Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów - Europejska strategia odporności gospodarki wodnej (COM(2025) 280 final)

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- Społecznego i Komitetu Regionów - Europejska strategia odporności gospodarki wodnej

(COM(2025) 280 final)

(C/2026/35)

(Dz.U.UE C z dnia 16 stycznia 2026 r.)

Sprawozdawca: Andras EDELÉNYI

Współsprawozdawca: Guido NELISSEN

Doradcy	Pär LARSHANS (doradca sprawozdawcy, Grupa I) Christoph HAUER (doradca z ramienia Grupy I)
Wniosek o konsultację	Komisja Europejska, 14.7.2025
Podstawa prawna	Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Sekcja odpowiedzialna	Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle
Data przyjęcia przez sekcję	12.9.2025
Data przyjęcia na sesji plenarnej	18.9.2025
Sesja plenarna nr	599
Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się)	127/1/0

1. Wnioski i zalecenia

1.1. EKES trwa przy zasadach i działaniach, które określił w deklaracji w sprawie Niebieskiego Ładu, i przyjmuje Europejską strategię odporności gospodarki wodnej z aprobatą. W istocie w połączeniu z powołaniem komisarza odpowiedzialnego za odporność gospodarki wodnej ta strategia opiera się na deklaracji EKES-u i proponuje polityczne odpowiedzi na większość spośród różnorakich opinii na temat wody, które EKES opublikował.

1.2. Omawiana strategia powinna być jednym z najważniejszych punktów programu politycznego UE, ponieważ woda stanowi ograniczone dobro publiczne. Ubóstwo wodne jest nieakceptowalne, a dostęp do rentownych i zrównoważonych zasobów wodnych jest niezbędny do tego, by utrzymać przystępność cenową i dostępność wody dla wszystkich obywatelek i obywateli, odtwarzać i chronić ekosystemy i różnorodność biologiczną, zachować konkurencyjność działalności gospodarczej wymagającej dużej ilości wody i utrzymać zrównoważone społeczności wiejskie w naszych społeczeństwach.

1.3. Komitet pozytywnie ocenia przyjęcie podejścia "od źródła do morza" i popiera pakt na rzecz wszechoceanu. Ponawia również swój apel o to, by w samym centrum polityki wodnej UE umieścić rozwiązania oparte na przyrodzie.

1.4. EKES wzywa do przyjęcia zintegrowanego podejścia w zakresie trwałych substancji takich jak PFAS (zakazy, usuwanie, alternatywy, badania naukowe).

1.5. W toku wdrażania strategii należy wzmocnić zarządzanie publiczne: czyniąc z gospodarki wodnej samodzielną dziedzinę polityki, włączając ją do wszystkich obszarów polityki, zapewniając adekwatne zasoby finansowe, np. za pośrednictwem Funduszu na rzecz Niebieskiej Transformacji, wpisując wodę jako strategiczny priorytet do różnych filarów najbliższych WRF, analizując opóźnione inwestycje służące spełnieniu przepisów i tworząc zestaw właściwych narzędzi w oparciu o inteligentne, interoperacyjne platformy danych i skuteczne zarządzanie danymi.

1.6. Europejski przemysł wodny powinien stać się filarem zrównoważonego rozwoju sektorowego, przemysłowego i rolnego oraz rozwoju turystyki. Dlatego polityka przemysłowa w zakresie wody musi koncentrować się na:

- budowie infrastruktury wodnej, która inwestuje w zmodernizowany, wolny od strat i wzajemnie połączony ekosystem wodny oparty na wielu obiegach,

- wspieraniu innowacji w sferze czystych technologii wodnych i wykorzystaniu możliwości, jakie daje Europie pozycja światowego lidera w dziedzinie technologii wodnych,

- opracowaniu strategii dotyczącej obiegu zamkniętego z myślą o pobudzaniu ponownego użycia: cele, zachęty, regulacje, modele biznesowe służące przekształcaniu oczyszczalni ścieków w zakłady wykorzystujące zasoby,

- zwiększeniu inwestycji w cyfryzację systemu wodnego, aby umożliwić podejmowanie decyzji w oparciu o dowody i zapewnić cyfrowe rozwiązania dla wyzwań związanych z wodą.

1.7. EKES popiera cel polegający na zwiększeniu efektywności wodnej o 10 %, ale należy go wprowadzić w życie np. poprzez wdrożenie planów i wskaźników w dorzeczach oraz włączenie go do sektorowych planów działania.

1.8. Szczególną uwagę należy zwrócić na zagwarantowanie dostępu do wody rolnictwu i wrażliwym na zakłócenia sektorom energochłonnym oraz wymagającym dużej ilości wody, a także na wspieranie inwestycji w zwiększanie efektywności wodnej w tych sektorach. W tych branżach trzeba zapewnić ciągłość i bezpieczeństwo dostaw wody, w tym również strategiczne priorytety w zakresie alokacji wody w okresach jej niedoboru.

