Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Europejski plan działania w zakresie stali i metali
Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Europejski plan działania w zakresie stali i metali
(Dz.U.UE C z dnia 24 lutego 2026 r.)
| Sprawozdawca: Guillermo PELAEZ ALVAREZ (ES/PES), minister finansów, sprawiedliwości i spraw europejskich Księstwa Asturii |
ZALECENIA POLITYCZNE
EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW (KR)
Europejski plan działania w zakresie stali i metali oraz strategiczna autonomia Unii Europejskiej
1. Z zadowoleniem przyjmuje plan działania w zakresie stali i metali jako konkretnie mający na celu zwiększenie konkurencyjności europejskiego przemysłu stalowego i metalurgicznego, osłabianego przez stojące przed nim wyzwania strukturalne i cykliczne.
2. Podkreśla niezaprzeczalne znaczenie europejskiego przemysłu metalurgicznego jako strategicznego i podstawowego filaru stabilności gospodarczej i społecznej Unii Europejskiej, a także jego kluczowego związku z innymi sektorami będącymi siłą napędową kontynentu, takimi jak przemysł motoryzacyjny czy obronny.
3. Jest zaniepokojony obecną sytuacją sektorów stali i metali nieszlachetnych w Europie, które stawiają czoła wysokim kosztom energii, obciążeniom regulacyjnym i administracyjnym, narażeniu na nieuczciwą konkurencję na świecie oraz palącej potrzebie podjęcia inwestycji w dekarbonizację w niepewnym otoczeniu regulacyjnym
4. Przypomina, że na niektórych obszarach nie produkuje się wprawdzie stali, niemniej przemysł metalurgiczny obejmuje nie tylko przedsiębiorstwa przetwórcze, ale również dużą sieć przedsiębiorstw zajmujących się instalacją i konserwacją, które mają zasadnicze znaczenie dla sektorów strategicznych takich jak porty, statki, energia, infrastruktura, odnawialne źródła energii, telekomunikacja i systemy przemysłowe. Apeluje, aby w planie wyraźnie uznano tę strukturę za niezbędną część łańcucha wartości stali i europejskiej transformacji przemysłowej.
5. Zwraca uwagę, że Europa traci zdolność do produkcji metali przetworzonych w czasie, gdy powinna utrzymać wewnątrz europejską produkcję stali i metali żelaznych i rozwijać swoje zdolności w zakresie zakładów wydobycia, rafinacji, wytapiania i recyklingu metali nieżelaznych. To prowadzi nie tylko do utraty wysokiej jakości miejsc pracy w całej UE, ale również jest sprzeczne z wyznaczonymi celami konkurencyjności i autonomii strategicznej, a także negatywnie wpływa na kluczowe sektory, takie jak obronność, sektor motoryzacyjny czy energia ze źródeł odnawialnych.
6. Podkreśla, że głównym problemem przemysłu stalowego i metalowego jest obecnie wysoki koszt energii elektrycznej, który doprowadził do zamknięcia wielu zakładów rafineryjnych i przetwórczych w Europie. Stwierdzenie to jest zgodne z raportem Draghiego, w którym podkreślono, że energia elektryczna w Europie kosztuje dwa do trzech razy więcej niż w USA, co poważnie wpływa na konkurencyjność przemysłu europejskiego i jego autonomię strategiczną.
7. Podkreśla znaczenie zabezpieczenia dostaw surowców krytycznych w UE, zwłaszcza surowców niezbędnych dla funkcjonowania branży stali i metali. Powinno mieć to miejsce nie tylko w drodze recyklingu, ale również poprzez poszukiwanie i wydobycie, tak aby zapewnić stabilność rynków surowców w celu uniknięcia nadmiernych wahań cen, które mogłyby zagrozić przemysłowi.
8. Podkreśla potrzebę zapewnienia komplementarności i wykorzystania synergii we wdrażaniu planu działania w zakresie stali i metali z innymi inicjatywami, takimi jak pakt dla czystego przemysłu, ale również z istniejącymi strategiami politycznymi i programami, w szczególności z funduszami polityki spójności.
