(C/2026/37)
(Dz.U.UE C z dnia 16 stycznia 2026 r.)
Sprawozdawca: Teppo SAKKINEN
| Procedura ustawodawcza | EU Law Tracker |
| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 7.7.2025 Rada, 15.7.2025 |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Dokumenty Komisji Europejskiej | COM(2025) 524 final |
| Odpowiednie cele zrównoważonego rozwoju | Cel 13 - Działania w dziedzinie klimatu |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 8.9.2025 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2025 |
| Sesja plenarna nr | 599 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 169/4/3 |
1. ZALECENIA
1.1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny z zadowoleniem przyjmuje planowaną zmianę prawa o klimacie, w której proponuje się wiążący cel klimatyczny na 2040 r. polegający na redukcji emisji netto gazów cieplarnianych o 90 % w porównaniu z 1990 r. EKES potwierdza swoje poparcie dla celu klimatycznego zakładającego redukcję emisji netto o 90 % do 2040 r., ponieważ jest to zgodne z naukowymi ustaleniami dotyczącymi sprawiedliwego udziału Europy w wysiłkach na rzecz osiągnięcia celu 1,5 °C 1 . Jako że Europa jest najszybciej ocieplającym się kontynentem, zdecydowane globalne działania w dziedzinie klimatu leżą w jej interesie.
1.2. Komitet popiera podejście przyjęte przez Komisję polegające na uwzględnieniu wytycznych dotyczących wspomagających strategii politycznych w art. 1 zmiany prawa o klimacie, ponieważ jest to zgodne z wcześniejszym apelem EKES-u o wspomagające strategie polityczne zapewniające konkurencyjność europejskiego przemysłu i sprawiedliwą transformację oraz o racjonalne pod względem kosztów wykorzystanie wszystkich technologii bezemisyjnych i niskoemisyjnych jako jedynego sposobu osiągnięcia ambitnego celu redukcji emisji o 90 %.
1.3. Aby zmaksymalizować siłę oddziaływania dyplomatycznego Europy przed COP30 i uniknąć dalszej utraty wiarygodności, EKES wzywa Radę i Parlament, by uzgodniły - najpóźniej do września - cel klimatyczny na 2040 r. oraz - najpóźniej do początku października - towarzyszący mu ustalony na poziomie krajowym wkład. Harmonogram ten umożliwiłby UE nawiązanie znaczącej współpracy z jej partnerami międzynarodowymi i innymi dużymi emitentami oraz kształtowanie światowych ambicji z pozycji lidera.
1.4. EKES uważa, że ograniczenie emisji w UE powinno być głównym priorytetem działań w dziedzinie klimatu i odzwierciedlać jak najwyższy poziom ambicji. Komitet uznaje, że międzynarodowe jednostki emisji mogłyby zapewnić elastyczność niezbędną do osiągnięcia celu na 2040 r. Ich wykorzystanie powinno być ściśle uzależnione od wysokiej uczciwej jakości jednostek emisji i opierać się na prawie UE i mechanizmie przydzielania jednostek uprawnień do emisji określonym w porozumieniu paryskim, aby uwzględnić uzasadnione obawy dotyczące uczciwości i uniknąć sytuacji, w której międzynarodowe jednostki emisji zastępują krajowe działania w dziedzinie klimatu, oraz nie doprowadzić do szkód społecznych lub środowiskowych. Jednostki emisji powinny być również zgodne z innymi zewnętrznymi i krajowymi strategiami politycznymi UE. EKES zaleca utworzenie ogólnounijnego podmiotu odpowiedzialnego za pozyskiwanie, monitorowanie i zapewnianie jakości jednostek emisji. Międzynarodowe jednostki emisji powinny być wyłączone z wykorzystywania do celów zgodności z ETS.
1.5. EKES zauważa, że przyszłe rozszerzenie UE prawdopodobnie przypadnie w ramach czasowych celu na 2040 r. Komitet wzywa Komisję do wyjaśnienia wpływu rozszerzenia na cel klimatyczny na 2040 r., w tym sposobu obliczania roku odniesienia 1990 i celu 90 % w przypadku powiększenia UE. EKES wzywa również Komisję do zwiększenia wsparcia udzielanego krajom kandydującym, aby mogły z wyprzedzeniem dostosować się do unijnej polityki klimatyczno- energetycznej.
1.6. Komitet proponuje priorytetowe traktowanie międzynarodowych jednostek emisji generowanych w krajach kandydujących do UE. Kraje te prawdopodobnie staną się w przyszłości państwami członkowskimi, dlatego projekty te mogą przyczynić się bezpośrednio do osiągnięcia unijnych celów klimatycznych. Aby uwzględnić ten potencjał i harmonogram rozszerzenia, EKES proponuje, aby począwszy od 2031 r. umożliwić zaliczanie międzynarodowych jednostek emisji z krajów kandydujących na poczet celu na 2040 r.
1.7. Aby wesprzeć tworzenie ram polityki na 2040 r., Komitet zwraca się do Komisji o przedstawienie podsumowującej oceny skutków skupiającej się na celu 90 %, w tym na skutkach wykorzystywania międzynarodowych jednostek emisji.
