Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Przyszłość żywności ekologicznej i żywności wysokiej jakości - sposoby zwiększenia spożycia (opinia z inicjatywy własnej)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoPrzyszłość żywności ekologicznej i żywności wysokiej jakości - sposoby zwiększenia spożycia (opinia z inicjatywy własnej)(C/2026/17)
Współsprawozdawczyni: Kerli ATS
Doradczynie i doradcy Mircea MITRUTIU (z ramienia sprawozdawcy)
Decyzja Zgromadzenia Plenarnego 23.1.2025
Podstawa prawna Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego
Sekcja odpowiedzialna Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego
Data przyjęcia przez sekcję 25.6.2025
Data przyjęcia na sesji plenarnej 18.9.2025
Sesja plenarna nr 599
Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) 149/0/2
1. Wnioski i zalecenia
1.1. Spójna polityka żywnościowa - EKES podkreśla potrzebę stworzenia przekrojowejunijnej polityki żywnościowej, która włącza rolnictwo ekologiczne i systemy jakości do strategii środowiskowych, zdrowotnych, klimatycznych i strategii rozwoju obszarów wiejskich.
1.2. Szersze wsparcie wykraczające poza finansowanie - same dotacje nie wystarczą; aby wesprzeć zrównoważony rozwój sektora, konieczne są zintegrowane środki, takie jak obniżenie stawek VAT, zamówienia publiczne na produkty wysokiej jakości, usługi doradcze i innowacje.
1.3. Wzmocnienie kontroli i identyfikowalności - zasadnicze znaczenie ma wzmocnienie systemów kontroli, harmonizacja norm równoważności i wdrożenie identyfikowalności cyfrowej, zwłaszcza w odniesieniu do przywozu.
1.4. Zintegrowana promocja - kampanie promocyjne powinny obejmować edukację żywieniową, zrównoważoną turystykę i markę terytorialną, wspierane przez wyspecjalizowane agencje krajowe.
1.5. Strategia na rzecz zachęcania do konsumpcji produktów wysokiej jakości - zaleca się opracowanie strategii UE z wyznaczonymi celami minimalnymi (np. 25 % produktów wysokiej jakości w szkołach/szpitalach/instytucjach publicznych itp.), partnerstwami handlowymi i kampaniami tematycznymi.
1.6. Dostępność dzięki zharmonizowanym zachętom podatkowym - EKES wzywa Komisję Europejską, w szczególności Dyrekcję Generalną ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, Dyrekcję Generalną ds. Podatków i Unii Celnej oraz Dyrekcję ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności, do opracowania zharmonizowanego rozwiązania podatkowego mającego zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich, umożliwiającego obniżone stawki VAT na produkty wysokiej jakości. Środek ten poprawiłby dostęp konsumentów do produktów, pobudziłby popyt i wsparłby przejście na zrównoważony system żywnościowy.
1.7. Wsparcie dla młodych rolników, kobiet i europejskiego modelu rolnictwa rodzinnego, zwłaszcza na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania lub obszarach chronionych - EKES popiera wdrażanie środków WPR skierowanych do młodych rolników, kobiet, małych gospodarstw rodzinnych i gospodarstw przechodzących transformację ekologiczną. Zaleca, aby w krajach kandydujących takie wsparcie było udzielane za pośrednictwem przedakcesyjnych instrumentów finansowania.
1.8. Uproszczenie certyfikacji - procedury certyfikacji, w tym certyfikację grupową lub modele cyfrowe, należy zharmonizować i dostosować do małych producentów.
1.9. Jasne etykietowanie i ochrona oznaczeń geograficznych - EKES zaleca uregulowanie takich terminów jak "naturalne" i "tradycyjne" oraz nakładanie kar za wprowadzające w błąd stosowanie symboli geograficznych, zwłaszcza w odniesieniu do produktów przetworzonych.
1.10. Uwzględnienie w międzynarodowych umowach handlowych - Komitet apeluje o uznanie i ochronę unijnych norm jakości i znaków jakości w handlu światowym, a tym samym propagowanie sprawiedliwego i zrównoważonego modelu żywnościowego.
