Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 6 maja 2025 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej - zwalczania nadużyć finansowych - sprawozdanie roczne za rok 2023 (2024/2083(INI))
P10_TA(2025)0075Ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej - zwalczanie nadużyć finansowych - sprawozdanie roczne za rok 2023
(C/2026/573)
(Dz.U.UE C z dnia 24 lutego 2026 r.)
Parlament Europejski,
- uwzględniając art. 310 ust. 6 i art. 325 ust. 5 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),
- uwzględniając sprawozdanie Komisji z dnia 25 lipca 2024 r. zatytułowane "35. sprawozdanie roczne dotyczące
ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej i zwalczania nadużyć finansowych - 2023 r." (COM(2024)0318) (sprawozdanie o ochronie interesów finansowych UE (sprawozdanie PIF) za 2023 r.),
- uwzględniając sprawozdanie roczne Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) za rok 2023 1 oraz sprawozdanie z działalności Komitetu Nadzoru OLAF za rok 2023 2 ,
- uwzględniając sprawozdanie roczne Prokuratury Europejskiej (EPPO) za rok 2023 opublikowane 1 marca 2024 r.,
- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2020/2092 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie ogólnego systemu warunkowości służącego ochronie budżetu Unii 3 (rozporządzenie w sprawie warunkowości),
- uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii 4 (dyrektywa o ochronie sygnalistów) oraz sprawozdanie Komisji z dnia 3 lipca 2024 r. z jej wdrażania i stosowania (COM(2024)0269),
- uwzględniając komunikat Komisji z 5 lipca 2023 r. pt. "Sprawozdanie na temat praworządności z 2023 r. Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej" (COM(2023)0800) oraz rezolucję Parlamentu Europejskiego z dnia 28 lutego 2024 r. "Sprawozdanie w sprawie sprawozdania Komisji na temat praworządności z 2023 r." 5 ,
- uwzględniając decyzję Komisji z 16 grudnia 2024 r. w sprawie nieuchylenia środka nałożonego w zastosowaniu art. 2 ust. 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/2506 z dnia 15 grudnia 2022 r. w sprawie środków ochrony budżetu Unii przed naruszeniami zasad państwa prawnego na Węgrzech,
- uwzględniając wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 16 lutego 2022 r. w sprawach C-156/21 6 i C-157/21 7 oraz decyzję wykonawczą Rady (UE) 2022/2506 z dnia 15 grudnia 2022 r. w sprawie środków ochrony budżetu Unii przed naruszeniami zasad państwa prawnego na Węgrzech, z których wszystkie odnoszą się do rozporządzenia w sprawie warunkowości,
- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2024/2509 z dnia 23 września 2024 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii 8 (rozporządzenie finansowe),
- uwzględniając rozporządzenie (UE) 2024/1624 9 , rozporządzenie (UE) 2024/1620 10 i dyrektywę (UE) 2024/1640 11 , wszystkie Parlamentu Europejskiego i Rady, wszystkie przyjęte 31 maja 2024 r. oraz wszystkie dotyczące zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, w tym poprzez ustanowienie Urzędu ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu,
- uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 z dnia 5 lipca 2017 r. w sprawie zwalczania za pośrednictwem prawa karnego nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii 12 (dyrektywa PIF),
- uwzględniając sprawozdanie Komisji z dnia 16 września 2022 r. zatytułowane "Drugie sprawozdanie z wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 z dnia 5 lipca 2017 r. w sprawie zwalczania za pośrednictwem prawa karnego nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii" (COM(2022)0466),
- uwzględniając sprawozdanie Komisji z dnia 3 lipca 2024 r. w sprawie wdrażania i stosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (COM(2024)0269),
- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej 13 (rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów),
- uwzględniając komunikat Komisji z dnia 24 lipca 2024 r. pt. "Sprawozdanie na temat praworządności z 2024 r. Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej" (COM(2024)0800),
- uwzględniając badanie pt. "Strengthening the fight against organised crime: Assessing the legislative framework" [Skuteczniejsze zwalczanie przestępczości zorganizowanej: ocena ram legislacyjnych], opublikowane w grudniu 2022 r. 14 ,
- uwzględniając badanie pt. "Strengthening the fight against corruption: assessing the legislative and policy framework" [Skuteczniejsze zwalczanie korupcji: ocena ram legislacyjnych i politycznych], opublikowane w styczniu 2023 r. 15 ,
- uwzględniając badanie pt. "Ocena zgodności środków przyjętych przez państwa członkowskie w celu dostosowania ich systemów do rozporządzenia Rady (UE) 2017/1939 z dnia 12 października 2017 r. wdrażającego wzmocnioną współpracę w zakresie ustanowienia Prokuratury Europejskiej" ("EPPO") oraz jego rozszerzenie, które to dokumenty opublikowano w grudniu 2023 r. 16 ,
- uwzględniając wspólny komunikat Komisji i Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa z dnia 3 maja 2023 r. w sprawie zwalczania korupcji (JOIN(2023)0012) oraz wniosek Komisji z dnia 3 maja 2023 r. dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania korupcji, zastępującej decyzję ramową Rady 2003/568/WSiSW oraz Konwencję w sprawie zwalczania korupcji urzędników Wspólnot Europejskich i urzędników państw członkowskich Unii Europejskiej oraz zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 (COM(2023)0234),
- uwzględniając wspólne sprawozdanie Europolu i OLAF-u z dnia 6 czerwca 2023 r. zatytułowane "Assessing the Threats to the NextGenerationEU (NGEU) fund" [Ocena zagrożeń dla funduszu NextGenerationEU (NGEU)],
- uwzględniając notę zamykającą Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 12 września 2023 r. w sprawie inicjatywy strategicznej dotyczącej przejrzystości i rozliczalności Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności w związku ze sprawą SI/6/2021/PVV otwartą 24 lutego 2022 r.,
- uwzględniając sprawozdanie Europejskiego Trybunału Obrachunkowego zatytułowane "Działalność Trybunału w 2023 r.", opublikowane 9 października 2024 r.,
- uwzględniając przegląd ETO nr 04/2023 z dnia 6 lipca 2023 r. zatytułowany "Cyfryzacja zarządzania funduszami unijnymi",
- uwzględniając specjalne badanie Eurobarometr 534 dotyczące opinii obywateli na temat korupcji w UE w 2023 r. 17 ,
- uwzględniając sprawozdanie specjalne Trybunału Obrachunkowego nr 06/2023 z dnia 13 marca 2023 r. zatytułowane "Konflikt interesów w wydatkowaniu funduszy polityki spójności i polityki rolnej UE - Ustanowiono ramy, lecz utrzymują się luki dotyczące przejrzystości i środków wykrywania",
- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/785 z dnia 29 kwietnia 2021 r. ustanawiające Unijny program zwalczania nadużyć finansowych i uchylające rozporządzenie (UE) nr 250/2014 18 ,
- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej - zwalczania nadużyć finansowych - sprawozdanie roczne 2022 19 ,
- uwzględniając art. 55 Regulaminu,
- uwzględniając sprawozdanie Komisji Kontroli Budżetowej (A10-0049/2025),
A. mając na uwadze, że zgodnie z obowiązkiem określonym w art. 325 ust. 5 TFUE Komisja kieruje corocznie do Parlamentu Europejskiego i Rady sprawozdanie sporządzone we współpracy z państwami członkowskimi w sprawie środków podjętych w celu wykonania tego artykułu (tzw. sprawozdania PIF);
B. mając na uwadze, że podstawę sprawozdań PIF stanowią głównie informacje przekazywane przez państwa członkowskie, w tym dane dotyczące nieprawidłowości i nadużyć finansowych wykrytych za pośrednictwem systemu zarządzania nieprawidłowościami (IMS) oraz dane pochodzące z systemu rachunkowości Komisji (ABAC);
C. mając na uwadze, że skuteczne środki ochrony interesów finansowych UE na szczeblu UE należy wdrażać w oparciu o bazującą na danych wiedzę na temat konkretnej sytuacji w każdym państwie członkowskim, w szczególności w przypadkach dotyczących złożonej działalności przestępczej;
D. mając na uwadze, że liczba wykrytych i zgłoszonych nieprawidłowości obrazuje wyniki podejmowanych przez państwa członkowskie starań na rzecz zwalczania nielegalnej działalności w tym obszarze i nie należy postrzegać jej jako wskaźnika poziomu złego zarządzania lub nadużyć finansowych w państwach członkowskich;
E. mając na uwadze, że powiązania między występowaniem nieprawidłowości, ich wykrywaniem a poziomem zgłaszania wymagają szerszej ogólnej oceny;
F. mając na uwadze, że należyte zarządzanie zasobami publicznymi i ochrona interesów finansowych UE we wszystkich obszarach polityki UE powinny mieć kluczowe znaczenie w kontekście zwiększania zaufania obywateli przez zapewnienie właściwego i skutecznego wykorzystania pieniędzy podatników;
G. mając na uwadze, że systematyczne zmniejszanie luki w podatku VAT wzmocniłoby ochronę interesów finansowych Unii, zwiększyłoby sprawiedliwość podatkową i zaufanie do systemów podatkowych, przyczyniłoby się do stabilności finansów publicznych oraz zwiększyłoby spójność gospodarczą między państwami członkowskimi, zwłaszcza w czasach presji budżetowej;
H. mając na uwadze, że w ochronę budżetu UE zaangażowanych jest wiele podmiotów na różnych szczeblach, które mogą realizować swoje zadania jedynie przez zorganizowaną sieć powiązań i koordynację w ramach struktury zwalczania nadużyć finansowych 20 ;
I. mając na uwadze, że należy odpowiednio uwzględnić różnorodność systemów prawnych i administracyjnych w państwach członkowskich oraz ich różne poziomy cyfryzacji, aby stworzyć bardziej ujednolicone, interoperacyjne i porównywalne systemy administracji i sprawozdawczości w UE w celu skutecznego zapobiegania nadużyciom finansowym, korupcji, nieprawidłowościom i innym naruszeniom oraz ich zwalczania;
J. mając na uwadze, że należy zachęcać do skutecznej współpracy między organami prowadzącymi dochodzenia w sprawach administracyjnych a organami prowadzącymi dochodzenia w sprawach karnych zarówno na szczeblu UE, jak i państw członkowskich;
K. mając na uwadze, że system wczesnego wykrywania i wykluczania (EDES) i ARACHNE są skutecznymi narzędziami ochrony budżetu UE przed ryzykiem niewypłacalności, zaniedbań, nadużyć finansowych lub nieprawidłowości ze strony podmiotów prywatnych w przypadku systemu EDES oraz za pomocą podejścia opartego na eksploracji danych i ocenie ryzyka w przypadku ARACHNE;
L. mając na uwadze, że siatki przestępcze działające w UE w pełni wykorzystują całą gamę najnowocześniejszych technologii informatycznych, w tym sztuczną inteligencję (AI), aby ułatwiać swoje działania przestępcze, co stwarza jeszcze bardziej złożone zagrożenie dla budżetu UE i stanowi nowe wyzwanie dla organów ścigania oraz wymaga od struktury zwalczania nadużyć finansowych przyspieszenia prac nad wykorzystaniem AI w walce z nadużyciami finansowymi;
M. mając na uwadze, że poszanowanie wartości, na których opiera się UE, oraz praw podstawowych, a także zgodność z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej to warunki wstępne dostępu do finansowania UE;
N. mając na uwadze, że mechanizm warunkowości w zakresie praworządności ma zastosowanie do całego budżetu UE jako warunek wstępny dostępu do wszystkich funduszy unijnych i zapewnia możliwość wprowadzenia środków w przypadkach naruszeń zasad praworządności, które wpływają lub stwarzają poważne ryzyko wpływu na należyte zarządzanie finansami w ramach budżetu UE lub na ochronę interesów finansowych Unii;
O. mając na uwadze, że art. 22 rozporządzenia (UE) 2021/241 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności 21 (rozporządzenie w sprawie RRF) zawiera przepisy dotyczące ochrony interesów finansowych UE;
Uwagi ogólne dotyczące sprawozdań o ochronie interesów finansowych UE (PIF) i głównych zagrożeń
1. z zadowoleniem przyjmuje sprawozdanie PIF za 2023 r. i przedstawione w nim analizy dotyczące istotnych ustaleń oraz popiera zawarte w nim zalecenia;
2. podziela pogląd, że skuteczna ochrona interesów finansowych Unii wymaga przyspieszenia transformacji cyfrowej, która ułatwia dzielenie się wiedzą oraz dostęp do danych i ich przetwarzanie, a także że usprawniłaby zarządzanie całą strukturą zwalczania nadużyć finansowych; podkreśla, że zarówno UE, jak i organy krajowe powinny zintensyfikować wykorzystanie narzędzi cyfrowych w celu ułatwienia współpracy;
3. przypomina, że bardziej wymierne i zorientowane na wyniki zarządzanie działaniami wielu elementów struktury zwalczania nadużyć finansowych ma kluczowe znaczenie zarówno w kontekście skutecznej ochrony interesów finansowych Unii, jak i oceny skuteczności tej struktury;
