Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Przystosowanie się do zmiany klimatu w miastach i regionach: prace nad europejskim planem w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu
Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Przystosowanie się do zmiany klimatu w miastach i regionach: prace nad europejskim planem w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu
(Dz.U.UE C z dnia 24 lutego 2026 r.)
| Sprawozdawca: Matteo LEPORE (IT/PES), burmistrz Bolonii |
I. ZALECENIA POLITYCZNE
1. Z zadowoleniem przyjmuje zadeklarowany przez Komisję Europejską zamiar przyjęcia w drugiej połowie 2026 r. europejskiej inicjatywy na rzecz odporności na zmianę klimatu i zarządzania ryzykiem. Podkreśla, jak ważne jest, aby propagować przystosowanie się do zmiany klimatu jako nową kulturową formę przemian społecznych i gospodarczych, angażując całe społeczeństwo, władze lokalne i regionalne oraz organy techniczne, tak aby zapewnić przyjęcie spójnego podejścia transformacyjnego, które będzie koordynowane za pomocą silnego wielopoziomowego sprawowania rządów i będzie uwzględniać lokalną specyfikę, zagrożenia i możliwości. Zaznacza, że legislacyjny charakter inicjatywy będzie niezbędny do tego, by zagwarantować pewność prawa, planowanie długoterminowe oraz terminowe wdrażanie środków w dziedzinie klimatu. Wzywa do wyznaczenia na szczeblu UE celu na 2050 r. w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu.
2. Wskazuje, że zmiana klimatu stanowi istotne ryzyko makroekonomiczne, fiskalne i finansowe, które wpływa na finanse publiczne, ubezpieczenia, postawy inwestorów i rynki. Stwierdza, że kryzys klimatyczny należy również postrzegać jako kryzys w dziedzinie zdrowia publicznego oraz że działania łagodzące i przystosowawcze, zwłaszcza rozwiązania oparte na zasobach przyrody, przynoszą bezpośrednie korzyści dla zdrowia. Zwraca na przykład uwagę na szacunki, wedle których wzrost zazieleniania obszarów miejskich o 30 % mógłby zmniejszyć nawet o 40 % nadmiarowe zgony spowodowane falami upałów 1 .
3. Przypomina, że w 2023 r. w Europie odnotowano 47 690 dodatkowych zgonów wynikających z globalnego ocieplenia, a w latach 1980-2023 ekstremalne zdarzenia pogodowe i klimatyczne spowodowały straty ekonomiczne szacowane na 738 mln EUR. Podkreśla, że należy nasilić monitorowanie i ocenę zagrożeń klimatycznych oraz podatności na zmianę klimatu, a także zintensyfikować działania przystosowawcze także po to, by utrzymać konkurencyjność, bezpieczeństwo i dobrobyt UE, a tym samym chronić obywatelki i obywateli, ekosystemy, rolnictwo, infrastrukturę, usługi kluczowe i gospodarkę. Podkreśla, że przystosowanie się do zmiany klimatu musi mieć proaktywny, nie reaktywny charakter; trzeba przewidywać zagrożenia klimatyczne oraz uwzględniać zapobieganie i gotowość we wszystkich powiązanych politykach i planach. Zaznacza, że koszty zaniechania działań będą o wiele wyższe niż koszty początkowych inwestycji niezbędnych do tego, by przystosować się do zmiany klimatu, co pokazały również niedawne klęski żywiołowe. Przypomina ponadto, że zapotrzebowanie na świecie tworzy duży popyt na czyste technologie i innowacje.
4. Przypomina również, że przewidywane szkody gospodarcze są bardzo nierównomiernie rozłożone w regionach Europy i zależą od ich położenia geograficznego; w nieproporcjonalnym stopniu obciążają najbiedniejsze regiony, regiony najbardziej podatne na zmianę klimatu takie jak wyspy czy regiony najbardziej oddalone oraz regiony borykające się z wyludnieniem i zmianami demograficznymi, którym jest najtrudniej podejmować działania służące przystosowaniu się do zmiany klimatu. Jeżeli nie zostanie to uwzględnione, skutki zmiany klimatu zwiększą dysproporcje, pogłębiając istniejące nierówności społeczne, gospodarcze i terytorialne oraz podważając cel spójności terytorialnej zapisany w Traktacie UE.
5. Podkreśla zasady pomocniczości i proporcjonalności, których należy przestrzegać w proponowanych środkach. W miarę możliwości należy też unikać wprowadzania dodatkowych obciążeń administracyjnych.
6. Domaga się, aby w ramach inicjatywy propagowano środki uzupełniające politykę łagodzenia zmiany klimatu i tworzono z nimi synergię. Należy ze sobą powiązać i w razie możliwości ujednolicić zwłaszcza strategię sprawiedliwej transformacji, zintegrowane krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu, krajowe plany przystosowania się do zmiany klimatu oraz długofalowe strategie w rozumieniu przepisów rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu. Należy unikać powielania działań, aby zmniejszyć obciążenie administracyjne i rozdrobnienie. Obowiązki sprawozdawcze powinny zostać zharmonizowane w istniejących ramach. Podkreśla, że potrzebujemy jasnych mechanizmów rozliczalności i egzekwowania przepisów, aby uniknąć opóźnień lub niewystarczającego wdrożenia.
