Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komercyjne uwarunkowania zdrowia (opinia z inicjatywy własnej)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komercyjne uwarunkowania zdrowia (opinia z inicjatywy własnej)(C/2026/3)
| Doradczynie i doradcy | Martini HAGIEFSTRATIOU (z ramienia sprawozdawcy) Aymeric BOILLOT (z ramienia współsprawozdawcy) |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 23.1.2025 |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 2.9.2025 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2025 |
| Sesja plenarna nr | 599 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 95/0/5 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) podkreśla, że odnośnie do komercyjnych uwarunkowań zdrowia konieczne jest przyjęcie kompleksowego, prewencyjnego i opartego na podstawowych prawach człowieka podejścia do zdrowia oraz koncepcji eksposomu. Komercyjne uwarunkowania zdrowia definiuje się jako strategie i praktyki podmiotów prywatnych, mające negatywny wpływ na zdrowie i równowagę demokratyczną.
1.2. EKES ponownie zaznacza, że Unia Europejska (UE) i jej państwa członkowskie muszą odgrywać na tym polu główną rolę za pomocą ambitnych strategii politycznych, ukierunkowanych planów działania oraz finansowania strategicznego. W kolejnych wieloletnich ramach finansowych (WRF) na lata 2028-2034 należy na pierwszym miejscu postawić zwłaszcza zdrowie oraz zwrot ku profilaktyce, które muszą być filarem odporności Europy, a także zająć się problemami zdrowotnymi, społecznymi, gospodarczymi, zawodowymi i środowiskowymi, które nasilają się wskutek pandemii, wielowymiarowych kryzysów oraz nierówności strukturalnych.
1.3. Komitet zwraca uwagę, że kompleksowe uwzględnienie wszystkich aspektów zdrowotnych jest w pełni zgodne z wymogami gospodarczymi, które można powiązać z celami w zakresie zdrowia publicznego oraz rozpatrywać z punktu widzenia interesu ogólnego. W związku z tym zachęca do stworzenia wyważonych ram działania, które zapewnią europejskim przedsiębiorstwom warunki niezbędne do przestawienia się na bardziej pozytywne modele w dziedzinie zdrowia. Dzięki uwzględnieniu w polityce publicznej zasady ostrożności oraz klauzul dotyczących przejrzystości i nadzoru - UE może lepiej chronić zdrowie obywatelek i obywateli, a także uwolnić potencjał innowacyjny europejskich przedsiębiorstw i aktywnie przyczynić się do swej pionierskiej roli w zakresie gospodarki dobrobytu łączącej wyniki gospodarcze, spójność społeczną, solidarność zdrowotną i trwały dobrobyt.
1.4. EKES wyraża gotowość do wspierania konkurencyjności UE nie poprzez równanie w dół w dziedzinie zdrowotnej lub społecznej, lecz poprzez uczynienie z Europy pierwszego na świecie kontynentu dobrobytu będącego podstawą projektu integracji europejskiej.
1.5. Komitet zwraca również uwagę na potrzebę zapewnienia zdecydowanego podejścia do bezpieczeństwa i higieny pracy zgodnie z zasadą 10 Europejskiego filaru praw socjalnych. Zważywszy, że niektóre środowiska i formy organizacji pracy wywierają negatywny wpływ na zdrowie, pilnie potrzebne jest udoskonalenie istniejących ram zapobiegania zagrożeniom zawodowym. Podejście skoncentrowane na jakości warunków pracy zwiększa zarówno konkurencyjność przedsiębiorstw, jak i dobrostan pracowników w ramach dążenia do wspólnego dobrobytu.