1.8. Aby wytyczyć drogę do osiągnięcia celów klimatycznych, która wzmacnia konkurencyjność Europy i zapewnia wysokiej jakości miejsca pracy, EKES zaleca uwzględnienie w zmianie prawa o klimacie eksportu czystych technologii i ustanowienie tablicy wyników dla czystego przemysłu, dzięki której można będzie śledzić wzrost zatrudnienia, innowacji i eksportu w sektorach technologii neutralnych emisyjnie, aby ukierunkować unijne kontrole konkurencyjności i nadać priorytet ścieżkom dekarbonizacji zorientowanym na wywóz.
1.9. Ponieważ europejski sektor rolno-spożywczy jest szczególnie dotknięty zmianą klimatu, a jednocześnie boryka się z globalną konkurencją związaną z niższymi normami środowiskowymi, EKES proponuje, by do zmiany prawa o klimacie włączyć także bezpieczeństwo żywnościowe wśród elementów, które należy uwzględnić w późniejszych wnioskach ustawodawczych. EKES podkreśla, że rolnicy i właściciele lasów jako strażnicy lądowych pochłaniaczy dwutlenku węgla mają do odegrania wyjątkową rolę. Zrównoważone praktyki w rolnictwie przyczyniają się do ograniczenia emisji i wzmocnienia odporności, a jednocześnie promują ochronę zasobów naturalnych, różnorodności biologicznej i zdrowych ekosystemów oraz wywierają pozytywny wpływ zarówno na produkcję, jak i na jakość życia społeczności wiejskich.
1.10. EKES podkreśla, że aby zapewnić poparcie społeczne dla europejskiej polityki klimatycznej i zaangażować wszystkie warstwy społeczeństwa, istotne jest nawiązanie szerokiego dialogu z zainteresowanymi stronami, w tym z wszystkimi odpowiednimi sektorami, partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim z myślą o określeniu celów na okres po 2030 r. i niezbędnych strategii politycznych. W zmianie prawa o klimacie należy uwzględnić w szczególności przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu.
1.11. Uznając pilną potrzebę wzmocnienia europejskiej obronności i bezpieczeństwa, Komitet zachęca Komisję do określenia i promowania rozwiązań technologicznych podwójnego zastosowania, które służą celom obronnym i klimatycznym, w tym czystej energii dla infrastruktury krytycznej, zdecentralizowanej czystej energii na potrzeby logistyki wojskowej oraz niskoemisyjnych materiałów do produkcji sprzętu i budownictwa. Synergie te powinny zostać uwzględnione zarówno w strategiach klimatycznych, jak i przemysłowych.
2. WYJAŚNIENIA
2.1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny był pierwszym organem europejskim, który w 2024 r. ustosunkował się do celu klimatycznego na 2040 r. EKES potwierdza stanowisko zajęte w opinii NAT/931 2 , w tym swoje poparcie dla celu klimatycznego na poziomie 90 % do 2040 r. Zgodnie z opinią Europejskiego Naukowego Komitetu Doradczego ds. Zmiany Klimatu (ESABCC) dążenie do osiągnięcia redukcji emisji krajowych netto o 90-95 % do 2040 r. "wprowadza UE na realną i wiarygodną drogę wiodącą do neutralności klimatycznej" 3 .
2.2. Podobnie jak w opinii NAT/931 Komitet podkreśla, że cel ten jest ambitny i można go osiągnąć jedynie poprzez wdrożenie wspomagających strategii politycznych zapewniających konkurencyjność europejskiego przemysłu i sprawiedliwą transformację, a także poprzez wykorzystanie wszystkich technologii bezemisyjnych i niskoemisyjnych w sposób racjonalny pod względem kosztów. Ponadto zawirowania geopolityczne w ubiegłym roku zwiększyły potrzebę wzmocnienia obrony i bezpieczeństwa Europy, a stopniowe wyeliminowanie zależności od importu paliw kopalnych ma tu istotne znaczenie.
2.3. Ambitny cel na 2040 r. bazuje na osiągnięciu redukcji emisji netto o co najmniej 55 % do 2030 r. EKES z zadowoleniem przyjmuje niedawną ocenę Komisji Europejskiej 4 , zgodnie z którą państwa członkowskie niemal zniwelowały różnice w osiąganiu celów w dziedzinie energii i klimatu na 2030 r. zawartych w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu. Komitet apeluje o dalsze skupienie się na wdrażaniu przepisów pakietu "Gotowi na 55" oraz wspieraniu europejskich przedsiębiorstw i gospodarstw domowych w dostosowywaniu się do nowego otoczenia regulacyjnego.
2.4. W komunikacie z 2024 r. Komisja przedstawiła oceny skutków dotyczące celu klimatycznego na 2040 r. Proponowany cel 90 % mieści się w dwóch opcjonalnych przedziałach uwzględnionych w ocenie: 85-90 % i 90-95 %. Aby wesprzeć tworzenie ram polityki na 2040 r., Komitet zwraca się do Komisji o przedstawienie podsumowującej oceny skutków skupiającej się na celu 90 %, w tym na skutkach wykorzystania międzynarodowych jednostek emisji.