7. Apeluje o unijne i krajowe wsparcie na rzecz tworzenia lokalnych zielonych ładów jako pomostu operacyjnego między strategią unijną i krajową a lokalną realizacją, łączącego łagodzenie zmiany klimatu i przystosowanie się do niej z kluczowymi wskaźnikami efektywności i celami pośrednimi, zapewniającego zdolność do pozyskania środków finansowych oraz dostosowującego planowanie, zamówienia publiczne, umiejętności i inwestycje.
8. Wnosi, by Komisja wezwała państwa członkowskie do wprowadzenia mechanizmów systematycznych konsultacji z władzami lokalnymi i regionalnymi i ich udziału - mechanizmów, które będą obejmowały grupy sterujące, działające w oparciu o współdecydowanie, na wczesnych etapach procedury legislacyjnej i wdrażania polityki w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Apeluje, aby uczynić obowiązkowymi struktury wielopoziomowego sprawowania rządów, o których mowa w art. 11 zmiany rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, oraz wzmocnić rozdział krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu dotyczący przystosowania się do zmiany klimatu. Wskaźniki mierzące postępy w osiąganiu unijnych i krajowych celów w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu muszą być określane wspólnie z władzami lokalnymi i regionalnymi i muszą opierać się na uczestnictwie społeczeństwa obywatelskiego oraz obywatelek i obywateli. Przypomina, że według niedawnej ogólnounijnej oceny ostatecznych zaktualizowanych krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, tylko niektóre z nich w wystarczającym stopniu uwzględniają gotowość i odporność na skutki zmiany klimatu. Ocena ta wykazała również, że jedynie w ograniczonej liczbie planów uwzględniono środki w zakresie odporności wodnej 2 .
9. Wnosi, aby dążyć do spójności z innymi powiązanymi strategiami politycznymi takimi jak: strategia sprawiedliwej transformacji, europejska strategia na rzecz unii gotowości, odporność gospodarki wodnej, odbudowa zasobów przyrodniczych, monitorowanie gleb, planowanie urbanistyczne i przestrzenne, polityka przybrzeżna, zamówienia publiczne i dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej budynków, a także z polityką inną niż środowiskowa, taką jak: polityka finansowa, polityka finansów publicznych i polityka infrastrukturalna.
10. Zdecydowanie wzywa Komisję do dopilnowania, aby przystosowanie się do zmiany klimatu było priorytetem programu UE dla miast - z wykorzystaniem kluczowych inicjatyw takich jak Porozumienie Burmistrzów - oraz by zostało odpowiednio uwzględnione w krajowych i regionalnych planach partnerstwa przewidzianych w przyszłych wieloletnich ramach finansowych (WRF), które muszą w pełni zapewnić zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych.
11. Zachęca, aby władze lokalne w ramach swojego budżetu przewidziały gminny fundusz przystosowania się do ryzyka związanego z klimatem i zapobiegania temu ryzyku. Fundusz powinien obejmować planowanie ryzyka i zapobieganie mu, a także reagowanie kryzysowe i odbudowę, m.in. z wykorzystaniem lokalnych narzędzi podatkowych oraz zgodnie z możliwościami i kompetencjami samorządów.
12. Domaga się, by Komisja wzmocniła wielopoziomowe aspekty wytycznych dotyczących strategii i planów adaptacyjnych państw członkowskich. Wzywa te ostatnie, by zgodnie z wytycznymi Komisji utworzyły krajowe struktury wielopoziomowej koordynacji w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, wraz z przejrzystymi kryteriami organizacji, podziału kompetencji i zadań, oraz zapewniły zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych, sieci jednostek gminnych lub okręgowych (konsorcja gminne), lokalnych i regionalnych agencji ds. klimatu, energii i ochrony środowiska oraz wszystkich odpowiednich sektorów. Przypomina, że brak jasno określonych zadań i koordynacji jest jedną z głównych przeszkód we wdrażaniu polityki i może prowadzić do ofiar śmiertelnych, szkód w ekosystemach i ogromnych strat gospodarczych.
13. Podkreśla, że struktury badań naukowych muszą być kluczowym filarem rozwoju, wdrażania i ciągłego przeglądu działań w zakresie adaptacji oraz muszą zapewniać odpowiednie i ukierunkowane wsparcie, również dla władz lokalnych i regionalnych. Zwraca w związku z tym uwagę na znaczenie zagwarantowania odpowiednich zasobów i niezależności badań nad klimatem w UE.