9. Z zadowoleniem przyjmuje zawarte w pakcie dla czystego przemysłu zobowiązanie UE do przekształcenia się do 2050 r. w gospodarkę bez emisyjną jako "potężną siłę napędową wzrostu i dobrobytu". Podkreśla, że przewaga konkurencyjna UE w stosunku do globalnej konkurencji polega na osiągnięciu pozycji lidera w dziedzinie ekologicznej stali i ekologicznego aluminium ze względu na to, że przejście na neutralność klimatyczną doprowadzi do zwiększonego popytu na stal ekologiczną i ekologiczne aluminium, co z kolei stworzy nowe możliwości rynkowe dla tego sektora.
10. Apeluje o nadanie jednoznacznego priorytetu niskoemisyjnym i odnawialnym źródłom energii w produkcji stali i metali oraz podkreśla, że jakakolwiek ścieżka dekarbonizacji musi w pełni uwzględniać emisje w całym cyklu życia, efektywne gospodarowanie zasobami oraz obieg zamknięty, by zapewnić zgodność z celami Europejskiego Zielonego Ładu.
11. Podkreśla potrzebę silnego wymiaru terytorialnego i wsparcia regionalnych ekosystemów przemysłowych w celu zapewnienia skutecznej realizacji planu działania, a także większego wsparcia dla regionów o energochłonnych gałęziach przemysłu, włączając w to przemysł stalowy i metalurgiczny. Ponadto, ponieważ wiele gałęzi przemysłu, w szczególności przemysł motoryzacyjny, stalowy i chemiczny, często znajduje się w tych samych regionach, potrzebne jest podejście ukierunkowane na konkretny obszar, aby zrozumieć synergie między tymi sektorami.
Wyzwania dla przemysłu stalowego i metalowego w Unii Europejskiej
12. Podkreśla wniosek płynący z konkretnych danych, a mianowicie, że obecna tendencja spadkowa w zakresie zużycia stali w UE rozpoczęła się już w drugiej połowie 2022 r. wskutek napaści Rosji na Ukrainę oraz wynikającego z tego wzrostu cen energii. Od tego czasu popyt wykazuje tendencję spadkową. Sytuację tę pogarsza niepewność w gospodarce światowej i ogólnie słaba produkcja 1 .
13. Przypomina, że realizacja pomocy musi być zgodna z zobowiązaniem przemysłu do realizacji projektów, na które została przeznaczona, oraz że w związku z tym wysokie koszty energii i niski popyt stanowią przeszkodę w tym, by inwestycje niezbędne w sektorze stali realizowane były w warunkach zaufania i gwarancji.
14. Zaznacza, że w przeszłości na cenę końcową stali wpływały wykorzystane w jej produkcji ruda żelaza i węgiel. Przypomina, że obecnie dekarbonizacja zwiększa zależność od energii elektrycznej, co jest głównym czynnikiem w kosztach produkcji.
15. Ponownie podkreśla znaczenie przyjęcia przepisów ułatwiających rozwój zakładów produkcji energii ze źródeł odnawialnych w Europie, które mają zasadnicze znaczenie dla sprostania zapotrzebowaniu przemysłu na zdekarbonizowaną energię po przystępnych cenach.
16. Zgodnie z powyższym podkreśla znaczenie ekologicznego wodoru, ale ubolewa, że produkcja stali z jego wykorzystaniem jest nadal ograniczona, a koszt jest wyższy w porównaniu z produkcją stali opartą na paliwach kopalnych, co wymaga większego wsparcia, a także innowacji i rozwoju, aby osiągnąć cele wyznaczone na szczeblu europejskim. Zaznacza, że w fazie przejściowej - aż do czasu pełnego wykorzystania ekologicznego wodoru - należy stosować wszystkie rodzaje i źródła wodoru, by stopniowo zwiększać skalę gospodarki wodorowej. Obejmuje to pragmatyczne dostosowanie istniejących ram regulacyjnych na szczeblu europejskim - takich jak akty delegowane do dyrektywy RED II dotyczące wodoru odnawialnego i niskoemisyjnego.
