Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 7 maja 2025 r. w sprawie sprawozdań Komisji dotyczących Serbii za lata 2023 i 2024 (2025/2022(INI))
P10_TA(2025)0093Sprawozdania Komisji w sprawie Serbii za lata 2023 i 2024
(C/2026/578)
(Dz.U.UE C z dnia 24 lutego 2026 r.)
Parlament Europejski,
- uwzględniając Układ o stabilizacji i stowarzyszeniu między Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Serbii, z drugiej strony 1 , który wszedł w życie 1 września 2013 r.,
- uwzględniając wniosek Serbii o członkostwo w UE złożony 19 grudnia 2009 r.,
- uwzględniając opinię Komisji z 12 października 2011 r. na temat wniosku Serbii o członkostwo w Unii Europejskiej (COM(2011)0668), decyzję Rady Europejskiej z 1 marca 2012 r. o przyznaniu Serbii statusu kraju kandydującego oraz decyzję Rady Europejskiej z 28 czerwca 2013 r. o otwarciu negocjacji akcesyjnych z Serbią,
- uwzględniając porozumienie brukselskie z 27 lutego 2023 r. i umowę z Ochrydy z 18 marca 2023 r. oraz załącznik realizacyjny do niej,
- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1529 z dnia 15 września 2021 r. ustanawiające Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III) 2 ,
- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1449 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ustanowienia Instrumentu Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego na Bałkanach Zachodnich 3 ,
- uwzględniając konkluzje prezydencji z posiedzenia Rady Europejskiejw Salonikach w dniach 19-20 czerwca 2003 r.,
- uwzględniając oświadczenia ze szczytów UE-Bałkany Zachodnie z 17 maja 2018 r., który odbył się w Sofii, i z 6 maja 2020 r., który odbył się w Zagrzebiu,
- uwzględniając swoje rezolucje w sprawie obcych ingerencji we wszystkie procesy demokratyczne w Unii Europejskiej, w tym dezinformacji,
- uwzględniając proces berliński zapoczątkowany 28 sierpnia 2014 r.,
- uwzględniając pierwsze porozumienie w sprawie zasad dotyczących normalizacji stosunków między rządami Serbii i Kosowa z 19 kwietnia 2013 r., porozumienia z 25 sierpnia 2015 r. oraz bieżący dialog wspierany przez UE, który ma na celu normalizację stosunków,
- uwzględniając porozumienie w sprawie swobody przemieszczania się, zawarte między rządami Serbii i Kosowa 27 sierpnia 2022 r., a także porozumienie w sprawie tablic rejestracyjnych z 23 listopada 2022 r. oraz plan wdrażania umów energetycznych przyjęty 21 czerwca 2022 r. w ramach dialogu wspieranego przez UE,
- uwzględniając komunikat Komisji z 5 lutego 2020 r. pt. "Usprawnienie procesu akcesyjnego - wiarygodna perspektywa członkostwa w UE dla państw regionu Bałkanów Zachodnich" (COM(2020)0057),
- uwzględniając komunikat Komisji z 6 października 2020 r. pt. "Plan gospodarczo-inwestycyjny dla Bałkanów Zachodnich" (COM(2020)0641),
- uwzględniając komunikat Komisji z 8 listopada 2023 r. pt. "Komunikat w sprawie polityki rozszerzenia UE w 2023 r." (COM(2023)0690), któremu towarzyszy dokument roboczy służb Komisji pt. "Sprawozdanie za rok 2023 dotyczące Serbii" (SWD(2023)0695),
- uwzględniając komunikat Komisji z 8 listopada 2023 r. pt. "Nowy plan wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich" (COM(2023)0691),
- uwzględniając komunikat Komisji z 20 marca 2024 r. w sprawie reform przedakcesyjnych i przeglądów polityki (COM(2024)0146),
- uwzględniając komunikat Komisji z 30 października 2024 r. pt. "Komunikat w sprawie polityki rozszerzenia UE w 2024 r." (COM(2024)0690), któremu towarzyszy dokument roboczy służb Komisji pt. "Sprawozdanie za rok 2024 dotyczące Serbii" (SWD(2024)0695),
- uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej z 9 lutego 2023 r. w sprawie wspieranego przez UE dialogu między Belgradem a Prisztiną,
- uwzględniając art. 14 serbskiej konstytucji dotyczący ochrony mniejszości narodowych,
- uwzględniając Konwencję ramową Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych ratyfikowaną przez Serbię w 2001 r. oraz Europejską kartę języków regionalnych lub mniejszościowych Rady Europy ratyfikowaną przez Serbię w 2006 r.,
- uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej z 26 i 27 października 2023 r. dotyczące Kosowa i Serbii,
- uwzględniając konkluzje Rady z 17 grudnia 2024 r. w sprawie rozszerzenia,
- uwzględniając nakaz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka skierowany do Serbii 29 kwietnia 2025 r., dotyczący powstrzymania się od stosowania urządzeń sonicznych do kontroli tłumu,
- uwzględniając sprawozdanie końcowe misji obserwacji wyborów Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie / Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (OBWE/ODIHR) z 19 sierpnia 2022 r. w sprawie przedterminowych wyborów parlamentarnych i prezydenckich przeprowadzonych 3 kwietnia 2022 r. w Serbii,
- uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej z grudnia 2006 r., konkluzje Rady z marca 2020 r. oraz konkluzje prezydencji Rady Europejskiej przyjęte na posiedzeniu, które odbyło się w Kopenhadze 21-22 czerwca 1993 r., zwane również "kryteriami kopenhaskimi",
- uwzględniając ostateczne sprawozdanie misji obserwacji wyborów OBWE/ODIHR z 28 lutego 2024 r. w sprawie przedterminowych wyborów parlamentarnych, które odbyły się 17 grudnia 2023 r. w Serbii,
- uwzględniając protokół ustaleń między Unią Europejską a Republiką Serbii w sprawie strategicznego partnerstwa na rzecz zrównoważonych surowców, łańcuchów wartości baterii oraz pojazdów elektrycznych, podpisany w Brukseli 19 lipca 2024 r.,
- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 29 lutego 2024 r. w sprawie pogłębienia integracji europejskiej z myślą o przyszłym rozszerzeniu 4 ,
- uwzględniając swoje poprzednie rezolucje dotyczące Serbii, w szczególności rezolucję z dnia 19 października 2023 r. w sprawie ostatnich wydarzeń w stosunkach między Serbią a Kosowem, w tym sytuacji w północnych gminach Kosowa 5 , oraz rezolucję z dnia 8 lutego 2024 r. w sprawie sytuacji w Serbii po wyborach 6 ,
- uwzględniając art. 55 Regulaminu,
- uwzględniając sprawozdanie Komisji Spraw Zagranicznych (A10-0072/2025),
A. mając na uwadze, że rozszerzenie jest jednym z najbardziej udanych instrumentów polityki zagranicznej UE i strategiczną inwestycją w długotrwały pokój, stabilność i bezpieczeństwo na kontynencie;
B. mając na uwadze, że zgodnie z kryteriami kopenhaskimi kraje kandydujące muszą przestrzegać wartości Unii, aby móc do niej przystąpić;
C. mając na uwadze, że demokracja i praworządność są podstawowymi wartościami, na których opiera się UE;
D. mając na uwadze, że w ostatnich latach prawa polityczne i swobody obywatelskie są stale ograniczane, a na niezależne media, opozycję polityczną i organizacje społeczeństwa obywatelskiego wywiera się nacisk;
E. mając na uwadze, że w czwartej opinii w sprawie Serbii z 26 czerwca 2019 r. Komitet Doradczy Konwencji ramowej Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych krytycznie odniósł się do opóźnień Serbii w pełnym wdrażaniu praw mniejszości do edukacji;
F. mając na uwadze, że wolność wyznania jest podstawową wartością europejską i podstawowym prawem człowieka, a zatem Serbia jest zobowiązana do jej poszanowania i zagwarantowania wszystkim osobom zamieszkującym na jej terytorium, zgodnie z jej międzynarodowymi zobowiązaniami i obowiązkami w zakresie praw człowieka;