4. przypomina, że niezbędna jest solidna współpraca między organami administracyjnymi i sądowymi prowadzącymi dochodzenia na szczeblu zarówno UE, jak i państw członkowskich; ponownie wyraża zaniepokojenie utrzymującą się nieoptymalną sytuacją, w szczególności w odniesieniu do wykrywania i zgłaszania podejrzeń popełnienia nadużycia finansowego i podejrzewanych nieprawidłowości oraz podejmowanych w związku z nimi działań następczych, w przypadku których występują znaczne różnice między państwami członkowskimi; zachęca zatem państwa członkowskie do przyjęcia proaktywnego podejścia do ochrony interesów finansowych Unii, do usprawnienia wymiany informacji między organami krajowymi a organami i agencjami UE, w tym aby na czas identyfikować pojawiające się zagrożenia i tendencje w zakresie nadużyć finansowych oraz je eliminować; podkreśla, że zwalczanie nadużyć finansowych wymaga całościowego i kompleksowego podejścia, obejmującego wszystkie etapy cyklu zwalczania nadużyć finansowych oraz uwzględniającego liczne, wzajemnie powiązane i współzależne podmioty i procesy mające na celu ochronę interesów finansowych Unii;
5. zauważa, że ogólna liczba przypadków nadużyć finansowych i nieprawidłowości zgłoszonych przez właściwe organy unijne i krajowe znacznie - o 9 % - wzrosła w 2023 r. (13 563) w porównaniu z 2022 r. (12 455); ubolewa, że poziom ten jest rekordowo wysoki i stanowi kontynuację tendencji wzrostowej utrzymującej się w ciągu ostatnich pięciu lat; zwraca ponadto uwagę, że łączne finansowanie związane z tymi przypadkami w 2023 r. (1,90 mld EUR) było znacznie wyższe niż w 2022 r. (1,77 mld EUR) i wzrosło o 7,3 %; uznaje, że wieloletni cykl wdrażania licznych programów sprawia, że porównania oparte na średniej pięcioletniej są bardziej odpowiednie niż porównania rok do roku na potrzeby identyfikacji sytuacji w czasie rzeczywistym i uzyskania wiarygodnej analizy tendencji i wzorców; docenia zatem, że w sprawozdaniu PIF za 2023 r. odniesiono się do wyników z okresu 2019-2023; zauważa, że wzrost liczby nieprawidłowości i finansowania, które nie przynosi pozytywnych rezultatów, uwypukla potrzebę powiązania budżetów ze wskaźnikami skuteczności działania odpowiedzialnych instytucji;
6. wyraża zaniepokojenie ogólnym scenariuszem przedstawionym w wieloletniej analizie zawartej w sprawozdaniu PIF za 2023 r.; podkreśla, że obecna sytuacja uzasadnia starania podjęte w celu skuteczniejszego rozlokowania odpowiednich zasobów i ich wydajniejszego wykorzystania, co wymaga sprawniejszego zarządzania i lepszej współpracy; podkreśla, że nadużycia finansowe, korupcja oraz naruszenia demokracji, sprawiedliwości i praworządności są z sobą ściśle powiązane i nie można ich zwalczać oddzielnie; wzywa komisarzy do spraw budżetu, nadużyć finansowych i administracji publicznej oraz do spraw demokracji, sprawiedliwości i praworządności do ścisłej i natychmiastowej współpracy nad uruchomieniem inicjatyw, dzięki którym działania i wyniki prac struktury zwalczania nadużyć finansowych staną się wymierne i bardziej namacalne, oraz do przedstawienia ich Parlamentowi, zgodnie ze zobowiązaniem podjętym podczas wysłuchań zatwierdzających; sugeruje stworzenie silniejszej synergii między Dyrekcją Generalną ds. Budżetu w Komisji a innymi dyrekcjami generalnymi Komisji zajmującymi się praworządnością i ochroną innych wartości UE, w szczególności z Dyrekcją Generalną ds. Sprawiedliwości i Konsumentów, Dyrekcją Generalną ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego oraz Dyrekcją Generalną ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej, w celu zagwarantowania, że wszystkie służby nie będą działać osobno, lecz będą współpracować, aby skuteczniej reagować na te systemowe wyzwania;
7. ponawia wezwanie do przyjęcia całościowego podejścia w sprawozdaniach PIF, które również uznaje się za narzędzie zarządzania strukturą zwalczania nadużyć finansowych, aby zapewnić kompleksowy przegląd synergii między wszystkimi właściwymi podmiotami, określić najlepsze praktyki i wyeliminować niedociągnięcia; jest świadomy, że - jak podkreślono w sprawozdaniu PIF za 2023 r. - operacyjną ochronę interesów finansowych Unii przed nadużyciami finansowymi, nieprawidłowościami i innymi nielegalnymi działaniami powierzono organom krajowym, OLAF-owi i EPPO, i z zadowoleniem przyjmuje uwzględnienie ustaleń OLAF-u i EPPO w sprawozdaniu PIF za 2023 r.; zwraca się o przeprowadzenie bardziej szczegółowej analizy interakcji między elementami struktury zwalczania nadużyć finansowych oraz o przyjęcie środków, których celem jest zwiększenie skuteczności odpowiedzialnych instytucji w celu ograniczenia nadużyć finansowych i nieprawidłowości; apeluje o dalsze doskonalenie tego całościowego podejścia w celu zapewnienia wyraźniejszego, pełniejszego i bardziej konkretnego obrazu ogólnego stanu ochrony interesów finansowych Unii, obejmującego całość działań mających na celu zwalczanie nadużyć finansowych, zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym;
8. z zadowoleniem przyjmuje wyniki dochodzeniowe OLAF-u, w szczególności zwiększoną liczbę wydanych zaleceń (309 w porównaniu z 275 w 2022 r.) i ogólną kwotę środków finansowych, których odzyskanie zalecono (1 043,8 mln EUR w porównaniu z 426,8 mln EUR w 2022 r.), przy stabilnej liczbie spraw wszczętych (190 w 2023 r. i 192 w 2022 r.) i zakończonych (265 w 2023 r. i 256 w 2022 r.); zwraca w szczególności uwagę, że w latach 2019-2023 ponad 88 % nieprawidłowości zidentyfikowanych jako potencjalnie mające charakter nadużyć finansowych i związanych z wydatkami poniesionymi w ramach zarządzania bezpośredniego zostało wykrytych w następstwie dochodzeń OLAF-u; ubolewa, że długi czas trwania dochodzeń może mieć negatywny wpływ ze względu na wynikające z tego późne uruchomienie środków naprawczych; ponawia wniosek o dostarczenie kompleksowych i odpowiednio szczegółowych danych liczbowych dotyczących kwot skutecznie odzyskanych przez Komisję na podstawie zaleceń finansowych wydanych przez OLAF; wzywa również Komisję do włączenia do kolejnych sprawozdań PIF sekcji ad hoc dotyczących OLAF-u, aby umożliwić bardziej szczegółową analizę i sprawozdawczość w zakresie jego działalności i przeprowadzonych odzyskań środków finansowych;
9. z zadowoleniem przyjmuje sposób, w jaki EPPO, która działa od czerwca 2021 r., rozwinęła i zintensyfikowała swoje działania, co znajduje wyraźne odzwierciedlenie w liczbie wszczętych dochodzeń (1 371 w porównaniu z 865 w 2022 r.), ogólnej liczbie obecnie prowadzonych dochodzeń (1 927 w porównaniu z 1 117 w 2022 r.) oraz liczbie aktów oskarżenia (139 w porównaniu z 87 w 2022 r.); docenia poziom szczegółowości sprawozdań EPPO, które zawierają istotne informacje na temat wielu tendencji i sytuacji w uczestniczących państwach członkowskich; wzywa do zwiększenia skuteczności EPPO, co znajdzie odzwierciedlenie w odzyskanych kwotach, a nie tylko w liczbie dochodzeń;
10. podkreśla wartość dodaną, jaką organy UE wnoszą w ochronę interesów finansowych Unii i zwalczanie nadużyć finansowych, zwłaszcza jeśli chodzi o przestępczość transgraniczną, jak pokazują wyniki operacyjne EPPO i OLAF-u również w 2023 r.; ponownie apeluje o zagwarantowanie wszystkim stosownym podmiotom UE zaangażowanym w walkę z nadużyciami finansowymi odpowiednich zasobów i w związku z tym przypomina Komisji i Radzie, że każde euro wydane na postępowania przygotowawcze lub dochodzenia i działania w zakresie zwalczania nadużyć finansowych wraca do budżetu UE;
11. jest zaniepokojony faktem, że znaczne straty finansowe wynikające z oszustw związanych z podatkiem od wartości dodanej (VAT) zgłoszone przez Prokuraturę Europejską mają szkodliwy wpływ na budżety krajowe państw członkowskich, a jednocześnie zagrażają sprawiedliwemu opodatkowaniu i uczciwej konkurencji między przedsiębiorstwami na jednolitym rynku; podkreśla, że VAT jest ważnym źródłem dochodów również dla budżetu Unii; uważa, że przy określaniu wpływu finansowego działalności EPPO należy wziąć pod uwagę złożoność przepisów leżących u podstaw systemu zasobów własnych Unii 22 ; zwraca uwagę na niepokojącą liczbę dochodzeń w sprawie programów odbudowy i zwiększania odporności (233) oraz szacowane straty finansowe (1,86 mld EUR); w związku z tym apeluje o zastosowanie odpowiednich środków zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym;
12. wzywa Komisję do opracowania i wdrożenia rozwiązań umożliwiających podejmowanie działań następczych w związku z zaleceniami OLAF-u i postępowaniami prowadzonymi przez EPPO, ich analizę i określenie rzeczywistego wpływu ich działań na ochronę budżetu Unii pod względem odzyskiwania zarówno niewłaściwie zarządzanych środków, jak i niepobranych zasobów, tak aby zapewnić dodatkowe uzasadnienie dla kształtowania polityki ukierunkowanej na wyniki; wzywa Komisję do informowania Parlamentu o wynikach postępowań prowadzonych przez EPPO;
13. stwierdza, że komunikacja i przejrzystość mają zasadnicze znaczenie w kontekście zwalczania nadużyć finansowych i korupcji; podkreśla, jak ważne jest zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego, mediów i dziennikarstwa śledczego w zwiększanie świadomości; podkreśla kluczową rolę mediów i dziennikarstwa śledczego w walce z nadużyciami finansowymi, korupcją, konfliktami interesów i innym niewłaściwym wykorzystaniem środków publicznych; uważa, że zasadnicze znaczenie ma ochrona mediów przed naciskami politycznymi i wpływami politycznymi w celu ochrony ich niezależności i ich roli jako strażnika demokracji i należytego zarządzania funduszami publicznymi;
14. podkreśla, że przejrzystość odgrywa ważną rolę w zarządzaniu funduszami publicznymi; zachęca Komisję i państwa członkowskie do maksymalizacji przejrzystości w wykorzystywaniu funduszy, w tym w odniesieniu do informacji o beneficjentach końcowych;
15. podkreśla rolę władz publicznych w promowaniu kultury zerowej tolerancji dla nadużyć finansowych i stwierdza, że komunikacja i przejrzystość mają zasadnicze znaczenie w kontekście zwalczania nadużyć finansowych i korupcji; podkreśla, jak ważne jest zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego, sektora prywatnego, mediów i dziennikarstwa śledczego w zwiększanie świadomości; zachęca Komisję do zapewnienia wsparcia tym właściwym podmiotom w postaci programów szkoleniowych, finansowania i wszelkich innych środków niezbędnych do zapewnienia ich niezależności od wpływów zewnętrznych i bezprawnej inwigilacji ze strony państwa, zastraszania i prób podważenia ich legitymacji, zgodnie z prawami podstawowymi UE i zasadą praworządności; zachęca Komisję do rozpoczęcia ogólnounijnej kampanii uświadamiającej ryzyko związane z fałszywymi informacjami, błędnymi informacjami i treściami typu deepfake w przypadkach nadużyć dotyczących projektów finansowanych przez UE;
16. wyraża zaniepokojenie z powodu wyraźnego ostrzeżenia ze strony EPPO i Europolu dotyczącego rosnącej obecności grup zorganizowanych przestępców stojących za najpoważniejszymi przypadkami transgranicznych nadużyć finansowych; zwraca uwagę, że w sprawozdaniu rocznym EPPO wskazano, że do końca 2023 r. prowadzono postępowania przygotowawcze w sprawie 209 przestępstw dotyczących organizacji przestępczych zorientowanych na interesy finansowe UE; jest świadomy, że przestępczość zorganizowana ma znaczny wpływ na zasoby Unii oraz że skalę nadużyć finansowych naruszających interesy finansowe Unii, w szczególności po stronie dochodów budżetu, można wytłumaczyć jedynie intensywną działalnością dużych zorganizowanych grup przestępczych; zdaje sobie sprawę, że obecne narzędzia analizy i sprawozdawczości nie pozwalają na jej ilościowe określenie w sposób zadowalający pod kątem oceny skuteczności lub niedoskonałości stosowanych środków i strategii politycznych; wzywa Komisję do szybkiego podjęcia niezbędnych działań w celu rozstrzygnięcia kwestii analizy i sprawozdawczości;
17. utrzymuje, że fakt, iż odpowiednie prawodawstwo UE nie zostało skutecznie transponowane do prawodawstwa krajowego wielu państw członkowskich oraz że przepisy krajowe państw członkowskich nie są zharmonizowane, umożliwia zorganizowanym grupom przestępczym prowadzenie szeregu nielegalnych działań transgranicznych w obszarach mających wpływ na interesy finansowe Unii; ponawia zatem swoje poprzednie wezwania o zmianę decyzji ramowej Rady 2008/841/WSiSW w sprawie zwalczania przestępczości zorganizowanej 23 oraz o wprowadzenie nowej wspólnej definicji przestępczości zorganizowanej, z uwzględnieniem w szczególności stosowania korupcji, przemocy, groźby lub zastraszanie w celu przejęcia kontroli nad działalnością gospodarczą lub zamówieniami;
18. zwraca uwagę na wyniki badania Eurobarometru z 2023 r. dotyczącego opinii obywateli na temat korupcji w UE w 2023 r., które pokazują, że korupcja jest poważnym problemem dla obywateli UE i przedsiębiorstw w UE; utrzymuje, że korupcja na wysokim szczeblu, w tym w instytucjach UE, nie tylko wpływa na interesy finansowe Unii i całą gospodarkę UE, ale także podważa zaufanie obywateli do instytucji demokratycznych zarówno w UE, jak i w państwach członkowskich; podkreśla, że zorganizowane grupy przestępcze coraz częściej wykorzystują korupcję, by infiltrować administrację publiczną i czerpać korzyści ekonomiczne;