1.9. EKES proponuje, by wyznaczono krótkoterminowe cele w zakresie ograniczenia wycieków oraz przyspieszono wyznaczony na 2030 r. termin wprowadzenia przez państwa członkowskie (obowiązkowych) planów krajowych.

1.10. Należy przewidzieć na poziomie UE przyspieszoną procedurę wydawania pozwoleń dla projektów na rzecz efektywności w sektorach energochłonnych i wymagających dużej ilości wody.

1.11. Komitet z zadowoleniem przyjmuje propozycję dotyczącą zwoływania Forum na rzecz Odporności Gospodarki Wodnej i wnosi, by wspólnie z EKES-em i innymi instytucjami, jak zaproponowano w unijnym Niebieskim Ładzie, utworzono unijną platformę doradczą zainteresowanych stron, aby przygotowywać i kontynuować prace forum. Pozytywnie ocenia także zapowiedź utworzenia sojuszu przemysłowego na rzecz inteligentnego gospodarowania wodą. Wyraża życzenie, by zostać współorganizatorem forum i członkiem sojuszu w uznaniu jego specjalistycznej wiedzy w dziedzinie gospodarki wodnej.

1.12. Z myślą o wspieraniu długoterminowego bezpieczeństwa wodnego należy dopilnować, aby polityka ustalania cen wody opierała się na zasadzie zwrotu kosztów, a jednocześnie utrzymać przystępność cenową z punktu widzenia wszystkich obywateli.

1.13. Sektor wodny jest szczególnie dotknięty niedoborem kwalifikacji spowodowanym starzeniem się społeczeństwa, zmianami technologicznymi i brakiem atrakcyjności. W ramach unii umiejętności trzeba zwrócić należytą uwagę na inicjatywy w sektorze wodnym. Proponowaną Europejską Akademię Wodną należy zorganizować w terenie, w bliskiej styczności z rzeczywistymi problemami.

1.14. Zagrożenia dotyczące wody trzeba eliminować za pomocą zintegrowanego systemu zarządzania gotowością opartego na jasnych obowiązkach i proaktywnej ocenie ryzyka. Plany przystosowania się do zmiany klimatu należy włączyć do prawodawstwa UE.

1.15. EKES zaleca, by w nowych lub zmienianych przepisach UE systematycznie stosować test wpływu unijnej polityki na wodę.

1.16. EKES podkreśla, że konieczna jest poprawa komunikacji na temat znaczenia i wartości wody, i zaleca, by zachęcać do inteligentnego kaskadowego wykorzystywania wody i do wdrożenia oznakowań dotyczących zużycia wody.

2. Kontekst

2.1. EKES był pierwszą instytucją UE, która dostrzegła potrzebę zmiany paradygmatu odnośnie do sposobu uwzględniania kwestii wody w polityce UE. Przedstawił zalecenia na temat tego, jak sprostać europejskim wyzwaniom związanym z wodą, w kilku poświęconych wodzie opiniach z inicjatywy własnej w latach 2023 i 2024. Opowiada się za całościowym podejściem obejmującym zintegrowane zarządzanie całym obiegiem wody w przyrodzie oraz ukierunkowane budowanie odporności i zasobów, w tym priorytetowe inwestycje na wymaganą skalę. Wydał deklarację w sprawie nowego Europejskiego Niebieskiego Ładu (15 zasad przewodnich i 21 działań) jako samodzielnej strategii. W deklaracji wezwał UE do potraktowania wody jako najwyższego priorytetu i do przyjęcia tej strategii w synergii z Europejskim Zielonym Ładem i celami zrównoważonego rozwoju ONZ.

2.2. EKES podkreśla, że inicjatywa "Niebieski Ład UE" spotkała się z dużym poparciem Parlamentu, Komisji Europejskiej, agencji europejskich, większości państw członkowskich, Europejskiego Komitetu Regionów i szerokiego grona zainteresowanych stron.

2.3. Komitet z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji Europejskiej w sprawie europejskiej strategii odporności gospodarki wodnej i pragnie przyczynić się do jej pomyślnego wdrożenia również za pomocą tej opinii. Wzywa Komisję Europejską, by dopilnowała, aby aspekt związany z wodą włączono do wszystkich polityk europejskich.