G. mając na uwadze, że zgodnie z rozdziałem 23 unijnego dorobku prawnego (acquis) Serbia musi wykazać rzeczywistą poprawę w skutecznym korzystaniu z praw przez osoby należące do mniejszości narodowych;
H. mając na uwadze, że każdy kraj kandydujący ocenia się na podstawie jego własnych osiągnięć, w tym poszanowania i niezachwianego zaangażowania tego kraju na rzecz wspólnych europejskich praw i wartości oraz dostosowania do polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE;
I. mając na uwadze, że Serbia nie nałożyła sankcji na Rosję w następstwie rosyjskiej agresji w Ukrainie; mając na uwadze, że od 2021 r. wskaźnik dostosowania Serbii do wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB) stale spada; mając na uwadze, że Serbia popiera integralność terytorialną i niezależność polityczną Ukrainy, a także wyraźnie potępiła agresję Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy i głosowała wraz z UE w ONZ, mimo że nie nałożyła sankcji na Rosję; mając na uwadze, że wskaźnik dostosowania Serbii do WPZiB spadł z 54 % w 2023 r. do 51 % w 2024 r., podczas gdy inne kraje kandydujące w regionie - Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra i Macedonia Północna - osiągnęły 100 % dostosowania;
J. mając na uwadze, że Serbia pozostaje krytycznym polem walki dla zagranicznych kampanii dezinformacyjnych, zwłaszcza ze strony Rosji i Chin, które dążą do stworzenia antyzachodniej retoryki; mając na uwadze, że w sprawozdaniu końcowym OBWE/ODIHR dotyczącym przedterminowych wyborów parlamentarnych, które odbyły się 17 grudnia 2023 r., wskazano na szereg uchybień proceduralnych, a także stosowanie agresywnej retoryki i konsekwentną stronniczość mediów, co dało nieproporcjonalną przewagę partii rządzącej; mając na uwadze, że kwestie wskazane w tym sprawozdaniu wymagają dokładnej i bezzwłocznej oceny; mając na uwadze, że w ramach negocjacji akcesyjnych Serbia przyjęła we wrześniu 2018 r. strategię zwalczania cyberprzestępczości na lata 2019-2023 oraz odpowiednie plany działania; mając na uwadze, że strategii i odpowiednich planów działania nie odnowiono po grudniu 2023 r.; mając na uwadze, że Serbia nie dostosowała się do unijnych środków ograniczających w odpowiedzi na cyberataki w 2023 i 2024 r.;
K. mając na uwadze, że normalizacja stosunków między Kosowem a Serbią jest warunkiem wstępnym postępów obu krajów na drodze do członkostwa w UE;
L. mając na uwadze, że przystąpienie do UE bezwzględnie wymaga pełnego dostosowania do celów polityki zagranicznej Unii,
M. mając na uwadze, że Serbia uznaje integralność terytorialną Ukrainy, w tym Półwyspu Krymskiego i regionu Donbasu.
N. mając na uwadze, że UE jest głównym partnerem handlowym Serbii, odpowiadającym za 59,7 % jej całkowitego handlu;
O. mając na uwadze, że Rosja wykorzystuje swoje wpływy w Serbii, aby próbować destabilizować sąsiednie suwerenne państwa, ingerować w ich sprawy i zagrażać im, a także podważać europejską przyszłość Serbii; mając na uwadze, że rosyjskie stacje propagandowe, takie jak RT (dawniej Russia Today) i Sputnik, działają swobodnie w Serbii i wywierają znaczący wpływ na kształtowanie antyunijnych i antydemokratycznych narracji; mając na uwadze, że źródłem dezinformacji często jest fałszywe lub wprowadzające w błąd oświadczenie osoby politycznej, które jest potem relacjonowane przez państwowe media, a następnie rozpowszechniane w mediach społecznościowych, często z zamiarem osłabienia przeciwników politycznych i zasad demokracji;
P. mając na uwadze, że 8 czerwca 2024 r. w Belgradzie odbyło się "Ogólnoserbskie Zgromadzenie" z udziałem przywódców politycznych z Serbii, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry i Kosowa pod hasłem "Jeden naród, jedno zgromadzenie";
Zaangażowanie na rzecz przystąpienia do UE
1. odnotowuje deklarowane przez Serbię zaangażowanie na rzecz członkostwa w UE, które jest jej celem strategicznym, oraz jej ambicję, aby do końca 2026 r. w pełni dostosować się do dorobku prawnego UE; wzywa Serbię do szybkiego i zdecydowanego przeprowadzenia niezbędnych reform, zwłaszcza w ramach klastra 1, aby to bardzo ambitne zaangażowanie mogło być postrzegane jako realistyczne, autentyczne i znaczące; podkreśla, że Serbia musi rzeczywiście wykazać, że jest strategicznie zorientowana na UE, przez silną wolę polityczną i konsekwencję we wdrażaniu reform związanych z UE, a także przez obiektywne i jednoznaczne informowanie swoich obywateli o UE, drodze Serbii do członkostwa w UE i wymaganych reformach;
2. ponownie podkreśla, że Bałkany Zachodnie mają strategiczne znaczenie w obecnym kontekście geopolitycznym, również dla bezpieczeństwa i stabilności całej UE; wskazuje, że ze względu na swoje położenie geopolityczne kraj ten ma bezpośredni wpływ na ogólną stabilność regionu; w związku z tym potępia podejmowane przez Serbię próby ustanowienia strefy wpływów podważającej suwerenność krajów sąsiadujących;
3. odnotowuje dobry poziom przygotowania Serbii w dziedzinie stabilności makroekonomicznej i dyscypliny fiskalnej, a także ocenę Komisji, zgodnie z którą klaster 3 jest technicznie gotowy do otwarcia, ale zauważa z zaniepokojeniem, że w rozdziałach negocjacyjnych poczyniono niewielkie postępy w spełnianiu kryteriów członkostwa w UE lub nie poczyniono ich wcale, przy czym szczególne niedociągnięcia wystąpiły w kluczowych obszarach, takich jak praworządność, wolność mediów, reforma administracji publicznej i dostosowanie do polityki UE, w szczególności polityki zagranicznej UE;
4. ubolewa, że Serbia nie poczyniła żadnych znaczących postępów w rozdziale 31, ponieważ sposób dostosowywania się Serbii do polityki zagranicznej UE praktycznie się nie zmienił, głównie ze względu na bliskie stosunki Serbii z Rosją; przypomina, że Serbia stanowi istotny wyjątek na Bałkanach Zachodnich pod względem dostosowania do WPZiB; wzywa Serbię do odwrócenia tej tendencji i wykazania pozytywnych kroków w kierunku pełnego dostosowania; odnotowuje, że wskaźnik przestrzegania przez Serbię oświadczeń i deklaracji UE rośnie, ale utrzymuje się na poziomie zaledwie 61 %; z zadowoleniem przyjmuje dalszy aktywny udział Serbii w wojskowych misjach i operacjach zarządzania kryzysowego UE oraz jej pozytywny wkład w te misje i operacje;
5. z zadowoleniem przyjmuje wsparcie humanitarne Serbii dla Ukrainy i odnotowuje sprzedaż amunicji o wartości 800 mln EUR do wykorzystania przez Ukrainę w ramach korzystnego dla obu stron porozumienia; zauważa, że Serbia dostosowała się do niektórych stanowisk UE dotyczących rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie; wyraża jednak ubolewanie, że Serbia nadal nie dostosowuje się do unijnych środków ograniczających wobec Rosji; wzywa UE, aby ponownie rozważyła zakres pomocy finansowej udzielanej Serbii przez UE w przypadku ciągłego wspierania antydemokratycznych ideologii i braku dostosowania się do środków ograniczających UE i do WPZiB; wzywa Serbię, aby sprawnie, systematycznie i bezzwłocznie dostosowała się do unijnych środków ograniczających i ogólnej polityki wobec Rosji i Białorusi;