14. Z aprobatą przyjmuje postępy Ramowej konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) w realizacji globalnego celu w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Uważa, że realizacja globalnego celu za pomocą instrumentów o wiążącym charakterze dla władz lokalnych i regionalnych jest bardzo dobrym pomysłem, pod warunkiem że zaoferuje się wystarczającą elastyczność i wsparcie władzom, które podlegają tym zobowiązaniom. Mając pełną świadomość wyzwań związanych z wdrażaniem na szczeblu lokalnym decyzji podejmowanych na szczeblu globalnym przez UNFCCC, wnosi, by Komisja rozważyła utworzenie organu koordynującego wspólnie z KR-em, odpowiednimi sieciami władz lokalnych i regionalnych oraz Europejską Federacją Agencji i Regionów na rzecz Energii i Środowiska (FEDARENE), aby to zadanie ułatwić.
15. Dostrzega, że kluczowe znaczenie dla przystosowania się do zmiany klimatu ma zasada "uwzględniać odporność już w fazie projektowania" i że wymaga ona metodologii dostosowanej do konkretnych sytuacji, ponieważ tylko tak można zapewnić jej pełną skuteczność. Proponuje, aby tę zasadę stosowano obowiązkowo w przypadku dostępu do wszelkich form finansowania europejskiego. Podkreśla, że uodpornianie na zmiany klimatu jest niezbędne do tego, by podejmowane działania zapobiegały szkodom wynikającym z ryzyka związanego z klimatem, i powinno łączyć się z zasadą "nie czyń poważnych szkód" - w odniesieniu do środowiska, społeczeństwa, sektora publicznego czy prywatnego.
16. Apeluje do wszystkich przywódczyń i przywódców lokalnych i regionalnych o silny impuls polityczny do tego, by przystosowywanie się do zmiany klimatu było traktowane priorytetowo. W tym celu powinni oni wykorzystać istniejące instrumenty, takie jak: Porozumienie Burmistrzów UE - jedyny instrument obejmujący zarówno łagodzenie zmiany klimatu, jak i przystosowanie się do niej, misja w zakresie 100 neutralnych dla klimatu i inteligentnych miast oraz misja w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Uznaje kluczową rolę miast i regionów w ramach misji UE jako ośrodków testowania innowacyjnych rozwiązań i apeluje o kontynuację tych misji również po 2030 r. Uważa, że pierwszoplanowe znaczenie ma to, by podejścia ekosystemowe ukierunkowane na konkretny obszar znajdowały się w centrum polityki UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Zwraca się do Komisji o konkretne wsparcie polityczne dla tych inicjatyw oraz nalega, by przy realizacji działań promować podejście włączające społeczeństwo. Uważa, że model umów w sprawie miasta neutralnego dla klimatu powinien systematycznie obejmować środki w zakresie adaptacji, zapewniając zintegrowane ramy łączące strategie polityczne UE, polityki krajowe i działania lokalne oraz wzmacniając zdolności, narzędzia i głos miast i regionów. Podkreśla, że Porozumienie Burmistrzów UE jest najlepszym narzędziem wspierania małych i średnich miast w rozwijaniu ich zdolności w zakresie planowania i inwestycji na rzecz odporności na zmianę klimatu.
17. Wzywa Komisję, JRC i Europejską Agencję Środowiska (EEA), by zharmonizowały, w koordynacji z istniejącymi strukturami krajowymi, narzędzia do tworzenia i analizy danych oraz metodologie oceny ryzyka. Tę ocenę wrażliwości na zmiany klimatu i ocenę ryzyka dla różnych obszarów trzeba powiązać z europejskim semestrem na poziomie krajowym i przeprowadzać w oparciu o lokalne plany w zakresie wrażliwości na zmiany klimatu. Te plany powinny zostać opracowane jako nowe wiążące narzędzie dla administracji lokalnej i regionalnej. Nowemu obowiązkowi muszą towarzyszyć odpowiednie zasoby i mechanizmy wsparcia.
18. Wnosi, aby wzmocnić europejską platformę przystosowania się do zmiany klimatu Climate-ADAPT, łączącą w sobie istniejące narzędzia - takie jak Porozumienie Burmistrzów i misja w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, a także dane z pierwszego sprawozdania EUCRA oraz dane dostarczone przez program Copernicus. W ten sposób platforma ta może stać się jednym europejskim ośrodkiem ds. przystosowania się do zmiany klimatu, współpracującym z terytorialnymi organami technicznymi takimi jak lokalne i regionalne agencje ds. klimatu, energii i środowiska. Ten ośrodek powinien wspierać administracje lokalne w koordynowaniu instrumentów, dobrych praktyk i zarządzania, a przy tym zapewniać narzędzia dostępne również dla małych gmin za pośrednictwem wielojęzycznego portalu. Mógłby koordynować prace nad harmonizacją narzędzi, metodologii i danych, współpracując z krajowymi strukturami koordynacyjnymi i angażując władze lokalne i regionalne jako kluczowe podmioty.
19. Zwraca się do Komisji Europejskiej, by promowała włączenie norm dotyczących odporności (takich jak ISO, CEN) do odpowiednich dyrektyw, przepisów sektorowych i regulacji dotyczących zamówień publicznych, ponieważ mają one kluczowe znaczenie dla poprawy jakości, porównywalności i zwiększenia skali środków w zakresie odporności. Mogą także pomóc w stymulowaniu innowacji w sektorze prywatnym i zwiększaniu globalnej konkurencyjności Europy pod względem rozwiązań w zakresie odporności.