2.3.1. Kwestię wody uwzględnia się w strategiach politycznych za pomocą unijnego dorobku prawnego w zakresie wody. Jest jednak godne ubolewania, że w Zielonym Ładzie, Kompasie konkurencyjności i Pakcie dla czystego przemysłu nie wzmiankuje się ani nie precyzuje zagrożeń związanych z wodą i potrzebnych wspólnych wysiłków bądź nie robi się tego w wystarczającym stopniu. EKES uważa, że ze względu na swoją wszechobecność woda musi stanowić jeden z głównych przekrojowych aspektów wszystkich polityk UE. W związku z tym należy podkreślić, że jakakolwiek strategia wodna powinna nie tylko sprostać obecnym wyzwaniom, ale również przewidywać przyszłe wyzwania związane ze zmianą klimatu.

2.3.2. Wszystkie nowe i zmieniane wnioski ustawodawcze UE o potencjalnym wpływie na środowisko, rolnictwo, energię, przemysł lub rozwój obszarów miejskich powinny podlegać standardowemu testowi warunków skrajnych dotyczącemu wpływu unijnej polityki na wodę, łączącemu elementy jakościowe i ilościowe. W ramach testu można by w szczególności ocenić dowiedziony i prognozowany wpływ na zapotrzebowanie na wodę w podziale na sektory i regiony, a także wpływ na zrzuty zanieczyszczeń i na zależność od infrastruktury związanej z wodą. Test ten powinien być częścią oceny skutków wniosków ustawodawczych w celu ustalenia, czy wymiar wodny jest odpowiednio odzwierciedlony, oraz w celu zapewnienia zgodności prawodawstwa UE z celami EWRS.

2.3.3. EKES uznaje ważny geopolityczny aspekt wody i wzywa UE do zajęcia wiodącej pozycji w zakresie globalnego zarządzania zasobami wodnymi. W związku z konferencją ONZ w sprawie wody w 2026 r. UE powinna zwiększyć wysiłki na rzecz niebieskiej dyplomacji i przewodzić wysiłkom na rzecz odnowionej polityki wodnej, w której rozumie się przekrojową wartość wody. Włączenie niebieskiej dyplomacji do polityki zagranicznej UE może pomóc w sprostaniu wyzwaniom związanym z wodą w ważnych regionach, takich jak region Morza Śródziemnego, Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej dzięki zharmonizowaniu celów w zakresie gospodarki wodnej i sprawowania rządów z istniejącymi strategiami politycznymi, na przykład europejską polityką sąsiedztwa i, przede wszystkim, dzięki mocnemu osadzeniu tych celów w nowych instrumentach politycznych takich jak przyszły pakt na rzecz regionu śródziemnomorskiego ⁽¹⁾.

2.3.4. Należy dalej rozwijać i wzmacniać współpracę międzynarodową poprzez wymianę najlepszych praktyk i technologii na rzecz efektywnego wykorzystania wody, a także przyspieszyć tworzenie silniejszych partnerstw krajowych.

3. Uwagi ogólne na temat głównych celów

3.1. Przywracanie i ochrona obiegu wody w przyrodzie

3.1.1. EKES pozytywnie ocenia przyjęcie podejścia "od źródła do morza" i popiera zaproponowany przez Komisję pakt na rzecz wszechoceanu oraz przegląd dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. W europejskiej strategii odporności gospodarki wodnej nie uwzględnia się jednak zrównoważonego postępowania z osadami rzecznymi i przybrzeżnymi, które jest niezbędne dla integralności ekologicznej, ograniczenia erozji wybrzeży i sprostania szeregowi wyzwań na obszarach przybrzeżnych i portowych.

3.1.2. Zmianie ramowej dyrektywy w sprawie strategii morskiej, a także ewentualnej zmianie dyrektywy dotyczącej jakości wody w kąpieliskach musi przyświecać dążenie do zwiększenia spójności między polityką wodną a polityką morską. EKES zauważa, że 75 % ocenionych obszarów morskich jest zanieczyszczonych, a źródła lądowe odpowiadają za 80 % odpadów morskich. Te zagrożenia wpływają na 150 mln osób żyjących na wybrzeżu, dotyczą dwóch milionów miejsc pracy i ok. 13 mld EUR w śródziemnomorskiej niebieskiej gospodarce.

(1) Zob. zalecenia zawarte w opinii EKES-u "Niebieska dyplomacja i współpraca w dziedzinie wody - rozwiązania mające na celu zmniejszenie presji migracji spowodowanej zmianą klimatu" (dotychczas nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).

3.1.3. Zasadą przewodnią musi być zasada "efektywność wodna przede wszystkim", czyli "ograniczenie, ponowne użycie i recykling odpadów" po stronie popytu i "zapobieganie" po stronie zanieczyszczenia. Odnośnie do ograniczenia należy ustalić sprawdzone i znormalizowane klasy wody, wraz z określonymi obszarami stosowania. W kwestii recyklingu konieczna jest zmiana paradygmatu z działań naprawczych na zapobiegawcze.