19. zwraca uwagę, że w odniesieniu do przypadków korupcji Prokuratura Europejska zgłosiła, że do końca 2023 r. prowadzono 131 postępowań przygotowawczych w sprawie przestępstw (w 2022 r. było ich 87) oraz że w latach 2019-2023 11 państw zgłosiło Komisji 65 spraw za pośrednictwem IMS 24 , a zgłoszone nieprawidłowe kwoty związane z tymi sprawami wynoszą około 50,5 mln EUR; wzywa Komisję, aby zwróciła się do EPPO o poinformowanie Parlamentu o tym, jaka część z tych 50,5 mln EUR została odzyskana;
20. potwierdza, że państwa członkowskie stosują strategie walki z korupcją; wzywa do oceny i okresowego przeglądu tych strategii; podkreśla znaczenie uwzględnienia i pełnego wdrożenia zaleceń dla poszczególnych krajów dotyczących walki z korupcją;
21. uznaje starania Komisji mające na celu zapobieganie przypadkom konfliktu interesów w zarządzaniu zasobami finansowymi Unii i eliminowanie ich; zwraca uwagę, że w latach 2019-2023 za pośrednictwem IMS zgłoszono 419 spraw związanych z konfliktem interesów (w latach 2018-2022 było ich 375), które łącznie dotyczyły kwoty wynoszącej około 112 mln EUR; podkreśla, że Trybunał Obrachunkowy wskazał w swoich pracach kontrolnych 25 , że głównym źródłem informacji na temat konfliktu interesów jest IMS oraz że ilość i jakość danych zarejestrowanych w tym systemie różni się w zależności od państwa członkowskiego; podkreśla, że jeżeli państwa członkowskie uznają konflikt interesów za pomniejszy element w szerszej sprawie dotyczącej nadużycia finansowego, nie zgłaszają takich przypadków jako dotyczących konfliktu interesów; wzywa Komisję do przyjęcia inicjatyw niezbędnych do zapewnienia spójnej i odpowiednio szczegółowej sprawozdawczości w ramach IMS w odniesieniu do powyższych sytuacji; apeluje o to, by przepisy dotyczące konfliktu interesów były stosowane w sposób zapewniający pewność prawa, opierały się na jasnej i proporcjonalnej ocenie ryzyka oraz umożliwiały właściwym organom ich praktyczne stosowanie;
Przychody
22. zauważa, że w 2023 r. ogólna liczba nieprawidłowości związanych i niezwiązanych z nadużyciami finansowymi dotyczących tradycyjnych zasobów własnych (TZW) (5 118 w porównaniu z 4 661 w 2022 r.) była o 10 % wyższa w porównaniu ze średnią z pięciu lat (2019-2023), ale dana kwota spadła o 12 % do 478 mln EUR (w porównaniu z 783 mln EUR na koniec 2022 r.); wyraża ubolewanie, że chociaż dane wskazują na poprawę w zakresie odzyskiwania środków w sprawach niezwiązanych z nadużyciami finansowymi (82 %), wskaźnik odzyskiwania środków w sprawach związanych z nadużyciami finansowymi pozostaje na niezmienionym poziomie 25 %, co nadal jest niską wartością i nierównomiernie rozkłada się na państwa członkowskie;
23. zwraca uwagę, że w 2023 r. Komisja uznała, że tylko w pięciu nowych sprawozdaniach dotyczących odpisanych należności przedłożonych jej przez państwa członkowskie wykazano w sposób zadowalający, że TZW zostały utracone z przyczyn, których nie można przypisać danym państwom członkowskim, oraz że państwa te nie ponoszą odpowiedzialności finansowej za stratę; z drugiej strony zauważa, że w 81 przypadkach, opiewających na kwotę blisko 69 mln EUR, Komisja uznała, że państwa członkowskie nie wykazały w sposób zadowalający, że TZW zostały utracone z przyczyn, których nie można im przypisać, oraz że w związku z tym ponoszą one odpowiedzialność finansową za stratę; stwierdza zatem, że istnieje pole do poprawy w zakresie poboru TZW przez państwa członkowskie;
24. podkreśla, że państwa członkowskie muszą wywiązywać się z obowiązku poboru TZW, aby zapewnić sprawiedliwy podział obciążeń związanych z finansowaniem wydatków UE między państwa członkowskie i utrzymać równe warunki działania dla podmiotów gospodarczych na jednolitym rynku; wzywa państwa członkowskie do zwiększenia wysiłków na rzecz poprawy skuteczności działania administracji krajowych w dziedzinie odzyskiwania należności po wykryciu nieprawidłowości i nadużyć związanych z VAT, aby zwiększyć kwotę TZW dostępną w budżecie UE; przyznaje, że luka w przestrzeganiu przepisów dotyczących VAT dotyczy nie tylko do oszustw i uchylania się od opodatkowania, ale obejmuje również VAT utracony w wyniku niewypłacalności, upadłości, błędów administracyjnych i legalnej optymalizacji podatkowej; uważa jednak, że oszustwa związane z VAT, takie jak wewnątrzwspólnotowe oszustwo typu "znikający podmiot gospodarczy", znacząco przyczyniają się do nieprzestrzegania przepisów dotyczących VAT, i ponawia apel o rozwiązanie tej kwestii za pomocą środków cyfrowych, uodparniania przepisów dotyczących VAT na oszustwa oraz ściślejszą współpracę między krajowymi organami podatkowymi a właściwymi organami dochodzeniowymi UE;
25. wyraża uznanie dla obecnych ram prawnych dotyczących współpracy z OLAF-em, EPPO i Eurofisc; wzywa Komisję do przyspieszenia procesu przeglądu obecnych ram prawnych w celu zapewnienia jasnej podstawy prawnej umożliwiającej bezpośrednią współpracę między Eurofisc a Prokuraturą Europejską; zachęca OLAF do maksymalnego wykorzystania możliwości oferowanych przez praktyki wzajemnej pomocy administracyjnej w celu wykrywania i identyfikowania oszustw celnych i powiązanych oszustw związanych z VAT, a także do niezwłocznego zgłaszania takich przypadków Prokuraturze Europejskiej; podkreśla, że w 2023 r. EPPO wykryła oszustwa związane z VAT w około 20 % swoich aktywnych postępowań (873 przypadki), co stanowi drugi najczęstszy rodzaj przestępstwa po oszustwach związanych z wydatkami niezwiązanymi z zamówieniami publicznymi (1 586 przypadków); wyraża zaniepokojenie rosnącym udziałem grup zorganizowanych przestępców w operacjach dotyczących oszustw związanych z VAT oraz zidentyfikowanymi powiązaniami między tego rodzaju oszustwami a innymi rodzajami bardzo poważnych przestępstw, takich jak pranie pieniędzy;
26. ponawia swój apel do Komisji o ponowne rozważenie progu 10 mln EUR określonego w dyrektywie PIF, który ma duży wpływ na działania Prokuratury Europejskiej w sprawach dotyczących oszustw związanych z VAT; utrzymuje, że różne interpretacje metod obliczania tego progu sprawiają, że sytuacja jest niejasna; podkreśla, że obecny próg ogranicza efekt odstraszający i umożliwia sprawcom wybieranie najsłabszej jurysdykcji w celu uniknięcia interwencji Prokuratury Europejskiej; uważa, że w ramach przeglądu dyrektywy PIF należy albo usunąć próg, albo znacznie go obniżyć; wzywa Komisję, aby w międzyczasie zapewniła odpowiednie wytyczne dotyczące metody obliczania w sprawach sprzed zmiany dyrektywy PIF;
27. zauważa, że brak zdezagregowanych danych regionalnych i sektorowych dotyczących luki w podatku VAT uniemożliwia określenie obszarów najbardziej zagrożonych oszustwami i uchylaniem się od opodatkowania; wzywa Komisję do wprowadzenia zharmonizowanego systemu pomiaru luki w podatku VAT, obejmującego wymiar terytorialny i sektorowy, co umożliwi opracowanie strategii zwalczania nadużyć finansowych, które będą silniej oparte na dowodach i bardziej ukierunkowane;
28. podkreśla znaczenie skutecznej i efektywnej współpracy między OLAF-em a EPPO w tym konkretnym sektorze dochodów i utrzymuje, że odpowiednie wykrywanie i przekazywanie danych przez OLAF do EPPO może zwiększyć pobór wpływów z VAT i ceł do budżetu UE, oraz pomoże uniknąć nakładania się działań obu organów;
29. podkreśla, że rozdrobnienie systemów informatycznych między krajowymi administracjami podatkowymi utrudnia skuteczność walki z oszustwami związanymi z VAT i ogranicza potencjał synergii między organami krajowymi i unijnymi;
Wydatki
30. wyraża zaniepokojenie wysokim poziomem nadużyć finansowych i nieprawidłowości wykrytych zarówno w 2023 r., jak i w 2022 r. w ramach wspólnej polityki rolnej, w zakresie zarówno rozwoju obszarów wiejskich, jak i wsparcia rolnictwa; zwraca uwagę, że dane potwierdzają wzorce i zagrożenia zidentyfikowane w poprzednich latach; zauważa, że w okresie 2019-2023 wzrosła liczba przypadków nieprawidłowości związanych z nadużyciami finansowymi zgłoszonych w odniesieniu do rozwoju obszarów wiejskich, głównie ze względu na rosnącą liczbę nieprawidłowości wykrytych w okresie programowania 2014-2020; zwraca uwagę, że w okresie 2019-2023 liczba przypadków nieprawidłowości niezwiązanych z nadużyciami finansowymi w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich stale rosła wraz z wdrażaniem programów;
31. zwraca uwagę, że w obszarze polityki spójności liczba i kwoty finansowe nieprawidłowości niezwiązanych z nadużyciami finansowymi zgłoszonych w okresie programowania 2014-2020 są znacznie niższe niż w przypadku nieprawidłowości zgłoszonych w ciągu pierwszych 10 lat wdrażania okresu programowania 2007-2013; zwraca uwagę, że wskaźnik wykrywalności nadużyć finansowych 26 (0.53 %) w okresie programowania 2014-2020 jest podobny jak w okresie programowania 2007-2013, podczas gdy wskaźnik wykrywalności nieprawidłowości (0,67 %) jest znacznie niższy niż wskaźnik odnotowany w okresie programowania 2007-2013 (2,5 %); zwraca uwagę, że poszczególne nieprawidłowości związane z wysokimi kwotami finansowymi mają znaczny wpływ na wskaźnik wykrywalności nadużyć finansowych; apeluje o dalsze wyjaśnienie korelacji między wykrywalnością nadużyć finansowych a ich występowaniem;
32. z zadowoleniem przyjmuje sprawozdanie analityczne OLAF-u pt. "Fraud and irregularities by areas of the cohesion policy - comparing risks" [Nadużycia finansowe i nieprawidłowości w poszczególnych obszarach polityki spójności - porównanie ryzyka], w którym odniesiono się do informacji z państw członkowskich dotyczących okresu programowania 2014-2020 do grudnia 2023 r. i zidentyfikowano obszary szczególnie narażone na ryzyko nadużyć finansowych (takie jak inwestycje na rzecz środowiska, zmiana klimatu i przejście na gospodarkę niskoemisyjną, badania, rozwój i innowacje); zwraca uwagę, że największe kwoty finansowe w przypadkach nadużyć dotyczyły ochrony środowiska oraz badań, rozwoju technologii i innowacji;
33. ponownie wyraża zaniepokojenie długimi procedurami administracyjnymi dotyczącymi rozpatrywania zgłoszonych przypadków nadużyć finansowych; zwraca uwagę, że w okresie 2019-2023 w ramach wspólnej polityki rolnej średnio potrzeba było prawie czterech lat od momentu wystąpienia nieprawidłowości, aby stwierdzić podejrzenie nadużyć finansowych, i prawie trzech kolejnych lat, aby zamknąć sprawę po jej zgłoszeniu Komisji; podkreśla, że w obszarze spójności, średnio i w okresie 2014-2020, potrzeba było około półtora roku, aby stwierdzić podejrzenie wystąpienia nieprawidłowości związanej z nadużyciami finansowymi, i ponad dwóch lat, aby zamknąć sprawę po jej zgłoszeniu Komisji; zwraca się do Komisji o zintensyfikowanie dialogu z organami państw członkowskich i zapewnienie im doradztwa w celu skrócenia czasu trwania procedur administracyjnych;
34. zwraca uwagę, że w odniesieniu do zarządzania bezpośredniego w latach 2019-2023 OLAF wskazano jako źródło wykrycia 88,4 % pozycji dotyczących odzyskania środków w związku z nieprawidłowościami związanymi z nadużyciami finansowymi, co odpowiada 92,1 % łącznych kwot odzyskanych; zwraca się do Komisji o przedstawienie jasnych informacji na temat danych oraz działań podjętych w celu usprawnienia procesu szybkiego odzyskiwania środków, w tym danych dotyczących ogólnych poziomów odzyskiwania środków w odniesieniu do nieprawidłowości związanych i niezwiązanych z nadużyciami finansowymi;
35. podkreśla, że - gdy pomimo środków zapobiegawczych wykrywane są nieprawidłowości związane i niezwiązane z nadużyciami finansowymi - odzyskiwanie środków umożliwia ochronę interesów finansowych Unii oraz prawidłową realizację polityki UE i zwrot wydatkowanych środków, które są niezgodne z wymogami finansowania; zwraca uwagę na ustalenia zawarte w sprawozdaniu specjalnym Trybunału Obrachunkowego nr 07/2024 27 w odniesieniu do okresu 2014-2020, w którym zgłoszone nieprawidłowe wydatki - podlegające zwrotowi w drodze odzyskania środków - wyniosły 14 mld EUR; podkreśla potrzebę przyspieszenia procesu odzyskiwania środków przez ustanowienie jasnych terminów i nałożenie kar za opóźnienia, tak aby środki finansowe były jak najszybciej zwracane do budżetu UE; wzywa Komisję, aby zaproponowała odpowiednie środki w celu dostarczenia wyczerpujących informacji na temat nieprawidłowych wydatków i podjętych w związku z nimi środków naprawczych;