2. Uwagi ogólne
2.1. EKES z zadowoleniem przyjmuje wizję Komisji Europejskiej dotyczącą zrównoważonego i konkurencyjnego sektora rolno-spożywczego do 2040 r. i podkreśla konieczność stworzenia spójnej, przekrojowej polityki żywnościowej UE, która stawia rolników - zwłaszcza rolników prowadzących gospodarstwa rodzinne - w centrum transformacji ekologicznej i cyfrowej. Komitet dostrzega znaczne wysiłki, jakie podjęła Komisja Europejska w celu promowania produkcji ekologicznej i unijnych systemów jakości, w szczególności poprzez wdrożenie planu działania na rzecz rozwoju produkcji ekologicznej oraz odpowiednich instrumentów wsparcia w ramach WPR i polityki promocyjnej. Celem niniejszej opinii jest uzupełnienie i wzmocnienie tych wysiłków poprzez przedstawienie dodatkowych zaleceń i perspektyw społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych, z myślą o zwiększeniu spójności, dostępności i oddziaływania we wszystkich państwach członkowskich i krajach partnerskich.
Żywność produkowana i wprowadzana do obrotu w Unii Europejskiej jest bezpieczna i spełnia wysokie normy jakości dzięki solidnym ramom prawnym i silnym mechanizmom kontroli. Termin "produkt wysokiej jakości" użyty w niniejszej opinii odnosi się jednak wyłącznie do produktów certyfikowanych w ramach systemów certyfikacji - niezależnie od tego, czy są to systemy na szczeblu UE (takie jak systemy ekologiczne, chroniona nazwa pochodzenia (ChNP), chronione oznaczenie geograficzne (ChOG) i gwarantowana tradycyjna specjalność (GTS)) czy systemy krajowe - które są zgodne z wytycznymi UE dotyczącymi jakości i zrównoważonego rozwoju. Aby krajowe systemy certyfikacji zostały uznane, muszą zostać zgłoszone Komisji Europejskiej zgodnie z dyrektywą (UE) 2015/1535 1 za pośrednictwem systemu informacji o przepisach technicznych (TRIS).
2.2. Produkty wysokiej jakości są ważne dla osiągnięcia celów środowiskowych, gospodarczych i społecznych UE. Produkty te przyczyniają się do:
- zwiększenia zaufania konsumentów;
- zmniejszenia śladu węglowego;
- promowania zdrowia publicznego i jakości odżywczej;
- wspierania dynamicznych i odpornych obszarów wiejskich;
- wnoszenia wkładu w globalną konkurencyjność europejskich produktów rolno-spożywczych;
- poprawy zdrowia i żyzności gleby;
- ograniczenia narażenia na pozostałości pestycydów i antybiotyków;
- ochrony owadów zapylających i różnorodności biologicznej;
- poprawy jakości wody i zmniejszenia zanieczyszczenia.
2.3. Wyniki te są zgodne z głównymi strategiami UE, takimi jak Europejski Zielony Ład, strategia "Od pola do stołu", Kompas konkurencyjności dla UE, strategia dotycząca biogospodarki i strategia na rzecz młodych rolników. Aby w pełni wykorzystać potencjał tych rozwiązań, należy wspierać rolnictwo UE poprzez ukierunkowane inwestycje, uproszczenie przepisów oraz długoterminową stabilność polityczną i rynkową.
2.4. Komitet porusza kwestie rolnictwa ekologicznego i innych systemów jakości w jednej opinii, ponieważ w obu tych obszarach propaguje się zrównoważone praktyki, godziwy dochód dla producentów i zaufanie konsumentów poprzez certyfikację. Dostosowanie tych systemów sprawia, że możliwe jest prowadzenie spójnych polityk, które wzmacniają wspólny wkład w odporne i oparte na wartościach systemy żywnościowe.
2.5. W szczególności rolnictwo ekologiczne opiera się na kompleksowym podejściu agroekologicznym, które bezpośrednio przyczynia się do łagodzenia zmiany klimatu, ochrony różnorodności biologicznej i zrównoważonego wykorzystania zasobów. Sprzyja ono również tworzeniu miejsc pracy, innowacjom i wymianie pokoleniowej na obszarach wiejskich.
2.6. Sektor ekologiczny znajduje się jednak obecnie na rozdrożu. Pomimo korzyści, jakie niesie, jego rozwój jest nadal nierównomierny w poszczególnych państwach członkowskich i sektor ten boryka się z utrzymującymi się barierami. Obejmują one niższe plony niektórych upraw, wysokie koszty certyfikacji, zmienność rynku i wrażliwość cen konsumenckich - wyzwania, które nasilają się w okresach niepewności gospodarczej.