1.6. EKES podkreśla szereg europejskich projektów, które pokazują potrzebę reagowania na komercyjne uwarunkowania zdrowia, w tym zwłaszcza wzmocnienie europejskiego zarządzania w zakresie opieki o niskiej wartości (ang. "low-value care") poprzez włączenie tych uwarunkowań do oceny systemów opieki zdrowotnej zgodnie z pracami Komisji Europejskiej nad oceną funkcjonowania systemów zdrowotnych (HSPA). EKES nawiązuje do analizy EuroHealthNet mającej na celu ścisłą regulację praktyk przemysłowych sprzyjających nadmiernemu korzystaniu z opieki zdrowotnej oraz produktów ochrony zdrowia bez dowiedzionych korzyści dla pacjentów. Popiera takie inicjatywy jak wspólne działanie Prevent-NCD (zapobieganie chorobom nowotworowym i innym chorobom niezakaźnym), które sprzyjają skoordynowanej polityce regulacji szkodliwych branż, opodatkowania niebezpiecznych produktów oraz ograniczenia ich marketingu. Zachęca również do przyjmowania podejść intersekcjonalnych na wzór międzynarodowych rozwiązań takich jak w Kanadzie, tak by uwzględnić komercyjne uwarunkowania zdrowia we wszystkich obszarach polityki publicznej oraz zagwarantować zrównoważony i sprawiedliwy system opieki zdrowotnej oparty na jakości usług.
1.7. EKES wzywa do profesjonalizacji pracowników sektora zdrowia oraz do inwestowania w szkolenia w dziedzinie etyki i nauki zgodnie z zaleceniami zawartymi we wspólnym planie działania Światowej Organizacji Zdrowia WHO i Stowarzyszenia Szkół Zdrowia Publicznego Regionu Europejskiego (ASPHER). Kompetentny personel jest niezbędny do zapewnienia skuteczności polityki profilaktyki zdrowotnej.
1.8. EKES zaleca wzmocnienie strategicznej roli Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) poprzez rozszerzenie jego obecnego zakresu uprawnień i jego środków, tak by obejmowały nie tylko choroby zakaźne, lecz również komercyjne uwarunkowania zdrowia oraz choroby niezakaźne. Miałoby to na celu umożliwienie UE dokonywania przyszłościowej i niezależnej analizy na miarę współczesnych wyzwań w zakresie zdrowia publicznego. W związku z tym EKES popiera utworzenie europejskiego obserwatorium komercyjnych uwarunkowań zdrowia pod egidą ECDC i w koordynacji z innymi właściwymi agencjami (EMA, EU-OSHA, Eurostat itp.) zgodnie z opisem zawartym w punkcie 6.3.
1.9. Komitet popiera wyasygnowanie środków finansowych na zdrowie we wniosku w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2028-2034, zwłaszcza za pośrednictwem Funduszu Konkurencyjności i podatku od wyrobów tytoniowych, lecz ubolewa nad brakiem specjalnego programu dla zdrowia, co zmniejsza widoczność priorytetów zdrowotnych. Apeluje o włączenie profilaktyki, edukacji zdrowotnej i wzmocnienia systemów opieki zdrowotnej do krajowych i regionalnych pul środków (planów partnerstwa krajowego i regionalnego - PPKR) oraz o wzmocnienie zarządzania w celu uwzględnienia komercyjnych uwarunkowań zdrowia.
1.10. Komitet podkreśla decydującą rolę, jaką państwa członkowskie mogą odegrać, wspierając dobrowolną koalicję państw dążących do ściślejszego uregulowania agresywnego marketingu, w tym w przestrzeni cyfrowej.
1.11. EKES zaleca stworzenie europejskiego oznakowania "Przedsiębiorstwo odpowiedzialne za zdrowie", które byłoby przyznawane na podstawie rygorystycznych i niezależnie zweryfikowanych kryteriów. To oznakowanie wyróżniałoby przedsiębiorstwa zaangażowane w ograniczanie promocji produktów szkodliwych dla zdrowia, zachowanie przejrzystości w łańcuchach dostaw i finansowanie kampanii profilaktycznych, a także regulowałoby rozbieżne inicjatywy realizowane w ramach pozornej dbałości o zdrowie (ang. "health washing"). W tym obszarze źródłem inspiracji mogą być praktyki w zakresie gospodarki społecznej i solidarnej.