20. Podkreśla konieczność zróżnicowania strategii adaptacyjnych między poszczególnymi miastami i regionami: adaptacja w skali makro wymaga rozległego planowania z udziałem wielu podmiotów, natomiast na poziomie lokalnym trzeba ją uwzględnić w zwykłych działaniach z zakresu planowania i utrzymania i w rozwoju nowych obszarów miejskich.
21. Zaznacza, że przystosowanie się do zmiany klimatu musi również uwzględniać nasilające się przesiedlenia w obrębie UE lub z krajów trzecich spowodowane zmianą klimatu, ponieważ powodzie, pożary roślinności, podnoszenie się poziomu mórz i susze w coraz większym stopniu zmuszają ludzi do zmiany miejsca zamieszkania. Podkreśla, że odpowiedzialność za planowanie i wspieranie dotkniętej ludności spoczywa wspólnie na państwach członkowskich oraz władzach lokalnych i regionalnych, ale wymaga również solidarności europejskiej. Zwraca się do Komisji i państw członkowskich o przygotowanie transgranicznych planów awaryjnych i wsparcia dla przyjmujących miast i regionów, m.in. dodatkowej pomocy dla najbardziej narażonych regionów przygranicznych, których polityka publiczna w zakresie przyjmowania i integracji społeczno-gospodarczej stoi wobec poważnych wyzwań.
II. DANE
22. Podkreśla, że potrzebne jest podejście "od nauki do działania", oparte na danych o skali lokalnej, na zaawansowanych technologiach i współpracy z badaczami - z uwzględnieniem innowacyjnych narzędzi takich jak cyfrowe bliźniaki, systemy prognozowania oparte na sztucznej inteligencji i platformy otwartych danych - a także na współpracy z ekspertami i ubezpieczycielami, aby poprawić modelowanie, ocenę ryzyka oraz zapewnić zasadność środków, ograniczyć ryzyko niewłaściwego przystosowania się do zmiany klimatu i propagować zasadę lepszego odbudowywania. Podkreśla w szczególności potrzebę przezwyciężenia obecnego rozdrobnienia danych w publicznych i prywatnych bazach danych oraz zapewnienia ich dostępności. Apeluje o większe wsparcie dla obywatelskich inicjatyw naukowych, dzięki którym społeczności lokalne mogą przyczyniać się do monitorowania podatności na zagrożenia.
23. Uważa, że obserwacja Ziemi, w szczególności za pośrednictwem programu Copernicus i organizacji EUMETSAT, powinna odgrywać strategiczną rolę w monitorowaniu klimatu i planowaniu przystosowania się do zmiany klimatu, zapewniając władzom lokalnym i regionalnym dostępne i przydatne dane segregowane lokalnie, zmniejszając koszty i sprzyjając przejrzystości, nowym modelom ubezpieczeń i wielopoziomowemu sprawowaniu rządów. Apeluje o to, aby wspierać współpracę w ramach programu Copernicus z europejskim ośrodkiem ds. przystosowania się do zmiany klimatu. Dlatego proponuje interfejs łączący dane gromadzone odgórnie i oddolnie - tak aby uwzględnić dane lokalne o najwyższym poziomie rozdzielczości i zintegrować dane dostarczane przez program Copernicus lub inne sieci - oraz dostosowany do specyfiki terytorialnej poszczególnych państw członkowskich i użyteczny dla władz lokalnych dzięki doświadczeniom lokalnych i regionalnych agencji ds. klimatu, energii i środowiska.
24. Zachęca Komisję do połączenia usług w zakresie danych dotyczących przystosowania się do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków z infrastrukturą technologiczną i elementami testowymi - w tym czujnikami, materiałami zaawansowanymi, rozwiązaniami opartymi na zasobach przyrody i budownictwem odpornym na zmianę klimatu - oraz do dopasowania dostępu do potrzeb z zakresu badań, rozwoju i innowacji przedsiębiorstw typu startup, przedsiębiorstw scale-up i ugruntowanych branż.
25. Podkreśla, jak ważne jest, by przyszła inicjatywa obejmowała klasyfikację danych w makroobszarach w celu zidentyfikowania terytoriów o podobnej wrażliwości na zmianę klimatu i wspierania wspólnych rozwiązań. Wzywa Komisję i państwa członkowskie, by nadal inwestowały w gromadzenie danych zdezagregowanych w czasie rzeczywistym, które będą odzwierciedlały różną wrażliwość na zmianę klimatu w całej Europie, w tym w regionach najbardziej oddalonych, i uwzględniały skalę szczebla niższego niż krajowy w nadchodzących edycjach EUCRA. Apeluje również do Komisji, by wspierała EEA w opracowywaniu analiz sektorowych i łącznych na szczeblu niższym niż krajowy (co najmniej NUTS 2), co zapewni spójność między różnymi skalami oceny. Ponadto apeluje o wspieranie współpracy ponadnarodowej między rożnymi miastami i regionami należącymi do tej samej makrostrefy, tak aby zrealizować wspólne projekty oparte na wspólnych rozwiązaniach.
