek od transakcji finansowych.
- Podatki od działalności w zakresie kryptoaktywów.
- Podatek akcyzowy od skupu akcji własnych.
- Opłata cyfrowa od przesyłu danych.
- VAT od usług finansowych.
- Sprawiedliwy mechanizm dostosowania cen na granicach mający zapobiegać nieuczciwej konkurencji (dumpingowi socjalnemu).
7.3.4. Zadłużenie własne UE
- W ten sposób można by stworzyć bezpośrednie powiązanie między inwestycją w konkretne europejskie dobro publiczne a długiem wymaganym do jej sfinansowania.
7.3.5. Przeniesienie do budżetu UE udziałów 27 państw członkowskich we wkładach z tytułu zasobów własnych opartych na DNB, ponieważ europejskie dobra publiczne byłyby zapewniane na szczeblu europejskim.
7.4. W odniesieniu do każdej z tych opcji EKES wzywa do przeprowadzenia analiz wpływu i wykonalności oraz do starannej oceny warunków ich stosowania. Przytacza również zalecenia zawarte w rezolucji Parlamentu Europejskiego "Zasoby własne: nowy początek dla finansów unijnych - nowy początek dla Europy" określające, że "ustaleniami dotyczącymi zasobów własnych powinny kierować ogólne cele prostoty, przejrzystości i sprawiedliwości", a także że legitymizacja podatkowa podejmowanych decyzji musi zostać zapewniona przez wybranych przedstawicieli 12 .
Bruksela, dnia 18 września 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.8 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Europejskie dobra publiczne: priorytet polityki odnośnie do finansowania zrównoważonego wzrostu gospodarczego UE i sprostania globalnym wyzwaniom (opinia z inicjatywy własnej) |
| Data aktu: | 2026-01-16 |
| Data ogłoszenia: | 2026-01-16 |