36. podkreśla, że ważne są działania następcze po podjęciu niezbędnych działań naprawczych w celu wyciągnięcia wniosków z przypadków nadużyć finansowych i usprawnienia procedur, aby zapobiegać podobnym przypadkom w przyszłości; w związku z tym uważa, że ważne jest, aby państwa członkowskie dokładnie monitorowały sprawy, analizując czynniki sprzyjające nadużyciom finansowym i oceniając potrzebę odpowiedniej zmiany ich systemów zarządzania i kontroli;
37. zdaje sobie sprawę, że Komisja, w związku z brakiem poparcia w Radzie dla jej inicjatyw z 2004 i 2014 r., nie jest skłonna przedstawić kolejnego wniosku ustawodawczego dotyczącego wzajemnej pomocy administracyjnej w obszarach wydatkowania UE, w których obecnie nie przewiduje się takiej praktyki; zachęca Komisję, aby skorzystała z przeglądu rozporządzenia w sprawie OLAF-u 28 , które już zapewnia OLAF-owi wzmocniony mandat do koordynowania działań państw członkowskich, w celu dalszego rozwijania obecnych przepisów z myślą o wyeliminowaniu tej luki;
38. zauważa, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego stanowią kluczowy element dynamicznego społeczeństwa demokratycznego, ponieważ zapewniają szerokie uwzględnienie różnych poglądów w debatach publicznych; uznaje, że organizacje te mogą otrzymywać fundusze unijne na wspieranie ich działalności na rzecz demokratycznego dialogu i zaangażowania publicznego; zwraca uwagę, że UE jest jednym z podmiotów zapewniających największe globalne wsparcie finansowe organizacjom społeczeństwa obywatelskiego; podkreśla, że przejrzystość spotkań z zainteresowanymi stronami ma fundamentalne znaczenie dla integralności demokratycznej i powinna mieć zastosowanie w równym stopniu do wszystkich podmiotów współpracujących z instytucjami UE; podkreśla, że przejrzysta dokumentacja i ujawnianie takich interakcji wzmacnia zaufanie publiczne i demokratyczną rozliczalność; podkreśla, że lobbing powinien być przejrzysty, a wszystkie zaangażowane strony powinny być w pełni ujawniane; zauważa, że niektórzy członkowie Komisji Kontroli Budżetowej zarzucają Komisji, że zawarte przez nią umowy o udzielenie dotacji z wszystkimi rodzajami beneficjentów obejmowały szczegółowe działania lobbingowe, które można interpretować jako potencjalne zakłócenie wewnętrznego procesu decyzyjnego w Unii; odnotowuje niedawne sprawozdanie specjalne ETO dotyczące przejrzystości finansowania unijnego przyznanego organizacjom pozarządowym 29 , w którym stwierdza on, że wykorzystywanie funduszy UE na działalność rzeczniczą organizacji pozarządowych jest zgodne z prawem, potwierdza, że jest to zgodne z wymogami prawnymi UE dotyczącymi przejrzystości określonymi w rozporządzeniu finansowym UE, i jednocześnie zwraca uwagę na fakt, że należy zrobić więcej, aby zwiększyć przejrzystość finansowania UE otrzymywanego przez wszystkich beneficjentów; w związku z tym wzywa Komisję do wdrożenia zaleceń ETO dotyczących przeglądu oświadczeń własnych w unijnym systemie przejrzystości finansowej, a także do proaktywnego monitorowania przestrzegania podstawowych wartości i zasad UE przez beneficjentów; przypomina ponadto o sprawozdaniu specjalnym ETO nr 05/2024 30 ; podkreśla, że sekretariat unijnego rejestru służącego przejrzystości powinien usprawnić systematyczne kontrole oświadczeń własnych podmiotów deklarujących się jako "organizacje pozarządowe, platformy, sieci itp."; zauważa, że takie systematyczne kontrole mogłyby opierać się na zestawie kryteriów, w tym na statusie organizacji nienastawionych na zysk, celach związanych z pożytkiem publicznym i niezależnością, aby zwiększyć zaufanie do wszystkich podmiotów zarejestrowanych w unijnym rejestrze służącym przejrzystości, i powinny być wspierane solidnymi wymogami w zakresie rozliczalności i przejrzystości;
39. uważa, że przy ocenie modeli realizacji wydatków UE należy wziąć pod uwagę podatność różnych opcji na nadużycia finansowe i inne rodzaje nadużyć; wzywa Komisję do dopilnowania, aby wnioski wyciągnięte z opracowywania i wdrażania RRF, w tym zalecenia skierowane do niej przez ETO i Parlament, zostały uwzględnione w przyszłych instrumentach finansowania UE, w szczególności w wieloletnich ramach finansowych (WRF) na okres po 2027 r.; podkreśla, że w kontekście przyszłych ram finansowych UE należy wyciągnąć wnioski z niedociągnięć stwierdzonych we wdrażaniu RRF, w tym ryzyka nadużyć finansowych, podwójnego finansowania i braku przejrzystości; sprzeciwia się powielaniu modelu RRF w jego obecnej formie i podkreśla, że wszelkiemu przyszłemu finansowaniu opartemu na wynikach muszą towarzyszyć znacznie silniejsze zabezpieczenia, wymogi przejrzystości i mechanizmy zapobiegania nadużyciom finansowym, aby zapewnić należyte zarządzanie funduszami UE;
NextGenerationEU (NGEU) i Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF)
40. docenia działania podjęte przez Komisję podczas przeglądu 27 planów odbudowy i zwiększania odporności (RRP) w celu dostosowania się do zakłóceń na rynku energii w następstwie pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę; zwraca uwagę, że oczekuje się, iż włączenie REPowerEU do RRP przyczyni się do zmniejszenia zależności od rosyjskich paliw kopalnych i zwiększy samowystarczalność Europy;
41. przypomina jednak, że można zaobserwować opóźnienia we wdrażaniu RRF, i wzywa Komisję, by zachowała czujność, zwłaszcza pod koniec cyklu życia RRF, w celu dopilnowania, by państwa członkowskie odpowiednio chroniły interesy finansowe UE, a pieniądze unijnych podatników były odpowiednio wydatkowane;
42. podkreśla znaczenie solidnych systemów zarządzania i kontroli w zapobieganiu nadużyciom finansowym, ponieważ zniechęcają one przestępców do prób oszukania organów publicznych; wyraża głębokie zaniepokojenie, że Trybunał w swoich uwagach wielokrotnie wskazywał na utrzymujące się uchybienia we wdrażaniu systemów kontroli państw członkowskich, ponieważ stwarza to ryzyko dla dostępności kompletnych i dokładnych danych leżących u podstaw wniosków o płatność, dla dostępu do tych wniosków do celów kontroli oraz dla skutecznego funkcjonowania systemów kontroli państw członkowskich w celu ochrony interesów finansowych Unii; ubolewa, że w kilku państwach członkowskich systemy kontroli nie były w pełni funkcjonalne w momencie rozpoczęcia wdrażania krajowych RRP, i podkreśla, że takie problemy stwarzają ryzyko dla prawidłowości płatności w ramach RRF i dla ochrony interesów finansowych UE; wzywa Komisję do dopilnowania, aby państwa członkowskie niezwłocznie usunęły nieprawidłowości stwierdzone w ich ramach kontroli, w tym poprzez wdrożenie zaleceń skierowanych do niej przez ETO;
43. zauważa, że ramy kontrolne Komisji dotyczące RRF opierają się przede wszystkim na odpowiedzialności państw członkowskich za ochronę interesów finansowych UE; wzywa Komisję do utrzymania wysokiego poziomu uwagi poświęcanej wypełnianiu przez państwa członkowskie określonych kamieni milowych w zakresie audytu i kontroli dodanych do tych RRP, które nie były wystarczająco solidne, oraz do kontynuowania wysiłków na rzecz wyeliminowania luk w zakresie rozliczalności; zwraca uwagę na działania podjęte przez Komisję w następstwie zaleceń Trybunału dotyczących możliwych do zidentyfikowania niedociągnięć w systemach kontroli i sprawozdawczości niektórych państw członkowskich; wzywa Komisję do podjęcia w razie konieczności zdecydowanych i szybkich działań oraz do pełnego wykorzystania przepisów rozporządzenia w sprawie RRF w przypadku utrzymujących się niedociągnięć w systemach kontroli państw członkowskich;
44. odnotowuje z głębokim zaniepokojeniem, że w sprawozdaniu specjalnym Europejskiego Trybunału Obrachunkowego nr 14/2024 stwierdzono, iż wpływ na klimat wydatków przeznaczonych na cele ekologiczne w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) został przeszacowany nawet o 34,5 mld EUR, przy czym niektóre projekty mają minimalny wpływ na transformację energetyczną lub nawet powodują szkody dla środowiska, a jednocześnie zwiększają ryzyko nadużyć finansowych;
45. apeluje o określenie jasnych i wymiernych kryteriów dotyczących zielonych inwestycji finansowanych z budżetu UE i z RRF, aby zapewnić finansowanie wyłącznie projektów przynoszących znaczne i dowiedzione korzyści środowiskowe i gospodarcze, a tym samym poprawić rozliczalność i długoterminowe zrównoważenie, przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka nadużyć;
46. zwraca uwagę, że w odniesieniu do RRF w 2023 r. w sprawozdaniu PIF za 2023 r. wskazano liczbę przypadków podejrzeń popełnienia nadużycia finansowego zgłoszonych przez Komisję (15) oraz liczbę audytów (13 w porównaniu z 16 przeprowadzonymi w 2022 r.), ale nie uwzględniono niepokojąco wysokiej liczby dochodzeń prowadzonych przez Prokuraturę Europejską (233 dochodzenia dotyczące programów odbudowy i zwiększania odporności, w przypadku których straty finansowe szacuje się na 1,86 mld EUR); jest zaniepokojony możliwym wzrostem liczby przypadków nadużyć finansowych, korupcji, podwójnego finansowania i konfliktów interesów w nadchodzących latach oraz wzywa Komisję i państwa członkowskie do szybkiego działania w celu zapewnienia należytego zarządzania i sprawiedliwego podziału środków z RRF;
47. wzywa Komisję, aby wprowadziła obowiązek zgłaszania nadużyć finansowych za pośrednictwem systemu zarządzania nieprawidłowościami (IMS) we wszystkich przypadkach związanych z RRF oraz by zapewniła systematyczne rejestrowanie i monitorowanie nieprawidłowości i nadużyć finansowych mających wpływ na fundusze RRF; odnotowuje z zaniepokojeniem brak przejrzystości w zgłaszaniu nadużyć finansowych związanych ze środkami z RRF i nalega, aby wszystkie państwa członkowskie przestrzegały standardowych obowiązków sprawozdawczych;
48. zwraca się do OLAF-u o kontynuowanie analizy ryzyka, która w 2023 r. została udostępniona państwom członkowskim wraz ze zaktualizowaną wersją "ram ryzyka w ramach RRF" oraz ze szkoleniami i seminariami dla organów państw członkowskich; popiera wykorzystanie IMS do celów zgłaszania nieprawidłowości w zakresie RRF; ponawia swój apel do Komisji, wyspecjalizowanych agencji i organów UE oraz do państw członkowskich o aktywną współpracę i interakcję w celu zapewnienia ochrony interesów finansowych UE przy wdrażaniu NGEU;
49. zwraca uwagę, że wśród wytycznych dotyczących planów odbudowy i zwiększania odporności Komisja przyjęła 31 załącznik IV dotyczący ram ograniczania i odzyskiwania w ramach RRF; rozumie, że zmniejszenie płatności jest wykonalne, gdy wciąż są do wykonania płatności; przypomina, że okres obowiązywania RRF kończy się w 2026 r.; podkreśla, że odzyskiwanie należności należy uruchamiać dopiero wtedy, gdy nie ma już kolejnych transz; wyraża zaniepokojenie faktem, że ta procedura odzyskiwania należności, zapożyczona z modelu wdrażania funduszy spójności, okazała się niezwykle nieskuteczna i została porzucona w obecnych WRF; wyraża głębokie ubolewanie, że do końca 2023 r. w ABAC nie wydano żadnego nakazu odzyskania środków odnoszących się do RRF ani że państwa członkowskie nadal nie mają obowiązku zgłaszania nieprawidłowości związanych z RRF za pośrednictwem IMS;
50. powtarza, że przejrzystość odgrywa kluczową rolę w ujawnianiu oszukańczych procederów i zniechęcaniu oszustów; ponownie wyraża niezadowolenie z przyjętej przez Komisję interpretacji pojęcia "ostatecznego odbiorcy" w RRF; odrzuca niepełną i wprowadzającą w błąd interpretację Komisji 32 ; zauważa, że nawet zgodnie z wytycznymi Komisji 33 "ostateczny odbiorca" jest "ostatnim podmiotem", który otrzymuje środki finansowe na realizację działania w ramach RRF, oraz że żaden początkowy lub pośredni odbiorca finansowania, taki jak ministerstwa lub agencje działające jedynie jako dystrybutorzy środków, nie powinien być uznawany za "ostatni podmiot"; ponownie wzywa Komisję, aby zwróciła się do państw członkowskich o dostarczenie informacji na temat "ostatecznego odbiorcy" lub "ostatniego podmiotu" i aby nie przyjmowała od państw członkowskich żadnych informacji na temat "odbiorców drugiego stopnia", które nie są zgodne z porozumieniem między współprawodawcami; wzywa Komisję, by przeprowadziła przegląd swoich wytycznych dzięki przedstawieniu przypadków i przykładów, które mogą wyjaśnić przepis i stanowić solidny punkt odniesienia dla organów krajowych, w taki sposób, aby zapewnić odpowiedni poziom przejrzystości i jednolitą interpretację we wszystkich państwach członkowskich; podkreśla, że jeżeli Komisja będzie nadal odmawiać zapewnienia pełnej przejrzystości, Parlament musi rozważyć wszystkie dostępne środki egzekwowania zgodności z przepisami;