2.5. W opinii NAT/931 EKES przedstawił szersze obawy i propozycje polityczne dotyczące celu klimatycznego na 2040 r. W obecnej opinii skupi się na proponowanej zmianie prawa o klimacie i dodatkowych rozważaniach, które pojawiły się od czasu przyjęcia poprzedniej opinii.
Cel na 2040 r. i globalna polityka klimatyczna
2.6. Na sesji plenarnej w lipcu 2025 r. EKES podkreślił związek między klimatem, pokojem i bezpieczeństwem, wzywając UE do zajęcia pozycji wiarygodnego i odpornego lidera w globalnej dyplomacji klimatycznej (REX/599). UE odpowiada za zaledwie 6 % światowych emisji, dlatego łagodzenie zmiany klimatu do 1,5 °C wymaga współpracy z innymi dużymi emitentami, a także podjęcia zdecydowanych działań krajowych w dziedzinie klimatu.
2.7. Cel na 2040 r. stanowi podstawę nowego ustalonego na poziomie krajowym wkładu UE, który powinien zostać przedłożony najpóźniej we wrześniu przed COP30 w Brazylii. EKES wzywa Radę i Parlament do szybkiego przyjęcia celu na 2040 r. i powiązanego z nim ustalonego na poziomie krajowym wkładu, w tym orientacyjnego celu na 2035 r. Fakt, że UE nie przedstawiła jeszcze ustalonego na poziomie krajowym wkładu zaszkodził już pozycji Europy w światowych negocjacjach w sprawie klimatu i zmniejszył jej zdolność do wywierania nacisku na inne duże gospodarki, aby przyjęły ambitne wkłady ustalone na poziomie krajowym.
2.8. Globalna dyplomacja klimatyczna staje się coraz trudniejsza, zwłaszcza w związku z ponownym wycofaniem się Stanów Zjednoczonych z porozumienia paryskiego. Odnotowano jednak również pozytywne zmiany. EKES zwraca szczególną uwagę na przełomowe porozumienie Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) w sprawie przepisów o zerowych emisjach netto dla światowej żeglugi, które skutecznie tworzy pierwszą w historii globalną opłatę emisyjną 5 .
2.9. Chiny są największym na świecie emitentem, a ich skumulowane historyczne emisje przekroczyły emisje UE w 2023 r. 6 Emisje Chin mogą jednak osiągnąć najwyższy poziom w 2025 r. ze względu na znaczne wykorzystanie czystej energii 7 . Może to również być zapowiedzią osiągnięcia szczytowego poziomu światowych emisji w latach 20. XXI wieku, zgodnie z prognozami Międzynarodowej Agencji Energetycznej z 2023 r. 8 Nowe czynniki wpływające na zużycie energii, takie jak ośrodki przetwarzania danych i sztuczna inteligencja, mogą jednak również hamować przebieg tych zmian, jeżeli będą oparte na produkcji energii z paliw kopalnych. Chiny planują przedstawienie ogólnogospodarczego ustalonego na poziomie krajowym wkładu obejmującego wszystkie gazy cieplarniane.
2.10. Chociaż Chiny są konkurentem gospodarczym i systemowym rywalem UE, są one niezbędnym partnerem do współpracy w zakresie łagodzenia zmiany klimatu. UE i Chiny mogłyby działać jako "podwójna siła napędowa" 9 międzynarodowego zarządzania klimatem i dekarbonizacji, zastępując współpracę między USA a Chinami w dziedzinie klimatu, która miała kluczowe znaczenie dla zawarcia porozumienia paryskiego. Jednocześnie zmniejszenie ryzyka związanego z nadmierną zależnością od Chin w zakresie technologii, komponentów i surowców krytycznych pozostaje strategicznym priorytetem dla Europy. UE powinna wykorzystać ustanowienie wymagającego celu klimatycznego na 2040 r. jako środek nacisku, aby skłonić Chiny do przyjęcia porównywalnie ambitnego celu.
2.11. Ewentualne wykorzystanie art. 6 porozumienia paryskiego jako ograniczonego elementu celu klimatycznego UE na 2040 r. mogłoby stanowić platformę zacieśnionej współpracy klimatycznej Północ-Południe obok finansowania działań na rzecz klimatu. Wycofanie się Stanów Zjednoczonych z wielostronnej i dwustronnej współpracy w dziedzinie klimatu i energii nie może prowadzić do tego, że Chiny staną się jedynym partnerem dla krajów rozwijających się w procesie przechodzenia na czystą energię.
Rozszerzenie UE a cel klimatyczny na 2040 r.
2.12. EKES zauważa, że przyszłe rozszerzenie UE prawdopodobnie przypadnie w ramach czasowych celu na 2040 r. Włączenie nowych państw członkowskich zwiększy całkowite emisje w UE, ale umożliwi również stymulowanie transformacji ich sektorów energii i przemysłu poprzez włączenie ich do struktury unijnej polityki klimatycznej. W związku z tym rozszerzenie UE może również służyć jako potężne narzędzie wspierania działań w dziedzinie klimatu. Nowe państwa członkowskie mogą również przyczynić się do dekarbonizacji całej UE, zapewniając dostęp do zasobów naturalnych, zdolności przemysłowej i wiedzy fachowej w dziedzinie energii. Jednocześnie kraje kandydujące mogą mieć trudności z dostosowaniem się do unijnej polityki klimatyczno-energetycznej, takiej jak system handlu uprawnieniami do emisji.