6. podkreśla znaczenie wdrożenia sankcji wobec Rosji dla bezpieczeństwa całej Europy; potępia utrzymywanie bliskich relacji z Rosją przez Serbię, co budzi obawy co do jej strategicznej orientacji; ponownie wzywa władze Serbii do zwiększenia przejrzystości w odniesieniu do roli i działalności tak zwanego rosyjsko-serbskiego centrum humanitarnego w Niszu oraz do natychmiastowego zakończenia wszelkiej współpracy wojskowej z Rosją; odnotowuje decyzję Serbii o poparciu rezolucji ONZ potępiającej agresję Rosji wobec Ukrainy trzy lata po pełnoskalowej inwazji; wyraża ubolewanie z powodu natychmiastowego ustnego wycofania przez prezydenta Vucicia głosu Serbii oddanego w ONZ oraz nazwania go "błędem"; uważa, że utrzymywanie uprzywilejowanych relacji z reżimem Kremla podważa nie tylko wiarygodność Serbii jako kraju kandydującego, ale także osłabia zaufanie jej partnerów europejskich oraz zagraża przyszłości stosunków między UE a Serbią;
7. wyraża ubolewanie z powodu ciągłego spadku poparcia społecznego w Serbii dla członkostwa w UE i rosnącego poparcia dla reżimu Putina, co jest wynikiem długotrwałej antyunijnej i prorosyjskiej retoryki kontrolowanych przez rząd mediów, a także niektórych urzędników rządowych; wzywa władze Serbii do wspierania opartej na faktach i otwartej dyskusji o przystąpieniu do UE;
8. ubolewa nad ciągłym rozprzestrzenianiem się dezinformacji, w tym na temat rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie; potępia skutki, jakie działania te wywierają na inne kraje regionu; apeluje do władz Serbii o zwalczanie dezinformacji i wzywa UE do zacieśnienia współpracy z Serbią, aby wzmocnić odporność demokratyczną i przeciwdziałać zagrożeniom hybrydowym;
9. odnotowuje postępy Serbii w dostosowywaniu się do polityki wizowej UE i apeluje o jej pełne dostosowanie, w szczególności w odniesieniu do państw spoza UE, które zagrażają bezpieczeństwu UE, w tym cyberatakami; z zadowoleniem przyjmuje porozumienie podpisane 25 czerwca 2024 r. między UE a Serbią w sprawie współpracy operacyjnej w zakresie zarządzania granicami z Fronteksem, w którym podkreślono potrzebę działania z poszanowaniem praw podstawowych i zgodnie z standardami międzynarodowymi;
10. przypomina, że ogólne tempo negocjacji akcesyjnych powinno zależeć od wymiernych postępów w kwestiach podstawowych, w dziedzinie praworządności, a także zaangażowania na rzecz wspólnych europejskich praw i wartości oraz dialogu między Belgradem a Prisztiną, który ma być prowadzony w dobrej wierze, tak aby doprowadzić do prawnie wiążącego porozumienia opartego na wzajemnym uznawaniu, a także od dostosowania się do WPZiB UE; podtrzymuje swoje stanowisko, zgodnie z którym negocjacje akcesyjne z Serbią powinny być kontynuowane tylko wtedy, gdy kraj ten dostosuje się do sankcji UE wobec Rosji i poczyni znaczne postępy w zakresie reform związanych z UE, w szczególności w obszarze kwestii podstawowych;
11. ponownie wyraża zaniepokojenie ugodowym podejściem Komisji do Serbii w kontekście trwającego od roku odchodzenia tego kraju od praworządności, demokracji i praw podstawowych, a także jego destabilizującego wpływu na cały region; apeluje do Komisji, w tym na najwyższym szczeblu, aby używała klarowniejszego języka wobec Serbii, konsekwentnie odnosząc się do istotnych niedociągnięć, braku postępów, a nawet regresu, i tym samym stała na straży podstawowych wartości UE;
12. wzywa rząd Serbii do promowania w serbskim społeczeństwie roli i korzyści płynących z przystąpienia do UE oraz finansowanych przez UE projektów i reform;
Demokracja i praworządność
13. zauważa aktualne wyzwania związane z zapewnieniem niezawisłości sądów, w tym nadmierny wpływ i polityczny nacisk na sądownictwo; wyraża zaniepokojenie z powodu niewdrożenia zabezpieczeń zapobiegających ingerencji politycznej w nominacje sędziowskie i postępowania dyscyplinarne przeciwko sędziom i prokuratorom; wzywa Serbię do zapewnienia, aby Najwyższa Rada Sądownictwa, Wysoka Rada Prokuratorów oraz rząd i parlament Serbii skutecznie i czynnie broniły niezależności sądów i autonomii prokuratury;
14. podkreśla znaczenie przyjęcia ustawy o Akademii Prawniczej i opinii Komisji Weneckiej, a także dokonania niezbędnych nominacji sędziowskich w celu ograniczenia liczby wakatów i poprawy ogólnej skuteczności systemu sądownictwa; zauważa, że opóźnienie w przyjęciu tej ustawy wstrzymało najważniejsze reformy sądownictwa niezbędne do dostosowania się do norm UE; wzywa do poprawienia projektu ustawy po przeprowadzeniu przejrzystych konsultacji ze wszystkimi zainteresowanymi stronami w celu zapewnienia niezależności i mechanizmów kontroli instytucji, aby przyczynić się do ogólnej niezależności wymiaru sprawiedliwości;
15. zauważa, że pomimo przyjęcia nowej strategii antykorupcyjnej na lata 2024-2028 w walce z korupcją poczyniono niewielkie postępy; wzywa Serbię do przyjęcia i rozpoczęcia wdrażania towarzyszącego strategii planu działań antykorupcyjnych oraz do ustanowienia skutecznego mechanizmu monitorowania i koordynacji służącego pomiarom postępów, zgodnie z normami międzynarodowymi; jest zaniepokojony, że w wielu dziedzinach korupcja jest nadal powszechna, szczególnie w odniesieniu do "projektów będących przedmiotem zainteresowania Republiki Serbii", i że konieczna jest silna wola polityczna, aby skutecznie zwalczać korupcję, a także zapewnić zdecydowaną reakcję wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych dotyczących korupcji na wysokim szczeblu; zauważa, że Serbia zajmuje 105. miejsce w zestawieniu wskaźnika postrzegania korupcji z 2024 r., co jest wynikiem znacznie poniżej średniej UE; jest zdania, że poziom korupcji w Serbii stanowi istotną przeszkodę w procesie przystąpienia tego kraju do UE; zauważa z zaniepokojeniem, że po kilku latach nadal nie rozstrzygnięto spraw o dużym znaczeniu dla społeczeństwa, takich jak długotrwałe sprawy dotyczące afer Krusik, Jovanjica, Savamala i Belivuk; apeluje do Serbii o wzmocnienie niezależności instytucji antykorupcyjnych w drodze zapewnienia im odpowiednich zasobów i ochrony przed ingerencją polityczną; wzywa rząd Serbii do podpisania konwencji Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju o zwalczaniu przekupstwa oraz do pełnego dostosowania ram prawnych w zakresie współpracy policyjnej i zwalczania przestępczości zorganizowanej do ram prawnych UE;
16. z zadowoleniem przyjmuje bardziej pluralistyczny skład nowego parlamentu z szerszą reprezentacją partii politycznych, w tym partii mniejszości narodowych; zauważa, że przedterminowe wybory i związana z nimi przerwa w funkcjonowaniu rządu i parlamentu utrudniły postępy reform; odnotowuje częsty schemat przedterminowych wyborów, stały tryb kampanii i duże opóźnienia w formowaniu rządów, a także zakłóconą pracę parlamentu narodowego, w tym brak sesji pytań do rządu, brak dyskusji nad sprawozdaniami niezależnych instytucji oraz częstsze stosowanie trybu pilnego, co prowadzi do braku parlamentarnej kontroli legislacyjnej i legitymacji ani nie przyczynia się do skutecznego demokratycznego zarządzania krajem;