51. wyraża zaniepokojenie opinią Europejskiego Trybunału Obrachunkowego 34 w sprawie rosnącego ryzyka podwójnego wydatkowania funduszy UE na ten sam środek i podwójnego przyznawania środków na to samo działanie; rozumie, że odpowiednie działania w podobnych obszarach, takich jak infrastruktura transportowa i energetyczna, są finansowane zarówno z budżetu UE, jak i z RRF, ponieważ unijny fundusz odbudowy po pandemii finansuje działania podobne do działań objętych standardowymi programami UE; przyznaje, że komplementarność między RRF a innymi instrumentami UE jest dozwolona, ale zauważa, że może to prowadzić do osiągnięcia kamieni milowych, które są w pełni finansowane z funduszy innych niż RRF, ponieważ RRF nie jest powiązany ze zwrotem faktycznie poniesionych kosztów, ale raczej nagradza osiągnięcie kamieni milowych i celów; podkreśla, że kilka szczebli zarządzania, rozdrobniony krajobraz IT i ograniczona wymiana danych lub wykorzystanie narzędzi eksploracji danych takich jak ARACHNE uniemożliwiają wykrywanie podwójnego finansowania, a zatem istniejące mechanizmy kontroli mogą być niewystarczające, aby odpowiednio ograniczyć to zwiększone ryzyko; stwierdza, że brak bezpośredniego dostępu do pełnego wykazu odbiorców końcowych RRF ogranicza zdolność Komisji do wykrywania potencjalnych przypadków podwójnego finansowania; uważa, że środki ostrożności przyjęte przez niektóre państwa członkowskie, polegające na unikaniu łączenia RRF z innymi instrumentami UE, przyczyniają się do ograniczenia ryzyka podwójnego finansowania; wzywa Komisję do zwiększenia kontroli w tym zakresie;
52. zwraca uwagę, że państwa członkowskie mogą uwzględniać w swoich RRP środki bez szacunkowych kosztów lub z zerowymi szacunkowymi kosztami 35 ; wskazuje również, że te "bezkosztowe" kamienie milowe są głównym punktem odniesienia dla oceny prawidłowego wykorzystania zasobów RRF zgodnie z ich przeznaczeniem; rozumie, że płatności za te "bezkosztowe" kamienie milowe lub kamienie milowe "o zerowych kosztach" są uruchamiane po ich osiągnięciu, niezależnie od poniesionych kosztów, zgodnie z podejściem "finansowania niepowiązanego z kosztami odnośnych operacji" w ramach RRF; zwraca jednak uwagę, że takie kamienie milowe uniemożliwiają weryfikację należytego zarządzania płatnymi zasobami RRF, ponieważ takie zasoby są wypłacane w związku z kamieniem milowym, w odniesieniu do którego nie zostały wykorzystane; wzywa Komisję, aby ponownie rozważyła założenie, że środek o zerowych kosztach nie może powodować podwójnego finansowania, niezależnie od tego, czy do jego wdrożenia wykorzystywane są inne fundusze UE; zdecydowanie wzywa Komisję do wzmocnienia kontroli środków o zerowych kosztach oraz do udzielenia państwom członkowskim wskazówek, w jaki sposób należy uwzględnić finansową konstrukcję przedmiotowych środków, aby zapobiec takiemu ryzyku;
53. ponownie wzywa Komisję do utrzymania odpowiednich procedur audytu ex post i do zwrócenia szczególnej uwagi na ryzyko odwrócenia po dokonaniu płatności za osiągnięcie celów uprzednio poddanych audytowi i ocenionych jako zrealizowane w sposób zadowalający;
54. kontynuuje strategiczną inicjatywę Rzecznika Praw Obywatelskich, rozpoczętą w lutym 2022 r. i zakończoną we wrześniu 2023 r., dotyczącą przejrzystości i rozliczalności RRF, której wyniki w pełni popiera; z zadowoleniem przyjmuje toczący się dialog między Komisją a Rzecznikiem Praw Obywatelskich w celu wyeliminowania stwierdzonych nieoptymalnych sytuacji, w szczególności w odniesieniu do tablicy wyników i proaktywnej publikacji dokumentów związanych z RRF;
Cyfryzacja i przejrzystość w celu wzmocnienia walki z oszustwami
55. z zadowoleniem przyjmuje osiągnięcie porozumienia politycznego w sprawie proponowanego przekształconego tekstu rozporządzenia finansowego; uważa, że rozszerzenie zakresu systemu EDES w celu uwzględnienia zarządzania dzielonego oraz przyjęcie podstawy prawnej do wykorzystania ARACHNE jako modelu na potrzeby ogólnounijnego narzędzia do eksploracji danych i oceny ryzyka wzmocni ochronę interesów finansowych UE; przypomina zawarte w poprzednich sprawozdaniach apele o dopilnowanie, by wszystkie państwa członkowskie korzystały z narzędzi eksploracji danych, zwłaszcza ARACHNE, w celu zapewnienia terminowego i starannego stosowania standardów sprawozdawczości;
56. podziela pogląd, że IMS, czyli system, za pośrednictwem którego państwa członkowskie zgłaszają Komisji nieprawidłowości i nadużycia finansowe mające wpływ na budżet UE, ma potencjał w zakresie większej interopera- cyjności z innymi narzędziami korporacyjnymi Komisji, takimi jak ARACHNE i system EDES, oraz z narzędziami cyfrowymi w państwach członkowskich; zwraca się z prośbą o informowanie go, po przekształceniu rozporządzenia finansowego, o postępach w zakresie interfejsu EDES-IMS oraz o możliwym wykorzystaniu danych z IMS na potrzeby narzędzia do eksploracji danych i oceny ryzyka (ARACHNE);
57. ponawia swój apel o zwiększenie interoperacyjności między systemami danych oraz o harmonizację sprawozdawczości, monitorowania i audytu w Unii; ma świadomość przekrojowego charakteru interoperacyjności i docenia przyjęcie aktu w sprawie Interoperacyjnej Europy 36 ;
58. podkreśla ustalenia przeglądu Trybunału Obrachunkowego nr 04/2023 z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie cyfryzacji zarządzania funduszami unijnymi; przypomina o pozytywnym wpływie cyfryzacji na zapobieganie nadużyciom finansowym i nieprawidłowościom oraz ich wykrywanie, a także na zarządzanie funduszami unijnymi, ich kontrolę i audyt, przez umożliwienie łatwiejszego i szybszego dostępu do danych i zdalnych kontroli krzyżowych, a tym samym ograniczenie kosztów dzięki zmniejszeniu zapotrzebowania na kontrole i kontrole na miejscu;
59. uznaje, że wykorzystanie gospodarki czasu rzeczywistego opartej na danych przynosi znaczne korzyści dla ochrony interesów finansowych Unii, przy jednoczesnym zmniejszeniu obciążeń administracyjnych dla organów publicznych i przedsiębiorstw prowadzących działalność transgraniczną i handel transgraniczny w UE; wzywa UE i państwa członkowskie do poprawy skuteczności wymiany danych poprzez stworzenie ekosystemu cyfrowego umożliwiającego bezproblemowy, prowadzony w czasie rzeczywistym i bezpieczny przepływ znormalizowanych, ustrukturyzowanych i nadających się do odczytu maszynowego danych między przedsiębiorstwami a organami publicznymi, zwłaszcza krajowymi administracjami podatkowymi, w celu ograniczenia możliwości popełniania oszustw i uchylania się od opodatkowania;
60. podziela pogląd, że cyfryzacja powinna być podstawą każdej strategii zwalczania nadużyć finansowych, a w szczególności że powinna być zintegrowana z krajowymi strategiami zwalczania nadużyć finansowych, aby umożliwić koordynację między jej częściami składowymi oraz uwzględnienie zagrożeń stwarzanych przez nowe technologie;
61. uważa, że cyfryzacja oferuje możliwości wymiernych usprawnień w zarządzaniu siecią zwalczającą nadużycia finansowe oraz że dzięki ułatwieniu komunikacji i dostępności przyczynia się do poprawy sprawozdawczości, a tym samym umożliwia lepsze zrozumienie utrzymujących się barier oraz szybszą i bardziej kompleksową reakcję decydentów i współprawodawców; wyraża zadowolenie z faktu, że ponad połowa państw członkowskich podjęła działania w celu wskazania i wyeliminowania problemu niedoboru kwalifikacji w zakresie cyfryzacji, w szczególności w odniesieniu do braku informacji i dostępu do danych na temat cyfryzacji; zachęca państwa członkowskie i podmioty zaangażowane w strukturę zwalczania nadużyć finansowych, aby dalej zaradzały lukom w umiejętnościach za pomocą środków obejmujących między innymi dzielenie się wiedzą, szkolenia oraz poszerzanie wiedzy fachowej i umiejętności w dziedzinie cyfryzacji;
62. z zadowoleniem przyjmuje starania wielu elementów struktury zwalczania nadużyć finansowych w zakresie oceny i dalszego rozwoju możliwości oferowanych przez sztuczną inteligencję i uczenie maszynowe w identyfikowaniu i wykrywaniu nieprawidłowości oraz dążeniu do zwiększenia wydajności zarówno w zakresie analizy, jak i klasycznych zadań administracyjnych; powtarza, że ocena przez człowieka musi pozostać kluczową cechą każdego procesu; dodaje, że sztuczna inteligencja może potencjalnie zmienić zasady gry w walce z nadużyciami finansowymi, ponieważ umożliwia szybką analizę dużych zbiorów danych, a także usprawnia wykrywanie nadużyć finansowych i identyfikację wzorców nadużyć; przypomina, że skuteczne wykorzystanie sztucznej inteligencji opiera się na efektywnej współpracy między wszystkimi zainteresowanymi stronami oraz na dostępności wysokiej jakości danych, przy wydajnym wykorzystaniu ARACHNE; wzywa Komisję do podjęcia działań na rzecz rozwoju sztucznej inteligencji w Europie w celu utrzymania suwerenności danych i zapewnienia solidnej ochrony danych, zgodnie z zasadami określonymi w akcie w sprawie sztucznej inteligencji 37 i ogólnym rozporządzeniu o ochronie danych 38 (RODO); wzywa wszystkie podmioty zajmujące się zwalczaniem nadużyć finansowych, aby zacieśniały współpracę w celu skutecznego i odpowiedzialnego wykorzystania sztucznej inteligencji w walce z nadużyciami finansowymi;
63. dostrzega rosnące ryzyko wykorzystywania treści generowanych przez sztuczną inteligencję do manipulowania procedurami udzielania zamówień, transakcjami finansowymi i dowodami w dochodzeniach dotyczących nadużyć finansowych; wzywa Komisję, aby priorytetowo potraktowała działania badawcze i polityczne mające na celu zwalczanie oszustw związanych ze sztuczną inteligencją, w tym technologii typu deepfake i kampanii dezinformacyjnych opartych na sztucznej inteligencji, które mogłyby zagrozić mechanizmom finansowym i mechanizmom zwalczania nadużyć finansowych; wzywa Komisję, by przedstawiła propozycję bardziej rygorystycznych przepisów prawnych i kar dla podmiotów, co do których stwierdzono, że wykorzystują sztuczną inteligencję do popełniania lub ułatwiania oszustw finansowych, w tym do systemów prania pieniędzy opartych na sztucznej inteligencji, fałszowania umów i kradzieży tożsamości cyfrowej w procedurach udzielania zamówień;
64. uznaje, że wykorzystywanie sztucznej inteligencji jest ważne dla poprawy jakości i kompletności danych wymienianych z państwami członkowskimi; w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje działania OLAF, w tym zalecenia zawarte w rocznych sprawozdaniach o ochronie interesów finansowych UE, zorganizowany dialog dwustronny z państwami członkowskimi, przegląd planu działania Komisji w zakresie zwalczania nadużyć finansowych oraz wymianę międzyinstytucjonalną poświęconą tym zagadnieniom;
65. wzywa ponadto do podjęcia specjalnej ogólnounijnej inicjatywy w celu opracowania mechanizmów wykrywania nadużyć finansowych opartych na sztucznej inteligencji w ramach OLAF-u, EPPO i Europolu, aby zwiększyć skuteczność śledzenia przestępstw finansowych przeciwko budżetowi UE i zapobiegania im; zaleca utworzenie ogólnounijnej grupy zadaniowej składającej się z przedstawicieli OLAF-u, EPPO, Europolu i krajowych jednostek ds. zwalczania nadużyć finansowych, która zajmować się będzie w szczególności zagrożeniami związanymi z oszustwami cyfrowymi, w tym technologią deepfake, fałszywymi dokumentami wygenerowanymi przez sztuczną inteligencję oraz syntetycznymi oszustwami dotyczącymi tożsamości; podkreśla, że ta grupa zadaniowa powinna opracować najlepsze praktyki i dzielić się nimi z państwami członkowskimi;
66. podkreśla potrzebę ściślejszej współpracy transgranicznej i mechanizmów wymiany danych między państwami członkowskimi w celu zwalczania oszustw opartych na sztucznej inteligencji, zwłaszcza w obszarach wysokiego ryzyka, takich jak podatek VAT, cła i dystrybucja pomocy finansowej; zachęca do utworzenia wspólnego unijnego centrum wywiadu w celu śledzenia w czasie rzeczywistym oszukańczej działalności związanej ze sztuczną inteligencją; apeluje do Komisji i państw członkowskich o włączenia sztucznej inteligencji i analizy danych do systemów wykrywania oszustw oraz o zapewnienie interoperacyjności między krajowymi i unijnymi bazami danych, przy jednoczesnym utrzymaniu silnych zabezpieczeń w zakresie ochrony danych;
67. wzywa Komisję i państwa członkowskie do wdrożenia rygorystycznych środków przejrzystości i kontroli w odniesieniu do narzędzi wykrywania nadużyć finansowych opartych na sztucznej inteligencji, aby zapobiegać stronniczości, manipulacjom algorytmicznym i ich niewłaściwemu wykorzystywaniu w systemach nadzoru finansowego; wzywa do opracowania wytycznych etycznych dotyczących sztucznej inteligencji dla instytucji zajmujących się zwalczaniem nadużyć finansowych w celu zapewnienia rozliczalności;
68. wzywa do wprowadzenia obowiązkowej procedury weryfikacji kryminalistycznej wszystkich dowodów cyfrowych przedstawianych w sprawach dotyczących oszustw finansowych, aby zapewnić autentyczność dokumentów oraz materiałów audio i wideo wykorzystywanych w dochodzeniach;
Wewnętrzna warstwa struktury zwalczania nadużyć finansowych UE - najważniejsze działania na szczeblu UE w 2023 r.