3.1.4. Komitet ponownie apeluje, by w centrum unijnej polityki wodnej umieścić rozwiązania oparte na przyrodzie oraz odbudowę i ochronę ekosystemów i różnorodności biologicznej (zasada 2 z deklaracji w sprawie Niebieskiego Ładu UE). Nawołuje do lepszego zrozumienia procesów samooczyszczania zachodzących w ekosystemach słodkowodnych i morskich.

3.1.5. EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę dotyczącą usuwania zanieczyszczeń PFAS i trwałych substancji oraz plan pobudzania innowacyjnych rozwiązań w zakresie substancji innych niż PFAS, jako uzupełnienie dyskusji toczącej się w ECHA, i zwraca uwagę, że trzeba najpierw usuwać PFAS z obszarów ich koncentracji, zanim ulegną rozproszeniu. Należy zauważyć, że oczyszczanie musi zostać utrzymane po wprowadzeniu zakazu produkcji PFAS. EKES wzywa do wzmożenia wysiłków badawczych w celu opracowania alternatyw dla najważniejszych zastosowań PFAS.

3.2. Gospodarka i społeczeństwo mądrze zarządzające wodą

3.2.1. EKES wnosi, by zwrócić szczególną uwagę zarówno na tradycyjne sektory wymagające dużej ilości wody (rolnictwo, energetyka, górnictwo, metale, przetwórstwo spożywcze, tekstylia, turystyka), jak i na pojawiające się nowe sektory (produkcja baterii, dane i sztuczna inteligencja, półprzewodniki, wodór). Tam, gdzie to możliwe, połączone zarządzanie oszczędnościami wody i energii może przynieść wzajemnie wzmacniające się korzyści. Ponieważ różne sektory mają różne potrzeby w zakresie wody, a technologie wodooszczędne (jeszcze) się nie pojawiły, należy wziąć pod uwagę to, czy ograniczenie poboru wody jest możliwe z ekonomicznego i przemysłowego punktu widzenia.

3.2.2. Zachęty i narzędzia muszą wspierać rozwój rozwiązań technologicznych oraz inwestycje w zwiększanie efektywności wodnej w rolnictwie oraz w branżach przemysłu energochłonnych i wymagających dużej ilości wody. W tych sektorach wszelkie ograniczenia dostaw muszą opierać się na przejrzystych kryteriach, w ramach których równoważy się cele środowiskowe ze stabilnością operacyjną i społeczną.

3.2.3. EKES pozytywnie ocenia ambitny cel w zakresie efektywności wodnej i apeluje, by Komisja uaktualniła opracowane przez siebie ścieżki transformacji przemysłowej i plany działania, a jednocześnie zadbała o skuteczność tej transformacji w poszczególnych dorzeczach w celu przywrócenia bilansów wodnych.

3.3. Zapewnienie wszystkim czystej i przystępnej cenowo wody, wzmocnienie pozycji konsumentów

3.3.1. Obecnie 30 % ludności UE mieszka na obszarach dotkniętych deficytem wody (9,8 mln osób nie ma bezpiecznej wody pitnej). Dlatego skoro woda to ograniczone dobro publiczne, a ubóstwo wodne jest czymś niedopuszczalnym, europejska strategia odporności gospodarki wodnej po wdrożeniu będzie musiała chronić stan europejskich usług wodnych jako gwarancję zapewnienia wszystkim zainteresowanym stronom dostępności, łatwości dostępu i przystępności cenowej, a także wysokich standardów jakości. Nikt nie powinien być pozbawiony dostępu do wody dostarczanej z sieci dystrybucyjnych.

3.3.2. W UE średnio 30 % wody zostaje utraconych przed dotarciem do użytkowników z powodu nieszczelnych sieci rurociągów. Inteligentne systemy opomiarowania, wykrywania wycieków i naprawy sieci zagwarantują, że konsumenci będą świadomi kosztów usług wodnych. Ponieważ obecna skala wycieków jest nie do przyjęcia, EKES wzywa UE, by przyspieszyła wyznaczony na 2030 r. termin wprowadzenia planów krajowych przez państwa członkowskie i uczyniła ich wdrożenie obowiązkowym.

3.3.3. Jako dobro wspólne woda pitna powinna być bezpłatnie udostępniana wszystkim obywatelkom i obywatelom UE w przestrzeni publicznej, jak określono w nowej dyrektywie w sprawie wody pitnej i dyrektywie dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych.