17. Podkreśla, że koszt energii elektrycznej jest najważniejszym ograniczeniem zarówno dla przemysłu stalowego, jak i przemysłu metali nieżelaznych przy zatwierdzaniu inwestycji w technologie dekarbonizacji.
18. Stwierdza, że sektor stalowy jest zagrożony nadwyżką podaży przekraczającą 600 mln ton na poziomie globalnym, czyli wynoszącą czterokrotnie więcej niż łączne zużycie w UE. Nadmierna podaż wynika głównie z faktu, że producenci stali spoza UE nie są w stanie zużywać swojej produkcji, co skutkuje bardzo niskimi kosztami dostępnej stali. Prowadzi to do nieuczciwej konkurencji, zwłaszcza ze strony krajów korzystających z dotacji państwowych, co zagraża rentowności wielu europejskich zakładów przemysłowych.
19. Zwraca uwagę, że propozycja Stanów Zjednoczonych w zakresie nałożenia większych ceł na stal i aluminium bezpośrednio i negatywnie wpłynie na europejski przemysł metalurgiczny. Ponadto istnieją pośrednie negatywne skutki masowego przekierowywania dużych ilości stali z państw trzecich na niemal niechroniony rynek UE. W związku z czym UE musi uwzględnić sprawne przyjęcie środków przeciwdziałających skutkom amerykańskiej polityki taryfowej.
Sposoby na konkurencyjny sektor produkcji stali i innych metali
20. Podkreśla, że Komisja powinna wskazać główne strategiczne zakłady produkcji stali i metali we wszystkich regionach unijnych oraz nawiązać z nimi bezpośrednią współpracę, aby zrozumieć szczególne wyzwania, przed jakimi stoją, i przyjąć krótko, średnio- i długoterminowe środki w celu zapewnienia dalszej działalności, a także aby przyspieszyć dekarbonizację procesów przemysłowych, podobnie jak w przypadku podejścia przyjętego w ramach Planu działania na rzecz przemysłu chemicznego.
21. Przypomina, że przywrócenie konkurencyjności Europy wymaga ograniczenia biurokracji tam, gdzie jest to właściwe i konieczne. Podkreśla potrzebę dalszego uproszczenia przepisów dotyczących przemysłu stalowego i metalurgicznego w celu zwiększenia jego konkurencyjności i zmniejszenia obciążeń administracyjnych, również dla władz lokalnych i regionalnych.
22. Wnosi o przyspieszenie wdrożenia pomocy w celu ułatwienia inwestycji w dekarbonizację sektora produkcji stali i innych metali. Trzeba przy tym uelastycznić przepisy regulujące jej przyznawanie. Należy również określić i wzmocnić instrumenty ochrony handlu oraz propagować sojusze strategiczne zapewniające zaopatrzenie w metale o krytycznym znaczeniu. Z zadowoleniem przyjmuje zapowiedziane przez Komisję Europejską środki mające na celu dalszy rozwój instrumentów ochrony handlu, w szczególności długoterminowy system działań następczych w odniesieniu do środka ochronnego dotyczącego stali, który wygasa w czerwcu 2026 r. Należy dążyć do opracowania odpowiedniego, elastycznego i zgodnego z zasadami WTO systemu konwergencji taryf, który uwzględnia również interesy europejskich przetwórców stali.
23. Wzywa do przyjęcia środków regulacyjnych, zgodnych z regionalnymi wymogami środowiskowymi, ułatwiających rozwój projektów energetycznych i wydobywczych, które wzmacniają konkurencyjność kluczowego przemysłu stalowego i metalurgicznego, a także zapewniają jego konkurencyjność i rentowność.
24. Podkreśla, że organizowanie, promowanie i wspieranie przystępnego cenowo i bezpiecznego dostępu do energii ma kluczowe znaczenie dla utrzymania konkurencyjności sektora. W tym kontekście, choć z satysfakcją przyjmuje ramy pomocy państwa na potrzeby Paktu dla czystego przemysłu oraz ujęte w nim warunki klimatyczne i środowiskowe związane z tymczasowym obniżeniem cen energii, należy przypomnieć, że obecne brzmienie tych ram może sprzyjać zakłóceniom konkurencji między państwami członkowskimi i regionami, pogłębiając brak równowagi i nierówności.