69. podkreśla fakt, że unijna struktura zwalczania nadużyć finansowych jest złożoną strukturą instytucjonalną mającą na celu wykrywanie nadużyć finansowych i innych form uchybień mających wpływ na interesy finansowe UE, zapobieganie im i ich zwalczanie oraz opiera się na wielopoziomowej sieci współpracy, w której pierwszy poziom (OLAF, EPPO, Europol, Eurojust, AMLA, Komisja, Trybunał Obrachunkowy i Europejski Bank Inwestycyjny (EBI)) opiera się na współpracy horyzontalnej między instytucjami, organami, urzędami i agencjami UE, natomiast podstawą pozostałych poziomów są stosunki wertykalne między UE a organami krajowymi oraz między organami UE a organizacjami międzynarodowymi; zwraca uwagę, że struktura zwalczania nadużyć finansowych ewoluowała na przestrzeni lat za sprawą szeregu odrębnych decyzji, które doprowadziły do powstania innowacyjnej sieci podmiotów; podkreśla, że ich skoordynowane działania w ostatnich latach przyniosły cenne doświadczenia, które należy uwzględnić w przyszłym przeglądzie odpowiednich przepisów; zaznacza, że wraz z utworzeniem Prokuratury Europejskiej ustanowiono pierwszy europejski organ ścigania umożliwiający szybkie i bezpośrednie dochodzenia i ściganie na mocy prawa karnego oraz że doświadczenia zdobyte w pierwszych latach działalności operacyjnej muszą zostać odpowiednio włączone do ram prawnych, aby umożliwić pełne wykorzystanie dostępnych narzędzi i zasobów; podkreśla znaczenie jasnego zdefiniowania mandatów między różnymi instytucjami, organami, urzędami i agencjami UE w celu zmniejszenia do minimum ryzyka nakładania się i powielania działań, a tym samym zapewnienia skuteczności funkcjonowania struktury zwalczania nadużyć finansowych;
70. z zadowoleniem przyjmuje uwzględnienie w sprawozdaniu PIF za 2023 r. głównych wyników administracyjnych i sądowych osiągniętych odpowiednio przez OLAF i Prokuraturę Europejską, co stanowi odpowiedź na liczne apele Parlamentu o bardziej kompleksową sprawozdawczość z działań prowadzonych przez elementy struktury zwalczania nadużyć finansowych; uważa jednak, że należy rozwiązać kwestię różnic w charakterze, zakresie i szczegółowości między tymi dwoma sprawozdaniami oraz wyraźnie wskazać obszary współpracy; uważa, że różnice w danych liczbowych przedstawionych przez OLAF, EPPO i w sprawozdaniu PIF za 2023 r. są uzasadnione w obecnych okolicznościach; podkreśla, że organy sprawozdawcze w państwach członkowskich mogą informować o dochodzeniach karnych tylko wtedy, gdy odpowiednie organy sądowe udzielą im na to zezwolenia, co oznacza, że chociaż EPPO i OLAF przedstawiają dane dotyczące trwających dochodzeń, organy sprawozdawcze często nie są w stanie wprowadzić tych danych szczegółowych do bazy danych IMS ze względu na konieczność zachowania poufności i zapewnienia właściwego przebiegu dochodzeń; rozumie, że przypadki te skutkują rozbieżnością w danych ("delta"), którą można wyeliminować dopiero po zakończeniu dochodzeń i uwzględnieniu odpowiednich danych w sprawozdaniach dla Komisji, tak aby można je było włączyć do przyszłego sprawozdania PIF;
71. wyraża zadowolenie z przyjęcia przez Komisję w maju 2023 r. pakietu środków antykorupcyjnych, który obejmuje wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie zwalczania korupcji; uważa, że należy zintensyfikować działania na rzecz zapobiegania korupcji i jej ścigania, i zwraca się do Komisji o ściślejsze monitorowanie egzekwowania środków w państwach członkowskich;
72. z zadowoleniem przyjmuje ustanowienie sieci na rzecz walki z korupcją, której pierwsze posiedzenie odbyło się 20 września 2023 r.; uważa, że opracowanie mapy obszarów wysokiego ryzyka korupcji może skutecznie przyczynić się do dalszego rozwoju strategii antykorupcyjnej UE;
73. podkreśla znaczenie praworządności jako jednej z podstawowych wartości Unii i zaznacza, że mechanizm warunkowości w zakresie praworządności ma kluczowe znaczenie dla dopilnowania, by państwa członkowskie nadal przestrzegały zasad praworządności; ponownie wyraża głębokie zaniepokojenie sytuacją dotyczącą praworządności w niektórych państwach członkowskich, która sama w sobie jest bardzo niepokojąca i może prowadzić do poważnych strat dla budżetu Unii; wzywa Komisję, by zapewniła ścisłe i szybkie wdrażanie wszystkich elementów tego mechanizmu, w przypadku gdy państwa członkowskie naruszają zasady praworządności i gdy wpływa to - lub może wpływać - na interesy finansowe Unii; podkreśla ponadto potrzebę zapewnienia spójności między różnymi instrumentami przy ocenie sytuacji w zakresie praworządności w państwach członkowskich;
74. zwraca uwagę, że czwarte sprawozdanie Komisji z 2023 r. w sprawie praworządności, przyjęte w lutym 2024 r., stanowi kontynuację zaleceń zawartych w wydanym rok wcześniej sprawozdaniu na temat praworządności; przyznaje, że w ramach walki z korupcją różne państwa członkowskie zaktualizowały lub rozpoczęły przegląd swoich krajowych strategii lub planów działania, podczas gdy inne zreformowały prawo karne w celu wzmocnienia walki z korupcją; zauważa, że dla wielu państw członkowskich główną przeszkodą w walce z korupcją są ograniczone zasoby prokuratury; apeluje, aby Komisja nadal zachęcała państwa członkowskie do prowadzenia działań na rzecz reformy i poprawy skuteczności postępowań karnych oraz podejmowania innych wyzwań wskazanych w sprawozdaniu, a także wspierała te działania; przypomina Komisji, że ma ona do dyspozycji skuteczne narzędzia służące zapewnieniu praworządności, takie jak postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, warunkowość przyznawania środków i procedury określone w art. 7 TUE; oczekuje, że wykorzysta ona te wszystkie narzędzia; podkreśla w związku z tym, że nowe rozporządzenie finansowe wprowadza warunkowość związaną z wartościami określonymi w art. 2 TUE, i wzywa Komisję do rozpoczęcia jego stosowania, zwłaszcza w przypadkach, gdy przeciwko państwu członkowskiemu wszczęto już postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w związku z naruszeniem wartości określonych w art. 2 TUE, ponieważ stanowi to wyraźne uznanie trwającego naruszenia, które może mieć również wpływ na należyte zarządzanie finansami w ramach budżetu Unii;
75. odnotowuje decyzję Komisji w sprawie nieuchylenia środka nałożonego zgodnie z art. 2 ust. 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/2506 z dnia 15 grudnia 2022 r. w sprawie środków ochrony budżetu Unii przed naruszeniami zasad państwa prawnego na Węgrzech 39 ; oczekuje, że Komisja i Rada zniosą przyjęte środki dopiero po zgromadzeniu dowodów gwarantujących, że środki zaradcze podjęte przez rząd węgierski okazały się również skuteczne w praktyce i że w szczególności nie stwierdzono regresu w stosunku do już podjętych środków; potępia zagrożenia, takie jak szpiegostwo, na które narażeni są pracownicy instytucji UE, np. pracownicy OLAF-u podczas misji dochodzeniowych na Węgrzech; podkreśla, że takie działania znacząco podważają praworządność i integralność instytucji UE; apeluje o szybkie ustanowienie solidnych środków w celu ochrony pracowników instytucji UE odbywających misje; wzywa władze węgierskie, aby podjęły natychmiastowe i konkretne działania służące ochronie niezależności sądów, zagwarantowaniu wolności mediów i pełnemu wdrożeniu zaleceń zawartych w sprawozdaniu Komisji na temat praworządności w celu przywrócenia demokratycznych mechanizmów kontroli i równowagi; wzywa Radę do dalszego prowadzenia przeciwko rządowi Węgier procedury przewidzianej w art. 7 TUE;
76. podkreśla, że poszanowanie praworządności, obejmujące walkę z korupcją, jest kluczowym wyznacznikiem otoczenia jednolitego rynku, które sprzyja inwestycjom, wzrostowi gospodarczemu, zatrudnieniu i innowacjom oraz chroni małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) i podmioty gospodarcze prowadzące działalność transgraniczną; zaznacza, że Komisja jest odpowiedzialna za rygorystyczną weryfikację, jako warunek wypłaty finansowania, realizacji kamieni milowych związanych z praworządnością, uwzględnionych w poszczególnych planach odbudowy i zwiększania odporności państw członkowskich; przypomina, że komisarz do spraw demokracji, wymiaru sprawiedliwości i praworządności, działający w ścisłej współpracy z niedawno mianowanym komisarzem do spraw budżetu i administracji publicznej oraz zwalczania nadużyć finansowych, ponosi główną odpowiedzialność za pełne stosowanie ogólnego systemu warunkowości; wzywa Komisję, aby nie wykorzystywała "dialogu" z państwami członkowskimi ani procedury "pilotażowej" jako otwartego środka pozwalającego uniknąć wszczynania faktycznych postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego; wzywa ponadto Komisję do priorytetowego traktowania w ujęciu horyzontalnym naruszeń mających wpływ na interesy finansowe UE, w szczególności w odniesieniu do dyrektywy PIF i rozporządzenia w sprawie Prokuratury Europejskiej 40 ; z zadowoleniem przyjmuje zawarte w wytycznych politycznych Komisji stwierdzenie dotyczące wagi praworządności dla funduszy UE oraz zobowiązanie komisarza ds. budżetu, zwalczania nadużyć finansowych i administracji publicznej do wprowadzenia silnych zabezpieczeń w zakresie praworządności w następnych WRF;
77. uważa, że należy jeszcze bardziej wzmocnić ochronę wspólnych wartości UE zapisanych w art. 2 TUE, a obecnie zawartych w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów; wzywa Komisję do zbadania, w jaki sposób można opracować mechanizm równoważny z horyzontalnymi warunkami podstawowymi jako element ogólny we wszystkich obszarach budżetu UE, z myślą o powiązaniu szerszego zakresu strategii politycznych ze wszystkimi wartościami określonymi w art. 2 TUE; wzywa Komisję, by zbadała sposoby powiązania finansowania z warunkami praworządności i ukończeniem niezbędnych reform w celu zapewnienia kompleksowego podejścia, stosowanego horyzontalnie do wszystkich funduszy UE; wzywa Komisję, aby stosowała kompleksowe podejście i przedstawiła wnioski dotyczące dalszego wzmocnienia unijnego zestawu narzędzi na rzecz praworządności jako priorytetu, w tym wzmocnienia warunkowości w zakresie praworządności w odniesieniu do funduszy wdrażanych w obecnym okresie programowania;
78. utrzymuje, że korupcja jest nierozerwalnie powiązana z praniem pieniędzy oraz że pranie pieniędzy jest jednym z najważniejszych czynników umożliwiających zorganizowanym przestępcom prowadzenie nielegalnej działalności, ponieważ pozwala im przenosić dochody z przestępstw do legalnej gospodarki; uznaje, że niejednorodne krajowe systemy prawne i fragmentaryczne stosowanie unijnych ram przeciwdziałania praniu pieniędzy utrudniły zapobieganie praniu pieniędzy, jego wykrywanie i zwalczanie; w związku z tym wyraża zadowolenie z przyjęcia ambitnego pakietu legislacyjnego dotyczącego przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, który ujednolici przepisy krajowe, a tym samym wzmocni zbiorową walkę z praniem pieniędzy w całej Unii; z zadowoleniem przyjmuje ustanowienie nowego Urzędu ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (AMLA); uważa, że nowa agencja będzie odgrywać kluczową rolę w nowym mechanizmie przeciwdziałania praniu pieniędzy poprzez swoje obowiązki koordynacyjne i nadzorcze; przypomina, że pranie pieniędzy i finansowanie terroryzmu są ze sobą nierozerwalnie powiązane, i wzywa EPPO, OLAF i ETO, aby odgrywały bardziej zdecydowaną rolę w przeciwdziałaniu tym zjawiskom;
79. podziela pogląd, że ochronę interesów finansowych UE wzmocniono dzięki przekształceniu rozporządzenia finansowego; zwraca uwagę, że zakres systemu EDES został rozszerzony, aby objąć zarządzanie dzielone i bezpośrednie oraz zapewnić nowe podstawy wykluczenia; z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie podstawy prawnej dla narzędzia oceny ryzyka i eksploracji danych, które ma być stosowane przez wszystkie państwa członkowskie i we wszystkich trybach zarządzania; wyraża ubolewanie, że oba te środki wejdą w życie dopiero w 2028 r. i dopiero począwszy od następnych WRF, co oznacza kilka lat bez kompleksowej przejrzystości w odniesieniu do beneficjentów końcowych funduszy UE oraz brak kluczowej możliwości wykorzystania tych danych do wzmocnienia zabezpieczeń przed korupcją i nadużyciami finansowymi;
80. docenia przyjęcie zaktualizowanego planu działania 41 dotyczącego strategii Komisji w zakresie zwalczania nadużyć finansowych na 2019 r.; zauważa, że obejmuje on 44 działania podzielone na siedem tematów obejmujących w szczególności cyfryzację, współpracę, RRF, oszustwa celne oraz podnoszenie świadomości w kwestiach etycznych i związanych z kulturą zwalczania nadużyć finansowych;