17. przyjmuje do wiadomości dymisję premiera Milosa Vucevicia z 28 stycznia 2025 r., którą Zgromadzenie Narodowe potwierdziło 19 marca 2025 r., a następnie wybór nowego rządu Dura Macuta mianowanego 16 kwietnia 2025 r.; przyjmuje do wiadomości wznowienie prac Zgromadzenia Narodowego 4 marca 2025 r., po trzech miesiącach przerwy, i potępia wszystkie akty przemocy, które miały miejsce przy tej okazji;
18. potwierdza swoją gotowość, aby za pomocą istniejących narzędzi i inicjatyw Parlamentu Europejskiego służących demokracji oraz poprzez wspieranie zwiększonej kontroli parlamentarnej nad procesem akcesyjnym i reformami wspierać Zgromadzenie Narodowe i jego członków w procesach demokratycznych związanych z europejskim kursem Serbii, w tym właściwe funkcjonowanie parlamentu zgodnie z jego regulaminem;
19. z głębokim zaniepokojeniem przyjmuje do wiadomości sprawozdanie końcowe misji obserwacji wyborów OBWE/ODIHR dotyczące wyborów z grudnia 2023 r.; zauważa, że w kwietniu 2024 r. Zgromadzenie Narodowe utworzyło grupę roboczą ds. poprawy procesu wyborczego, ale do końca roku nie osiągnęło porozumienia w sprawie jakichkolwiek środków prawnych mających poprawić proces wyborczy; zauważa, że w lutym 2025 r. dwóch z trzech przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego opuściło grupę roboczą; zauważa, że w pierwszych miesiącach 2025 r. poczyniono kroki w celu zmiany ustawy o jednolitym rejestrze wyborców, ale brak jest konsensusu wśród podmiotów politycznych i przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego co do jej treści; wzywa wszystkie grupy parlamentarne w Zgromadzeniu Narodowym do podjęcia decyzji o wdrożeniu, za zgodą wszystkich grup, zaleceń ODIHR; wzywa do równego traktowania posłów w pracy Zgromadzenia Narodowego, konsekwentnego i skutecznego wdrażania parlamentarnego kodeksu postępowania oraz bezstronnego karania naruszeń uczciwości parlamentarnej;
20. jest zaniepokojony rosnącą rolą zagranicznych manipulacji informacjami i ingerencji w informacje oraz zagranicznych operacji cybernetycznych, a także ingerencją w demokratyczne procesy wyborcze Serbii;
21. zwraca uwagę na zasadnicze znaczenie zapewnienia niezależności głównych instytucji, w tym organów regulacyjnych ds. mediów, takich jak Urząd Regulacji Mediów Elektronicznych (REM); ubolewa nad opóźnieniem w wyborze nowych członków; wyraża ubolewanie z powodu nieprawidłowości w procesie nominacji; zauważa, że w lutym 2025 r. kilku kandydatów wycofało się z procesu selekcji, uzasadniając swoją decyzję tymi nieprawidłowościami; głęboko ubolewa, że REM zaniedbał swoje obowiązki prawne w zakresie terminowej kontroli przebiegu kampanii wyborczej w mediach w 2023 r., informowania o jej ustaleniach i nałożenia sankcji na media, które naruszyły prawo, szerzyły mowę nienawiści lub naruszyły standardy dziennikarskie; z niepokojem zauważa brak pluralizmu politycznego w mediach ogólnokrajowych; zauważa, że REM powinien aktywnie propagować pluralizm mediów, przejrzystość struktur własnościowych mediów i niezależność od podmiotów zagranicznych;
22. odnotowuje, że REM przyznał cztery częstotliwości krajowe kanałom, które w przeszłości naruszały standardy dziennikarskie, w tym dopuszczały się mowy nienawiści, wprowadzały opinię publiczną w błąd, nie stosowały się do ostrzeżeń wydawanych przez REM, szerzyły dezinformację i wspierały narrację Kremla na temat rosyjskiej wojny w Ukrainie; wyraża głębokie ubolewanie, że REM nie wydał piątej krajowej licencji, i apeluje o przyznanie jej w drodze przejrzystego i bezstronnego procesu, bez zbędnej zwłoki i zgodnie z międzynarodowymi standardami wolności mediów, gdy tylko zostanie wybrana nowa rada REM; wzywa rząd Serbii do unieważnienia i ponownego rozpoczęcia procesu wyboru nowych członków, zgodnie z serbskim prawem i międzynarodowymi standardami wolności mediów;
Prawa podstawowe i prawa człowieka
23. składa najszczersze kondolencje rodzinom 16 ofiar, które straciły życie w wyniku zawalenia się dachu dworca kolejowego w Nowym Sadzie 1 listopada 2024 r., oraz osobom, które odniosły obrażenia w związku z tym zdarzeniem; apeluje, aby po przeprowadzeniu dochodzenia przez władze wszczęto pełne i przejrzyste postępowanie sądowe w celu pociągnięcia winnych do odpowiedzialności; podkreśla potrzebę szerszego zbadania, w jakim stopniu korupcja doprowadziła do obniżenia standardów bezpieczeństwa i przyczyniła się do tej tragedii;
24. ubolewa nad opóźnioną reakcją i brakiem rozliczalności władz Serbii, powolnym dochodzeniem i brakiem przejrzystości w następstwie tragedii, które to problemy częściowo rozwiązano dopiero w obliczu rosnącej presji opinii publicznej;
25. wyraża głębokie zaniepokojenie problemami systemowymi, o których zrobiło się głośno dzięki protestom studentów i różnym innym protestom w Serbii, takimi jak kwestie związane ze swobodami obywatelskimi, podziałem władzy, korupcją, ochroną środowiska, przejrzystością instytucjonalną i finansową, zwłaszcza w związku z projektami infrastrukturalnymi, oraz rozliczalnością; ubolewa nad faktem, że rząd stracił okazję do spełnienia postulatów studentów i obywateli, którzy w dobrej wierze wsparli studentów; potwierdza, że postulaty studentów są zbieżne z reformami, które Serbia powinna wdrożyć na swojej drodze do członkostwa w Unii;
26. podkreśla znaczenie wolności słowa i zgromadzeń; wzywa władze Serbii do zapewnienia ochrony osobom uczestniczącym w pokojowych protestach; odnotowuje masowe protesty z 15 marca 2025 r. - największe we współczesnej historii Serbii; wzywa do przeprowadzenia bezstronnego dochodzenia w sprawie zarzutów, że wobec demonstrantów zastosowano niezgodną z prawem technologię kontroli tłumu, co spowodowało obrażenia u wielu z nich;
27. wyraża ubolewanie z powodu ciągłej przemocy wobec studentów, w tym niedawnego incydentu na Wydziale Sportu i Wychowania Fizycznego w Nowym Sadzie, w którym co najmniej pięć osób zostało rannych w wyniku szturmu policji na budynek w obecności dziekana Patrika Drida;
28. z całą stanowczością potępia stanowiące nadużycie wykorzystywanie danych osobowych z rejestrów publicznych w celu odwetu na pokojowo nastawionych demonstrantów; wzywa prokuraturę w Serbii do postawienia zarzutów wszystkim osobom, które fizycznie zaatakowały demonstrantów oraz podżegały do przemocy wobec nich; jest głęboko zaniepokojony wszelkimi aktami przemocy; uważnie śledzi rozwój sytuacji w związku z aresztowaniami demonstrantów oraz wszczętymi przeciwko nim postępowaniami sądowymi; jest zaniepokojony doniesieniami, że służby bezpieczeństwa były zaangażowane w zastraszanie i inwigilację demonstrantów; potępia język używany przez władze Serbii, nawołujący do przemocy wobec studentów i innych demonstrantów; zauważa, że aktywiści studenccy doświadczyli nękania z użyciem środków prawnych, zastraszania i nadmiernego użycia siły przez władze; apeluje o przeprowadzenie dokładnego, bezstronnego i szybkiego dochodzenia w sprawie zarzutów dotyczących przemocy wobec demonstrantów i nadużyć policji podczas protestów; wzywa misje dyplomatyczne UE i państw członkowskich, aby dalej ściśle monitorowały toczące się sprawy sądowe związane z protestami;
