(C/2026/42)
(Dz.U.UE C z dnia 16 stycznia 2026 r.)
Sprawozdawcy generalni: Tomas ARVIDSSON (SE/I) Giulia BARBUCCI (IT/II) Ariane RODERT (SE/III)
| Doradcy | Martin CARLSTEDT (z ramienia sprawozdawczyni, Grupa III) Antonio POLICA (z ramienia sprawozdawczyni, Grupa II) |
| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 6.6.2025 |
| Podstawa prawna | Art. 26 ust. 1 regulaminu wewnętrznego |
| Wniosek | JOIN(2025) 130 final, 26.3.2025 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2025 |
| Sesja plenarna nr | 599 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 155/1/2 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. Żyjemy w niepewnych czasach, charakteryzujących się coraz bardziej złożonymi i wzajemnie powiązanymi kryzysami w Europie i w jej otoczeniu. Obejmują one klęski żywiołowe, takie jak: aktywność sejsmiczna, pożary roślinności i powodzie, epidemie, poważne skutki zmiany klimatu spowodowanej przez człowieka, cyberataki i ataki hybrydowe, poważne problemy technologiczne, terroryzm i agresję zbrojną na pełną skalę. W tym kontekście gotowość i odporność społeczeństwa, w tym odporność gospodarcza i społeczna, mają większe znaczenie niż kiedykolwiek.
1.2. EKES podkreśla, że Unia Europejska opiera się na fundamentach pokoju, wolności, demokracji i poszanowania praw podstawowych. Inicjatywy muszą zatem służyć utrzymaniu sprawiedliwego i trwałego pokoju oraz zaradzeniu podstawowym przyczynom konfliktów przez zapewnienie solidarności, godności, równych szans, postępu społecznego i socjalnego oraz solidnej gospodarki. Ponadto wszystkie działania muszą być ściśle zgodne z prawem międzynarodowym, w tym z międzynarodowym prawem humanitarnym.
1.3. EKES z zadowoleniem przyjmuje europejską strategię na rzecz unii gotowości, służącą wzmocnieniu zdolności UE do zapobiegania katastrofom spowodowanym przez człowieka i klęskom żywiołowym oraz reagowania na nie na podstawie zintegrowanego podejścia uwzględniającego wszystkie zagrożenia oraz obejmującego całą administrację rządową i całe społeczeństwo. Pomaga to zebrać wszystkie właściwe zainteresowane strony na wszystkich szczeblach sprawowania rządów (lokalnym, regionalnym, krajowym i unijnym), obywateli, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, przedsiębiorstwa i partnerów społecznych, a także społeczności naukowe i akademickie. Gotowość jest długoterminowym zobowiązaniem obejmującym pokolenia, które powinno rozpoczynać się na poziomie przedszkolnym i szkolnym oraz angażować wszystkie grupy społeczne.
1.4. EKES podkreśla, że zorganizowane społeczeństwo obywatelskie jest kluczowym zasobem z punktu widzenia gotowości, ale jest obecnie zagrożone i doświadcza ograniczania swojej przestrzeni w kilku państwach członkowskich. Należy pilnie zająć się tą kwestią, aby zapewnić znaczący i owocny wkład i zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego. 1.5. EKES uważa, że to międzysektorowe, multidyscyplinarne i skoordynowane podejście ma kluczowe znaczenie dla lepszego przygotowania Unii Europejskiej. Uznając jednak, że po tym początkowym etapie nastąpi realizacja proponowanych działań dotyczących różnych kwestii i sektorów, EKES podkreśla, że konieczne jest trzymanie się harmonogramu i zaangażowanie odpowiednich zainteresowanych stron w cały proces. Uzupełnieniem strategii jest obszerny załącznik zawierający wykaz działań służących realizacji wizji przedstawionej w europejskiej strategii na rzecz unii gotowości. EKES będzie nadal śledzić różne inicjatywy. Komitet musi być w pełni zaangażowany w kolejne nowe struktury i inicjatywy.
1.6. EKES zauważa, że w komunikacie wzywa się państwa członkowskie do wdrożenia szerokiego zakresu działań, ale bez precyzowania, jakimi środkami lub jaką swobodą finansową państwa członkowskie będą dysponowały, by te działania wdrożyć. W związku z tym apeluje o przyjęcie całościowego podejścia do tej strategii, w tym z perspektywy finansowej, oraz do wyjaśnienia niepewności. Zapobieganie ekstremalnym klęskom żywiołowym i zagrożeniom spowodowanym przez człowieka, łagodzenie ich skutków i odbudowa po nich, a także przystosowanie się do zmiany klimatu muszą być finansowane ze strukturalnych długoterminowych mechanizmów finansowania, aby osiągnąć cele strategii.