2.13. Kraje kandydujące, które obecnie prowadzą rozmowy stowarzyszeniowe - Bałkany Zachodnie, Ukraina i Mołdawia, odpowiadają za 10-15 % całkowitych emisji w UE. Emisje utrzymują się na stałym poziomie w wielu krajach kandydujących, dlatego wskaźnik ten może wzrosnąć wraz z dalszym spadkiem emisji w UE. Ukraina poważnie ucierpiała w trwającej brutalnej wojnie napastniczej rozpoczętej przez Rosję. EKES podkreśla, że brak postępów w zakresie emisji w przyszłych państwach członkowskich wpłynie również na zdolność UE do osiągnięcia celów klimatycznych, w szczególności na lata 2040 i 2050, oraz na jej ustalone na poziomie krajowym wkłady. W związku z tym wspieranie dekarbonizacji krajów kandydujących leży w interesie UE.
2.14. Komitet wzywa Komisję do wyjaśnienia wpływu rozszerzenia na cel klimatyczny na 2040 r., w tym sposobu obliczania roku odniesienia 1990 i celu 90 % w przypadku powiększenia UE. EKES wzywa również Komisję do zwiększenia wsparcia dla krajów kandydujących, aby mogły z wyprzedzeniem dostosować się do unijnej polityki klimatyczno-energetycznej. Ewentualne wykorzystanie międzynarodowych jednostek emisji w ramach celu klimatycznego na 2040 r. mogłoby być skutecznym sposobem wspierania krajów kandydujących, a jednocześnie przyczynić się bezpośrednio do realizacji ustalonych na poziomie krajowym wkładów i osiągania unijnych celów klimatycznych.
Międzynarodowe jednostki emisji w kontekście celu na 2040 r. i unijnej polityki klimatycznej
2.15. W zmianie prawa o klimacie Komisja proponuje, aby począwszy od 2036 r. potencjalny ograniczony wkład wysokiej jakości międzynarodowych jednostek emisji - na podstawie art. 6 porozumienia paryskiego - wynoszący do 3 % emisji netto w UE z 1990 r. można było zaliczyć na poczet celu na 2040 r. Art. 6 umożliwia stronom współpracę i handel w zakresie redukcji i pochłaniania emisji. Nierozstrzygnięte zasady i wytyczne dotyczące art. 6 zostały ostatecznie przyjęte w 2024 r. na COP29 w Baku.
2.16. Chociaż do 2020 r. możliwe było wykorzystanie międzynarodowych jednostek emisji w ramach europejskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS), obecne ramy polityki klimatycznej UE nie pozwalają na wykorzystanie międzynarodowych jednostek emisji do osiągnięcia unijnego celu klimatycznego. Niektóre państwa członkowskie UE planują jednak wykorzystać art. 6 do osiągnięcia krajowych celów klimatycznych wykraczających poza zobowiązania UE.
2.17. Współpraca międzynarodowa i art. 6 mogą otworzyć drogę do zwiększenia skali działań i ambicji w dziedzinie klimatu, umożliwiając stronom wspieranie projektów łagodzenia zmiany klimatu tam, gdzie największy wpływ na klimat można osiągnąć przy najniższych kosztach. Artykuł 6 może również stanowić platformę zacieśnionej współpracy w dziedzinie klimatu na osi Północ-Południe oraz wspierać cele zrównoważonego rozwoju. Według Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska 60 państw podpisało już umowy dwustronne, w których planują wykorzystać art. 6 jako podmiot finansujący bądź realizujący projekty w zakresie łagodzenia zmiany klimatu 10 .
2.18. EKES przyznaje, że ograniczone wykorzystywanie międzynarodowych jednostek emisji mogłoby zapewnić elastyczność niezbędną do osiągnięcia ambitnego celu 90 %. Istnieją jednak poważne obawy co do uczciwości jednostek emisji udzielanych na podstawie art. 6. Projekty finansowane z jednostek emisji dwutlenku węgla były krytykowane za brak przejrzystości, dodatkowości i zaangażowania miejscowej ludności. Komitet zauważa, że Europejski Naukowy Komitet Doradczy ds. Zmiany Klimatu (ESABCC) zalecił 11 , by nie wykorzystywać międzynarodowych jednostek emisji w działaniach na rzecz osiągnięcia celu na 2040 r., ponieważ stwarza to ryzyko przekierowania zasobów z inwestycji krajowych i może podważać integralność środowiskową.