2.7. EKES podkreśla, że same dotacje finansowe nie wystarczą do zapewnienia zrównoważonego wzrostu produkcji żywności wysokiej jakości. Konieczne są szersze ramy wspomagające, które łączą w sobie:
- lepszy dostęp do rynku, w tym poprzez zielone zamówienia publiczne /zamówienia publiczne wysokiej jakości i środki fiskalne (np. obniżenie VAT, ulgi podatkowe);
- szersze włączenie rolnictwa ekologicznego i produktów wysokiej jakości do polityki UE w zakresie żywności, zdrowia, klimatu i różnorodności biologicznej zgodnie z podejściem "Jedno zdrowie";
- wsparcie konwersji, usług doradczych i innowacji;
- poprawę edukacji i podnoszenie świadomości konsumentów, by wyeliminować rozbieżności między wartościami a zachowaniami;
- solidne zabezpieczenia mające na celu utrzymanie wiarygodności oznakowania jakości, w tym zaostrzone kontrole przywozu i systemy identyfikowalności;
- ukierunkowane środki wspierające rolnictwo ekologiczne na obszarach o ograniczeniach środowiskowych - takich jak Natura 2000 lub chronione siedliska - gdzie przekształcenie może być bardziej złożone lub na mniejszą skalę ze względu na ograniczenia ekologiczne; dostęp do gruntów, pomoc techniczna i sprawiedliwe warunki rynkowe umożliwiające rolnikom i producentom żywności wysokiej jakości utrzymanie długoterminowej rentowności i rozwój zawodowy.
EKES przyznaje, że polityka VAT wchodzi w zakres kompetencji DG TAXUD, i zachęca Komisję Europejską do zbadania, w drodze dialogu międzyinstytucjonalnego, możliwości wprowadzenia obniżonych stawek VAT na certyfikowane produkty wysokiej jakości.
2.8. Komitet podkreśla, że systemy żywności ekologicznej i innych produktów wysokiej jakości należy włączyć do strategii promocyjnych. Wysiłki te powinny wykraczać poza kampanie handlowe i opierać się na edukacji żywieniowej, zrównoważonej turystyce, kulturze gastronomicznej i marce terytorialnej. Lepsza koordynacja między instytucjami UE (np. Europejską Agencją Wykonawczą ds. Badań Naukowych), agencjami krajowymi i organizacjami producentów ma zasadnicze znaczenie dla zwiększenia skuteczności i długoterminowego wpływu na konsumentów. EKES podkreśla, że unijne systemy jakości i rolnictwo ekologiczne kwalifikują się już na mocy rozporządzenia (UE) nr 1144/2014 2 w sprawie działań promocyjnych. Komitet proponuje jednak rozszerzenie kwalifikujących się tematów - o ile jest to zgodne z celami UE - tak aby uwzględnić zrównoważoną turystykę i markę terytorialną jako uzupełniające narzędzia promowania zrównoważonych produktów wysokiej jakości.
2.9. Komitet wzywa Komisję Europejską do przeprowadzenia analizy porównawczej dotyczącej efektu mnożnikowego inwestycji w krajowe i regionalne agencje promocji żywności, koncentrującej się na ich wkładzie w rozwój gospodarczy, dochody podatkowe i zatrudnienie na obszarach wiejskich. Celem tego badania będzie określenie najskuteczniejszych krajowych i regionalnych modeli promocji, ocena ich wpływu na rozwój gospodarczy obszarów wiejskich, dochody podatkowe i zatrudnienie oraz przedstawienie opartych na dowodach zaleceń dotyczących upowszechniania dobrych praktyk w innych państwach członkowskich i krajach kandydujących.
3. Ramy działania - wyzwania i opcje strategiczne
3.1. Wzmocnienie pozycji rolników jako równorzędnych i szanowanych partnerów w łańcuchu rolno-spożywczym pozostaje podstawowym warunkiem sprawiedliwego i odpornego systemu żywnościowego. Rolnicy muszą mieć dostęp do sprawiedliwego wynagrodzenia, godnych warunków pracy i mieć równy dostęp do rynków o wartości dodanej, w tym za pośrednictwem alternatywnych kanałów sprzedaży, takich jak marketing bezpośredni, handel elektroniczny i lokalne sieci żywności.