1.7. Pokazuje to, jak ważne jest, aby w kolejnych wieloletnich ramach finansowych zapewniono wystarczające i długoterminowe finansowanie w celu zwiększenia gotowości. Nie powinno to jednak mieć negatywnego wpływu na inne kluczowe linie budżetowe UE, które zwiększają odporność społeczeństwa, takie jak: wspólna polityka rolna (WPR), polityka spójności i Fundusz Solidarności Unii Europejskiej. Kompleksowa ocena skutków ma ogromne znaczenie dla zapewnienia synergii działań w różnych obszarach polityki. Ponadto, jak pokazała pandemia, ochrona zatrudnienia w czasach niepewności i kryzysu będzie miała kluczowe znaczenie dla zapewnienia stabilności i spójności społecznej.
1.8. EKES popiera przejście na lepsze przewidywanie i większą proaktywność oraz na leżącą u ich podstaw zasadę gotowości na etapie projektowania. Należy jednak lepiej sprecyzować podział odpowiedzialności między podmiotami unijnymi, krajowymi i lokalnymi. Strategia musi zatem lepiej równoważyć krajowe różnice i punkty widzenia, poczynając od wspólnych definicji i wspólnego zrozumienia zagrożeń, w tym wspólnych pilnych zagrożeń bezpieczeństwa.
1.9. Ponadto szybka, konsekwentna i ukierunkowana solidarność UE ma kluczowe znaczenie dla szybkiej odbudowy społeczno-gospodarczej regionów dotkniętych kryzysami. W tym kontekście przewidywanie kryzysów oraz zapewnienie szybkiej odbudowy to dwa uzupełniające się i nierozłączne wymiary jednolitej, zintegrowanej strategii zarządzania ryzykiem. EKES podkreśla, że przy reagowaniu na kryzysy należy przyjąć zintegrowane podejście oraz że etap odbudowy powinien stanowić integralną część tej reakcji, ponieważ sytuacje nadzwyczajne w rzeczywiście kończą się dopiero wtedy, gdy ludzie i przedsiębiorstwa powracają do normalnego funkcjonowania. Ponadto, jeżeli tymczasowe czynniki kryzysowe staną się trwałe, mogą prowadzić do długoterminowego pogorszenia sytuacji gospodarczej, ubóstwa i wyludnienia, zwłaszcza na obszarach wiejskich.
1.10. Aby strategia odniosła sukces, wszyscy obywatele i zainteresowane strony muszą być w nią w pełni włączeni oraz poinformowani i upodmiotowieni. EKES popiera potrzebę 72-godzinnej samowystarczalności gospodarstw domowych, ale podkreśla, że poziomy gotowości różnią się ze względu na sytuację społecznoekonomiczną oraz inne podatności na zagrożenia, ponieważ kryzysy nie wpływają jednakowo na wszystkie grupy. Wymaga to dostosowanego do potrzeb wsparcia dla słabszych grup społecznych.
1.11. EKES popiera pogląd, że integralność i sprawne funkcjonowanie rynku wewnętrznego mają kluczowe znaczenie oraz że UE musi pozostać wzajemnie połączona, aby zapewnić skuteczną i trwałą solidarność oraz zwiększyć odporność społeczną i gospodarczą. W związku z tym przedsiębiorstwom należy zapewnić jasne i przewidywalne ramy prawne, aby zagwarantować uczciwą konkurencję na rynku wewnętrznym.
1.12. EKES podziela wyrażony w strategii pogląd, że należy poprawić interakcje między podmiotami cywilnymi i wojskowymi, oraz podkreśla, że należy to osiągnąć w sposób, który nie kwestionuje ich odpowiednich kompetencji i ról.
1.13. EKES popiera włączenie gotowości i odporności do partnerstw dwustronnych i instytucji wielostronnych oraz potrzebę zacieśnienia współpracy z partnerami o podobnych poglądach. Współpraca ta powinna również obejmować wsparcie na rzecz utrzymywania pokoju, budowania pokoju, zapobiegania konfliktom, stabilizacji i odbudowy po konflikcie, a także podejścia i działania mające na celu utrzymanie pokoju, wolności i stabilności.
2. Uwagi szczegółowe
2.1. Prognozowanie i przewidywanie
2.1.1. EKES uważa, że opracowanie kompleksowej ogólnounijnej oceny ryzyka i zagrożeń stanowi podstawę skutecznego zapobiegania ryzyku i jego ograniczania. Należy jednak uznać, że kryzysy są postrzegane w różny sposób na różnych obszarach i mogą znacznie się różnić w czasach pokoju i wojny. Istnieją również różnice pod względem zaangażowanych zainteresowanych stron, wymaganych metod operacyjnych i mających zastosowanie ram prawnych.