81. zwraca uwagę, że Unijny program zwalczania nadużyć finansowych (UAFP) jest jedynym programem wydatkowania środków ukierunkowanym konkretnie na zwalczanie nadużyć finansowych naruszających interesy finansowe UE i że zapewnia on odpowiednie wsparcie organom wszystkich państw członkowskich stanowiących element zewnętrznego poziomu struktury zwalczania nadużyć finansowych w celu wzmocnienia walki z nadużyciami finansowymi; zwraca uwagę, że UAFP charakteryzuje się elastycznością niezbędną do dostosowania się do stale zmieniającego się krajobrazu zwalczania nadużyć finansowych i jest spójny z siedmioletnim okresem (2021-2027) obecnych WRF; zauważa, że do tej pory 55 % całkowitego wdrożenia UAFP przyczyniło się do transformacji cyfrowej;
82. apeluje do Komisji, aby wykorzystała sukces UAFP, i zachęca komisarza do spraw budżetu i zwalczania nadużyć finansowych do rozważenia UAFP jako modelu, który należy rozszerzyć w następnych WRF, zgodnie z zadaniem wskazanym w piśmie określającym zadania, polegającym na zapewnieniu wsparcia dla starań państw członkowskich na rzecz ochrony interesów finansowych Unii;
83. z zadowoleniem przyjmuje pierwszy wniosek o stowarzyszenie w ramach UAFP otrzymany w 2023 r. od państwa spoza UE, a mianowicie Ukrainy, z którą wynegocjowano układ o stowarzyszeniu obejmujący jej udział w programie, przyjęty w marcu 2024 r.;
84. wyraża zaniepokojenie faktem, że w swojej ostatniej ocenie śródokresowej programu Herkules III Komisja zidentyfikowała aspekty, które mogły osłabić skuteczność programu, w szczególności fakt, że administracje niektórych państw członkowskich nie dysponowały zasobami, aby sprostać wymogom administracyjnym programu;
85. zwraca uwagę na ponawiane przez Prokuraturę Europejską apele o wzmocnienie zdolności odpowiednich elementów struktury zwalczania nadużyć finansowych do wykrywania nadużyć finansowych i przypomina, że zgodnie ze strategią Komisji w zakresie zwalczania nadużyć finansowych należy skoncentrować się na analizie danych jako narzędziu wykrywania nadużyć finansowych; podkreśla w związku z tym znaczenie harmonizacji definicji w celu uzyskania porównywalnych danych w całej UE; zachęca Komisję do szerszego wykorzystania IMS jako narzędzia wspierającego analizę ryzyka przeprowadzaną przez audytorów podczas przygotowywania działań audytowych; zachęca OLAF do zwiększenia oferty szkoleniowej dla pracowników Komisji, w tym audytorów i odpowiednich podmiotów w obiegu przepływów finansowych;
86. jest świadomy, że zdecentralizowana struktura Prokuratury Europejskiej wiąże się z interakcją między prawem krajowym a prawem UE oraz między organami krajowymi a Prokuraturą Europejską; rozumie, że działalność Prokuratury Europejskiej opiera się na bezpośrednio stosowanych rozporządzeniach UE, ale wymaga również przyjęcia odpowiednich środków wykonawczych za pośrednictwem przepisów krajowych transponujących dyrektywę PIF i inne odpowiednie akty unijne; apeluje do Komisji o zapewnienie pełnej zgodności przepisów krajowych z rozporządzeniem w sprawie Prokuratury Europejskiej i dyrektywą PIF, wszczęcie postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego i zaproponowanie przeglądu tych aktów prawnych w celu zwiększenia skuteczności Prokuratury Europejskiej w wykonywaniu jej uprawnień;
87. przyjmuje do wiadomości wyniki oceny zgodności środków przyjętych przez państwa członkowskie w celu dostosowania ich systemów do rozporządzenia w sprawie EPPO 42 , które przedstawiono we wrześniu 2023 r.; wyraża ubolewanie, że wiele sytuacji jest nadal nieoptymalnych i wymaga podjęcia działań, ponieważ osłabiają one skuteczność ochrony interesów finansowych Unii za pomocą dochodzeń w sprawach karnych; odnosi się w szczególności do podziału kompetencji między krajowymi organami ścigania a EPPO; podkreśla również, że w rozporządzeniu w sprawie EPPO nałożono obowiązek zgłaszania ewentualnych spraw EPPO bezpośrednio i bez zbędnej zwłoki; wzywa Komisję do zweryfikowania i monitorowania przestrzegania przez państwa członkowskie rozporządzenia w sprawie EPPO oraz niezwłocznego zgłaszania bezpośrednio do niej podejrzeń nadużyć finansowych w obszarach objętych zakresem kompetencji EPPO;
88. wyraża zaniepokojenie faktem, że w wielu państwach członkowskich wyznaczony organ krajowy rozstrzygający spory między Prokuraturą Europejską a organami krajowymi w sprawie właściwości do prowadzenia postępowania nie jest "sądem" ani "trybunałem"; wzywa Komisję do zweryfikowania i monitorowania, czy państwa członkowskie w pełni przestrzegają art. 25 ust. 6 i art. 42 ust. 2 lit. c) rozporządzenia w sprawie EPPO, w których wymaga się zapewnienia możliwości odwołania się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) od decyzji organu krajowego w sprawie przyznania właściwości;
89. podkreśla, że obecna kontrola organów krajowych nad "niezbędnymi" zasobami i wyposażeniem delegowanych prokuratorów europejskich (EDP) oraz konieczność odwoływania się do przepisów organów krajowych dotyczących "odpowiednich ustaleń" w zakresie zabezpieczenia społecznego, emerytur i ubezpieczenia mogą ograniczać autonomię i niezależność działań Prokuratury Europejskiej; wzywa Komisję do zaproponowania odpowiednich rozwiązań w nadchodzącym przeglądzie rozporządzenia w sprawie EPPO;
90. zwraca uwagę, że transpozycja dyrektywy PIF różni się w poszczególnych państwach członkowskich, co w niektórych przypadkach wpływa na transgraniczne wykonywanie kompetencji Prokuratury Europejskiej; wzywa Komisję do zapewnienia właściwego wdrożenia dyrektywy PIF i zaproponowania jej przeglądu w oparciu o zebrane doświadczenia;
91. podkreśla, że art. 25 ust. 3 rozporządzenia w sprawie Prokuratury Europejskiej, który doprecyzowuje wykonywanie kompetencji Prokuratury Europejskiej w przypadku przestępstw niebędących przestępstwami naruszającymi interesy finansowe Unii nierozerwalnie związanych z przestępstwami naruszającymi interesy finansowe Unii, budzi wątpliwości prawne i praktyczne oraz wymaga dalszego usprawnienia w celu skutecznego wykorzystania ram prawnych Prokuratury Europejskiej; wzywa Komisję, aby zaproponowała odpowiednie rozwiązania w nadchodzącym przeglądzie rozporządzenia w sprawie EPPO w celu zwiększenia możliwości EPPO w zakresie prowadzenia dochodzeń w sprawach związanych z transgraniczną przestępczością zorganizowaną;
92. powtarza 43 , że EPPO odgrywa ważną rolę w ochronie praworządności i zwalczaniu korupcji w Unii, i zachęca Komisję do ścisłego monitorowania poziomu współpracy państw członkowskich z EPPO w sprawozdaniach dotyczących praworządności; z zadowoleniem przyjmuje przystąpienie Polski i Szwecji do EPPO; z aprobatą odnotowuje niedawne ogłoszenie przez Irlandię zamiaru uczestnictwa; wzywa rząd Węgier - ostatniego państwa członkowskiego, które jeszcze nie przystąpiło do EPPO mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych lub konstytucyjnych - do niezwłocznego przystąpienia do EPPO; przypomina, że szerokie poparcie społeczne dla przystąpienia Węgier znalazło wyraz w zebraniu 680 000 podpisów na rzecz przystąpienia do EPPO, co świadczy o silnym zapotrzebowaniu społecznym na wzmocnione zabezpieczenia prawne przed nadużyciami finansowymi i korupcją naruszającymi interesy finansowe Unii;
93. ponawia swój apel o rozpoczęcie wymiany poglądów na temat ewentualnego doprecyzowania kompetencji EPPO w ramach jej uprawnień określonych w Traktacie w odniesieniu do ochrony interesów finansowych Unii;
94. zwraca uwagę, że w 2023 r. zacieśniono współpracę między odpowiednimi podmiotami, a na koniec 2023 r. EPPO i Eurojust prowadziły współpracę w 26 toczących się sprawach; zauważa, że również w 2023 r. EPPO i Europol skutecznie współpracowały w różnych kwestiach operacyjnych, i ma świadomość, że współpraca ta niemal podwoiła się w 2023 r., a Europol zapewnił wsparcie w 47 sprawach na wniosek EPPO; wzywa Komisję, aby zwróciła się do EPPO i Eurojustu o określenie kryteriów skuteczności, na podstawie których prowadzą one działania;
95. z zadowoleniem przyjmuje starania OLAF-u i EPPO zmierzające do zacieśnienia współpracy; rozumie, że wymiana informacji prowadzona między tymi dwoma urzędami służy uniknięciu równoległych dochodzeń w tych samych sprawach oraz że w 2023 r. OLAF wszczął 22 dochodzenia uzupełniające, a EPPO zwróciła się o cztery dochodzenia wspierające; zdaje sobie sprawę, że synergia wynikająca ze stosowania dochodzeń uzupełniających (dawny art. 12 lit. f) rozporządzenia w sprawie OLAF) i dochodzeń prowadzonych w celu wsparcia (dawny art. 12 lit e) tego rozporządzenia) nie jest optymalna; wzywa Komisję, aby zajęła się przyczynami prawnymi i operacyjnymi tej sytuacji przy okazji przeglądu swoich przepisów;
96. wyraża zaniepokojenie brakiem analizy i dokładnych informacji na temat środków odzyskanych do budżetu Unii, które to analizy i informacje powinny iść w ślad za dochodzeniami OLAF-u i EPPO; zdaje sobie sprawę, że wpływ struktury zwalczania nadużyć finansowych na bezpieczeństwo obywateli i egzekwowanie praworządności w Unii wykracza poza samo ilościowe odzyskiwanie środków finansowych; podkreśla jednak, że wyniki działań podjętych w celu utworzenia struktury zwalczania nadużyć finansowych powinny być mierzalne i konkretne, przynajmniej w odniesieniu do aspektów budżetowych; podkreśla, że przy przydzielaniu zasobów i określaniu uprawnień należy ocenić i wziąć pod uwagę wpływ działań realizowanych w celu ochrony interesów finansowych Unii;
97. rozumie, że Komisja nie przekazała jeszcze danych na temat środków odzyskanych do budżetu Unii w następstwie działań EPPO zgłoszonych Komisji, zgodnie z art. 103 ust. 2 rozporządzenia w sprawie EPPO, oraz że kwestia ta została uwzględniona w piśmie określającym zadania komisarza ds. budżetu, zwalczania nadużyć finansowych i administracji publicznej; zauważa, że zamrożenie aktywów ma zasadnicze znaczenie dla zwalczania przestępczości mającej wpływ na budżet UE oraz że przekształcenie zamrożenia aktywów w faktyczną konfiskatę i odzyskiwanie środków wymaga pewnego czasu; podkreśla, że nie należy oczekiwać, aby skonfiskowana kwota domyślnie wróciła do budżetu Unii; zauważa, że zgodnie z art. 38 rozporządzenia w sprawie EPPO potencjalne przychody wynikające z zajęć i konfiskat prowadzonych przez EDP w państwach członkowskich powinny wpływać z powrotem do budżetu UE i mogłyby być rozliczane w budżecie UE jako przychody nieprzeznaczone na określony cel; wzywa Komisję do dokonania niezbędnych ustaleń z odpowiednimi organami krajowymi, aby umożliwić przekazanie tych kwot do budżetu UE;
98. zwraca uwagę, że dane dotyczące skutecznego odzyskiwania środków w następstwie zaleceń finansowych OLAF-u nie są publikowane w sprawozdaniu rocznym OLAF-u ani w żadnym innym oficjalnym sprawozdaniu Komisji; ubolewa, że udostępniane są jedynie dane zagregowane, które odnoszą się do 2 299 zaleceń finansowych wydanych przez OLAF w latach 2012-2023 na łączną kwotę około 9 mld EUR; zauważa, że analiza dostępnych danych wskazuje na znaczne możliwości poprawy; zauważa, że istnieje duża rozbieżność między kwotami zalecanymi do odzyskania przez OLAF, kwotą ustaloną jako możliwa do odzyskania przez służby Komisji i kwotą ostatecznie skutecznie odzyskaną; wyraża zaniepokojenie niskimi wskaźnikami odzyskiwania nieuzasadnionych wydatków (w przypadku działań realizowanych w trybie zarządzania dzielonego i pośredniego wskaźnik ten wynosi odpowiednio 34 % i 11 %, a w przypadku odzyskiwania środków w trybie zarządzania bezpośredniego tylko 22 %); wzywa Komisję do przekazywania odpowiednio szczegółowych danych na temat odzyskiwania oraz do przeprowadzenia oceny przyczyn luki w odzyskiwaniu; podkreśla, że OLAF i Komisja powinny uzgodnić i jednolicie stosować wspólne kryteria oceny, które zapewnią większą konwergencję i jasność, a tym samym poprawią wydajność i skuteczność oceny odzyskiwania środków finansowych. zaznacza, że odzyskiwanie środków w następstwie zalecenia OLAF-u i dochodzeń prowadzonych przez EPPO jest ważnym miernikiem skuteczności unijnej struktury zwalczania nadużyć finansowych, i wzywa do większej przejrzystości w tym zakresie;
Zewnętrzna warstwa struktury zwalczania nadużyć finansowych UE - najważniejsze działania na szczeblu krajowym w 2023 r.