3.2. Rolnictwo ekologiczne jest zazwyczaj bardziej pracochłonne, dlatego EKES podkreśla konieczność zapewnienia sprawiedliwych warunków pracy i rozwoju umiejętności zarówno producentom, jak i pracownikom. Wspieranie współpracy w całym ekologicznym łańcuchu wartości ma kluczowe znaczenie dla długoterminowej stabilności sektora.
3.3. Zaangażowanie konsumentów również musi być jednym z głównych filarów wszystkich strategii na rzecz zwiększenia konsumpcji produktów wysokiej jakości. Edukowanie konsumentów na temat wpływu ich wyborów żywieniowych na środowisko i zdrowie oraz dopilnowanie, aby zrównoważone warianty były przystępne cenowo i dostępne, będzie miało zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia unijnych celów zrównoważonego rozwoju i zdrowia publicznego.
3.4. Przystępność cenowa nadal stanowi główną przeszkodę dla konsumpcji produktów wysokiej jakości. Chociaż produkty wysokiej jakości są powszechnie uznawane za bardziej zrównoważone i zdrowsze, decyzje o ich zakupie są często ograniczane ich cenami. Komitet apeluje o podjęcie środków w celu wypełnienia tej luki w przystępności cenowej, w tym o ukierunkowane zachęty podatkowe, takie jak obniżenie VAT, inwestycje w lokalne łańcuchy dostaw produktów wysokiej jakości oraz włączenie produktów wysokiej jakości do systemów zamówień publicznych. Środki te powinny opierać się na badaniach zachowań konsumentów, ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży, a w miarę możliwości priorytetowo należy potraktować produkty pozyskiwane lokalnie w ramach celu 25 % w zakresie zamówień publicznych.
3.5. Aby pobudzić popyt, EKES zaleca opracowanie ogólnounijnej strategii konsumpcji produktów ekologicznych, która powinna obejmować:
- minimalne cele w zakresie produktów wysokiej jakości w instytucjach publicznych (np. 25 % w szkołach i szpitalach); aby stopniowo osiągnąć ten cel, zwracamy się o wprowadzenie w procedurach zamówień publicznych jasnych kryteriów różnicowania faworyzujących jakość, a nie cenę zakupu;
- ukierunkowane kampanie promocyjne związane ze zdrowiem, działaniami w dziedzinie klimatu i rozwojem obszarów wiejskich;
- partnerstwa z detalistami i podmiotami świadczącymi usługi gastronomiczne w celu zwiększenia widoczności i dostępności produktów ekologicznych.
3.6. EKES zauważa, że w wielu państwach członkowskich organizacjom sektora produktów wysokiej jakości brakuje zdolności instytucjonalnych do koordynowania producentów, budowania partnerstw z detalistami i kierowania rozwojem rynków. Inwestycje publiczne na małą skalę w tych organizacjach mogłyby wywrzeć znaczący wpływ na cały łańcuch wartości.
3.7. Komitet ponownie podkreśla znaczenie badań naukowych, innowacji i usług doradztwa dostosowanych do potrzeb rolnictwa ekologicznego. Przejście na praktyki ekologiczne lub ich udoskonalenie wymaga wymiany wiedzy, dostępu do odpowiednich technologii rolnośrodowiskowych i systemów doradztwa ukierunkowanych na rolników. Kluczowe jest zwiększenie inwestycji w badania naukowe i innowacje w dziedzinie rolnictwa ekologicznego w ramach programu "Horyzont Europa" i programów państw członkowskich.
3.8. Konieczne są również solidniejsze i bardziej przejrzyste ramy regulacyjne, aby zwiększyć zaufanie do certyfikacji ekologicznej, zwłaszcza w odniesieniu do przywozu. EKES przyznaje, że importowane produkty ekologiczne muszą spełniać normy równoważne lub zgodne z normami unijnymi oraz że Komisja wspiera państwa członkowskie za pomocą narzędzi cyfrowych, takich jak system TRACES, powiadomienia systemu informatycznego OFIS i powiązane mechanizmy nadzoru. W tym kontekście Komitet wzywa do szerszego i bardziej przejrzystego stosowania tych narzędzi w celu zapewnienia zaufania konsumentów i spójnego egzekwowania przepisów w całej UE.