2.1.2. EKES podkreśla, że tablica wskaźników kryzysu angażująca decydentów jest ważna, zwłaszcza w przypadku transgranicznych sytuacji nadzwyczajnych i kryzysowych, ale zwraca uwagę, że role muszą pozostać wyraźnie oddzielone od ról w obszarach techniki i nauki.
2.1.3. EKES popiera propozycję wzmocnienia Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC). Systemy ochrony ludności w poszczególnych państwach członkowskich różnią się jednak znacznie pod względem finansowania, struktury, funkcji i przepisów, co uwypukla potrzebę zapewnienia rzeczywistej integracji i skutecznych mechanizmów interoperacyjności. W tym celu UE powinna zapewnić wsparcie finansowe państwom członkowskim, które dostosowują normy w celu poprawy interoperacyjności.
2.1.4. EKES popiera opracowanie unijnego katalogu na potrzeby szkoleń i platformy wymiany doświadczeń oraz podkreśla, że szkolenia są zasadniczym i obowiązkowym elementem skutecznej gotowości na wypadek zagrożeń i reagowania na nie. W unijnym katalogu należy dokładnie uwzględnić różne zagrożenia i potrzeby zgodnie z podejściem uwzględniającym wszystkie zagrożenia. W tym kontekście najlepsze praktyki opracowane przez zorganizowane społeczeństwo obywatelskie mogłyby stanowić cenny wkład oraz mogłyby być gromadzone i udostępniane na szczeblu UE.
2.1.5. EKES wyjdzie z inicjatywą mającą na celu zapewnienie gotowości Komitetu, w tym planowania ciągłości, wymiany informacji i szkoleń. Obejmie to również określenie najodpowiedniejszego organu EKES-u do bieżącego zarządzania kwestiami gotowości.
2.1.6. Ponadto EKES powinien zostać włączony jako równorzędny podmiot w opracowywanie i ustanawianie proponowanych struktur dla instytucji UE. W tym kontekście może on odegrać rolę we wdrażaniu i monitorowaniu strategii, ze szczególnym uwzględnieniem jej wpływu na społeczeństwo obywatelskie i wykorzystania przez ogół obywateli.
2.1.7. Ponadto EKES podkreśla, jak ważne jest wspieranie wolontariatu długoterminowego, i uznaje, że w odniesieniu do wolontariuszy spontanicznych i zorganizowanych potrzebne są różne podejścia. Społeczeństwo obywatelskie najlepiej nadaje się do szkolenia i organizowania wolontariuszy spontanicznych i może służyć niezbędną infrastrukturą do działań grupowych, zapewniając jednocześnie strukturę i koordynację.
2.2. Odporność niezbędnych funkcji społecznych
2.2.1. EKES popiera propozycję uwzględniania gotowości w politykach i działaniach UE w różnych obszarach na etapie projektowania, podkreślając, że wszelkie działania powinny chronić i wspierać podstawowe prawa i wartości, na których opiera się UE i jej demokracje. Solidna polityka gospodarcza, społeczna i fiskalna jest warunkiem wstępnym gotowości. Ponadto włączanie kwestii gotowości do głównego nurtu prawodawstwa unijnego i krajowego musi być zrównoważone ze stałym propagowaniem spójności społecznej i postępu społecznego oraz inwestowaniem w nie, co z kolei należy uznać za środki służące zapobieganiu potencjalnym konfliktom społecznym i ich rozwiązywaniu.
2.2.2. EKES zasadniczo popiera propozycję przyjęcia minimalnych wymogów dotyczących gotowości i podkreśla znaczenie ścisłego dialogu między Komisją Europejską a państwami członkowskimi, aby zarządzać potencjalnymi obciążeniami administracyjnymi oraz ambitnymi i realistycznymi harmonogramami wdrażania.
2.2.3. EKES podkreśla również znaczenie inwestycji w wysokiej jakości usługi publiczne, takie jak: straż pożarna, opieka zdrowotna i społeczna, szkoły i inne sektory, ponieważ ich sprawne funkcjonowanie ma zasadnicze znaczenie dla gotowości, odporności i zdolności reagowania w Europie. Ponadto należy wziąć pod uwagę Europejski filar praw socjalnych. Pracownicy w sektorach krytycznych muszą być przeszkoleni w zakresie warunków kryzysowych i priorytetowo traktować wysokie standardy w obszarach zdrowia i bezpieczeństwa, przy czym partnerzy społeczni powinni odgrywać aktywną rolę w szkoleniach, działaniach informacyjnych i popularyzacyjnych oraz kampaniach uświadamiających. W ramach szkolenia zawodowego należy nauczać nowych umiejętności na potrzeby pojawiających się wyzwań, a także zaktualizowanych protokołów bezpieczeństwa, aby budować zdolności do reagowania na nowo zmieniające się zagrożenia.