1.12. EKES wzywa do aktywnego i systematycznego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego i organizacji pacjentów na wszystkich etapach opracowywania, wdrażania i oceny polityki zdrowotnej pod kątem komercyjnych uwarunkowań zdrowia zarówno na szczeblu europejskim, jak i międzynarodowym. Podkreśla zarazem, że ważna jest rygorystyczna ocena powiązań finansowych między organizacjami pacjentów a branżami wpływającymi na zdrowie oraz zwiększenie zobowiązania do zachowania przejrzystości mechanizmów finansowania. Miałoby to na celu przeanalizowanie wpływu tych powiązań na politykę publiczną, zwłaszcza w zakresie procedur zatwierdzania, zwrotu kosztów i badań, a także zapewnienie rzeczywistego uwzględnienia potrzeb obywatelek i obywateli.
1.13. EKES zaleca, by UE odgrywała większą rolę w globalnym zarządzaniu zdrowiem publicznym, zwłaszcza w pracach WHO, G-7, G-20 i ONZ.
2. Zintegrowane podejście do uwarunkowań zdrowia
2.1. Zdrowie, które jest podstawowym prawem człowieka, jest w 70 % zależne od złożonego zbioru uwarunkowań społecznych, gospodarczych, komercyjnych, środowiskowych oraz cyfrowych, a zaledwie w 10 % - od zachowań indywidualnych. Koncepcja eksposomu podsumowuje wszystkie czynniki narażenia środowiskowego przez całe życie oraz ich wpływ na zdrowie. EKES zachęca do prowadzenia polityki publicznej w oparciu o podejście systemowe uwzględniające te uwarunkowania.
2.2. Choroby niezakaźne - choroby układu krążenia, nowotwory, przewlekłe choroby układu oddechowego i cukrzyca - odpowiadają za 90 % zgonów i 85 % przypadków niezdolności do pracy w Europie. Komitet zaznacza, że oprócz profilaktyki i dostępu do opieki należy zająć się ich przyczynami strukturalnymi w celu zagwarantowania wszystkim lepszego stanu zdrowia.
2.3. EKES opiera się na pracach WHO, zwłaszcza na badaniu dotyczącym komercyjnych uwarunkowań zdrowia 1 , w którym określono je jako strategie podmiotów prywatnych mające na celu maksymalizację zysków ze szkodą dla zdrowia publicznego. WHO wzywa do ścisłej regulacji, odstraszającego opodatkowania szkodliwych produktów oraz wzmożonego monitorowania szkodliwych praktyk handlowych.
2.4. Przemysł tytoniowy, alkoholowy, rolno-spożywczy i oparty na paliwach kopalnych, a także platformy cyfrowe szerzące dezinformację wywierają znaczący wpływ na zdrowie publiczne nie tylko poprzez wprowadzane do obrotu produkty, lecz także poprzez strategie lobbingowe, wpływ na badania naukowe oraz zdolność kształtowania polityki publicznej na swoją korzyść.
2.5. EKES podkreśla znaczenie współpracy międzysektorowej i z udziałem wielu zainteresowanych stron. Nie wystarczy działać tylko na jednym polu: należy skoordynować politykę publiczną tak, by zmienić warunki życia, zmniejszyć społeczne nierówności w dziedzinie zdrowia i przekierować na ekonomię dobrobytu wpływ podmiotów gospodarczych, których interesy są sprzeczne ze zdrowiem publicznym.
2.6. UE - jako model społeczeństwa zachowującego równowagę, w którym konkurencyjność gospodarcza i dobrobyt społeczny wzajemnie się wzmacniają - musi przyjąć zintegrowane podejście do regulacji komercyjnych uwarunkowań zdrowia i zapobiegania ich negatywnym skutkom.
3. Zrozumienie wpływu uwarunkowań komercyjnych
Udokumentowane analizy instytucji międzynarodowych i europejskich
3.1. WHO wskazała praktyki handlowe niektórych sektorów, które to praktyki potęgują wpływ na zdrowie i środowisko: agresywny marketing skierowany do dzieci i grup szczególnie narażonych (adresatem 80 % reklam żywności wysokoprzetworzonej jest młodzież), wpływ na badania naukowe wskutek stronniczości finansowania w przemyśle (taki jak ukrywanie zagrożeń związanych z tytoniem), intensywny lobbing (mobilizacja znacznych zasobów, by uniemożliwić przyjęcie polityki publicznej korzystnej dla ludności), przenoszenie kosztów chorób na społeczeństwo oraz strategie przerzucania odpowiedzialności (np. promowanie, niezgodnie z prawdą, papierosów elektronicznych jako mniej szkodliwych).