25. Podkreśla potrzebę wprowadzenia na dużą skalę przemysłowych cen energii elektrycznej dla szczególnie energochłonnych i zależnych od handlu zagranicznego przedsiębiorstw przemysłowych, ustalanych zgodnie z ramami pomocy państwa na potrzeby Paktu dla czystego przemysłu (CISAF).
26. Zaznacza, że mechanizmy wspierania energii dla przemysłu nie mogą stanowić nieproporcjonalnego obciążenia dla gospodarstw domowych ani dla rozwoju energii ze źródeł odnawialnych i powinny kłaść nacisk na sprawiedliwy dostęp wszystkich obywatelek i obywateli do przystępnej cenowo i czystej energii.
27. Wzywa do dalszego promowania technologii jądrowych, w tym syntezy jądrowej, w strategii UE na rzecz dekarbonizacji, konkurencyjności i bezpieczeństwa energetycznego.
28. Wzywa do działania na rzecz osiągnięcia stabilnego rynku energii za pośrednictwem mechanizmów umożliwiających zwiększenie konkurencyjności, w tym do stabilizacji cen poprzez propagowanie umów zakupu energii elektrycznej (PPA) 2 , z uwzględnieniem konkurencji z innymi sektorami, takimi jak ośrodki przetwarzania danych, tak aby przemysł metalowy nie znalazł się w niekorzystnej sytuacji.
29. Apeluje o dokończenie budowy unii energetycznej oraz zwiększenie połączeń międzysystemowych między sieciami krajowymi i regionalnymi w celu rozszerzenia rynków oraz zwiększenia ogólnej stabilności i odporności dostaw energii.
30. Zwraca uwagę na konieczność zwiększenia inwestycji w sieci elektroenergetyczne, aby projekty dekarbonizacji w sektorze hutniczym mogły być realizowane w warunkach zaufania i pewności.
31. Przypomina, że chociaż Unia Europejska zaproponowała reformy, nie rozwiązała ona głównego problemu strukturalnego - systemu krańcowych cen gazu na rynku energii elektrycznej. W związku z tym należy rozważyć znaczenie gruntownej reformy ram regulacyjnych, tak aby korzyści płynące z energii niskoemisyjnej mogły zostać natychmiast przeniesione na konsumentów. Podkreśla potrzebę dalszej poprawy mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM). Dotyczy to "przesuwania zasobów", włączenia dodatkowych stalochłonnych produktów rynku niższego szczebla, poprawy konkurencyjności europejskiego wywozu stali oraz dalszego uproszczenia, na przykład poprzez automatyzację opartą na danych celnych.
32. Docenia wdrożenie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM) jako kluczowego narzędzia zachęcającego do stosowania ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych w państwach trzecich, a tym samym pozwalającego uniknąć przenoszenia produkcji do krajów o łagodniejszych przepisach w dziedzinie środowiska. Z zadowoleniem przyjmuje przegląd CBAM i wzywa do dalszych wysiłków na rzecz jego wzmocnienia, przy jednoczesnym ograniczeniu w miarę możliwości obciążeń administracyjnych, a także zadbania o jego dostosowanie do unijnych celów w zakresie konkurencyjności - zarówno z myślą o przeciwdziałaniu ryzyku ucieczki emisji gazów cieplarnianych z metali produkowanych w UE, do których ma zastosowanie cena w ramach EU ETS i które są wywożone do państw trzecich, jak i z myślą o zapobieganiu przenoszeniu ucieczki emisji gazów cieplarnianych z towarów objętych CBAM na kolejne etapy łańcucha wartości, jak przewidziano w zasadzie "wytopiony i wylany".