III. FUNDUSZE I FINANSE - WZMOCNIENIE WSPARCIA FINANSOWEGO I ZDOLNOŚCI INSTYTUCJONALNYCH
26. Podkreśla, że uznanie działań w dziedzinie klimatu i środowiska jedynie za tzw. priorytety przekrojowe w nowych WRF grozi marginalizacją perspektywy klimatycznej, co spowolni podstawowe działania na szczeblu lokalnym i regionalnym ze względu na utrudniony dostęp do ukierunkowanych funduszy. Wyraża duże zaniepokojenie zaprzestaniem realizacji programu LIFE. Wzywa współprawodawców, by zapewnili ramy sprzyjające bezpieczeństwu, odporności i konkurencyjności, gwarantując elastyczne i łatwo dostępne finansowanie, zwiększając przydział kwot na działania w dziedzinie klimatu oraz zapewniając jasne, rygorystyczne i oparte na podstawach naukowych kryteria oceny projektów przekrojowych. Ostrzega, że zarządzanie krajowymi i regionalnymi planami partnerstwa może ograniczyć zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych w planowanie i ich zdolność do absorpcji zasobów oraz do długoterminowego planowania, co podważy przewidywalność niezbędną do kierowania inwestycjami, gdy tymczasem te elementy mają zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celów w zakresie neutralności klimatycznej do 2050 r. i celów porozumienia paryskiego.
27. W następnych WRF strumienie finansowania, takie jak Fundusz Konkurencyjności, powinny uwzględniać kryteria odporności i gwarantować równy dostęp małym gminom i regionom. Przepisy powinny również umożliwiać uruchamianie finansowania prywatnego dzięki standaryzacji ujawniania ryzyka i włączeniu odporności do kryteriów inwestycyjnych. W ramach finansowania odporności należy także nadać wyraźny priorytet inwestycjom przyjaznym dla przyrody, które przynoszą długoterminowe dodatkowe korzyści społeczeństwom i gospodarkom, takie jak ekoprojekt, wydajna produkcja i zrównoważone budownictwo.
28. Podkreśla, że trzeba wzmocnić Społeczny Fundusz Klimatyczny, w tym środki adaptacyjne i inwestycje terytorialne na rzecz najsłabszych grup społecznych, sektorów i obszarów, aby zapewnić sprawiedliwą i uczciwą transformację.
29. Wnosi, by wykorzystywać innowacyjne finansowanie takie jak fundusze odnawialne, zielone zamówienia publiczne i współpraca publiczno-prywatna. Wzywa Komisję do opracowania narzędzi ułatwiających finansowanie prywatne. Proponuje utworzenie stałej grupy między Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EBI) a władzami lokalnymi, która będzie także współpracowała z wyspecjalizowanymi strukturami technicznymi takimi jak lokalne i regionalne agencje ds. klimatu, energii i środowiska. Wzywa państwa członkowskie, by wprowadziły zachęty podatkowe sprzyjające udziałowi podmiotów prywatnych, i wnosi, by Komisja utworzyła akcelerator inwestycji w celu rozwijania projektów, które da się sfinansować, i ułatwiania inicjatyw, które będą skupiały inwestorów lokalnych, sektor ubezpieczeń, dostawców rozwiązań i dotknięte społeczności.
30. Uważa, że ubezpieczenia są podstawowym narzędziem przestawienia się z zarządzania kryzysowego na proaktywne zarządzanie ryzykiem, które pozwoli zapewnić odporność finansową obywateli, przedsiębiorstw i organów publicznych. W ramach nowej inicjatywy należy zająć się kwestią ubezpieczeń, oceniając unijne mechanizmy solidarności, takie jak reasekuracja, i tworzenie modeli ubezpieczeń umożliwiających podział kosztów między dotknięte obszary i sektory, a jednocześnie zapobiegających asymetrii, która osłabia konkurencję. Ponadto same zakłady ubezpieczeń powinny we własnym interesie wnosić wkład finansowy, aby wspierać zapobieganie zmianie klimatu i przystosowanie się do niej, zachęcając regiony i miasta do inwestowania w odporną infrastrukturę, w inteligentne użytkowanie gruntów i poprawę jakości danych.
IV. SZKOLENIE, KOMUNIKACJA I UCZESTNICTWO
Szkolenie techniczne, akademickie i obywatelskie
31. Podkreśla, że trzeba szkolić specjalistki i specjalistów z sektora publicznego i prywatnego oraz zaangażować społeczność naukową w celu rozwijania lokalnej wiedzy, zmniejszenia ryzyka związanego z niewłaściwym przystosowaniem się do zmiany klimatu i promowania skalowalnych modeli podnoszenia świadomości zwłaszcza w najsłabszych grupach społecznych. Proponuje w tym kontekście, by wzmocnić wspólnotę wiedzy i innowacji (WWiI) w dziedzinie klimatu dzięki skupieniu się na odporności i przystosowaniu się do zmiany klimatu oraz zapewnieniu dodatkowych zasobów, by promować badania naukowe, innowacje i przedsiębiorczość w tej dziedzinie.