3.3.4. Należy wspierać gospodarstwa domowe w zwiększaniu ich efektywności wodnej za pomocą takich działań jak: propagowanie korzystania z wody deszczowej, zachęcanie do stosowania rozwiązań, które pozwalają oszczędzać wodę, wdrożenie oznakowań dotyczących zużycia wody, utworzenie zdecentralizowanych stacji uzdatniania wody dla domów niepodłączonych do systemów kanalizacyjnych oraz wprowadzanie technologii oszczędzających wodę.

3.3.5. Dla długofalowej zmiany zachowań niezbędne są działania komunikacyjne dotyczące wartości wody i usług wodnych. Konsumentów należy lepiej informować o ich śladzie wodnym (zarówno bezpośrednim, jak i pośrednim). W tym celu trzeba też wprowadzić (na zasadzie dobrowolnej lub obowiązkowej) oznakowania dotyczące zużycia wody.

3.3.6. Zasadniczą rolę we współtworzeniu i wdrażaniu strategii zwiększania świadomości obywateli i przedsiębiorstw na temat wartości wody i jej efektywnego wykorzystania odgrywa zorganizowane społeczeństwo obywatelskie (ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży).

3.3.7. EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji, by co dwa lata zwoływać Forum na rzecz Odporności Gospodarki Wodnej, i pragnie być zaangażowany jako współorganizator, biorąc pod uwagę swoją czołową rolę w pobudzaniu ambitnej polityki wodnej UE. Ponownie przypomina o konieczności ustanowienia unijnej doradczej platformy zainteresowanych stron (działanie 2 z deklaracji EKES-u w sprawie Niebieskiego Ładu UE), obejmującej EKES i inne instytucje UE, na wzór europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym. Pozwoliłoby to monitorować wdrażanie strategii odporności gospodarki wodnej i dzielić się najlepszymi praktykami, wspierając przygotowania do Forum na rzecz Odporności Gospodarki Wodnej i zapewniając stałe działania następcze w związku z jego pracami i konkluzjami.

3.3.8. Ważną funkcję w tworzeniu odpowiednich warunków dla oszczędności wody i energii muszą pełnić planowanie przestrzenne i urbanistyka, zapewniając inteligentny geograficzny podział sektorów energochłonnych i wymagających dużej ilości wody.

4. Uwagi szczegółowe dotyczące pięciu czynników umożliwiających zmierzanie ku odporności gospodarki wodnej

4.1. Zarządzanie i wdrażanie

4.1.1. Zgodnie ze sprawozdaniami z oceny szereg polityk UE związanych z wodą nie jest w wystarczającym stopniu wdrażanych, a wyznaczone w nich cele nie są osiągane. Postępy w realizacji celów można monitorować za pomocą narzędzia zarządzania w ramach europejskiego semestru, a także w zaleceniach dla poszczególnych krajów.

4.1.2. W kilku dziedzinach niezwykle ważna jest wymiana najlepszych praktyk: wykorzystanie doświadczeń z podobnych dorzeczy może przyspieszyć procedury wydawania pozwoleń, a zarazem zwiększyć ich bezpieczeństwo. W tym wypadku należy przewidzieć przyspieszoną procedurę dla projektów na rzecz efektywności w sektorach energochłonnych i wymagających dużej ilości wody.

4.1.3. Obiecujące są również inicjatywy na rzecz współpracy transgranicznej, w ramach których sąsiednie regiony podejmują kroki i działania w zakresie gotowości i które obejmują koordynację środków nadzwyczajnych i zapobiegawczych na szczeblu zarówno dwustronnym, jak i wielostronnym, jak też w strategicznych makroregionach UE.

4.1.4. Należy ocenić skumulowany wpływ polityki wodnej na sektory energochłonne i wymagające dużej ilości wody, a w razie potrzeby opracować mechanizmy kompensacyjne.

4.2. Finansowanie i inwestycje w celu osiągnięcia stabilnych dostaw

4.2.1. EKES pozytywnie ocenia środki finansowe zapowiedziane przez Komisję w strategii odporności gospodarki wodnej, ponieważ państwa członkowskie stosują zróżnicowane praktyki. Należy zapewnić właściwie pomyślane finansowanie publiczne oraz finansowanie z EBI (15 mld EUR przez trzy lata), aby pokryć dalsze niezbędne inwestycje, przyciągając i angażując prywatne źródła finansowania. Aby zadbać o optymalną efektywność, trzeba ocenić wyniki ostatnich narzędzi finansowania łączących finansowanie publiczne i prywatne (np. EFIS, InvestEU). Należy zapewnić wspierający mechanizm doradztwa technicznego w celu poprawy efektywności finansowania.