3.2. Zgodnie z najnowszymi dostępnymi danymi 2 choroby układu krążenia, otyłość oraz niekorzystne skutki korzystania z tytoniu i alkoholu powodują poważne straty gospodarcze i zdrowotne, które szacuje się na ponad 700 mld EUR rocznie dla europejskich systemów opieki zdrowotnej. Należy przy tym wymienić konkretnie skutki palenia tytoniu (700 tys. zgonów, 98-130 mld EUR sięgające 1,39 % PKB), spożywania alkoholu (255 tys. zgonów, 125 mld EUR) i otyłości (ponad 10 mld EUR na opiekę zdrowotną) oraz wydatki szkodliwych sektorów (na przykład 30 mln EUR na ograniczenie podatków od cukru). Szkodliwe substancje (tytoń, alkohol, żywność ultra przetworzona) powodują w Europie około 2,7 mln zgonów rocznie, co stanowi 25 % wszystkich zgonów (około 7400 zgonów dziennie).
3.3. Komitet stwierdza, że kwestią priorytetową są wciąż bezpieczeństwo i higiena pracy, które zostały zapisane w zasadzie 10 Europejskiego filaru praw socjalnych. Według badań uwzględniających koszty bezpośrednie i pośrednie 3 - koszty absencji chorobowych wynikających z chorób przewlekłych oraz zagrożeń psychospołecznych sięgają około 2,5-4 % PKB UE, czyli 470-750 mld EUR rocznie.
3.4. EKES nalega na zapobieganie chorobom neurodegeneracyjnym takim jak parkinson i zaleca lepszą ocenę ryzyka, niezależność naukową oraz kierowanie się zasadą ostrożności 4 .
3.5. WHO 5 podkreśla zasadniczy związek między zdrowiem publicznym a stabilnością gospodarczą oraz wspiera wzajemnie powiązane strategie polityczne i narzędzia modelowania.
4. Wspieranie pozytywnego sprzężenia zwrotnego dla europejskich przedsiębiorstw
4.1. Przejście na rzetelne i odpowiedzialne praktyki biznesowe nie tylko nie hamuje konkurencyjności, ale stanowi ogromną szansę dla europejskich przedsiębiorstw. Odchodząc od szkodliwych produktów i włączając profilaktykę chorób niezakaźnych do swojego modelu biznesowego, przedsiębiorstwa mogą nie tylko ograniczyć ryzyko regulacyjne i ryzyko utraty reputacji, ale także pobudzić innowacyjność i zwiększyć swoją atrakcyjność dla konsumentów i inwestorów.
4.2. Opracowywanie oraz rozpowszechnianie zdrowszych i bardziej zrównoważonych produktów pozwalają na utrwalenie pozytywnego sprzężenia zwrotnego, w którym przedsiębiorstwa korzystają ze stabilności regulacyjnej, z rosnącego popytu na odpowiedzialne produkty alternatywne oraz z dostosowania do oczekiwań społecznych w dziedzinie zdrowia publicznego. Podobnie jak pseudoekologiczny marketing realnym zagrożeniem jest jednak pozorna dbałość o zdrowie (ang. "health-washing"). W związku z tym potrzebna jest wiarygodna, europejska i oparta na przejrzystych i surowych kryteriach certyfikacja "Przedsiębiorstwo odpowiedzialne za zdrowie". UE i jej państwa członkowskie mogłyby propagować odpowiedzialne innowacje za pomocą mechanizmów bodźców podatkowych oraz postępowań o udzielenie zamówienia publicznego.
4.3. Rezygnując z wprowadzania na rynek produktów stwarzających zagrożenie oraz inwestując w innowacyjne alternatywne produkty, przedsiębiorstwa mogą nie tylko antycypować zmiany regulacyjne, lecz również zwiększać swoją konkurencyjność w perspektywie długoterminowej. Innowacje w dziedzinie zdrowia publicznego - produkty, usługi i struktura konsumpcji - stają się strategiczną dźwignią wzrostu gospodarczego. Zachęcanie do tej transformacji na poziomie UE jest w pełni zgodne z dążeniem do konkurencyjności opartej na doskonałości, odpowiedzialnych innowacjach i zrównoważonym rozwoju w kontekście geopolitycznym, który wymaga większej suwerenności zdrowotnej, niezależności przemysłowej i atrakcyjności społecznej.