2.2.4. EKES popiera propozycję rozszerzenia kompetencji i zadań ustanowionych w Unijnym Mechanizmie Ochrony Ludności. W kontekście unii gotowości zasadnicze znaczenie ma połączenie szczebla lokalnego ze szczeblem krajowym i unijnym, przy jasnym zrozumieniu uzupełniających się ról i obowiązków. W krajowych systemach ochrony ludności należy wykorzystywać wiedzę na temat terytoriów lokalnych oraz uwzględniać ich szczególne zagrożenia i potrzeby.
2.2.5. EKES popiera inicjatywę Komisji Europejskiej dotyczącą uruchomienia unijnej strategii gromadzenia zapasów, który powinien opierać się na uznaniu - jak już podkreślono podczas pandemii i wojny w Ukrainie - że UE nie jest samowystarczalna w wielu kluczowych sektorach. Wskazuje to na konieczność podejścia dostosowanego do potrzeb. EKES zwraca uwagę na potrzebę dialogu z partnerami społecznymi i podmiotami w sektorze prywatnym, na przykład w celu zapewnienia sprawnie funkcjonujących i transgranicznych umów biznesowych oraz zagwarantowania uczciwej konkurencji.
2.2.6. EKES z zadowoleniem przyjmuje zapowiedziany przez Komisję Europejską plan w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, który ma wesprzeć państwa członkowskie w dostosowaniu się do ryzyka związanego z klimatem i przygotowaniu się na nie oraz we wzmacnianiu odporności Unii. Rezultaty i dobre praktyki misji UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu należy pilnie udostępnić i upowszechnić w całej UE. W tym kontekście EKES zwraca uwagę na konieczność skupienia się również na środkach gotowości na wypadek klęsk żywiołowych, takich jak trzęsienia ziemi i erupcje wulkaniczne, tak aby przyjąć całościowe podejście do gotowości.
2.2.7. EKES popiera podejście polegające na zapewnieniu stałego dostępu do krytycznych zasobów naturalnych, zwłaszcza wody. W tym kontekście należy poważnie rozważyć inicjatywę EKES-u dotyczącą Niebieskiego Ładu UE 1 , ponieważ przedstawiono w niej całościowe podejście do geopolitycznego, gospodarczego, społecznego i środowiskowego wymiaru gospodarki wodnej i wykorzystania wody. EKES podkreśla, że bezpieczeństwo wodne ma kluczowe znaczenie, ponieważ ponad 10 mln osób w UE nadal nie ma dostępu do bezpiecznej wody pitnej.
2.2.8. EKES podkreśla, jak ważne dla wszystkich zainteresowanych stron jest opracowywanie planów gotowości, w tym planowanie ciągłości działania. Jest to słaby punkt w szeregu sektorów w UE. Komisja Europejska i państwa członkowskie powinny zapewnić wytyczne, pomoc techniczną i szkolenia w tej dziedzinie.
2.3. Gotowość ludności
2.3.1. EKES uważa, że zaawansowane systemy wczesnego ostrzegania o wszelkiego rodzaju kryzysach i zagrożeniach są niezbędne, ponieważ szybko przekazane i dokładne informacje mają kluczowe znaczenie dla skutecznego działania. Ponadto zróżnicowany poziom wrażliwości informacji wymaga odpowiednich protokołów wymiany danych i dokładnych mechanizmów zarządzania. Aby strategia odniosła sukces, wszyscy obywatele i zainteresowane strony muszą być w nią w pełni włączeni oraz poinformowani i przeszkoleni w jej zakresie, dzięki czemu będą mogli ograniczyć swoje narażenie na ryzyko i reagować w sytuacji nadzwyczajnej. EKES podkreśla, że należy włączyć w główny nurt podejście do ryzyka polegające na uwzględnianiu go na tak niskim poziomie, jak to w praktyce możliwe.
2.3.2. EKES popiera propozycję zwiększenia świadomości obywateli na temat ryzyk i zagrożeń. Wprowadzenie Europejskiego Dnia Gotowości jest pozytywną inicjatywą. Musi on jednak stanowić część szerszej międzysektorowej, międzypokoleniowej i sprzyjającej włączeniu społecznemu strategii zwiększania gotowości wszystkich grup społecznych, w tym najsłabszych członków społeczeństwa, przy dopilnowaniu, aby nikt nie został pominięty.
2.3.3. EKES zwraca uwagę, że około jedna czwarta obywateli UE mieszka w regionach przygranicznych. Jako że skutki kryzysów mogą mieć charakter transnarodowy, ważne jest propagowanie oraz ustanowienie współpracy i koordynacji transgranicznej w ramach spójnego i wspólnego modelu informacji i szkoleń.