4.2.2. Polityka cenowa - choć należy do kompetencji krajowych - może odegrać kluczową rolę w zachęcaniu gospodarstw domowych i sektorów gospodarki do optymalizacji zużycia i do wspierania długoterminowego bezpieczeństwa wodnego. Ustalanie cen powinno opierać się na zasadzie zwrotu kosztów, według której wszyscy użytkownicy wody skutecznie i proporcjonalnie uczestniczą w ponoszeniu kosztów gospodarki wodnej oraz zapewniają fundusze na niezbędne prace konserwacyjne i (re)inwestycje. Systemy różnicowania cen, systemy opodatkowania i wsparcia będą zniechęcały do nadmiernego zużywania wody, a zarazem pozwolą utrzymać przystępność cenową odnośnie do wszystkich podstawowych zastosowań w gospodarstwach domowych. Aby zwiększyć świadomość na temat wartości usług wodnych, trzeba zagwarantować przejrzystość rachunków za wodę. Należy stopniowo wycofywać nieefektywne programy dotacji.

4.2.3. Porządek stopniowego inwestowania ograniczonych złożonych zasobów (wykwalifikowane zasoby ludzkie, czas, fundusze, ślad, organizacja, energia, surowce krytyczne, użytkowanie gruntów i zmiana użytkowania gruntów) w długą listę niezbędnych, precyzyjnie określonych dziedzin musi opierać się na następujących trzech priorytetach:

a) pilność/ważność,

b) oczekiwany maksymalny poziom złożonych korzyści w stosunku do wydatkowanych środków,

c) dostępność potrzebnych zasobów. Dlatego dostosowane do potrzeb programy rozwoju powinny być opracowywane na poziomie lokalnym, regionalnym, na poziomie państw członkowskich i basenów wodnych.

4.2.4. Aby zmniejszyć zapotrzebowanie na wodę i poprawić efektywność, należy wspierać inwestycje w innowacyjne rozwiązania, modernizację procesów, rolnictwo efektywnie wykorzystujące wodę, ponowne wykorzystanie wody, tworzenie systemów obiegu zamkniętego i ograniczanie wycieków. Sektory energochłonne i wymagające dużej ilości wody powinny kwalifikować się do objęcia ukierunkowanymi instrumentami finansowania oraz ograniczania ryzyka w celu modernizacji lub przeprojektowania systemów, biorąc pod uwagę wysokie początkowe nakłady inwestycyjne i długie okresy zwrotu.

4.2.5. EKES wnosi, by opracować kompleksową strategię na rzecz zwiększenia ponownego wykorzystania wody (cele, zachęty, regulacje), ponieważ dzisiaj wykorzystuje się ponownie tylko 2,4 % ścieków. Obieg zamknięty powinien stać się normą, a woda, energia i materiały powinny być odzyskiwane i ponownie wykorzystywane we wszystkich sektorach, włączając w to ponowne wykorzystanie i recykling wody i osadów. Tę transformację powinny napędzać technologie cyfrowe stosowane w całej infrastrukturze i we wszystkich systemach.

4.2.6. Należy zachęcać do przyjmowania koncepcji "wykorzystania wody w obiegu zamkniętym". Sektorom energochłonnym i wymagającym dużych ilości wody trzeba zapewnić fundusze na tworzenie obiegów lokalnych. Potrzeba też wsparcia na przekształcanie oczyszczalni ścieków w "kopalnie wody", gdzie wykorzystuje się wartość wody (stosując substancje organiczne i nieorganiczne). EKES zdecydowanie popiera koncepcję "instalacji wykorzystujących zasoby" przedstawioną w opinii CCMI/228 oraz optymalny odzysk składników odżywczych takich jak azot i fosfor, a także metali ze ścieków, osadów ściekowych i innych źródeł. Finansowanie powinno również być ukierunkowane na przekształcanie ścieków przemysłowych w wodę procesową wielokrotnego użytku, przy czym należy jasno określić normy jakości i klasy, limity odpowiedzialności i ponownego użycia.

4.2.7. Z myślą o tym, by zwiększyć szybkość, ukierunkowanie i efektywność inwestowania dostępnych środków finansowych, EKES zaleca połączenie wszystkich rodzajów finansowania związanego z wodą w jedną skróconą dokumentację, którą można analitycznie zarządzać z uwzględnieniem każdego aspektu treści projektu, kwalifikowalności, intensywności, warunków itp. Komitet zaapelował, by utworzyć Fundusz na rzecz Niebieskiej Transformacji jako jeden unijny punkt dostępu do inwestycji związanych z wodą oraz by łączyć inwestycje publiczne z innowacyjnym finansowaniem.

4.2.8. EKES ponownie apeluje, by uczynić wodę priorytetem strategicznym w kolejnych unijnych wieloletnich ramach finansowych (WRF).