Zmiana podejścia do profilaktyki jako strategicznego narzędzia Unii Europejskiej
4.4. Kosztu profilaktyki nie można postrzegać jako ograniczenia handlu lub zagrożenia dla niego. Przeciwnie, jest to kluczowa dźwignia inwestycyjna, zarówno pod względem stabilności systemów opieki zdrowotnej, jak i dobrobytu ludności, co jest cechą charakterystyczną modelu europejskiego i jego konkurencyjności. EKES popiera system ukierunkowanego opodatkowania szkodliwych produktów takich jak tytoń, alkohol i żywność wysoko przetworzona w celu finansowania profilaktyki w systemach opieki zdrowotnej.
4.5. Dobrze wykształceni pracownicy publicznej opieki zdrowotnej są niezbędni do zwalczania komercyjnych uwarunkowań zdrowia w UE. Wysiłki na rzecz profilaktyki, regulacji szkodliwych sektorów oraz realizacji polityki opartej na dowodach będą niewystarczające, jeżeli pracownicy nie przyswoją sobie umiejętności i zasad etycznych. Komitet popiera plan działania WHO-ASPHER mający na celu zwiększenie zdolności pracowników publicznej opieki zdrowotnej, którzy są niezbędni dla odporności systemów opieki zdrowotnej, etycznego zarządzania oraz ochrony przed wpływami komercyjnymi.
Stworzenie korzystnego ekosystemu
4.6. UE jest żywotnie zainteresowana szybszym przejściem na zrównoważoną gospodarkę zdrowotną poprzez zapewnienie zachęt finansowych, spójnych ram regulacyjnych oraz wymagających partnerstw publiczno-prywatnych w sektorach żywności, farmacji, technologii cyfrowych i dobrostanu. Dzięki tworzeniu ekosystemu sprzyjającego innowacjom społecznym i zdrowiu UE może sprawić, że zapobieganie chorobom niezakaźnym stanie się prawdziwym motorem wzrostu i odporności. To podejście obejmuje również poprawę istniejących metod leczenia i ograniczenie chorób takich jak niektóre formy nowotworów lub choroba Parkinsona, którym można zapobiegać, jeżeli są one wykrywane i leczone na wczesnym etapie.
4.7. Zgodnie z zasadą ochrony danych osobowych EKES zaleca większą przejrzystość odnośnie do rzeczywistych celów wykorzystywania danych dotyczących zdrowia i konsumpcji, zwłaszcza gdy zasilają one systemy algorytmów reklamowych lub narzędzia optymalizacji behawioralnej. Konieczny jest zakaz wykorzystywania danych dotyczących zdrowia, które wzmacniają szkodliwe modele biznesowe (algorytmiczne sugestie dotyczące produktów wysokoprzet- worzonych lub zanieczyszczających). EKES wzywa do ścisłej regulacji systemów kierowania przekazu reklamowego do odbiorców w oparciu o ich problemy medyczne lub społeczne, a także do oznakowania platform i przedsiębiorstw zgodnie ze stopniem przestrzegania przez nie zasad etycznych (zasada "odpowiedzialności cyfrowej za zdrowie").
4.8. Organizacje pacjentów reprezentujące doświadczenia obywateli oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego są głównymi podmiotami demokratycznymi, które wraz z dialogiem społecznym są niezbędne dla demokracji zdrowotnej. Aby zachować tę legitymację, EKES zaleca zapewnienie im sprzyjających i przejrzystych warunków do pełnego sprawowania funkcji strażników, rzeczników i przekaźników interesu ogólnego podczas opracowywania, wdrażania oraz oceny kierunków polityki zdrowotnej.