33. Zauważa, że w handlu z państwami trzecimi należy uwzględnić wywóz złomu, aby zapewnić jego dostępność w UE. Przypomina w związku z tym, że Unia Europejska nadal eksportuje duże ilości złomu metali (głównie stali, aluminium i miedzi) do państw trzecich, co stanowi stratę surowców i czystej energii wykorzystywanych do produkcji. Praktyka ta polega na ponownym przetwarzaniu metali w miejscach o niższych standardach środowiskowych, co ogranicza rzeczywiste postępy w kierunku prawdziwej gospodarki o obiegu zamkniętym;
34. W związku z tym zwraca również uwagę na ogromny potencjał zwiększenia efektywności wykorzystania materiałów, poprawy projektowania produktów do dalszego przetwarzania oraz wzmocnienia europejskiego przemysłu recyklingu w celu zwiększenia bezpieczeństwa dostaw stali i metali w UE z uwagi na brak własnych surowców i korzyści dla środowiska wynikające z surowców wtórnych. Apeluje o wytyczenie wiążących celów w zakresie ponownego użycia, regeneracji i recyklingu metali w UE, przy czym należy nadać priorytet rodzimym cyklom dostaw w celu zmniejszenia zależności od importu surowców oraz zapobiegania szkodom dla środowiska w innych krajach.
35. Podkreśla znaczenie planów Komisji Europejskiej dotyczących przyjęcia specjalnych środków w celu zabezpieczenia przywozu głównych pierwiastków stopowych stosowanych w produkcji stali o lepszych właściwościach, a także wykorzystania tych instrumentów ochrony handlu w odniesieniu do innych metali, takich jak aluminium, którego zdolności produkcyjne na szczeblu europejskim również się zmniejszyły.
36. Wzywa do zwiększenia ambicji politycznych przy proponowaniu sposobów wspierania zrównoważonej pod względem ekonomicznym transformacji oraz w celu pokonania przeszkód stojących przed zieloną transformacją sektora produkcji stali i innych metali, którymi należy się skutecznie zająć - mowa tu o kosztach, ograniczonej dostępności rudy żelaza o wysokiej czystości, deficycie czystej energii, małej dostępności zielonego wodoru i niedoborze złomu.
37. Oczekuje na publikację planu działania UE na rzecz wysokiej jakości miejsc pracy w celu utrzymania spójności społecznej i wsparcia publicznego dla transformacji ekologicznej i dla pracowników w tym sektorze. Zwraca się o opracowanie europejskich ram polityki w zakresie sprawiedliwej transformacji, w szczególności w świetle procesu transformacji przemysłu stalowego i metalurgicznego, jako narzędzia wyprzedzającego zmiany na rynku pracy.
38. Z zadowoleniem przyjmuje propozycję przekształcenia Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji (EFG) w instrument nadzwyczajny pomagający pracownikom dotkniętym restrukturyzacją przenieść się w ramach przedsiębiorstwa lub zmienić miejsce pracy przed jego utratą 3 .
39. Apeluje o stałe finansowanie w celu wsparcia dekarbonizacji przemysłu stalowego i metalurgicznego oraz osiągnięcia celów europejskich, ale bez uszczuplania zasobów z funduszy strukturalnych. Należy zapewnić dodatkowe finansowanie na szczeblu europejskim w celu odzwierciedlenia ambicji klimatycznych, a nie tylko realokacji istniejących zasobów.
Rola władz lokalnych i regionalnych w budowaniu konkurencyjnego przemysłu
40. Podkreśla potrzebę uznania w planie działania w zakresie stali i metali obowiązkowej roli, którą muszą odgrywać władze lokalne i regionalne w jego skutecznym wdrażaniu, i ubolewa, że obecnie nie ma wyraźnej wzmianki ani stwierdzenia na ten temat. Zaleca ponowne rozważenie tej kwestii w celu ułatwienia skoordynowanych, ukierunkowanych na konkretny obszar i wielopoziomowych działań. Sama Unia Europejska zaleca i wspiera wdrażanie strategii inteligentnej specjalizacji na szczeblu regionalnym i lokalnym.
41. Uznaje, że transformacja jest jednym z wyzwań dla regionów przemysłowych, zwłaszcza tych, na które w bardzo dużym stopniu wpływa konkurencja i sytuacja na świecie i których konkurencyjność oraz przyszła stabilność gospodarcza są zagrożone. Istotne jest zatem, aby określić transformację jako priorytet w celu zagwarantowania tym regionom sprawiedliwej transformacji oraz zaoferowania im nowych możliwości związanych z innowacjami i wspartych konkretnymi źródłami finansowania mającymi na celu dywersyfikację. Ten rodzaj prognozowania lub planowania jest skutecznie realizowany pod warunkiem uznania kluczowej roli władz lokalnych i regionalnych we wdrażaniu polityki europejskiej.