29. jest głęboko zaniepokojony rosnącą presją polityczną i finansową na nauczycieli szkół podstawowych i średnich, a także profesorów uniwersyteckich, pozbawionych wynagrodzenia za udział we wspólnych działaniach na rzecz wsparcia postulatów uczniów i studentów; w tym kontekście ubolewa z powodu niedopuszczalnych postępowań sądowych i prowadzonej w mediach kampanii oszczerstw przeciwko rektorowi Uniwersytetu w Belgradzie;
30. jest głęboko zaniepokojony faktem, że władze Serbii zaangażowały się w szeroko zakrojone nielegalne praktyki inwigilacji z wykorzystaniem oprogramowania szpiegującego przeciwko aktywistom, dziennikarzom i członkom społeczeństwa obywatelskiego, jak wskazano w ostatnich raportach Amnesty International i SHARE Foundation; wzywa rząd Serbii, by natychmiast zaprzestał stosowania zaawansowanej technologii inwigilacji wobec aktywistów, dziennikarzy i obrońców praw człowieka, oraz wzywa właściwe organy państwowe, by przeprowadziły dokładne dochodzenie w sprawie wszystkich istniejących przypadków bezprawnej inwigilacji i stosowania oprogramowania szpiegującego oraz wszczęły odpowiednie postępowania przeciwko osobom odpowiedzialnym; w tym względzie wzywa Komisję Europejską do podjęcia działań następczych w związku z tymi incydentami, omówienia tych kwestii z władzami Serbii i nalegania na dokładne zbadanie tych spraw;
31. wyraża ubolewanie z powodu domniemanego nielegalnego podsłuchu i zatrzymania pięciu działaczy opozycyjnego Ruchu Wolnych Obywateli (PSG) oraz studenta z organizacji STAV w marcu 2025 r., a także nakazów aresztowania wydanych wobec innych działaczy STAV; potępia wykorzystywanie sprawy przez media propagandowe i bezpodstawne przedłużenie aresztu; wzywa władze Serbii do uwolnienia z aresztu Mariji Vasić, Lazara Dinića, Mladena Cvijetića, Lado Jovovića, Srdana Durića i Davora Stefanovića;
32. odrzuca zarzuty, że UE i niektóre jej państwa członkowskie były zaangażowane w organizację protestów studenckich, aby wzniecić "kolorową rewolucję"; zdecydowanie potępia w tym kontekście bezprawne aresztowania i wydalenia obywateli UE oraz publiczne ujawnianie przez skazanych zbrodniarzy wojennych danych osobowych obywateli UE, a także mowę nienawiści wobec mniejszości narodowych; wyraża zaniepokojenie rosnącą liczbą przypadków zatrzymań obywateli UE na granicy Serbii; zauważa, że antyunijne narracje przejawiają się w malejącym poparciu dla integracji z UE w serbskim społeczeństwie i we wzmacnianiu obecności zagranicznych autokratycznych podmiotów w kraju;
33. wzywa władze Serbii, by przywróciły zaufanie obywateli do instytucji państwowych poprzez zapewnienie przejrzystości i rozliczalności; zachęca wszystkie podmioty polityczne i społeczne do zaangażowania się w inkluzywny i konstruktywny dialog, mający na celu przeprowadzenie reform związanych z UE;
34. zauważa, że wolność mediów w Serbii uległa dalszemu pogorszeniu, o czym świadczy spadek Serbii na 98. miejsce w światowym rankingu wolności prasy Reporterów bez Granic z 2024 r.; wzywa Serbię do poprawy i ochrony profesjonalizmu, różnorodności i pluralizmu mediów oraz do promowania wysokiej jakości dziennikarstwa śledczego, najwyższych etycznych standardów dziennikarskich przez poszanowanie kodeksów postępowania dziennikarskiego, a także umiejętności korzystania z mediów; przypomina o znaczeniu pluralizmu i przejrzystości mediów, w tym w aspektach związanych z własnością i finansowaniem publicznym, w szczególności poprzez większe zaangażowanie REM; przypomina, że koncentracja własności mediów może mieć negatywny wpływ na wolność mediów i profesjonalizm w przekazywaniu informacji; potwierdza, że w ramach negocjacji akcesyjnych Serbia musi dostosować się do UE w kwestiach o strategicznym znaczeniu, takich jak zwalczanie zagranicznych manipulacji informacjami i ingerencji w informacje; wzywa Serbię, by dostosowała się do polityki UE w zakresie przeciwdziałania ingerencji zagranicznej i kampaniom dezinformacyjnym poprzez wdrożenie konkretnych środków regulacyjnych zgodnych ze standardami UE, takich jak przepisy zawarte w akcie o usługach cyfrowych 7 oraz rozporządzeniu (UE) 2024/900 w sprawie przejrzystości i targetowania reklamy politycznej 8 ; zachęca do współpracy między Serbią, Europejską Służbą Działań Zewnętrznych i Europejskim Centrum ds. Zwalczania Zagrożeń Hybrydowych w zwalczaniu dezinformacji; oczekuje, że władze będą prowadzić dochodzenia i ścigać wszystkie przypadki mowy nienawiści, kampanii oszczerstw i strategicznych pozwów przeciwko dziennikarzom;
35. wyraża głębokie zaniepokojenie zgłoszonymi przypadkami obraźliwych ataków, inwigilacji cyfrowej i nękania wymierzonymi przeciwko dziennikarzom, działaczom na rzecz praw człowieka i organizacjom społeczeństwa obywatelskiego, a ostatnio - 25 lutego 2025 r. - nalotem policyjnym na cztery wiodące organizacje społeczeństwa obywatelskiego, rzekomo w związku z niewłaściwym wykorzystaniem przez nie funduszy Agencji USA ds. Rozwoju Międzynarodowego; zdecydowanie potępia nieustające kampanie oszczerstw i zastraszanie społeczeństwa obywatelskiego w Serbii, w tym fałszywe oskarżenia o zaangażowanie w spiski mające na celu obalenie rządu przy wsparciu z zagranicy;
36. wyraża zaniepokojenie faktem, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego w Serbii stoją przed coraz większymi wyzwaniami, w tym restrykcyjnymi warunkami, ograniczeniami finansowania, nalotami policyjnymi i innymi formami zastraszania ze strony władz państwowych; podkreśla znaczenie warunków umożliwiających lokalnym, dynamicznym organizacjom społeczeństwa obywatelskiego swobodnie działać i uczestniczyć w kształtowaniu polityki, w tym w procesach integracji z UE, w sposób inkluzywny i konstruktywny; ubolewa, że Serbia obecnie nie zapewnia warunków do tego, by prężne i pluralistyczne organizacje społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności te zaangażowane we wspieranie demokracji i obserwację wyborów, mogły swobodnie działać i uczestniczyć w kształtowaniu polityki w sposób inkluzywny i konstruktywny; wyraża zaniepokojenie niedawnymi nalotami na biura organizacji społeczeństwa obywatelskiego; wzywa do zbadania wszystkich ataków i kampanii oszczerstw wymierzonych przeciwko organizacjom społeczeństwa obywatelskiego oraz do zwiększenia przejrzystości finansowania publicznego;
37. potępia presję polityczną wywieraną na uniwersytety i inne instytucje badawcze poprzez pospieszny dekret rządowy, który ingeruje w wolność akademicką naukowców i obniża ich pensje; potępia oczernianie profesorów, badaczy i innych pracowników akademickich w mediach prorządowych; ubolewa nad coraz częstszym wykorzystywaniem umów na czas określony dla nauczycieli i innych urzędników służby cywilnej jako narzędzia politycznego do wywierania presji i kontroli;
38. wzywa władze Serbii do rozszerzenia dostępności publicznych usług nadawczych we wszystkich językach mniejszości w całym kraju, co zapewni równy dostęp do mediów dla wszystkich społeczności, przy jednoczesnym wykorzystaniu najlepszych praktyk z regionu Wojwodiny;