3.9. EKES popiera włączenie rolnictwa ekologicznego do strategii rozwoju obszarów wiejskich i strategii ukierunkowanych terytorialnie, takich jak biookręgi, strefy agroekologiczne i klastry gospodarki o obiegu zamkniętym. Modele te sprzyjają innowacjom, udziałowi społeczności i synergiom między rolnictwem, edukacją, turystyką i zrównoważonymi systemami żywnościowymi.
3.10. Ponadto Komitet podkreśla konieczność ochrony produktów wysokiej jakości we wszystkich międzynarodowych umowach handlowych. Obejmuje to zapewnienie uznawania norm UE, ochronę oznaczeń geograficznych oraz pozycjonowanie produkcji ekologicznej i certyfikowanej jako globalnych wzorców zrównoważonego rozwoju, bezpieczeństwa żywności i sprawiedliwego handlu.
4. Uwagi szczegółowe 4.1. EKES popiera dobrze uregulowane istniejące unijne systemy jakości, w tym systemy ekologiczne, chronione nazwy pochodzenia (ChNP), chronione oznaczenie geograficzne (ChOG) i gwarantowane tradycyjne specjalności (GTS). Systemy te zapewniają wiarygodne narzędzia służące różnicowaniu produktów, wspierają tożsamość regionalną i oferują wartość dodaną zarówno producentom, jak i konsumentom.
4.2. Komitet zauważa jednak, że nieregulowane lub niespójnie stosowane terminy marketingowe, takie jak "naturalne", "tradycyjne" i "domowe", mogą wprowadzać konsumentów w błąd i zacierać rozróżnienie między produktami certyfikowanymi i niecertyfikowanymi. Podważa to zaufanie konsumentów i dewaluuje ustanowione unijne systemy jakości. EKES wzywa Komisję Europejską do ustanowienia jasnych, możliwych do wyegzekwowania definicji i wytycznych dotyczących takich oświadczeń. Kwestia ta jest szczególnie istotna na rozwijających się rynkach, gdzie świadomość konsumentów może być niższa, a nadzór regulacyjny ograniczony. Komitet zaleca zapewnienie organom krajowym pomocy technicznej, aby poprawić egzekwowanie przepisów dotyczących etykietowania i ochrony konsumentów.
4.3. Różnorodność krajowych systemów jakości opartych na zasadach dobrowolności może stanowić cenne narzędzie różnicowania produktów, ale może także prowadzić do fragmentacji i dezorientacji na rynku wewnętrznym. EKES popiera uznanie kompatybilnych systemów krajowych i dostosowanie ich do ogólnounijnych ram w celu zwiększenia przejrzystości, porównywalności i dostępu do rynku, zwłaszcza dla małych i średnich producentów. Współpraca transgraniczna między małymi przedsiębiorstwami - na przykład na Bałkanach Zachodnich - może pomóc przezwyciężyć fragmentację. Komitet zachęca do podejmowania inicjatyw na rzecz rozwoju wspólnej infrastruktury certyfikacji, regionalnych kampanii promocyjnych i zharmonizowanych norm.
4.4. EKES podkreśla, że rolnictwo ekologiczne nadal otrzymuje nierównomierne wsparcie w poszczególnych państwach członkowskich pomimo uznanych korzyści środowiskowych i społecznych. Aby osiągnąć unijny cel 25 % udziału gruntów przeznaczonych na rolnictwo ekologiczne do 2030 r., konieczne jest lepsze dostosowanie planów strategicznych wspólnej polityki rolnej, krajowych planów działania w zakresie produkcji ekologicznej i unijnego planu działania na rzecz produkcji ekologicznej. Rolnikom prowadzącym produkcję ekologiczną należy zaoferować spójne i dostateczne wsparcie w całej UE. Obejmuje to również dostosowane ścieżki dla "przejściowych praktyk rolniczych", które wspierają drobnych producentów rolnych na obszarach słabiej rozwiniętych na drodze do pełnej konwersji na rolnictwo ekologiczne.