42. Podkreśla rolę władz lokalnych i regionalnych w rozwijaniu i utrzymywaniu ekosystemów, w których działają sektory energochłonne, w tym przemysł produkcji stali i innych metali, a także zwraca uwagę, że ekosystem przemysłowy obejmuje wszystkie podmioty w łańcuchu wartości, w tym przedsiębiorstwa różnej wielkości i ze wszystkich sektorów, a także podmioty publiczne współpracujące ze sobą w celu zaspokojenia potrzeb rynku. W związku z tym władze lokalne odgrywają kluczową rolę jako katalizatory i siła napędowa publiczno-prywatnych sieci współpracy.
43. Przypomina, że władze lokalne i regionalne są siłą napędową jako podmioty realizujące duże projekty inwestycji publicznych oraz zdolne do działania na rzecz transformacji, w ramach której jedną z kluczowych osi jest zrównoważony rozwój w wymiarze społecznym, środowiskowym i gospodarczym. Chodzi tu np. o wykorzystywanie uwarunkowań społecznych w odniesieniu do projektów przemysłowych finansowanych przez UE, a także o gwarantowanie wysokiej jakości miejsc pracy, szkoleń, udziału związków zawodowych i spójności z planami sprawiedliwej transformacji.
44. Podkreśla znaczenie wspierania tworzenia rynków pionierskich dla produktów niskoemisyjnych za pomocą materiałów lokalnych. Należy przyjąć konkretne środki, które będą dostosowane do specyfiki, potrzeb i atutów terytoriów, zmniejszą wpływ środowiskowy działalności przemysłowej oraz będą priorytetowo traktować europejską wartość dodaną i jakość miejsc pracy. W związku z tym wzywa do uwzględnienia w procedurach zamówień publicznych obowiązkowych kryteriów zrównoważonego rozwoju lub preferencyjnego traktowania podmiotów europejskich, w tym definicji stali ekologicznej i ekologicznego aluminium oraz uznania takiego oznakowania na poziomie unijnym. Podkreśla potrzebę opracowania i stosowania kryteriów dotyczących materiałów lokalnych i ponownie przypomina o możliwości wykorzystania w tym celu zasobów funduszy polityki spójności, zarządzanych w oparciu o zasadę wielopoziomowego sprawowania rządów. Konieczne jest przy tym utrzymanie roli władz lokalnych i regionalnych w zarządzaniu nimi. Nowe wymogi prawne muszą być jednak proporcjonalne, nakładać ograniczone obciążenie administracyjne i nie mogą naruszać podstawowej funkcji zamówień publicznych polegającej na realizacji zamówień i dostaw instytucji zamawiającej.
45. Sugeruje, aby zagranicznym inwestycjom w surowce towarzyszył transfer technologii i współpraca z lokalnymi dostawcami w celu wspierania trwałych miejsc pracy w przemyśle w ramach sprawiedliwych warunków pracy. Szczególnie ważne jest, aby władze lokalne i regionalne podjęły konkretne inicjatywy mające na celu skierowanie talentów i inwestycji międzynarodowych do MŚP działających na ich terytoriach, ułatwiając tym samym udział tych podmiotów w krajowych i międzynarodowych łańcuchach wartości, tworzenie miejsc pracy o wysokiej wartości dodanej, a ostatecznie dynamizację i dobrobyt gospodarek.
46. Podkreśla pilną potrzebę kontynuacji dialogów Komisji na temat strategicznego wdrażania w sektorze stali oraz w sektorze samochodowym i chemicznym, z odpowiednim udziałem regionów, których to dotyczy. Oferuje swe wsparcie w ułatwianiu tych konsultacji, zapewniając zaangażowanie lokalne i regionalne.
Bruksela, dnia 11 grudnia 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.763 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Europejski plan działania w zakresie stali i metali |
| Data aktu: | 2026-02-24 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-24 |