5. Uwzględnienie konkretnych potrzeb i doświadczeń
5.1. EKES podkreśla znaczenie lepszego uwzględnienia konkretnych doświadczeń i zaleceń wynikających z niedawnych inicjatyw europejskich. W swym sprawozdaniu 6 grupa ds. HSPA (ds. oceny funkcjonowania systemów zdrowotnych) Komisji Europejskiej ostrzega przed utrzymywaniem się "opieki o niskiej wartości", tj. terapii propagowanych w ramach agresywnych strategii komercyjnych i pozbawionych dowiedzionych korzyści ze szkodą dla jakości opieki oraz stabilności finansowej systemów opieki zdrowotnej. Europejskie sieci EuroHealthNet i światowy sojusz NCD Alliance 7 wzywają również do bardziej rygorystycznej regulacji szkodliwych sektorów przemysłu (tytoniowego, alkoholowego, żywności wysokoprzetworzonej) i ostrzegają przed ich umiejętnością wpływania na politykę publiczną poprzez lobbing oraz ukierunkowany marketing, zwłaszcza cyfrowy. EKES zgadza się z tymi ustaleniami i apeluje o ściślejsze zarządzanie uwarunkowaniami komercyjnymi zdrowia.
5.2. Komitet popiera w tym duchu wspólne działanie Prevent-NCD 8 - skoordynowaną inicjatywę europejską mającą na celu włączenie uwarunkowań komercyjnych zdrowia do polityki profilaktyki chorób niezakaźnych. Ponawia przewidziane w nim najważniejsze propozycje: opodatkowanie szkodliwych produktów, ograniczenie ich marketingu, opracowywanie niezależnych przepisów oraz zacieśnienie współpracy europejskiej. EKES wzywa UE, by na wzór Kanady, która wprowadziła mapę uwarunkowań zdrowia i plan gospodarki dobrobytu, stworzyła podobne ramy umożliwiające działania przekrojowe. Zaleca przyjęcie kompleksowej europejskiej strategii zwalczania komercyjnych uwarunkowań zdrowia opartej na sprawiedliwości, profilaktyce i odporności systemów publicznych.
6. Dążenie do wzmocnienia europejskich ram gospodarki dobrobytu
6.1. W obliczu wyzwań związanych z komercyjnymi uwarunkowaniami zdrowia UE musi ustanowić ambitne i uporządkowane ramy dobrostanu, uwzględniające zdrowie jako podstawowy filar polityki publicznej. Wymaga to kompleksowego podejścia łączącego w sobie wzmocnione zarządzanie, monitorowanie zobowiązań przedsiębiorstw, zachęty ekonomiczne i współpracę międzynarodową.
6.2. Stosowanie zasady ostrożności we wszystkich politykach handlowych i przemysłowych mających wpływ na zdrowie:
- UE musi uwzględnić zasadę ostrożności w swoich decyzjach gospodarczych, społecznych i handlowych, aby przewidywać negatywny wpływ sektorów na zdrowie publiczne.
- EKES zaleca ukierunkowane stosowanie zasady ostrożności w taki sposób, by unikać nieprecyzyjnego lub ogólnego podejścia do wszystkich sektorów handlu. Celem nie jest stygmatyzacja wszystkich przedsiębiorców, lecz skupienie wysiłków na regulacji tych sektorów, których produkty lub praktyki mają udowodniony, trwały i systemowy wpływ na zdrowie publiczne. Należą do nich: przemysł tytoniowy i związane z nim przybory (e-papierosy, nikotyna syntetyczna), produkcja alkoholu i napojów spirytusowych, zwłaszcza z wykorzystaniem marketingu kulturowego, produkcja bogatej w sól, cukry i kwasy tłuszczowe typu trans żywności wysokoprzetworzonej, niektóre platformy cyfrowe promujące siedzący tryb życia, dezinformację lub nadmierną konsumpcję, a także przemysł chemiczny, produkcja pestycydów i rozpuszczalników o działaniu neurotoksycznym (czego przykładem jest choroba Parkinsona).
- Należy wprowadzić systematyczną ocenę wpływu na zdrowie przed opracowaniem polityki handlowej UE w tych sektorach i zachować wzmożony nadzór nad stronniczością finansowania w przemyśle.