4.5. Produkty wysokiej jakości powinny być ściślej włączone w szersze łańcuchy wartości, w tym w zrównoważoną turystykę, lokalną gastronomię, strategie w zakresie biogospodarki i markę terytorialną. Systemy jakości mogą również służyć jako podstawa do tworzenia i rozwoju spółdzielni producentów pomagających wzmocnić pozycję negocjacyjną rolników i poprawić ich sytuację w łańcuchu dostaw produktów rolno-spożywczych 3 . Komitet popiera rozwój biookręgów i podejść ukierunkowanych terytorialnie, które łączą certyfikowaną produkcję z tożsamością regionalną i sprzyjają lokalnej odporności gospodarczej.
4.6. EKES wzywa do właściwego egzekwowania rozporządzenia (UE) 2018/775 4 , aby zapobiec praktykom wprowadzającym w błąd i zapewnić uczciwą konkurencję. Zaleca, aby właściwe organy państw członkowskich przeprowadzały ukierunkowane kontrole urzędowe dotyczące stosowania tego rozporządzenia. Komitet wzywa również Komisję Europejską do publikowania co dwa lata sprawozdania z wdrażania kontroli urzędowych w tej dziedzinie. Gdyby egzekwowanie przepisów okazało się niewystarczające, EKES zachęca Komisję do rozważenia zmiany rozporządzenia 2018/775 5 i jego wskazówek interpretacyjnych w celu lepszego uwzględnienia stosowania odniesień geograficznych oraz krajowych lub regionalnych symboli dotyczących produktów spożywczych, które nie są powiązane ze wskazanym pochodzeniem ani z uznanym systemem certyfikacji.
4.7. Komitet apeluje, by co najmniej 25 % żywności w szkołach, szpitalach i stołówkach publicznych było produktami wysokiej jakości, przy czym w miarę możliwości priorytetowo należy traktować produkty pozyskiwane lokalnie. Unijne przepisy dotyczące zamówień publicznych powinny nagradzać dostawców oferujących wysoki udział produktów wysokiej jakości i obejmować kryteria zrównoważonego rozwoju wspierające lokalne łańcuchy dostaw. W krajach rozwijających się i kandydujących zaleca się podejście etapowe ze wsparciem technicznym i finansowym.
4.8. Zamówienia publiczne mogą być potężnym narzędziem promowania celów środowiskowych i społecznych. Centralnym elementem tych osiągnięć jest przejście od zamówień opartych wyłącznie na cenie do stosowania kryteriów oferty najkorzystniejszej ekonomicznie, w których pierwszeństwo mają normy społeczne, środowiskowe i etyczne. Komitet zaleca takie podejście, które jest zgodne z apelem ruchu Fairtrade o uznanie oferty najkorzystniejszej ekonomicznie za domyślne kryterium zamówień publicznych, co gwarantuje, że wydatki publiczne będą wspierać przedsiębiorstwa respektujące zasady etyki, w tym podmioty działające w ramach Fairtrade.
4.9. Należy znacznie wzmocnić mechanizmy finansowania na rzecz zrównoważonego rozwoju i certyfikacji. EKES apeluje o rozszerzenie wytycznych w sprawie zielonych zamówień publicznych na wszystkie systemy jakości oparte na zrównoważonym rozwoju - z jasnymi kryteriami efektywności środowiskowej w odniesieniu do przetargów na żywność i usługi gastronomiczne.
4.10. Komitet ponownie akcentuje znaczenie skoordynowanych i dobrze finansowanych krajowych struktur promocyjnych. Państwa posiadające krajowe agencje ds. jakości i marketingu żywności konsekwentnie wykazują wyższe zyski z inwestycji dzięki większej świadomości konsumentów, penetracji rynku i wzrostowi eksportu. Należy wspierać państwa członkowskie w tworzeniu takich agencji, posiadających wyraźny mandat do promowania certyfikowanych produktów w kraju i za granicą. EKES zaleca również zbadanie, w jaki sposób te struktury promocyjne mogą pomóc producentom z krajów kandydujących w dostępie do rynków UE.
4.11. Główną barierą pozostaje złożoność administracyjna procedur certyfikacji, zwłaszcza w przypadku małych producentów i nowych podmiotów. Komitet apeluje o uproszczenie i harmonizację przepisów dotyczących certyfikacji we wszystkich państwach członkowskich - z jasnymi i proporcjonalnymi wymogami odzwierciedlającymi skalę i rodzaj produkcji. Aby zwiększyć udział w krajach rozwijających się, należy opracować uproszczone, tanie i skalowalne ścieżki certyfikacji, w tym modele certyfikacji grupowej lub cyfrowe narzędzia wstępnej certyfikacji.