39. wyraża głębokie zaniepokojenie projektem ustawy przedłożonym serbskiemu parlamentowi 29 listopada 2024 r., w którym proponuje się przyjęcie ustawy o agentach zagranicznych opartej na wzorcach rosyjskich; przypomina serbskim ustawodawcom, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego i dziennikarze odgrywają kluczową rolę w dobrze funkcjonującym społeczeństwie demokratycznym; powtarza, że takie przepisy są niezgodne z wartościami UE; zauważa, że w lutym 2025 r. wiele organizacji społeczeństwa obywatelskiego zawiesiło współpracę z ustawodawczą i wykonawczą częścią administracji rządowej;
40. wyraża poważne zaniepokojenie rosnącą ingerencją polityczną w ochronę dziedzictwa w Serbii, w tym uchylaniem statusu ochronnego zabytków i lekceważeniem procedur prawnych regulujących ich ochronę, jak miało to miejsce w przypadku modernistycznego kompleksu Generalstab;
41. apeluje do Serbii, aby zwalczała dezinformację, w tym manipulacyjne narracje antyunijne, a w szczególności aby zakończyła własne, sponsorowane przez państwo kampanie dezinformacyjne; potępia otwarcie biura RT w Belgradzie, uruchomienie internetowego serwisu informacyjnego tej stacji w języku serbskim oraz kontynuowanie działania rosyjskiego internetowego serwisu informacyjnego Sputnik Srbija, który jest wykorzystywany do propagowania prorosyjskich narracji i informacji wprowadzających w błąd w regionie Bałkanów Zachodnich;
wzywa władze serbskie, by przeciwdziałały zagrożeniom hybrydowym i w pełni dostosowały się do decyzji Rady w sprawie zawieszenia działalności nadawczej stacji Sputnik i RT; głęboko ubolewa nad szerzeniem dezinformacji na temat rosyjskiej agresji na Ukrainę; apeluje do Serbii i Komisji o wzmocnienie infrastruktury służącej zwalczaniu dezinformacji i innych zagrożeń hybrydowych; potępia rosnący wpływ sponsorowanej przez państwo rosyjskiej i chińskiej dezinformacji w Serbii, w tym rozpowszechnianie antyunijnych i antydemokratycznych narracji;
42. odnotowuje przyjęcie krajowej strategii na rzecz równości oraz strategii zapobiegania dyskryminacji i ochrony przed nią oraz wzywa do ich pełnego wdrożenia i dalszego dostosowania do standardów europejskich; wzywa władze Serbii do wdrożenia zaleceń Grupy Ekspertów do spraw Przeciwdziałania Przemocy wobec Kobiet i Przemocy Domowej (GREVIO) w celu poprawy zgodności z konwencją stambulską ratyfikowaną przez Serbię; z zaniepokojeniem odnotowuje tymczasowe zawieszenie wdrażania ustawy o równości płci przez Trybunał Konstytucyjny; wyraża zaniepokojenie utrzymującym się brakiem odpowiedniego wsparcia dla organizacji promujących prawa kobiet i równość płci;
43. głęboko ubolewa nad spadkiem demograficznym w Serbii, który pogłębia ujemna migracja netto z powodu trudności gospodarczych i prześladowań politycznych; podkreśla, że do opuszczenia kraju zmuszani są głównie młodzi, wykształceni i produktywni ludzie, a także ci, na których wywiera się presję i grozi im się ze względu na ich poglądy polityczne, jak np. Dijana Hrka, matka jednej z ofiar tragedii na dworcu kolejowym w Nowym Sadzie, która obawia się o swoje bezpieczeństwo po tym, jak zwolennicy SNS wywierali na nią presję;
44. podkreśla, że władze Serbii muszą podjąć konkretne środki w celu utrzymania i wzmocnienia poszanowania praw dziecka w kraju, w tym przez ratyfikację trzeciego protokołu fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka, przyjęcie krajowego planu działania na rzecz praw dziecka, przyjęcie nowej strategii dotyczącej przemocy wobec dzieci w związku z wygaśnięciem poprzednich ram oraz ustanowienie krajowych ram ochrony dzieci przed wykorzystywaniem i zaniedbywaniem;
45. z zadowoleniem przyjmuje fakt, że parada równości Belgrade Pride 2024, jak dotąd największa w Serbii, odbyła się bez zakłóceń, ale jej ochrona wymagała znacznych sił policyjnych;
46. podkreśla potrzebę silnego zaangażowania na rzecz ochrony praw mniejszości narodowych, aby zapewnić ich pełną reprezentację na wszystkich szczeblach władzy oraz chronić ich tożsamość kulturową poprzez używanie ich języków oraz zaspokajania ich potrzeb edukacyjnych, wolność wypowiedzi i dostęp do informacji, a także na rzecz aktywnego prowadzenia śledztw w sprawach przestępstw motywowanych nienawiścią jako niezbywalnego elementu wspólnych wartości europejskich; ubolewa, że prawie wszystkie mniejszości narodowe są jedynie chronione formalnie; wyraża zaniepokojenie praktyką reprezentowania pro forma mniejszości narodowych, które znajdują się pod kontrolą rządu; wzywa Serbię do ochrony i promowania dziedzictwa kulturowego i tradycji mniejszości narodowych tego kraju, w szczególności do stworzenia pozytywnej atmosfery dla edukacji w językach mniejszościowych, w tym przez zapewnienie wystarczającej liczby nauczycieli, podręczników i materiałów dodatkowych, a także ubolewa nad łamaniem praw mniejszości w tym zakresie; wzywa Serbię do powstrzymania się od wykorzystywania tożsamości narodowej mniejszości narodowych w celu tworzenia podziałów w tych społecznościach i zdecydowanie potępia odnotowane przypadki mowy nienawiści wobec niektórych z nich; odnotowuje znaczne opóźnienie w opracowaniu nowego planu działania na rzecz realizacji praw mniejszości narodowych i podkreśla pilną potrzebę szybkiego sfinalizowania i wdrożenia go przez Serbię; podkreśla, że nowy plan działania musi w pełni uwzględniać ustalenia i zalecenia Komitetu Doradczego Konwencji ramowej o ochronie mniejszości narodowych;
47. wyraża zaniepokojenie znacznym spadkiem populacji niektórych grup mniejszościowych, w tym mniejszości bułgarskiej; wzywa Serbię do zapewnienia prawa do posługiwania się nazwiskami i językiem charakterystycznymi dla grup mniejszościowych, w tym kobiet w społeczności bułgarskiej; zauważa z zaniepokojeniem, że nie wszystkie podręczniki szkolne zostały przetłumaczone na język bułgarski; wzywa rząd Serbii do zapewnienia mniejszości chorwackiej w Serbii, na zasadzie wzajemności, takich samych praw, z jakich korzysta mniejszość serbska w Chorwacji, w szczególności w odniesieniu do zapewnienia ich wzajemnej reprezentacji na wszystkich szczeblach sprawowania rządów, w tym na szczeblu regionalnym i lokalnym; ponownie wyraża zaniepokojenie restrykcyjnym i arbitralnym egzekwowaniem ustawy o pobycie stałym i tymczasowym w związku z unieważnianiem meldunku tysięcy Albańczyków w południowej Serbii; podkreśla sytuację rumuńskiego Kościoła Prawosławnego w Serbii, którego państwo nie uznaje oficjalnie za tradycyjny kościół;
48. wyraża ubolewanie z powodu podejmowanych przez władze Serbii prób podważenia tożsamości narodowej społeczności w tym kraju; w tym kontekście wyraża zaniepokojenie promowaniem narracji, takich jak "naród szopski", które dążą do wymazania istnienia społeczności bułgarskiej oraz zaprzeczania jej historycznym korzeniom i dziedzictwu kulturowemu; wyraża ubolewanie z powodu przeszukań przeprowadzonych przez serbskie władze w Centrum Kultury w Bosilegradzie oraz wszczęcia postępowania przygotowawczego w sprawie "nienawiści etnicznej" przeciwko działaczom organizacji pozarządowych;
49. apeluje do Serbii o zaprzestanie zniekształcania faktów historycznych, w tym narracji dotyczącej tzw. masakry w Surdulicy, gdyż takie działania prowadzą do podziałów i podsycania nienawiści wobec mniejszości i sąsiednich krajów, co stoi w sprzeczności z zasadami członkostwa w UE;
Pojednanie i stosunki dobrosąsiedzkie