99. rozumie, że ogólny poziom wdrożenia przez państwa członkowskie zaleceń Komisji wydanych w sprawozdaniu PIF za 2022 r. uznaje się za zadowalający; podkreśla jednak, że między państwami członkowskimi utrzymują się znaczne różnice; wyraża zaniepokojenie w szczególności z powodu przypadków nieodpowiedniego zgłaszania nieprawidłowości przez niektóre państwa członkowskie za pośrednictwem systemu zarządzania nieprawidłowościami; przypomina, że zgodnie z obowiązującymi przepisami zgłaszanie jest obowiązkowe, i zachęca OLAF do wzmocnienia działań w zakresie nadzoru i monitorowania w celu osiągnięcia jednolitej sprawozdawczości w całej Unii;
100. wzywa Komisję do monitorowania kompleksowości sprawozdawczości w systemie zarządzania nieprawidłowościami przez kraje korzystające z pomocy przedakcesyjnej i z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Sąsiedztwa i Negocjacji w sprawie Rozszerzenia mające na celu egzekwowanie od krajów kandydujących obowiązku regularnego zgłaszania nieprawidłowości w tym systemie;
101. zachęca państwa członkowskie do zgłaszania w systemie nieprawidłowości związanych z RRF, zgodnie z zaleceniami Trybunału; wzywa Komisję do ułatwienia państwom członkowskim takiego korzystania z systemu zarządzania nieprawidłowościami w drodze zapewnienia wsparcia w postaci szkoleń, seminariów i wymiany najlepszych praktyk;
102. z zadowoleniem przyjmuje udział Szwecji i Polski w EPPO, o którym zadecydowano w 2024 r., a także cel nowego rządu irlandzkiego, jakim jest przystąpienie do EPPO; nalega, aby państwa członkowskie, które jeszcze nie uczestniczą w EPPO, bezzwłocznie do EPPO przystąpiły, i wzywa Komisję do zachęcania do udziału w EPPO za pomocą pozytywnych środków;
103. przypomina, że nieskuteczna, nieterminowa współpraca lub brak współpracy państw członkowskich z EPPO i OLAF-em stanowią podstawę do podjęcia działań na mocy rozporządzenia w sprawie warunkowości; wzywa Komisję do należytego uwzględnienia wszystkich informacji przekazywanych przez EPPO i OLAF na temat sytuacji, w których państwa członkowskie nie wywiązują się ze swoich zobowiązań;
104. podkreśla, że krajowe strategie zwalczania nadużyć finansowych są najskuteczniejszym narzędziem koordynacji między poszczególnymi organami krajowymi, regionalnymi i sektorowymi oraz wieloma podmiotami lokalnymi, które stanowią szkielet organizacyjny cyklu zwalczania nadużyć finansowych; zauważa, że w 2023 r. 21 z 27 państw członkowskich powiadomiło o swojej strategii zwalczania nadużyć finansowych; odnotowuje, że spośród tych 21 państw członkowskich tylko 10 posiadało pełną krajową strategię zwalczania nadużyć finansowych 44 , podczas gdy 11 państw członkowskich wprowadziło jedynie bardziej sektorowe niż krajowe strategie zwalczania nadużyć finansowych; uznaje, że podejście przyjęte obecnie przez państwa członkowskie w ich strategiach zwalczania nadużyć finansowych jest bardzo zróżnicowane; ubolewa nad faktem, że sześć państw członkowskich nie posiada żadnej takiej strategii; wyraża głębokie ubolewanie z powodu tej wysoce niezadowalającej sytuacji, która zagraża integralności wydatków UE i podważa zaufanie obywateli do instytucji UE;
105. uważa, że państwa członkowskie skorzystałyby na okresowej ocenie swoich ram zwalczania nadużyć finansowych; wzywa Komisję do zachęcania państw członkowskich do przeprowadzania niezależnych lub wzajemnych ocen ich ram przeciwdziałania nadużyciom finansowym w celu zwiększenia spójności i zapewnienia wysokich standardów;
106. zachęca Komisję do przedstawienia możliwych do wyegzekwowania inicjatyw mających na celu wyjaśnienie relacji i rozważenie ustanowienia powiązania między przyjęciem przez państwa członkowskie krajowej strategii zwalczania nadużyć finansowych a poziomem wsparcia finansowego, jakie otrzymują;
107. zwraca się do Komisji o rozpoczęcie - w ramach przygotowań do zmiany rozporządzenia w sprawie OLAF-u - monitorowania sytuacji funkcjonujących w państwach członkowskich jednostek koordynujących zwalczanie nadużyć finansowych (AFCOS); zachęca Komisję do zaplanowania aktualizacji i przeprojektowania ich struktury, ról, obowiązków i uprawnień; wyraża ubolewanie z powodu nieoptymalnego poziomu zatrudnienia w większości jednostek AFCOS w państwach członkowskich; podkreśla potrzebę zapewnienia wystarczającego poziomu wiedzy fachowej wśród pracowników krajowych struktur koordynujących zwalczanie nadużyć finansowych; wzywa Komisję do zachęcania i wspierania państw członkowskich, aby priorytetowo traktowały te kwestie, także w kontekście cyklu europejskiego semestru;
108. zwraca uwagę na rolę, jaką władze publiczne odgrywają we wspieraniu kultury zerowej tolerancji dla nadużyć finansowych, i w szczególności podkreśla, że ważne jest zapobieganie nadużyciom finansowym, dzięki czemu można zapewnić, iż w ogóle nie będzie dochodziło do nadużyć finansowych, korupcji, konfliktów interesów i innych form niewłaściwego wykorzystania środków finansowych; przypomina, że prawidłowa transpozycja przyjętej 5 lipca 2017 r. dyrektywy PIF ma kluczowe znaczenie dla ochrony budżetu Unii, wdrożenia wszystkich strategii politycznych UE, na które wykorzystuje się środki UE, także w kontekście wdrażania RRF, oraz dla określenia zakresu postępowań przygotowawczych i ścigania przestępstw przez Prokuraturę Europejską, której kompetencje określono w odniesieniu do wdrożonej prawem krajowym dyrektywy PIF; oczekuje, że władze krajowe, w tym rządy, we wszystkich państwach członkowskich jednoznacznie potępią nadużycia finansowe, korupcję, konflikty interesów i wszelkie inne formy niewłaściwego wykorzystania środków publicznych, przyjmując proaktywne podejście do ochrony interesów finansowych Unii za pomocą skutecznych środków w obszarach takich jak ocena ryzyka, komunikacja i wymiana informacji oraz szkolenie personelu; wzywa Komisję, aby terminowo interweniowała przez wszczynanie postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w celu zapewnienia spójnej transpozycji dyrektywy PIF, a także skutecznego systemu odpowiedzialności osób prawnych i fizycznych oraz sankcji wobec nich;
109. powtarza, że sygnaliści odgrywają kluczową rolę w usprawnianiu wykrywania nadużyć finansowych, prowadzenia dochodzeń w ich sprawie i ścigania ich; rozumie, że do końca 2023 r. 24 państwa członkowskie przyjęły przepisy krajowe w celu transpozycji dyrektywy o ochronie sygnalistów i zadeklarowały ukończenie transpozycji; ubolewa jednak, że w marcu 2023 r., po przeanalizowaniu przyjętych środków krajowych, Komisja była zmuszona skierować do TSUE sprawy przeciwko sześciu państwom członkowskim w związku z brakiem transpozycji dyrektywy i brakiem powiadomienia o krajowych środkach transpozycji i zwrócić się do Trybunału o nałożenie sankcji finansowych; wyraża zaniepokojenie dalszymi postępowaniami w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego 45 toczącymi się przeciwko sześciu innym państwom członkowskim; wzywa Komisję do intensywniejszego monitorowania krajowych środków transpozycji oraz do przedstawiania Parlamentowi odpowiednich sprawozdań; podkreśla, że sam Parlament musi również pilnie zapewnić właściwą transpozycję dyrektywy, co potwierdzono w wyroku TSUE z 11 września 2024 r., w którym stwierdzono, że obecne ramy Parlamentu nie zapewniają zrównoważonej i skutecznej ochrony przed działaniami odwetowymi; wzywa Parlament, aby bezzwłocznie przyjął rzetelne zasady zgodnie z dyrektywą w celu ochrony swoich własnych sygnalistów;
110. zauważa, że do końca 2023 r. dział dochodzeniowy Europejskiego Banku Inwestycyjnego (IG/IN EBI) skierował 10 spraw do EPPO, a 17 do OLAF-u; zdaje sobie sprawę, że podmioty, które IG/IN EBI uznał za dopuszczające się niedozwolonych praktyk, mogą podlegać wykluczeniu, innymi słowy zostać uznane za niekwalifikujące się, przez ustalony okres, do otrzymywania zamówień i nawiązywania relacji z EBI; zauważa, że w 2023 r. te postępowania w sprawie wykluczenia doprowadziły do wykluczenia pięciu podmiotów gospodarczych na minimalny okres trzech lat, podczas gdy pięć innych przedsiębiorstw zawarło ugody warunkujące ich kwalifikowalność;
Wymiar zewnętrzny ochrony interesów finansowych UE
111. z zadowoleniem przyjmuje reakcję Komisji na swoje wezwanie do wzmożenia monitorowania i kontroli środków finansowych w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodoweji Rozwojowej- "Globalny wymiar Europy" przeznaczonych na pomoc dla państw spoza UE, a także za pośrednictwem wspólnego komunikatu z wysokim przedstawicielem Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa 46 ; docenia nieustające starania Komisji na rzecz włączenia środków antykorupcyjnych do instrumentów działań zewnętrznych UE; ponawia swoje zalecenie dotyczące zawieszenia wsparcia budżetowego i wycofania funduszy dla państw spoza UE, w tym krajów kandydujących, w których władze wyraźnie nie podejmują rzeczywistych działań przeciwko powszechnej korupcji, bez narażania na szwank wsparcia dla ludności cywilnej; podkreśla, że poszanowanie wartości Unii i zobowiązanie do ich wspierania jest podstawowym warunkiem dla wszystkich partnerów chcących przystąpić do Unii; przypomina, że przystąpienie do UE jest procesem opartym na osiągnięciach, w ramach którego każdy kraj kandydujący jest oceniany na podstawie własnych osiągnięć i spełnienia kryteriów kopenhaskich; uważa, że stosując zmienioną metodykę rozszerzenia, szczególny nacisk należy położyć na podstawowe reformy oraz że trzeba stosować sprawiedliwe i rygorystyczne warunki, a także odwracalność w przypadku niepowodzeń; uważa, że należy wykorzystać odpowiednie narzędzia w celu zapewnienia, aby kraje kandydujące skutecznie i trwale przestrzegały praworządności, zasad demokracji i praw podstawowych, zarówno przed przystąpieniem do Unii, jak i po przystąpieniu do niej;
112. zauważa, że w kontekście rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie Ukraina nadal będzie potrzebować znacznego wsparcia w obecnych i kolejnych WRF, a w perspektywie sprawiedliwego i trwałego porozumienia pokojowego Ukraina będzie potrzebować wsparcia na odbudowę powojenną, w tym na służby i reformy rządu centralnego;
113. uważa, że należy odpowiednio zmienić kształt trzech filarów Instrumentu na rzecz Ukrainy i że odbudowa powinna być dostosowana do wymogów przedakcesyjnych; podkreśla, że ważna są ścisła koordynacja i współpraca z mechanizmem koordynacji na rzecz Ukrainy ustanowionym przez grupę G-7; wzywa UE i wszystkie państwa członkowskie do zwiększenia wsparcia dla Ukrainy, a jednocześnie do wdrożenia odpowiednich działań w celu ochrony interesów finansowych UE poprzez zapobieganie nadużyciom finansowym, korupcji, konfliktom interesów i nieprawidłowościom w korzystaniu z funduszy unijnych oraz ich wykrywanie i korygowanie, w tym w drodze przeprowadzania dokładniejszych kontroli, aby zagwarantować odpowiednie monitorowanie i kontrolę unijnych środków finansowych wysyłanych do Ukrainy i krajów sąsiadujących oraz zapewnić, by środki te trafiały do osób najbardziej potrzebujących;
114. podkreśla, że bezprecedensowa wysokość wsparcia finansowego otrzymywanego przez Ukrainę od UE w ostatnich latach i udzielanego w niezwykle niekorzystnych warunkach, jakie narzuca trwająca wojna, oznacza przyjęcie odpowiednich środków w celu zapewnienia, by zasoby takie były wykorzystywane zgodnie z założeniami, szczególnie w przypadku, gdy mają one przynieść korzyści infrastrukturze i osobom w potrzebie;
115. docenia pracę wykonaną przez OLAF i EPPO w zakresie ochrony interesów finansowych Unii, polegającą na zorganizowaniu szkoleń mających zwiększyć zdolność i autonomię administracyjną, prowadzeniu dochodzeń w Ukrainie oraz uzgodnieniu porozumienia roboczego z Krajowym Biurem Antykorupcyjnym Ukrainy z myślą o ułatwieniu współpracy w dochodzeniach dotyczących przypadków korupcji; zwraca się do właściwych biur UE, aby nadal współpracowały z władzami ukraińskimi i wspierały je;
116. docenia w tym względzie postępy poczynione przez Ukrainę w realizacji reform związanych z niezależnością sądów, rozliczalnością, walką z korupcją i praniem pieniędzy pomimo trudnych warunków spowodowanych trwającą rosyjską wojną napastniczą; zachęca Ukrainę do kontynuowania reform, także w odniesieniu do wpływu, jaki oligarchowie wywierają na politykę;
117. z zadowoleniem przyjmuje zaostrzone sankcje przyjęte dotychczas przez UE wobec Rosji, które obejmują zakaz udziału obywateli i podmiotów rosyjskich w zamówieniach publicznych w UE oraz ograniczenie finansowania UE dla rosyjskich podmiotów publicznych lub kontrolowanych przez państwo; uznaje jednak, że - pomimo obowiązujących środków - osoby i podmioty objęte sankcjami wobec Rosji nadal mogą znaleźć sposoby na obejście sankcji, i w związku z tym wzywa UE i państwa członkowskie, aby utrzymały, wzmocniły i rozszerzyły zakres i skuteczność polityki sankcji wobec Rosji i Białorusi;
118. uznaje, że państwa członkowskie i ich odpowiednie właściwe organy są odpowiedzialne za skuteczne wdrażanie i egzekwowanie sankcji UE, a także za wykrywanie naruszeń i nakładanie odpowiednich kar; podkreśla rolę, jaką odgrywają organy celne, oraz znaczenie ich ścisłej współpracy we wzmacnianiu jednolitego egzekwowania sankcji; w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje Bałtycką Inicjatywę Celną;
119. podkreśla, że UE jest największym podmiotem udzielającym pomocy zewnętrznej uchodźcom palestyńskim; podkreśla, że z budżetu Unii należy nadal zapewniać wsparcie na rzecz budowania pokoju i stabilności w regionie Bliskiego Wschodu, a także na rzecz zwalczania terroryzmu, nawoływania do nienawiści, fundamentalizmu i dezinformacji oraz w celu propagowania praw człowieka, walki z bezkarnością i skuteczniejszego przestrzegania praworządności; podkreśla w związku z tym, że z budżetu UE nie można w żadnym wypadku wspierać działań sprzecznych z tymi celami; zwraca uwagę, że - w następstwie haniebnych ataków terrorystycznych przeprowadzonych przez Hamas 7 października 2023 r. i zarzutów o niewłaściwe wykorzystanie funduszy UE na potrzeby terroryzmu - Komisja przeprowadziła przegląd finansowania, dzięki któremu stwierdzono, że choć do tej pory nie znaleziono dowodów na to, iż pieniądze zostały przekierowane na niezamierzone cele (w tym wspieranie przebywających w więzieniu terrorystów), i odnotowano, że wprowadzone zabezpieczenia dobrze funkcjonują, zaapelowano jednak, by wprowadzone zostały pewne dodatkowe środki, które uznano za konieczne; przypomina, że należy uwolnić wszystkich zakładników przetrzymywanych przez Hamas; podkreśla, że należy dopilnować, aby fundusze UE były przydzielane i by zarządzano nimi skutecznie w celu osiągnięcia zamierzonych celów, nawet - w stosownych przypadkach - uciekając się do kontroli sprawowanej przez EPPO, OLAF i Europejski Trybunał Obrachunkowy; przypomina o utrzymującym się problemie niszczenia projektów finansowanych przez UE w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu Jordanu oraz wzywa w związku z powyższym do większej rozliczalności i lepszych zabezpieczeń;
120. podkreśla, że zawieszenie wsparcia budżetowego w państwach niebędących członkami UE, w tym w krajach kandydujących, jest odpowiednim środkiem w przypadku niepodjęcia realnych działań przeciwko powszechnej korupcji; oczekuje priorytetowego traktowania walki z korupcją w negocjacjach przedakcesyjnych przy jednoczesnym budowaniu zdolności przez ustanowienie wyspecjalizowanych organów antykorupcyjnych; zwraca się do Komisji o zapewnienie, również w przypadkach zawieszania finansowania, wsparcia dla ludności cywilnej, jeżeli to możliwe, za pośrednictwem alternatywnych kanałów;
121. podkreśla znaczenie współpracy z organizacjami międzynarodowymi w zwalczaniu nadużyć finansowych; ubolewa nad brakiem współpracy ze strony niektórych organizacji międzynarodowych w zapewnianiu Europejskiemu Trybunałowi Obrachunkowemu pełnego, nieograniczonego i terminowego dostępu do dokumentów niezbędnych do wykonywania jego zadań; zauważa, że Komisja usprawniła komunikację z organizacjami międzynarodowymi i wzywa Komisję do kontynuowania wysiłków mających na celu zapewnienie dostępu do wszystkich wymaganych dokumentów;
°
° °
122. zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.573 |
| Rodzaj: | rezolucja |
| Tytuł: | Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 6 maja 2025 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej - zwalczania nadużyć finansowych - sprawozdanie roczne za rok 2023 (2024/2083(INI)) |
| Data aktu: | 2025-05-06 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-24 |