32. Wskazuje, jak ważne jest, aby wzmocnić lokalne i regionalne zdolności administracyjne poprzez zwiększenie finansowania i wsparcia technicznego dzięki instrumentom dostosowanym do konkretnych potrzeb regionów w zakresie zarządzania i planowania, m.in. w ramach misji w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i poprzez różne programy EBI. Proponuje utworzenie Europejskiej Akademii Przystosowywania się do Zmiany Klimatu, w oparciu o doświadczenia z inicjatywy ManagEnergy, w celu szkolenia praktyków, decydentów, techników i projektantów, w tym władz lokalnych i regionalnych oraz ich agencji ds. klimatu, energii i środowiska, w zakresie planowania i wdrażania zintegrowanych środków łagodzących i przystosowawczych. Taka Akademia powinna oferować regionalne i wielopoziomowe ścieżki szkolenia dostępne dla wszystkich gmin, wspierając klastry terytoriów o podobnej wrażliwości na zmianę klimatu, a także sprzyjając wymianie dobrych praktyk oraz współpracy transgranicznej i między poziomowej. Potwierdza swoje zobowiązanie, by odgrywać większą rolę we wspieraniu systemowej transformacji klimatycznej Europy za pośrednictwem swej grupy roboczej "Zielony Ład w terenie" oraz by mobilizować wsparcie UE na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków na szczeblu lokalnym i regionalnym.
Podnoszenie świadomości i uczestnictwo
33. Podkreśla, że należy poprawić komunikację na temat przystosowania się do zmiany klimatu, zapewniając fundusze na ten cel, wyspecjalizowany personel i jasne narzędzia i propagując transformacyjne przystosowanie jako pozytywną zmianę społeczną i gospodarczą. Wzywa Komisję, by rozpoczęła kampanie UE mające na celu wzmocnienie gotowości i odpornych postaw, opierając się na dotychczasowych doświadczeniach Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu.
34. Zwraca uwagę na potrzebę zwiększenia wysiłków edukacyjnych, w tym szkolnych i uniwersyteckich programów nauczania i programów badawczych - również za pośrednictwem modułów międzynarodowych i modułów ERASMUS. Służyłoby to promowaniu współpracy między instytucjami edukacyjnymi i badawczymi oraz nabywaniu przez specjalistów kwalifikacji w dziedzinie przystosowania się do zmiany klimatu i budowaniu odporności na nią.
35. Apeluje, by wykorzystywać nowe punkty kompleksowej obsługi, przewidziane w art. 18 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków na każde 80 tys. mieszkańców lub na region. Mogą one stanowić regionalne ośrodki doradztwa w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i wspierać obywateli w dostępie do danych dotyczących ryzyka, do doradztwa technicznego i wsparcia finansowego. Ewentualnie mogą je prowadzić lokalne i regionalne agencje ds. klimatu, energii i środowiska.
36. Podkreśla, że komunikacja na temat kryzysów ma kapitalne znaczenie dla zarządzania sytuacjami nadzwyczajnymi, z uwzględnieniem koordynacji operacyjnej i komunikatów kierowanych do społeczeństwa. Jest rzeczą pilną, by szkolić samorządy w zakresie szybkiej, jasnej, uspokajającej komunikacji oraz wspierać dzielenie się innowacyjnymi podejściami cyfrowymi, także za pośrednictwem specjalnych linii finansowania. Te działania mogą być monitorowane i koordynowane, we współpracy z Europejskim Mechanizmem Ochrony Ludności, przez krajowe struktury ds. przystosowania się do zmiany klimatu. O zmianie klimatu i przystosowaniu się do niej należy informować jasnym i prostym językiem za pośrednictwem odpowiednich kanałów, aby dotrzeć do wszystkich grup ludności.
37. Zaznacza, że władze lokalne muszą zwalczać dezinformację i budować zaufanie społeczne, aby zapewnić skuteczne przestrzeganie instrukcji w sytuacjach kryzysowych. Wzywa zatem do ustanowienia integrującej i partycypacyjnej komunikacji na temat przystosowania się do zmian klimatu w miastach i regionach, która angażowałaby obywatelki i obywateli oraz grupy szczególnie narażone za pomocą narzędzi cyfrowych, mediów społecznościowych i nauki obywatelskiej. Należy im uświadomić korzyści dla bezpieczeństwa i zdrowia wynikające z przystosowania się do zmiany klimatu, a w szczególności z rozwiązań opartych na przyrodzie.