2.19. W związku z tym EKES uważa za konieczne, aby Komisja zaplanowała uregulowanie w prawie UE kryteriów pochodzenia i jakości oraz innych warunków dotyczących nabywania i wykorzystywania międzynarodowych jednostek emisji dwutlenku węgla. Niezbędne jest ścisłe monitorowanie wykorzystywania międzynarodowych jednostek emisji dwutlenku węgla, aby zapewnić spełnienie ustalonych warunków prawnych. Wykorzystywanie jednostek emisji powinno opierać się na dogłębnej ocenie skutków.
2.20. Komitet zaleca, by wszelkie włączenie międzynarodowych jednostek emisji do unijnej struktury klimatycznej było ściśle uzależnione od wysokiej uczciwości tych jednostek. Te warunki należy opracować we współpracy z ESABCC oraz z organem ds. nadzoru nad przestrzeganiem art. 6 ust. 4 na podstawie mechanizmu przydzielania jednostek uprawnień do emisji określonego w porozumieniu paryskim. Aby zwiększyć przejrzystość i uniknąć osłabienia krajowych ambicji, jednostki te nie mogą zastępować wysiłków krajowych w sektorach dysponujących opłacalnymi możliwościami dekarbonizacji i powinny być akceptowane wyłącznie w przypadku projektów o wykazywalnej dodatkowości i zabezpieczeniach społecznych i środowiskowych.
2.21. Oprócz warunków dotyczących uczciwości wykorzystanie międzynarodowych jednostek emisji powinno być zgodne z innymi zewnętrznymi i krajowymi celami unijnej polityki, w tym w odniesieniu do rodzaju i treści projektów oraz krajów, w których są one realizowane. Należy unikać projektów, które służą bezpośredniemu finansowaniu strategicznych konkurentów przemysłu europejskiego. Projekty te powinny również mieć na celu osiągnięcie dodatkowych korzyści w zakresie zrównoważonego rozwoju, takich jak wyeliminowanie ubóstwa energetycznego, oraz promować wykorzystanie i eksport europejskich czystych technologii i rozwiązań klimatycznych.
2.22. W przypadku projektów realizowanych na podstawie art. 6 wybór krajów, w których są one realizowane, może przyczynić się do zacieśnienia partnerstw zewnętrznych UE. Aby osiągnąć synergię polityczną i zwiększyć oddziaływanie, priorytetowo można potraktować projekty w krajach je realizujących powiązane z takimi inicjatywami jak czyste partnerstwa handlowo-inwestycyjne, partnerstwa na rzecz sprawiedliwej transformacji energetycznej, unijna polityka sąsiedztwa oraz wsparcie dla krajów najsłabiej rozwiniętych. Jak zauważa Komisja, wykorzystanie międzynarodowych jednostek emisji powinno być powiązane ze zwiększeniem ambicji ustalonych na poziomie krajowym wkładów państw, w których projekty są realizowane.
2.23. EKES zachęca w szczególności do zbadania możliwości współpracy na podstawie art. 6 z krajami kandydującymi, ponieważ sprzyjałoby to ich przygotowaniom do członkostwa w UE i prawdopodobnie bezpośrednio przyczyniłoby się do realizacji ustalonych na poziomie krajowym wkładów i do osiągnięcia unijnych celów klimatycznych. W związku z tym istnieje mniejsze prawdopodobieństwo, że międzynarodowe jednostki emisji wygenerowane w krajach kandydujących zastąpią krajowe działania UE w dziedzinie klimatu. Aby uwzględnić ten potencjał i harmonogram rozszerzenia, EKES proponuje, aby począwszy od 2031 r. umożliwić zaliczenie międzynarodowych jednostek emisji wygenerowanych w krajach kandydujących na poczet celu na 2040 r. Jednostki te powinny podlegać takim samym wysokim standardom jakości jak inne dozwolone jednostki. Aby ułatwić transformację systemową i dostosowanie do unijnej polityki klimatyczno-energetycznej, należy rozważyć możliwość strategicznego przyznawania jednostek emisji 12 .
2.24. Organ lub platforma o zasięgu ogólnounijnym mogłyby gromadzić zapotrzebowanie, zwiększać wpływ projektów na klimat i ich dodatkowe korzyści oraz monitorować i zapewniać jakość projektów w porównaniu z projektami realizowanymi przez poszczególne państwa członkowskie. Komitet zaleca przeprowadzenie analizy porównawczej przykładów międzynarodowych - takich jak japoński wspólny mechanizm przydzielania jednostek emisji lub szwajcarska Fundacja Klik - i rozważenie utworzenia podobnego ogólnounijnego podmiotu.
2.25. Istnieje kilka sposobów uwzględnienia współpracy międzynarodowej w ramach polityki klimatycznej UE, np. w podziale na sektory (ETS, ESR i LULUCF) oraz na podmioty (Komisja, państwa członkowskie lub przedsiębiorstwa). EKES zgadza się z wnioskiem Komisji, w którym stwierdza się, że takie międzynarodowe jednostki emisji nie powinny być wykorzystywane w celu zapewnienia zgodności z ETS. Państwa członkowskie powinny zatem przede wszystkim korzystać z międzynarodowych jednostek emisji przy wsparciu Komisji.