2.3.4. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie jest kluczowym zasobem dla gotowości, ale stoi ono w obliczu zagrożeń i kurczącej się przestrzeni w wielu państwach członkowskich. W tym kontekście EKES zwraca uwagę na niedawno przyjętą opinię w sprawie gotowości obywatelskiej i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego (SOC/812). EKES wzywa w niej państwa członkowskie na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym do zainicjowania dialogu obywatelskiego z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, aby wspólnie określić role, obowiązki i zasoby potrzebne jako środek gotowości w celu zapewnienia znaczącego zaangażowania w przypadku kryzysu. Kluczowe znaczenie ma włączenie społeczeństwa obywatelskiego na równi z innymi zainteresowanymi stronami w szkolenia oraz inicjatywy w zakresie koordynacji i komunikacji, podobnie jak pilne środki mające zwiększyć przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego.
2.3.5. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego różnią się pod względem wielkości i obecności na szczeblu lokalnym, krajowym i europejskim, a także pod względem swoich misji. W rezultacie niektóre mogą przyczyniać się do realizacji konkretnych zadań w zakresie gotowości, podczas gdy inne mogą wspierać wysiłki na rzecz odporności jako organizacje kulturalne, dostawcy usług społecznych bądź orędownicy grup lub praw. Ponadto społeczeństwo obywatelskie pełni funkcję pomostu między obywatelami a agencjami rządowymi - świadczy usługi i udziela pomocy humanitarnej oraz innych rodzajów wsparcia na miejscu, np. zapewnia pierwszą pomoc i pomaga w przeprowadzaniu ewakuacji. Ta uzupełniająca rola, którą mogą również odgrywać podmioty prywatne, jest kluczowa dla zapewnienia ciągłości kluczowych usług i niezbędnego wsparcia.
2.3.6. Pomimo swojej różnorodności organizacje te mają wspólne wartości, logikę i szczególne cechy, które są niezbędne do budowania zaufania i wspierania spójności społecznej. Jest to szczególnie istotne, biorąc pod uwagę, że strategia musi być dostosowana do szczególnych potrzeb i zagrożeń na różnych terytoriach i w różnych społecznościach oraz obejmować ukierunkowane działania na rzecz grup znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, aby zapewnić wszystkim odpowiednie wsparcie, informacje i szkolenia. EKES jest dobrze przygotowany do budowania świadomości oraz promowania i wspierania inicjatyw w zakresie gotowości wśród organizacji społeczeństwa obywatelskiego dzięki swoim kontaktom w państwach członkowskich i za pośrednictwem Grupy Łącznikowej.
2.3.7. EKES podkreśla, że komunikacja ze strony władz odgrywa kluczową rolę, w tym zwłaszcza prawidłowe informowanie obywateli. Musi ona być proaktywna, synergiczna, autorytatywna i zintegrowana, aby uniknąć paniki. W przeciwnym razie nie będzie traktowana poważnie. Partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego mogą odegrać ważną rolę, wykorzystując swoją zdolność docierania do różnych grup społecznych i angażowania ich. Ponadto sektor usług prywatnych, w tym MŚP, również odgrywa zasadniczą rolę w zarządzaniu kryzysowym.
2.3.8. EKES popiera cel dotyczący 72-godzinnej samowystarczalności gospodarstw domowych, ale podkreśla, że poziomy gotowości różnią się ze względu na sytuację społecznoekonomiczną oraz inne podatności na zagrożenia, ponieważ kryzysy nie wpływają jednakowo na wszystkie grupy. Należy to wziąć pod uwagę, zapewniając odpowiednie, dostosowane do potrzeb wsparcie dla słabszych grup społecznych. Kluczowe znaczenie ma zapewnienie ciągłości podstawowych usług publicznych i prywatnych, takich jak dostarczanie przystępnej cenowo, dostępnej i stabilnej energii, a także dostęp do usług finansowych. EKES podkreśla jednak, że samowystarczalność nie zwalnia państw członkowskich z obowiązku ochrony obywateli w każdych okolicznościach.
2.3.9. EKES uważa, że budowanie unii gotowości wymaga czasu i rozciąga się na wiele pokoleń. W związku z tym kampanie uświadamiające i szkolenia powinny rozpoczynać się na etapie przedszkolnym i szkolnym. Zaangażowanie młodzieży mogłoby być szczególnie skutecznym sposobem informowania rodziców i rodzin. Wymaga to położenia nacisku na edukację obywatelską, w której kluczowe znaczenie mają inicjatywy w zakresie kształcenia nieformalnego i pozaformalnego propagujące uczenie się przez całe życie. W tym względzie szczególnie wartościowi są partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego zajmujące się uczeniem przez całe życie i kształceniem pozaformalnym.