4.12. Konieczny jest stały system monitorowania i oceny, aby zapewnić zdolność reagowania na zmiany na rynku i skuteczność polityki. EKES zachęca do włączenia celów certyfikacji, promocji i zrównoważonego rozwoju do ocen unijnych programów i zaleca śledzenie postępów w osiąganiu celów w zakresie konsumpcji i produkcji, zwłaszcza w odniesieniu do żywności ekologicznej.
4.13. Inwestycje w badania naukowe, innowacje i usługi doradcze dostosowane do rolnictwa ekologicznego mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju tego sektora. Komitet apeluje o zwiększenie finansowania w ramach programu "Horyzont Europa" i krajowych programów badań naukowych i innowacji, aby wesprzeć badania stosowane dotyczące systemów ekologicznych, rozwoju łańcucha dostaw i zachowań konsumentów. Ponadto program badań powinien obejmować tematy istotne dla systemów o niskim nakładzie i ograniczonych zasobach w krajach rozwijających się.
4.14. Zaufanie konsumentów do oznakowania wysokiej jakości zależy od solidnych systemów kontroli i przejrzystości, zwłaszcza w odniesieniu do importowanych produktów ekologicznych. EKES zaleca poprawę egzekwowania norm równoważności, harmonizację inspekcji i inwestowanie w cyfrowe narzędzia identyfikowalności, aby zapewnić wiarygodność unijnej certyfikacji dotyczącej jakości.
4.15. Komitet sądzi, że rolnictwo ekologiczne i produkcja żywności wysokiej jakości to kluczowe czynniki napędzające wymianę pokoleń w rolnictwie. Podejście oparte na wartościach jest atrakcyjne dla młodych ludzi i nowych uczestników. Komitet zaleca, by w planach strategicznych WPR przewidziano ukierunkowane wsparcie dla młodych rolników ekologicznych, przedsiębiorstw typu startup i przetwórców, w tym w krajach kandydujących, poprzez inwestycje, dostęp do kredytów i szkolenia. EKES rekomenduje również ustanowienie mechanizmów zarządzania inkluzywnego, takich jak komitety doradcze i modele zarządzania partycypacyjnego w biookręgach, aby zaangażować młodych ludzi w kształtowanie strategii terytorialnych.
4.16. Rolnictwo ekologiczne należy również włączyć do strategii rozwoju terytorialnego, w tym inteligentnych wsi, programów LEADER i klastrów biogospodarki. Będzie to sprzyjać współpracy, lokalnym innowacjom i nowym możliwościom gospodarczym na obszarach wiejskich.
4.17. Ponadto EKES podkreśla, że ekologiczne i certyfikowane systemy żywnościowe UE muszą być chronione i promowane we wszystkich międzynarodowych umowach handlowych. Obejmuje to zapewnienie uznawania unijnych norm i oznakowań, zagwarantowanie równoważności wymogów dotyczących zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do produktów importowanych oraz uplasowanie unijnych systemów jako punktów odniesienia dla sprawiedliwych, przejrzystych i zrównoważonych systemów żywnościowych na całym świecie. W miarę możliwości zasady te powinny również stosować się z mocą wsteczną do obowiązujących umów handlowych, aby zapewnić zgodność z celami UE w zakresie ochrony środowiska, zdrowia i konsumentów.
5. Dalsze działania 5.1. Zrównoważony, konkurencyjny i sprawiedliwy europejski system rolno-spożywczy wymaga wspierania i promowania produktów wysokiej jakości oraz uznania rolników za strategiczne podmioty transformacji ekologicznej i włączenia ich do nowoczesnych łańcuchów wartości. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wzywa Komisję i państwa członkowskie do wzmożenia wysiłków w tym kierunku i oferuje swoje aktywne partnerstwo w unijnym procesie zorganizowanego dialogu.
Bruksela, dnia 18 września 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.17 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Przyszłość żywności ekologicznej i żywności wysokiej jakości - sposoby zwiększenia spożycia (opinia z inicjatywy własnej) |
| Data aktu: | 2026-01-16 |
| Data ogłoszenia: | 2026-01-16 |