4.3. Cyfryzacja i sztuczna inteligencja

4.3.1. Wiarygodne, oparte na faktach i twarde dane są nieodzowne i stanowią podstawę cyfryzacji oraz odpowiedzialnego podejmowania decyzji. Należy zauważyć, że od 2014 r. nie dysponujemy europejskimi statystykami dotyczącymi zaopatrzenia w wodę i zużycia wody według rodzaju, a inne dane są fragmentaryczne. Jest rzeczą niezbędną, aby rozwijać na szczeblu UE inteligentne gromadzenie danych i zarządzanie nimi, począwszy od poziomu zakładu/ gospodarstwa, a jednocześnie wspierać rolników i branże w monitorowaniu danych dotyczących wody i ulepszaniu efektywności wodnej. Pilnie potrzebny jest plan działania w zakresie cyfrowej gospodarki wodnej, w którym należy:

- wprowadzić nowe moduły rachunków środowiskowych i ekonomicznych dla rachunków gospodarki wodnej,

- rozpocząć gromadzenie danych cyfrowych w czasie rzeczywistym oraz budować interoperacyjne europejskie przestrzenie danych dotyczących wody,

- wprowadzić technologie 3D w celu znacznej poprawy wykrywania wycieków,

- włączyć przemysłowych użytkowników wody do unijnych ram monitorowania gospodarki wodnej,

- ustanowić zintegrowane ramy zarządzania zasobami wodnymi (podaż, popyt, dystrybucja, zużycie, przekierowanie, zanieczyszczenie),

- inwestować w innowacyjne czujniki, duże zbiory danych i uczenie maszynowe, cyfrowych bliźniaków przepływów wody, wykorzystanie technologii satelitarnych, rzeczywistość wirtualną,

- uwolnić potencjał sztucznej inteligencji w gospodarce wodnej i prawodawstwie dotyczącym wody,

- stworzyć systemy wczesnego ostrzegania w celu informowania o ekstremalnych zdarzeniach, zanieczyszczeniach lub atakach związanych z wodą,

- ułatwić modernizację i wzajemne połączenia całej infrastruktury wodnej (w tym interakcję między wodą niebieską, zieloną i szarą).

4.4. Badania naukowe, sektor gospodarki wodnej i umiejętności

4.4.1. Europa powinna wykorzystać możliwości związane z jej czołową pozycją na świecie w dziedzinie technologii wodnych (UE jest właścicielem 40 % wszystkich patentów związanych z wodą), aby zapoczątkować zmianę naszego sposobu korzystania z wody poprzez inwestycje w odporną infrastrukturę wodną, gospodarkę wodną o obiegu zamkniętym, wykorzystanie kaskadowe, zarządzanie cyfrowe i inkluzywne zarządzanie zasobami wodnymi.

4.4.2. EKES z zadowoleniem przyjmuje zapowiedź sojuszu przemysłowego na rzecz inteligentnej gospodarki wodnej w celu pobudzenia konkurencyjności i zwraca się o członkostwo w tym nowym sojuszu.

4.4.3. Zwiększając finansowanie badań i rozwoju (za pośrednictwem WWiI EIT ds. wody, programu "Horyzont Europa", planowanego sojuszu przemysłowego na rzecz wody) w dziedzinie czystych i wydajnych technologii wodnych, należy skupić się na przełomowych technologiach takich jak suche chłodzenie, nanotechnologia w filtracji, osmoza odwrócona, zaawansowane membrany, bioprocesy na potrzeby odsalania, nowe rozwiązania w zakresie usuwania składników odżywczych z osadu, rozwiązania w zakresie AI oraz bezpośrednia elektroliza wody morskiej do produkcji wodoru.

4.4.4. Europejski przemysł wodny powinien stać się filarem rozwoju przemysłowego i konkurencyjności. W europejskiej polityce przemysłowej na rzecz neutralności emisyjnej należy zwrócić odpowiednią uwagę na powstający sektor technologii wodnych. Trzeba opracować harmonogramy działań i dostosowane do potrzeb plany działania. Aby odblokować inwestycje w technologie wodooszczędne, należy:

- przeprowadzić ogólnounijną analizę luk inwestycyjnych w zakresie odporności gospodarki wodnej (oprócz już stwierdzonej luki inwestycyjnej odnośnie do wdrażania obecnych przepisów dotyczących wody),

- zapewnić zachęty finansowe (w tym kontrakty różnicowe) dla sektorów wykorzystujących duże ilości wody, by inwestowały w efektywność,

- opracować systemy ograniczania ryzyka i zastosować je np. w nowym akceleratorze inwestycji na rzecz odporności gospodarki wodnej,

- rozważyć wprowadzenie warunkowości związanej z wodą w zamówieniach publicznych i opracować modele biznesowe na rzecz ponownego wykorzystania ścieków (takie jak "woda jako usługa").