V. PLANOWANIE - ZAPOBIEGANIE, GOTOWOŚĆ, PLANOWANIE I ZARZĄDZANIE SYTUACJAMI NADZWYCZAJNYMI
38. Przypomina, że rolę zarządzania kryzysowego trzeba wyraźnie ująć w planowaniu przystosowania się do zmiany klimatu oraz że konieczne jest uwzględnienie prognoz klimatycznych w planowaniu reagowania na sytuacje wyjątkowe, przewidując określone obowiązki dla każdego etapu, w tym zapobiegania, gotowości, reagowania i odbudowy, w pełnej synergii z europejską strategią na rzecz unii gotowości. Wzmocnienie koordynacji między wszystkimi szczeblami sprawowania rządów jest niezbędne, by zagwarantować terminowość i skuteczność działań.
39. Uznaje, że mobilizacja wolontariuszy - w tym z innych krajów - podczas katastrof klimatycznych stanowi niezwykle cenny zasób społeczny, który należy wspierać za pomocą odpowiednich mechanizmów regulacyjnych i koordynacyjnych, aby zapewnić bezpieczeństwo wolontariuszy, skuteczność ich działań i pełne włączenie do systemów reagowania kryzysowego.
40. Zwraca uwagę na znaczenie podnoszenia świadomości środowiska biznesu na temat zagrożeń związanych ze zmianą klimatu oraz na potrzebę planowania ciągłości działania w celu zwiększenia odporności i poprawy zdolności przedsiębiorstw do szybkiej odbudowy po ekstremalnych zdarzeniach.
41. Wzywa Komisję i państwa członkowskie, by zacieśniły koordynację między operacjami nadzwyczajnymi po katastrofie a działaniami na rzecz odbudowy wspieranymi z funduszy UE, promując europejski system szybkiego wsparcia między państwami członkowskimi i dbając o pełne stosowanie zasady lepszego odbudowywania.
42. Uważa, że trzeba ponownie przemyśleć modele rozwoju terytorialnego i uwzględnić przystosowanie się do zmiany klimatu w strategiach rozwoju regionalnego. Planowanie przestrzenne musi być filarem inicjatywy, przy czym należy zwrócić szczególną uwagę na współpracę między wyspecjalizowanymi instytucjami, lokalnymi i regionalnymi agencjami ds. klimatu, energii i środowiska oraz terytorialnymi centrami kompetencji. Wzywa państwa członkowskie, aby za pośrednictwem krajowych struktur koordynacyjnych szybko dokonały przeglądu zasad dotyczących urbanistyki i budownictwa, które mogłyby utrudniać przystosowanie się do zmiany klimatu. Apeluje zatem do Komisji, by zaproponowała wytyczne na temat systematycznego włączania adaptacji do planowania przestrzennego i urbanistycznego oraz zwróciła się do państw członkowskich o dokonanie w razie potrzeby oceny obowiązującego prawodawstwa w świetle tych wytycznych.
43. Apeluje o włączenie zasad miasta-gąbki i zielonej infrastruktury, takich jak strefy zalewowe, zielone dachy i korytarze ekologiczne, do miejskiego planowania przestrzennego w celu zarządzania wodami opadowymi, zmniejszenia ryzyka powodzi rzecznych i pływowych z powodu podnoszenia się poziomu mórz, tworzenia schronisk klimatycznych w miastach, poprawy lokalnych mikroklimatów i zwiększenia odporności. Będzie to stanowić uzupełnienie szerszego planowania przestrzennego i rozwiązań opartych na przyrodzie.
44. Zaznacza, że oprócz planowania przestrzennego i miejskiego, strategie adaptacyjne muszą zapewniać odporność infrastruktury krytycznej - w tym systemów żywnościowych i energetycznych, sieci elektroenergetycznych, zdecentralizowanych odnawialnych źródeł energii, transportu publicznego oraz sieci drogowej i kolejowej - tak aby pozostały operacyjne podczas fal upałów, powodzi i innych ekstremalnych zjawisk klimatycznych. Przypomina, że środki te zwiększają również odporność infrastruktury krytycznej na zagrożenia dla bezpieczeństwa.
45. Podkreśla potrzebę wyposażenia terytoriów, zwłaszcza obszarów miejskich, w sieć schronisk klimatycznych, które zapewniają ochronę przed ekstremalnymi warunkami pogodowymi, zwłaszcza grupom szczególnie wrażliwym.
46. Przypomina, że rozpowszechnianie rozwiązań opartych na przyrodzie oraz ich wielorakich korzyści ma kapitalne znaczenie dla przeciwdziałania zmianie klimatu, poprawy zdrowia i bezpieczeństwa, zapewnienia dostaw żywności i wody oraz promowania sprawiedliwości społecznej. W inicjatywie należy te rozwiązania traktować priorytetowo, propagując m.in. odbudowę lasów, gleb, bagien, meandrów rzek, naturalnych cykli hydrologicznych i terenów podmokłych jako naturalnej obrony, rezygnując z wznoszenia nowych budynków na obszarach ryzyka, unikając niedoboru zasobów i porzucania gruntów.