50. podkreśla, że stosunki dobrosąsiedzkie i współpraca regionalna są kluczowymi elementami procesu rozszerzenia; wzywa Serbię, aby zaprzestała ograniczać wjazd działaczy regionalnego społeczeństwa obywatelskiego i artystów, ponieważ takie praktyki podważają regionalny dialog i współpracę; potwierdza ponadto znaczenie stabilności krajów Europy Południowo-Wschodniej i ich odporności na zagraniczną ingerencję w wewnętrzne procesy demokratyczne; podkreśla, jak ważne jest, aby Serbia rozwijała relacje dobrosąsiedzkie, wdrażała umowy dwustronne i uporała się z nierozwiązanymi problemami w stosunkach dwustronnych z sąsiadami; odnotowuje udział Serbii w inicjatywach regionalnych i jej aktywne zaangażowanie w plan wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich i we wspólny rynek regionalny; podkreśla, że poszanowanie praw mniejszości narodowych jest niezbędnym warunkiem postępu Serbii na jej drodze do członkostwa w UE;
51. apeluje o historyczne pojednanie oraz przezwyciężenie dyskryminacji i uprzedzeń z przeszłości; ubolewa nad niedawną podżegającą retoryką rządu, skierowaną przeciwko sąsiednim państwom, które nie poparły otwarcia klastra 3 w stosunku do Serbii;
52. przypomina, że Serbia musi powstrzymać się od wywierania wpływu na politykę wewnętrzną sąsiadujących z nią krajów Bałkanów Zachodnich, w tym w odniesieniu do niekonstytucyjnych obchodów Dnia Republiki Serbskiej w Bośni i Hercegowinie oraz kwestionowania orzeczeń sądowych Bośni i Hercegowiny;
53. wzywa Serbię do wzmożenia wysiłków na rzecz pojednania i znalezienia rozwiązań sporów z przeszłości, w szczególności w odniesieniu do osób zaginionych, co dotyczy 1 782 osób w Chorwacji, 7 608 osób w Bośni i Hercegowinie oraz 1 595 osób w Kosowie; wzywa władze Serbii do zapewnienia sprawiedliwości ofiarom przez uznawanie i respektowanie wyroków sądowych w sprawie zbrodni wojennych, walkę z bezkarnością za zbrodnie wojenne, badanie przypadków zaginięć, badanie miejsc pochówku oraz wspieranie krajowych prokuratorów w stawianiu sprawców przed sądem, co wymaga również współpracy innych stron; zdecydowanie potępia powszechne publiczne negowanie międzynarodowych orzeczeń w sprawie zbrodni wojennych, w tym negowanie ludobójstwa w Srebrenicy;
54. apeluje do organów sądowych w Serbii, aby we wszystkich sprawach dotyczących zbrodni wojennych zagwarantowały zgodność ze standardami rzetelnego procesu sądowego oraz zapewniły, że ofiary doczekają się sprawiedliwości; apeluje o włączenie zaprzeczania zbrodniom wojennym i gloryfikacji zbrodniarzy wojennych do kodeksu karnego w celu ścigania wszelkich form zaprzeczania zbrodniom wojennym ustalonym w wyrokach Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Byłej Jugosławii i Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości;
55. ponownie wyraża poparcie dla inicjatywy w sprawie utworzenia komisji regionalnej ds. ustalenia faktów dotyczących zbrodni wojennych i innych poważnych przypadków łamania praw człowieka popełnionych w byłej Jugosławii (RECOM);
56. podtrzymuje swoje stanowisko w sprawie znaczenia otwarcia i publikacji archiwów wojennych oraz ponawia swój apel o otwarcie archiwów byłej Jugosławii, a w szczególności o udostępnienie akt byłych jugosłowiańskich służb specjalnych (UDBA) i tajnych służb Jugosłowiańskiej Armii Ludowej (KOS) oraz o zwrot tych akt odpowiednim rządom na ich wniosek;
57. ponownie wyraża pełne poparcie dla wspieranego przez UE dialogu i z zadowoleniem przyjmuje mianowanie Petera S0rensena na stanowisko specjalnego przedstawiciela UE ds. dialogu między Belgradem a Prisztiną;
58. ponownie podkreśla, jak ważne jest, by władze Serbii i Kosowa konstruktywnie zaangażowały się w osiągnięcie kompleksowego, prawnie wiążącego porozumienia w sprawie normalizacji stosunków w oparciu o wzajemne uznawanie i zgodnie z prawem międzynarodowym; wzywa zarówno Kosowo, jak i Serbię do wdrożenia porozumienia brukselskiego i umowy z Ochrydy, w tym do ustanowienia stowarzyszenia/wspólnoty gmin zamieszkanych w większości przez Serbów oraz zniesienia sprzeciwu Serbii wobec członkostwa Kosowa w organizacjach regionalnych i międzynarodowych, a także do unikania jednostronnych działań, które mogłyby zagrozić procesowi dialogu;
59. oczekuje, że Kosowo i Serbia będą w pełni współpracować i podejmą wszelkie niezbędne środki, aby ująć sprawców ataku terrorystycznego w Banjskiej z 2023 r. i szybko postawić ich przed sądem; ubolewa, że Serbia nadal nie pociągnęła jego sprawców do odpowiedzialności, a zwłaszcza Milana Radoicicia, wiceprzewodniczącego Serbskiej Listy; przypomina, że sprawcy ataku terrorystycznego w Zubinie Potoku muszą również zostać bezzwłocznie pociągnięci do odpowiedzialności i postawieni przed sądem;
60. wzywa wiceprzewodniczącą Komisji / wysoką przedstawicielkę Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa oraz Komisję, by z większym zaangażowaniem wspierały dialog między Belgradem a Prisztiną; apeluje o zwiększenie roli Parlamentu Europejskiego w ułatwianiu tego dialogu poprzez regularne posiedzenia wspólnego zgromadzenia parlamentarnego;
Reformy społeczno-gospodarcze
61. z zadowoleniem przyjmuje stałe postępy Serbii w rozwijaniu funkcjonującej gospodarki rynkowej, przynoszącej wzrost PKB i zwiększone inwestycje zagraniczne w niektórych sektorach; odnotowuje, że Serbia otrzymała pierwszy w historii rating kredytowy na poziomie inwestycyjnym; podkreśla fakt, że UE jest głównym partnerem handlowym Serbii, największym źródłem bezpośrednich inwestycji zagranicznych i zdecydowanie największym darczyńcą; powtarza, że pomoc finansowa, która jest bardzo korzystna dla Serbii, jest uzależniona od wzmocnienia zasad demokratycznych oraz dostosowania do WPZiB i innych obszarów polityki UE; ponownie zwraca uwagę, że należy przeprowadzić głębsze reformy rynku pracy, edukacji i administracji publicznej, w tym w celu rozwiązania problemu nierówności społecznych; wyraża zaniepokojenie skalą i zakresem udzielonych zamówień międzyrządowych, które są wyłączone z obecnych ram prawnych dotyczących zamówień publicznych; ubolewa jednak nad faktem, że dług publiczny jako procent PKB pozostaje znacznie powyżej średniej dla Europy Wschodniej;
62. jest zaniepokojony inwestycjami Rosji i Chin w Serbii oraz rosnącym wpływem tych krajów na procesy polityczne i gospodarcze w regionie;
63. wzywa Serbię do zintensyfikowania wysiłków i zwiększenia inwestycji w rozwój społeczno-gospodarczy regionów przygranicznych w celu rozwiązania problemu wyludnienia i zapewnienia mieszkańcom dostępu do podstawowych usług, w tym możliwości zawodowych, opieki zdrowotnej i edukacji; podkreśla potencjał programów współpracy transgranicznej IPA III jako kluczowego narzędzia promowania długoterminowego zrównoważonego wzrostu regionalnego;