6.3. Poszerzenie zakresu uprawnień i środków Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) takich jak jego koordynacja z innymi agencjami europejskimi (Europejską Agencją Leków - EMA, Europejską Agencją Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy - EU-OSHA):
- EKES proponuje, by ECDC, które obecnie koncentruje się na chorobach zakaźnych, miało szerszy zakres uprawnień i środków obejmujący również specjalne monitorowanie komercyjnych uwarunkowań zdrowia oraz chorób niezakaźnych. Działania te obejmowałyby element w postaci obserwatorium, które będzie gromadziło dane, analizowało tendencje i wydawało zalecenia dotyczące profilaktyki - we współpracy z dyrekcjami generalnymi Komisji Europejskiej. Umożliwiłoby to trwałe zakorzenienie profilaktyki chorób niezakaźnych w europejskiej strategii zdrowotnej, zapewniając jednocześnie lepszą koordynację długoterminowych działań.
- EKES apeluje o podjęcie trzech działań - zaostrzonego nadzoru, skonsolidowanej regulacji opartej na niezależnych ocenach wieloczynnikowych, koordynacji zobowiązań krajowych - w celu zapewnienia skutecznej, spójnej i odpornej profilaktyki na szczeblu unijnym.
6.4. Włączenie profilaktyki do kolejnych wieloletnich europejskich ram finansowych:
- EKES przyjmuje do wiadomości wniosek Komisji Europejskiej w sprawie wieloletnich ram finansowych na lata 2028-2034 i pochwala przewidziane w Funduszu Konkurencyjności środki na zdrowie oraz stworzenie ukierunkowanych zasobów własnych takich jak podatek od wyrobów tytoniowych, aby pomóc w finansowaniu polityki profilaktyki. Ubolewa jednak nad brakiem specjalnego programu dla zdrowia w nakreślonej strukturze, co grozi osłabieniem widoczności i czytelności europejskich priorytetów zdrowotnych. Apeluje, aby w przyszłej krajowej i regionalnej puli środków finansowych (w ramach planów partnerstwa krajowego i regionalnego - PPKR) położono duży nacisk na zdrowie, a zwłaszcza na profilaktykę, edukację zdrowotną oraz wsparcie systemów opieki zdrowotnej.
6.5. Stworzenie europejskiej certyfikacji "Przedsiębiorstwo odpowiedzialne za zdrowie", wzorując się na gospodarce społecznej i solidarnej:
- Gospodarka społeczna proponuje modele gospodarcze, w których priorytetowo traktuje się interes ogólny i w pełni uwzględnia kwestie zdrowotne, dostosowując modele produkcji i konsumpcji do celów zapobiegania chorobom niezakaźnym i ograniczania zachorowań na nie.
- Stworzenie europejskiej certyfikacji "Przedsiębiorstwo odpowiedzialne za zdrowie" umożliwiłoby uznawanie i wspomaganie przedsiębiorstw, które podejmują konkretne zobowiązania na rzecz: ograniczenia promocji szkodliwych produktów, wspierania kampanii profilaktycznych, poprawy warunków pracy oraz zachowania przejrzystości w łańcuchach dostaw. Aby jednak uniknąć niepożądanych skutków certyfikacji, która może stanowić alibi dla niewłaściwych działań jak w przypadku pseudoekologicznego marketingu, to oznakowanie powinno opierać się na rygorystycznym i niezależnym systemie weryfikacji oraz na surowych i zmieniających się w czasie kryteriach.
6.6. Dostosowanie polityki europejskiej do celów WHO i ONZ:
- UE musi włączyć zwalczanie komercyjnych uwarunkowań zdrowia do dynamiki międzynarodowej poprzez przestrzeganie zaleceń organizacji światowych w sprawie chorób niezakaźnych oraz dostosowanie polityki do celu 3.4 zrównoważonego rozwoju, który to cel zakłada obniżenie przedwczesnej umieralności z powodu tych chorób.
Bruksela, dnia 18 września 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komercyjne uwarunkowania zdrowia (opinia z inicjatywy własnej) |
| Data aktu: | 2026-01-16 |
| Data ogłoszenia: | 2026-01-16 |