47. Podkreśla, że przystosowanie się do zmiany klimatu wymaga również gruntownej transformacji systemów mobilności. Apeluje przy tym o bardziej dynamiczne przenoszenie transportu pasażerskiego i towarowego na przyjazne dla środowiska i odporne na zmianę klimatu rodzaje transportu, wśród których kluczową rolę odgrywa energooszczędna kolej. Zauważa, że odporna i zrównoważona infrastruktura mobilności nie tylko przyczynia się do redukcji emisji, ale również zwiększa zdolność miast i regionów do przystosowania się do ekstremalnych zdarzeń pogodowych.
48. Podkreśla potrzebę koordynacji unijnych inicjatyw infrastrukturalnych, tak aby projekty już na etapie projektowania były neutralne emisyjnie i uwzględniały kryteria przystosowania się do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków, m.in. w dziedzinie mobilności wojskowej. W tym celu należy przyjąć międzynarodowe metodologie naukowe, takie jak metodologie IPCC na potrzeby oceny ryzyka klimatycznego.
VI. WSPIERAĆ SPRAWIEDLIWOŚĆ
49. Apeluje do lokalnych gmin, by aktywnie angażowały obywatelki i obywateli, społeczności i lokalne wspólnoty oraz współpracowały z nimi w rozpoznawaniu lokalnych wyzwań klimatycznych i radzeniu sobie z nimi. Należy zadbać o to, by działania w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu były współprojektowane i społecznie akceptowane, uwzględniały lokalne potrzeby oraz wzmacniały demokratyczne uczestnictwo i zaufanie do władz lokalnych.
50. Odnotowuje istnienie w UE sektorów gospodarki i społeczności, które są bardziej narażone na skutki zmiany klimatu i w związku z tym stoją w obliczu niewspółmiernie wysokiego ryzyka klimatycznego i często nie dysponują odpowiednimi zasobami. Wzywa do zwiększenia zdolności do wczesnego rozpoznawania nowych, potencjalnie wrażliwych grup, które pojawiają się w związku ze zmianą klimatu lub problemami przystosowawczymi. W ramach inicjatywy należy uwzględnić sprawiedliwość klimatyczną, włączyć podejście obejmujące aspekt płci i przewidzieć odpowiednie struktury w europejskim ośrodku ds. przystosowania się do zmiany klimatu. Trzeba priorytetowo traktować inwestycje w przystosowanie się do zmiany klimatu w najbardziej bezpośrednio dotkniętych nią regionach i obszarach, zapewnić monitorowanie wzrostu podatności na zmiany klimatu, promować inkluzywny proces podejmowania decyzji i propagować należytą i sprawiedliwą odporność poprzez ścisłą współpracę krajowych struktur koordynacyjnych z władzami lokalnymi i regionalnymi. Krajowe, regionalne i lokalne plany przystosowania się do zmiany klimatu muszą obejmować konkretne środki mające na celu szybkie udzielanie pomocy nowo wyłaniającym się słabszym grupom społecznym.
51. Uznaje, że słabsze grupy społeczne - w tym dzieci, osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami i gospodarstwa domowe o niskich dochodach - są narażone na nieproporcjonalne ryzyko klimatyczne i muszą mieć priorytetowy dostęp do finansowania i wsparcia w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu.
52. Zwraca uwagę państw członkowskich na coraz większy problem ubóstwa energetycznego ze względu na szersze skutki ubóstwa klimatycznego. Należy pilnie zająć się tą kwestią w krajowych planach społeczno-klimatycznych. Trzeba także dokładnie ocenić nieuniknione przyszłe środki w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu pod kątem ich potencjalnego wpływu społecznego, zwłaszcza na grupy szczególnie wrażliwe.
53. Stwierdza, że zmiana klimatu pogłębia zagrożenia dla zdrowia publicznego i może prowadzić do kryzysów zdrowotnych, dotykających w szczególności słabsze grupy. Apeluje, by w ramach inicjatywy uwzględnić kwestie zdrowotne, wykorzystywać platformy takie jak Europejskie Obserwatorium ds. Klimatu i Zdrowia EEA do podejmowania decyzji opartych na danych oraz dać pierwszeństwo inwestycjom w lokalną odporność zdrowotną.
54. Proponuje, by raz na dwa lata organizować forum, na którym różne zainteresowane strony szczebla lokalnego, regionalnego, krajowego i europejskiego mogłyby dzielić się informacjami o stanie prac nad zintegrowanymi ramami europejskiej odporności na zmianę klimatu i zarządzania ryzykiem - w tym na temat ich wdrażania, najlepszych praktyk i pomysłów dotyczących wspólnych działań i mechanizmów solidarności.
55. Uważa, że należy uwzględnić zdrowie psychiczne i odporność psychospołeczną w planowaniu przystosowania się do zmiany klimatu, zapewniając wsparcie obywatelkom i obywatelom oraz społecznościom doświadczającym traumy, lęku ekologicznego i stresu spowodowanego skutkami zmiany klimatu, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci i osób starszych.
Bruksela, dnia 11 grudnia 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.764 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Przystosowanie się do zmiany klimatu w miastach i regionach: prace nad europejskim planem w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu |
| Data aktu: | 2026-02-24 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-24 |