2.26. System handlu emisjami (ETS) jest najważniejszym narzędziem UE służącym redukcji emisji i osiągnięciu celów klimatycznych na lata 2030 i 2040. Przewidywalna opłata za emisję gazów cieplarnianych ma kluczowe znaczenie dla uzasadnienia biznesowego inwestycji w dekarbonizację. W związku z tym EKES podkreśla potrzebę ochrony integralności systemu i ostrzega przed ponownym wprowadzeniem międzynarodowych jednostek emisji do ETS, ponieważ mogłoby to zakłócić funkcjonowanie rynku. Lepszym sposobem usprawnienia ETS byłoby powiązanie solidnego krajowego usuwania dwutlenku węgla z systemem ETS.
Rola usuwania i elastyczności
2.27. EKES podkreśla, że ważna jest faktyczna redukcja emisji poprzez stopniowe wycofywanie paliw kopalnych. Chociaż usuwanie dwutlenku węgla odgrywa coraz większą rolę w osiąganiu celów klimatycznych UE w miarę postępującej dekarbonizacji, to nadmierne poleganie na pochłaniaczach gruntowych i przemysłowych wiąże się z niepewnością i ryzykiem uzależnienia od paliw kopalnych lub ryzykiem utraty pochłaniaczy z powodu pożarów lasów, szkodników i innych zagrożeń. Usuwanie odgrywa ważną rolę uzupełniającą. Chociaż elastyczność między sektorami może pomóc w wytyczeniu racjonalnej pod względem kosztów ścieżki prowadzącej do osiągnięcia celów klimatycznych, priorytet należy nadać redukcji emisji.
2.28. W opinii NAT/931 EKES wezwał Komisję do dokonania naukowej i ekonomicznej oceny równowagi między redukcją a pochłanianiem. Najnowsze modele opracowane przez ESABCC i JRC 13 wskazują na znaczną niepewność co do prognozowanej zdolności gruntowych pochłaniaczy po 2030 r. ze względu na rosnącą podatność na zmianę klimatu. W związku z tym Komitet sugeruje ostrożnościową ocenę udziału gruntowego pochłaniania dwutlenku węgla w celu na 2040 r., na przykład jako nieprzekraczającego 5 % całkowitych wysiłków. Zapewniłoby to priorytetowe traktowanie bezpośredniej redukcji emisji, przy jednoczesnym podkreśleniu konieczności utrzymania pochłaniaczy dwutlenku węgla i zarządzania nimi.
2.29. EKES podkreśla, że rolnicy i właściciele lasów mają do odegrania wyjątkową rolę jako strażnicy gruntowych pochłaniaczy dwutlenku węgla, ponieważ są w stanie zarówno zwiększyć pochłanianie dwutlenku węgla z atmosfery, jak i dostarczyć biomasę zastępującą materiały kopalne. Należy pilnie wdrożyć ramy pochłaniania dwutlenku węgla i technik węglochłonnych, aby zachęcić do stosowania tych praktyk. Rozwiązania oparte na zasobach przyrody, takich jak systemy rolno-leśne, tereny podmokłe i zieleń miejska, mogą również przynieść dodatkowe korzyści zarówno w odniesieniu do przystosowania się do zmiany klimatu, jak i różnorodności biologicznej.
2.30. Komitet podkreśla, że bezpieczeństwo żywnościowe musi pozostać centralnym elementem polityki klimatycznej i rolnej, tym bardziej, że skutki zmiany klimatu zagrażają produkcji żywności na całym świecie. EKES ponawia swój apel zawarty w opinii NAT/931 o ustanowienie orientacyjnego celu redukcji emisji dla sektora rolno-spożywczego w ścisłym dialogu z rolnikami i innymi zainteresowanymi stronami.
2.31. Komitet popiera włączenie do ETS solidnych mechanizmów przemysłowego pochłaniania dwutlenku węgla, zgodnie z propozycją Komisji. EKES zauważa, że zgodnie z oceną skutków nawet w najbardziej ambitnych scenariuszach w sektorze objętym ETS pozostają emisje resztkowe. W związku z tym włączenie trwałego pochłaniania, głównie za pomocą technologii BECCS i DACCS, może pomóc w zarządzaniu płynnością kurczącego się rynku, zrównoważyć trudne do ograniczenia emisje oraz zapewnić zachęty do zwiększenia skali wychwytywania dwutlenku węgla.
Polityka umożliwiająca realizację celu klimatycznego na 2040 r.
2.32. Ambitny cel klimatyczny musi iść w parze z polityką umożliwiającą zapewnienie europejskiej konkurencyjności, sprawiedliwej transformacji oraz stosowania wszystkich technologii bezemisyjnych i niskoemisyjnych w sposób racjonalny pod względem kosztów. Dlatego też EKES z zadowoleniem przyjmuje podejście Komisji polegające na uwzględnieniu w zmianie prawa o klimacie wytycznych w sprawie przyszłych wniosków ustawodawczych. Ogólnie rzecz biorąc, odzwierciedlają one względy gospodarcze, społeczne i środowiskowe niezbędne do osiągnięcia celów klimatycznych UE. Te wytyczne powinny ukierunkowywać przygotowanie struktury polityki klimatycznej na okres po 2030 r., w tym gruntowne oceny skutków, i koncentrować się na wdrażaniu.