2.3.10. EKES podkreśla strategiczne znaczenie wysokiej jakości inkluzywnej edukacji i wykwalifikowanej siły roboczej jako podstaw konkurencyjności i odporności UE. Uważa też, że unia umiejętności odgrywa ważną rolę nie tylko w nauczaniu i aktualizowaniu kompetencji zawodowych, lecz także we wspieraniu pracowników, w tym osób młodych, w rozwijaniu umiejętności myślenia krytycznego, aby pomóc w zwalczaniu dezinformacji i w propagowaniu świadomego korzystania z internetu i mediów społecznościowych. Związki zawodowe mogą przyczynić się do osiągnięcia tego celu przez wspieranie nauczycieli i pracowników szkół oraz współpracę z nimi. Kampanie te można by wzmocnić i uzupełnić działaniami organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
2.3.11. EKES uważa, że program Erasmus+ jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych i udanych inicjatyw Unii Europejskiej. Ten program mobilności młodzieży, służący propagowaniu kształcenia, szkolenia, osób młodych i sportu, ma zasadnicze znaczenie dla kształtowania rzeczywistego poczucia obywatelstwa europejskiego. Może on obejmować aspekty gotowości, ale musi zachować swój pierwotny cel. Jeśli chodzi o Europejski Korpus Solidarności (EKS), realizuje on już wiele istotnych działań, które przynoszą ludności korzyści. Biorąc pod uwagę niewystarczające fundusze 2 i rosnące wyzwania, należy zwiększyć budżet EKS, pod warunkiem że nie zaszkodzi to jakości świadczonych obecnie usług społecznych ani nie zmniejszy ich ilości.
2.3.12. EKES uznaje potrzebę przyciągania talentów, aby zwiększyć gotowość UE, oraz podkreśla ważną rolę dialogu społecznego w osiąganiu celów określonych w tym względzie. Ponadto EKES uważa, że w perspektywie długoterminowej zasadnicze znaczenie ma podniesienie jakości i znaczenia edukacji na szczeblu krajowym, zwłaszcza wśród młodszych pokoleń, ze szczególnym uwzględnieniem nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki oraz innych sektorów krytycznych borykających się z niedoborem wykwalifikowanej siły roboczej. Jednocześnie sektory te, potencjalnie wspierane przez talenty z państw trzecich, muszą gwarantować tym pracownikom wszystkie podstawowe prawa pracownicze i socjalne.
2.4. Współpraca publiczno-prywatna
2.4.1. EKES zdecydowanie popiera ustanowienie publiczno-prywatnej grupy zadaniowej ds. gotowości, obejmującej partnerów społecznych i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie. Podobne międzysektorowe grupy zadaniowe powinny być powielane na szczeblu krajowym i lokalnym. EKES zwraca jednak uwagę, że należy unikać fragmentacji struktur zarządzania, a wszystkie nowo utworzone struktury powinny mieć jasny mandat. EKES uważa, że należy opracować protokoły publiczno-prywatne na wypadek sytuacji nadzwyczajnych, aby zapewnić szybką dostępność podstawowych materiałów, towarów i usług oraz zabezpieczyć linie produkcyjne o krytycznym znaczeniu.
2.4.2. W celu szybszego, skuteczniejszego i bardziej precyzyjnego udostępniania zasobów przedsiębiorstw w sytuacji kryzysowej ważne jest, aby sektor publiczny i prywatny przygotowywały i ustalały przydział środków przede wszystkim w drodze umów zgodnych z przepisami i dyrektywami. Przepisy te muszą być jednak ściśle stosowane w skrajnych okolicznościach i nie mogą podważać obowiązków w zakresie identyfikowalności i przejrzystości zarówno dla podmiotów publicznych, jak i prywatnych, ani nadzoru ze strony właściwych organów nadzorczych. Aby kwalifikować się do finansowania publicznego, przedsiębiorstwa muszą przestrzegać obowiązujących przepisów, aby chronić prawa pracowników w każdych okolicznościach.
2.4.3. EKES podkreśla, że miliony pracowników UE są zatrudnione w sektorach o znaczeniu krytycznym, które znajdują się na pierwszej linii w momencie pojawienia się kryzysu. Wielu jednak nadal boryka się z niepewnością zatrudnienia i niskimi płacami. Poprzednie kryzysy pokazały, że inwestycje w odpowiednie wynagrodzenia oraz dobre warunki pracy i życia tych pracowników mają zasadnicze znaczenie dla odporności społeczeństwa podczas kryzysów. EKES zwraca uwagę, że podczas pandemii mechanizm SURE służył jako narzędzie dla pracowników i przedsiębiorstw w czasach kryzysu i należy go uznać za część szerszych ram gotowości, jako środek tymczasowy. EKES popiera stwierdzenie Komisji Europejskiej, że kluczowe znaczenie ma zapewnienie integralności i sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego. W czasie pandemii COVID-19 osoby fizyczne i przedsiębiorstwa ucierpiały z powodu negatywnych skutków nieskoordynowanych środków krajowych. UE musi pozostać wzajemnie połączona, aby zapewnić skuteczną i trwałą solidarność oraz zwiększyć odporność społeczną i gospodarczą. Jednocześnie konieczne jest zapewnienie przedsiębiorstwom jasnych i przewidywalnych ram prawnych, w których będą działać, w celu zagwarantowania uczciwej konkurencji na rynku wewnętrznym we wszystkich okolicznościach. Zmniejszenie barier administracyjnych i zapewnienie norm interopera- cyjności, zarówno we wszystkich państwach członkowskich UE, jak i z partnerami, wzmocniłoby współpracę przemysłową i umożliwiłoby skuteczniejsze wspólne inicjatywy w zakresie gotowości.