64. z zadowoleniem przyjmuje zaangażowanie Serbii we wdrażanie nowego planu wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich; odnotowuje, że 3 października 2024 r. Serbia przyjęła swój program reform; uważa, że wykorzystanie możliwości planu wzrostu gospodarczego jeszcze bardziej wzmocniłoby serbską gospodarkę, która w ciągu ostatnich trzech lat otrzymała ponad 586 mln EUR pomocy finansowej i technicznej w ramach IPA III; uważa, że fundusze UE powinny lepiej wspierać demokratyczne reformy w tym kraju; w tym kontekście wzywa do przeprogramowania odpowiednich funduszy UE, w tym funduszy w ramach planu wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich, aby przekierować więcej środków na wspieranie reform sądownictwa i na walkę z korupcją, a także na niezależne media i organizacje społeczeństwa obywatelskiego, aby wspierać ich niezwykle istotną pracę, w szczególności w próżni powstałej w wyniku wycofania się darczyńców z USA; apeluje ponadto do UE i krajów Bałkanów Zachodnich o ustanowienie ram owocnej współpracy między Prokuraturą Europejską (EPPO) a partnerami z Bałkanów Zachodnich, tak aby umożliwić EPPO skuteczne wykonywanie kompetencji w zakresie funduszy IPA III i Instrumentu na rzecz Bałkanów Zachodnich w krajach-beneficjentach; wzywa władze Serbii do zwiększenia wysiłków na rzecz jasnego informowania obywateli o korzyściach płynących z funduszy UE, a także do poprawy ich widoczności;
65. wyraża ubolewanie z powodu braku konsultacji publicznych podczas przyjmowania programu reform Serbii; wzywa do skuteczniejszego nadzoru nad programami i projektami finansowania UE;
66. opowiada się za ściślejszą współpracą regionalną między krajami Bałkanów Zachodnich w celu wymiany najlepszych praktyk i opracowania wspólnych strategii zwalczania dezinformacji i ingerencji zagranicznej; podkreśla rolę UE w ułatwianiu takich wspólnych działań; apeluje o kontynuację i dalsze wzmocnienie regionalnego programu cyberbezpieczeństwa IPA;
67. uznaje ważną rolę społeczności biznesowej Serbii w zwiększaniu konwergencji gospodarczej z UE, w tym dzięki możliwościom oferowanym w planie wzrostu gospodarczego i wdrożeniu tego planu jako zrównoważonej alternatywy dla rosyjskich i chińskich inwestycji w tym kraju; z zadowoleniem przyjmuje wkład społeczności biznesowej w rozwój stosunków społeczno-gospodarczych na Bałkanach Zachodnich;
68. odnotowuje starania serbskiej społeczności biznesowej na rzecz przystąpienia Bałkanów Zachodnich do jednolitego rynku UE jako konkretnego kroku w kierunku pełnego członkostwa w UE; apeluje o prowadzenie jasnych, wymiernych działań oraz o przyjęcie dobrze zdefiniowanych ról i obowiązków w zakresie wdrażania planu działania na rzecz wspólnego rynku regionalnego jako kluczowego czynnika udanego przystąpienia regionu do jednolitego rynku UE;
Energia, środowisko, zrównoważony rozwój i łączność
69. wzywa Serbię do zwiększenia wysiłków na rzecz transpozycji odpowiedniego unijnego dorobku prawnego w dziedzinie środowiska i klimatu oraz do zapewnienia właściwego stosowania standardów ochrony środowiska, w tym przez znaczne zwiększenie zdolności administracyjnych i technicznych na wszystkich szczeblach rządowych, w szczególności w zakresie przepisów dotyczących gospodarki odpadami oraz przyjęcia programu przystosowania się do zmiany klimatu i krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu; apeluje do władz serbskich o poprawę przejrzystości oraz ocen oddziaływania inwestycji na środowisko, w tym chińskich i rosyjskich inwestycji;
70. ponownie wyraża ubolewanie z powodu braku działań w sprawie zanieczyszczenia rzeki Dragowisztica przez kopalnie działające w regionie oraz szkodliwego oddziaływania na zdrowie miejscowej ludności i na środowisko;
71. wzywa Serbię do zwiększenia wysiłków na rzecz dekarbonizacji systemu energetycznego i umożliwienia skutecznego egzekwowania przepisów dotyczących redukcji zanieczyszczeń związanych z elektrowniami cieplnymi;
72. podkreśla potrzebę dalszych postępów we współpracy transgranicznej z krajami sąsiadującymi, zwłaszcza w odniesieniu do transgranicznej infrastruktury drogowej; wzywa Serbię do rozpoczęcia wdrażania działań określonych w protokole ustaleń w sprawie współpracy z Bułgarią w zakresie ochrony środowiska;
73. przyjmuje do wiadomości protokół ustaleń między UE a Serbią, który ustanawia strategiczne partnerstwo na rzecz zrównoważonych surowców, łańcuchów wartości baterii oraz pojazdów elektrycznych, z myślą o europejskiej transformacji energetycznej i zgodnie z najwyższymi normami środowiskowymi; przypomina, że w centrum takiego partnerstwa strategicznego powinien znajdować się dialog z zainteresowaną ludnością, ze środowiskiem naukowym i ze społeczeństwem obywatelskim;
74. z zadowoleniem przyjmuje porozumienie w sprawie obniżenia kosztów roamingu, osiągnięte na szczycie UE-Bałkany Zachodnie w Tiranie; w tym kontekście wzywa władze, podmioty prywatne i wszystkie zainteresowane strony, aby ułatwiły osiągnięcie uzgodnionych celów, co pozwoli na znaczne obniżenie opłat roamingowych za transfer danych i kolejne obniżki umożliwiające osiągnięcie do 2027 r. cen zbliżonych do cen krajowych między Bałkanami Zachodnimi a UE; z zadowoleniem przyjmuje wejście w życie pierwszego etapu wdrażania planu działania w zakresie roamingu między Bałkanami Zachodnimi a UE;
75. przypomina, że dalsza dywersyfikacja dostaw energii do Serbii jest istotna dla jej uniezależnienia się od Rosji; odnotowuje ogłoszone przez Stany Zjednoczone sankcje przeciwko Naftna Industrija Srbije (NIS), będącej spółką zależną rosyjskiego Gazpromu; z zadowoleniem przyjmuje zakończenie budowy interkonektora gazowego między Serbią a Bułgarią (IBS) w grudniu 2023 r.; wyraża ubolewanie z powodu odroczenia rozpoczęcia komercyjnej działalności IBS; wzywa do szybkiego zakończenia procesu wydawania pozwoleń w celu zapewnienia jego pełnej operacyjności zgodnie z dorobkiem prawnym Wspólnoty Energetycznej; zauważa, że Serbia podejmuje działania w celu wprowadzenia podatku od emisji dwutlenku węgla do 2027 r. jako krok w kierunku dostosowania się do unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji;
76. zauważa, że otwarto wszystkie rozdziały w ramach klastra 4 ("Zielony program działań i zrównoważona konektywność"); odnotowuje przyjęcie ustawy o ocenie oddziaływania na środowisko jako pozytywny krok w kierunku ochrony środowiska w Serbii, wyrażając jednocześnie ubolewanie, że nowa ustawa nie jest w pełni zgodna z odpowiednią unijną dyrektywą 2014/52/UE 9 , ponieważ nadal pozostawia możliwość realizacji znaczących projektów bez kompleksowej kontroli środowiskowej; ponownie podkreśla potrzebę wyznaczenia obszarów chronionych i rygorystycznego zarządzania obszarami chronionymi, w szczególności tymi zidentyfikowanymi jako ostoje ptaków (IBA); wzywa do zwrócenia szczególnej uwagi na krytyczne miejsca, w których należy poprawić egzekwowanie przepisów dotyczących kłusownictwa;
°
° °
77. zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji przewodniczącemu Rady Europejskiej, Komisji, wiceprzewodniczącej Komisji / wysokiej przedstawicielce Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, rządom i parlamentom państw członkowskich oraz prezydentowi, rządowi i Zgromadzeniu Narodowemu Serbii.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.578 |
| Rodzaj: | rezolucja |
| Tytuł: | Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 7 maja 2025 r. w sprawie sprawozdań Komisji dotyczących Serbii za lata 2023 i 2024 (2025/2022(INI)) |
| Data aktu: | 2025-05-07 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-24 |