2.33. Komitet z zadowoleniem przyjmuje ponowne skupienie się na konkurencyjności Europy w ramach Paktu dla czystego przemysłu. W swojej opinii NAT/931 EKES wezwał Komisję do rozszerzenia sprawdzianu konkurencyjności na inne duże gospodarki, w tym na ich politykę klimatyczną, energetyczną i przemysłową oraz wskaźniki gospodarcze. W świetle ostatnich wydarzeń w USA, w tym likwidacji dotacji na czystą energię i przemysł, UE mogłaby stać się głównym celem inwestycji w produkcję czystych technologii i materiałów. Europa powinna również dążyć do systematycznego zwiększania eksportu w swoim sektorze czystych technologii, który to eksport rósł szybciej niż eksport z USA, ale pozostaje w tyle za Chinami, jak stwierdzono w komunikacie "Realizacja Paktu dla czystego przemysłu" 14 . Można by stworzyć tablicę wyników dla czystego przemysłu, aby śledzić wzrost zatrudnienia, innowacji i eksportu w sektorach technologii neutralnych emisyjnie.
2.34. Utrzymanie dynamicznej europejskiej bazy przemysłowej jest kluczowym elementem otwartej strategicznej autonomii i podstawą produkcji czystych technologii i materiałów. Z analizy danych Eurostatu 15 wynika, że w latach 2019-2023 państwa UE utraciły ponad 850 tys. miejsc pracy w przemyśle. EKES podkreśla, że należy przewidzieć zabezpieczenia przed ucieczką emisji i propagować równe warunki działania poprzez umowy wielostronne, negocjacje handlowe i unijne strategie polityczne. Raz jeszcze apeluje, by opracować pakiet w sprawie polityki na rzecz sprawiedliwej transformacji dla świata pracy poprzez przewidywanie zmian i zarządzanie nimi, opierający się głównie na dialogu społecznym i rokowaniach zbiorowych 16 .
2.35. Polityka klimatyczna jest nie tylko siłą napędową przemysłu i innowacji, ale ma również istotny wymiar społeczny. Walka z ubóstwem energetycznym i wzmocnienie spójności społecznej mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia akceptacji społecznej i sprawiedliwości w transformacji, a tym samym wzmocnienia wiarygodności i zrównoważonego charakteru działań w dziedzinie klimatu. Skuteczne wdrożenie Społecznego Funduszu Klimatycznego jest niezbędne do ochrony gospodarstw domowych i społeczności znajdujących się w trudnej sytuacji przed kosztami transformacji.
2.36. EKES uznaje pilną potrzebę wzmocnienia europejskiej obronności, bezpieczeństwa i gotowości przy jednoczesnym dążeniu do osiągnięcia celów klimatycznych. Według ośrodka analitycznego Bruegel 17 można znaleźć szereg synergii między klimatem a obronnością, na przykład w dziedzinie czystej energii, innowacji, sprawiedliwej transformacji i gotowości. Komitet wzywa Komisję do aktywnego określenia i propagowania potencjalnych sposobów, dzięki którym niezbędny nacisk na obronność i przemysł obronny może również przyczynić się do osiągnięcia celów klimatycznych. Ponadto zdecydowane działania w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej są również istotnym elementem europejskiego bezpieczeństwa i gotowości. Zgodnie z oceną skutków wysiłki zmierzające do zmniejszenia emisji o 90 % mogłyby ograniczyć zależność UE od importu energii z ponad 55 % do 25 %, przyczyniając się do bieżących wysiłków na rzecz stopniowego wygaszania importu energii z Rosji.
3. PROPONOWANE ZMIANY DO WNIOSKU USTAWODAWCZEGO KOMISJI EUROPEJSKIEJ
Poprawka 1
powiązana z zaleceniem 1.4
| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| począwszy od 2036 r. - potencjalnego ograniczonego wkładu wysokiej jakości międzynarodowych jednostek emisji na mocy art. 6 porozumienia paryskiego w osiągnięcie celu na 2040 r., który to wkład zakłada redukcję emisji o 3 % w porównaniu z poziomem emisji netto w UE z 1990 r. i ma ułatwić UE i państwom trzecim redukcję emisji gazów cieplarnianych netto zgodnie ze ścieżką redukcji odpowiadającą celowi porozumienia paryskiego, polegającym na utrzymaniu wzrostu średniej temperatury na świecie na poziomie znacznie poniżej 2 °C oraz kontynuowaniu wysiłków na rzecz ograniczenia wzrostu temperatury do poziomu 1,5 °C powyżej poziomów sprzed epoki przemysłowej; przy czym prawo Unii reguluje kryteria pochodzenia, jakości i inne warunki dotyczące nabywania i wykorzystywania takich jednostek emisji; | począwszy od 2036 r., a od 2031 r. w odniesieniu do jednostek pochodzących z krajów kandydujących do UE w ramach aktywnych negocjacji stowarzyszeniowych - potencjalnego ograniczonego wkładu wysokiej jakości międzynarodowych jednostek emisji na mocy art. 6 porozumienia paryskiego w osiągnięcie celu na 2040 r., który to wkład zakłada redukcję emisji o 3 % w porównaniu z poziomem emisji netto w UE z 1990 r. i ma ułatwić UE i państwom trzecim redukcję emisji gazów cieplarnianych netto zgodnie ze ścieżką redukcji odpowiadającą celowi porozumienia paryskiego, polegającym na utrzymaniu wzrostu średniej temperatury na świecie na poziomie znacznie poniżej 2 °C oraz kontynuowaniu wysiłków na rzecz ograniczenia wzrostu temperatury do poziomu 1,5 °C powyżej poziomów sprzed epoki przemysłowej; przy czym prawo Unii reguluje kryteria pochodzenia, jakości i inne warunki dotyczące nabywania i wykorzystywania takich jednostek emisji; |
Uzasadnienie
Przedstawione w rozdziałach "Rozszerzenie UE a cel klimatyczny na 2040 r." oraz "Międzynarodowe jednostki emisji w kontekście celu na 2040 r. i unijnej polityki klimatycznej".