4.4.5. Sektor wody zatrudnia 1,6 mln osób w całej UE. O ile z niedoborem wykwalifikowanej kadry boryka się wiele sektorów przemysłu, o tyle przemysł wodny jest dotknięty tym zjawiskiem szczególnie mocno. Wśród przyczyn niedoboru kwalifikacji należy wymienić starzenie się siły roboczej, drenaż mózgów, cyfryzację i zmiany technologiczne oraz brak widoczności sektora w społeczeństwie.

4.4.6. Jest ważne, aby ten sektor znalazł skuteczne sposoby przekazywania wiedzy następnemu pokoleniu, które jest mniej liczne ze względu na tendencję demograficzną. Należy rozwinąć wiedzę fachową w zakresie technologii cyfrowych i technologii opartych na obiegu zamkniętym. Oznacza to:

- poprawę umiejętności cyfrowych na wszystkich poziomach kwalifikacji i krzewienie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (w tym biochemii),

- ulepszenie współpracy i partnerstw; aby proponowana Europejska Akademia Wodna była efektywna, należy ją zorganizować na szczeblu krajowym,

- promowanie przygotowania zawodowego dla operatorów, techników i inżynierów,

- wspieranie możliwości przenoszenia umiejętności w całej UE,

- w ramach unii umiejętności trzeba zwrócić należytą uwagę na inicjatywy w sektorze wodnym,

- przyciągnięcie kolejnego pokolenia ekspertów ds. wody już na etapie szkolnym.

4.5. Bezpieczeństwo i gotowość do zwiększenia zbiorowej odporności

4.5.1. Woda to złożony ekosystem obejmujący wiele aspektów. Dlatego też związanemu z wodą ryzyku w dziedzinie klimatu, bezpieczeństwa, zdrowia i zanieczyszczenia należy sprostać za pomocą zintegrowanego systemu zarządzania, opartego na skoordynowanym podejściu i silnych strukturach zarządzania, w których jasno określono obowiązki.

4.5.2. Aby zwiększyć gotowość - związane z wodą ryzyko klimatyczne, ze szczególnym naciskiem na ocieplanie się mórz, należy przewidywać poprzez proaktywne plany oceny ryzyka oraz dostosowanie działalności społecznej i gospodarczej do realiów zmiany klimatu. Trzeba udoskonalić systemy informacyjne do prognozowania powodzi.

4.5.3. Z myślą o gotowości trzeba opracować strategie dla poszczególnych regionów - strategie, które będą odzwierciedlały lokalne realia i odpowiadały profilom ryzyka właściwym danym obszarom. W regionalnych i lokalnych planach awaryjnych należy uwzględnić budowanie zdolności, kampanie uświadamiające, systemy wczesnego ostrzegania i protokoły ewakuacji. Władze lokalne powinny również opracować plany zarządzania w razie wystąpienia suszy lub upałów.

4.5.4. Infrastrukturę wodną trzeba uznać za niezbędną z punktu widzenia bezpieczeństwa i odporności. W przypadku klastrów energochłonnych i wymagających dużej ilości wody planowanie awaryjne powinno obejmować gwarancje minimalnych operacyjnych poziomów wody oraz protokoły szybkiego przywrócenia dostaw wody w razie zakłóceń. Te klastry należy włączyć do regionalnego planowania odporności gospodarki wodnej i do ram dotyczących dostaw w sytuacjach nadzwyczajnych. Należy zadbać o to, by infrastruktura krytyczna, taka jak głębokie warstwy wodonośne, infrastruktura wody pitnej i odprowadzania ścieków, była zdolna zapobiegać incydentom i zakłóceniom, stawiać im opór, absorbować je i odzyskiwać sprawność po ich wystąpieniu. Trzeba chronić informacje szczególnie chronione i zwiększyć odporność wrażliwej infrastruktury na czyny dokonane w złym zamiarze.

4.5.5. Plany przystosowania się do zmiany klimatu i plany odporności gospodarki wodnej należy włączyć do prawodawstwa UE. Szczególną uwagę powinno się zwrócić na wyzwania, jakie zmiana klimatu stwarza dla wysp i regionów najbardziej oddalonych, regionów górskich i rejonu Morza Śródziemnego (erozja obszarów przybrzeżnych, pustynnienie, długotrwałe susze, woda pitna).

Bruksela, dnia 18 września 2025 r.

• Identyfikator: Dz.U.UE.C.2026.35
• Rodzaj: Opinia
• Tytuł: Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów - Europejska strategia odporności gospodarki wodnej (COM(2025) 280 final)
• Data aktu: 16/01/2026
• Data ogłoszenia: 16/01/2026