2.4.4. EKES podkreśla potencjalną lukę w ochronie ubezpieczeniowej w odniesieniu do katastrof spowodowanych zmianą klimatu i innych klęsk żywiołowych, pandemii, poważnych cyberincydentów i istotnych awarii technicznych. Będzie ona miała znaczący wpływ, zwłaszcza w niektórych obszarach w pewnych okresach. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja Europejska przeprowadza w tym kontekście przegląd konkretnych propozycji Europejskiego Banku Centralnego oraz Europejskiego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych. Wyjątkowy charakter takich zdarzeń nie zwalnia jednak rządów krajowych z odpowiedzialności za inwestowanie w zapobieganie, zapewnianie skutecznego zarządzania kryzysowego i wspieranie wysiłków na rzecz odbudowy.
2.4.5. Trzeba poprawić i zabezpieczyć zdolność środowiska biznesu do przystosowania się w sytuacji kryzysu, wykorzystując doświadczenia z okresu pandemii. UE i państwa członkowskie powinny zapewnić wsparcie finansowe i inne, aby wspomagać współpracę między wszystkimi zainteresowanymi stronami zaangażowanymi w badania naukowe i innowacje - zwłaszcza na szczeblu transgranicznym - ze szczególnym naciskiem na wzmocnienie synergii między instytucjami publicznymi, przedsiębiorstwami, uczelniami i społeczeństwem obywatelskim (tzw. poczwórna helisa).
2.4.6. Poziom gminny ma szczególne znaczenie w sytuacjach kryzysowych. Bieżące problemy należy przede wszystkim rozwiązywać na miejscu. W związku z tym niezbędne jest współtworzenie. Gminy muszą ściśle współpracować z lokalnymi przedsiębiorstwami i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Trzeba wiedzieć, jakie zasoby społeczeństwa obywatelskiego są dostępne na poziomie lokalnym, oraz dysponować sieciami, które można szybko uruchomić w sytuacjach nadzwyczajnych.
2.5. Współpraca cywilnowojskowa
2.5.1. EKES popiera cel, jakim jest poprawa interakcji między podmiotami cywilnymi i wojskowymi, oraz podkreśla, że należy to osiągnąć w sposób, który nie kwestionuje ich odpowiednich kompetencji i ról.
2.5.2. EKES podkreśla, że inwestycje w infrastrukturę o potencjalnie podwójnym zastosowaniu muszą być rozwijane i realizowane w taki sposób, aby były równie korzystne i efektywne dla celów cywilnych i wojskowych. Należy odpowiednio przeanalizować standardy Komisji Europejskiej dotyczące produktów podwójnego zastosowania, biorąc pod uwagę zarówno wymogi cywilne, jak i wojskowe oraz wszystkie zainteresowane strony, w tym partnerów społecznych i przedsiębiorstwa.
2.5.3. EKES podkreśla potrzebę doprecyzowania ról, obowiązków i priorytetów oraz ograniczenia podatności na zagrożenia między agencjami publicznymi i podwykonawcami prywatnymi w odniesieniu do niezbędnych funkcji społecznych. W tym kontekście niezbędne jest zapewnienie przejrzystych ram prawnych, pełne poszanowanie praw socjalnych oraz zaangażowanie partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego w procesy decyzyjne. Niektóre państwa członkowskie uruchamiają lub aktualizują istniejące systemy w oparciu o planowany i przygotowany dobrowolny udział lub pobór do służby cywilnej w celu wspierania niezbędnych funkcji społecznych; jest to środek gotowości, który można by poddać przeglądowi w tym kontekście. Ponadto należy uwzględnić zasoby ochotniczych organizacji obrony i ogółu organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
2.5.4. EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę dotyczącą organizowania regularnych ogólnounijnych kompleksowych i międzysektorowych ćwiczeń w zakresie gotowości. Podkreśla, jak ważne jest włączenie odpowiednich organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych do wspólnych ćwiczeń z innymi zainteresowanymi stronami, by wykorzystywać kompetencje poszczególnych zainteresowanych stron.