Poprawka 2
powiązana z zaleceniem 1.4
| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| począwszy od 2036 r. - potencjalnego ograniczonego wkładu wysokiej jakości międzynarodowych jednostek emisji na mocy art. 6 porozumienia paryskiego w osiągnięcie celu na 2040 r., który to wkład zakłada redukcję emisji o 3 % w porównaniu z poziomem emisji netto w UE z 1990 r. i ma ułatwić UE i państwom trzecim redukcję emisji gazów cieplarnianych netto zgodnie ze ścieżką redukcji odpowiadającą celowi porozumienia paryskiego, polegającym na utrzymaniu wzrostu średniej temperatury na świecie na poziomie znacznie poniżej 2 °C oraz kontynuowaniu wysiłków na rzecz ograniczenia wzrostu temperatury do poziomu 1,5 °C powyżej poziomów sprzed epoki przemysłowej; przy czym prawo Unii reguluje kryteria pochodzenia, jakości i inne warunki dotyczące nabywania i wykorzystywania takich jednostek emisji; | począwszy od 2036 r. - potencjalnego ograniczonego wkładu wysokiejjakości międzynarodowych jednostek emisji - z wyłączeniem wykorzystania do celów zgodności w ramach EU ETS - na mocy art. 6 porozumienia paryskiego w osiągnięcie celu na 2040 r., który to wkład zakłada redukcję emisji o 3 % w porównaniu z poziomem emisji netto w UE z 1990 r. i ma ułatwić UE i państwom trzecim redukcję emisji gazów cieplarnianych netto zgodnie ze ścieżką redukcji odpowiadającą celowi porozumienia paryskiego, polegającym na utrzymaniu wzrostu średniej temperatury na świecie na poziomie znacznie poniżej 2 °C oraz kontynuowaniu wysiłków na rzecz ograniczenia wzrostu temperatury do poziomu 1,5 °C powyżej poziomów sprzed epoki przemysłowej; przy czym prawo Unii reguluje kryteria pochodzenia, jakości, instrumenty monitorowania, sprawozdawczości, przejrzystości i odpowiedzialności i inne warunki dotyczące nabywania i wykorzystywania takich jednostek emisji; |
Uzasadnienie
Przedstawione w rozdziałach "Rozszerzenie UE a cel klimatyczny na 2040 r." oraz "Międzynarodowe jednostki emisji w kontekście celu na 2040 r. i unijnej polityki klimatycznej".
Poprawka 3
powiązana z zaleceniem 1.4
| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| h) potrzeby zapewnienia wszystkim sprawiedliwej i uczciwej społecznie transformacji; | h) potrzeby zapewnienia wszystkim sprawiedliwej i uczciwej społecznie transformacji, w tym ograniczenia ubóstwa energetycznego; |
Uzasadnienie
Przedstawione w rozdziale "Polityka umożliwiająca realizację celu klimatycznego na 2040 r.".
Poprawka 4
powiązana z zaleceniem 1.8
| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| j) działania w dziedzinie klimatu jako siły napędowej dla inwestycji i innowacji; | j) działania w dziedzinie klimatu jako siły napędowej dla inwestycji, innowacji oraz eksportu czystych technologii i rozwiązań; |
Uzasadnienie
Przedstawione w rozdziale "Polityka umożliwiająca realizację celu klimatycznego na 2040 r.".
Poprawka 5
powiązana z zaleceniem 1.9
| Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską | Poprawka EKES-u |
| dodać nową lit. x) w art. 1 ust. 5 | x) zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego; |
Uzasadnienie
Przedstawione w rozdziale "Rola usuwania i elastyczności".
Bruksela, dnia 18 września 2025 r.
Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.
12.01.2026
W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.
12.01.2026
Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.
09.01.2026
Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.
08.01.2026
Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.
08.01.2026
Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.
08.01.2026| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.37 |
| Rodzaj: | Opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2021/1119 w sprawie ustanowienia ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej (COM(2025) 524 final) |
| Data aktu: | 16/01/2026 |
| Data ogłoszenia: | 16/01/2026 |