2.5.5. EKES z zadowoleniem przyjmuje większy nacisk UE i odpowiednich zainteresowanych stron na powstające technologie, takie jak sztuczna inteligencja, kwantowe technologie obliczeniowe i infrastruktura chmury obliczeniowej, które mają kluczowe znaczenie dla cyberbezpieczeństwa i cyberodporności. Konieczne są dalsze wysiłki, aby zapewnić przystępny cenowo dostęp do najnowocześniejszych technologii poprzez inwestycje strategiczne i partnerstwa publiczno- prywatne.
2.6. Reagowanie kryzysowe
2.6.1. Obecne głównymi unijnymi narzędziami ochrony ludności są Unijny Mechanizm Ochrony Ludności (UMOL), Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC) i rescEU. EKES sporządził kilka opinii w sprawie tych mechanizmów 3 wraz z sugerowanymi ulepszeniami. EKES popiera potrzebę przeglądu tych inicjatyw i wykorzystania ich jako centralnej części unijnej strategii na rzecz unii gotowości.
2.6.2. EKES popiera propozycję utworzenia unijnego centrum koordynacji kryzysowej, przy pełnym poszanowaniu zasady pomocniczości oraz w taki sposób, aby unikać nakładania się działań organów krajowych i wspierać solidne kanały komunikacji ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, w tym ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim.
2.6.3. EKES popiera propozycję wzmocnienia rescEU, który odgrywa kluczową rolę w rewitalizacji obszarów dotkniętych katastrofami i w pomaganiu im w odbudowie. W szczególności EKES popiera rozszerzenie mandatu rescEU, co zamierza uczynić Komisja Europejska. Ponadto uważa, że obecne środki finansowe są w dużej mierze niewystarczające, biorąc pod uwagę rosnącą częstotliwość występowania takich zdarzeń oraz ich skutki społecznoekonomiczne.
2.6.4. W przypadku ekstremalnego kryzysu lub - w najgorszym scenariuszu - konfliktu zbrojnego kluczowe znaczenie mają szybkie, zdecydowane i innowacyjne działania. Wymaga to od społeczeństwa wykazania się pewnym stopniem akceptacji ryzyka. Zarządzanie sytuacjami w szybkim tempie, w ekstremalnych warunkach, może prowadzić do pewnych niedociągnięć i błędnych ocen sytuacji pomimo dokładnego planowania i przygotowania. Prawa podstawowe, w tym międzynarodowe prawo humanitarne, muszą być jednak przestrzegane w każdych okolicznościach. Należy doprecyzować wspólne rozumienie i mandaty w czasach pokoju i stabilności, aby zapobiec ryzyku paraliżu w sytuacjach kryzysowych.
2.7. Odporność dzięki partnerstwom zewnętrznym
2.7.1. EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję włączenia krajów kandydujących do UE i państw EOG do planu współpracy w zakresie gotowości i reagowania. Proces ten powinien być częścią ogólnego procesu integracji. EKES podkreśla, że biorąc pod uwagę obecne wyzwania, priorytetem jest zacieśnienie współpracy transgranicznej w zakresie pomocy humanitarnej. W każdym razie realizacja strategii nie może zagrażać pełnemu poszanowaniu i egzekwowaniu kluczowych przepisów UE. Istotne jest również, aby partnerzy społeczni i zorganizowane społeczeństwo obywatelskie w tych krajach byli w znaczący sposób zaangażowani w ten proces.
2.7.2. EKES popiera włączenie gotowości i odporności do partnerstw dwustronnych i instytucji wielostronnych. Podejście wielostronne ma szczególne znaczenie, zwłaszcza w drodze współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych zapewniającą pomoc rozwojową i humanitarną, aby aktywnie stawiać czoło wyzwaniom związanym z gotowością i odpornością. Współpraca ta powinna również obejmować wsparcie na rzecz utrzymywania i budowania pokoju, zapobiegania konfliktom, stabilizacji i odbudowy po konflikcie, a także wszelkie podejścia i działania mające na celu utrzymanie pokoju, wolności i stabilności.
2.7.3. EKES podkreśla, że aby zmniejszyć podatność na zagrożenia i zapewnić otwartą strategiczną autonomię, należy zacieśnić współpracę z partnerami o podobnych poglądach, propagować ambitną strategię handlową i dywersyfikować łańcuchy dostaw podstawowych towarów i usług, a także wywóz i przywóz.
Bruksela, dnia 18 września 2025 r.
Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.
12.01.2026
W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.
12.01.2026
Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.
09.01.2026
Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.
08.01.2026
Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.
08.01.2026
Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.
08.01.2026| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.42 |
| Rodzaj: | Opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Strategia na rzecz unii gotowości (JOIN(2025) 130 final) |
| Data aktu: | 16/01/2026 |
| Data ogłoszenia: | 16/01/2026 |