Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 9 października 2025 r. w sprawie sytuacji w Afganistanie: wsparcie kobiet i społeczności poszkodowanych w wyniku niedawnego trzęsienia ziemi (2025/2872(RSP))
P10_TA(2025)0229Sytuacja w Afganistanie: wsparcie kobiet i społeczności poszkodowanych w wyniku niedawnego trzęsienia ziemi Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 9 października 2025 r. w sprawie sytuacji w Afganistanie: wsparcie kobiet i społeczności poszkodowanych w wyniku niedawnego trzęsienia ziemi (2025/2872(RSP))(C/2026/1529)
- uwzględniając Powszechną deklarację praw człowieka z 10 grudnia 1948 r. oraz Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych z 16 grudnia 1966 r.,
- uwzględniając Konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet z 18 grudnia 1979 r. i Konwencję ONZ o prawach dziecka z 20 listopada 1989 r., które zostały ratyfikowane przez Afganistan,
- uwzględniając rezolucję Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 7 lipca 2025 r. w sprawie sytuacji w Afganistanie,
- uwzględniając sprawozdanie sekretarza generalnego ONZ dla Rady Bezpieczeństwa ONZ z 11 czerwca 2025 r. pt. "The situation in Afghanistan and its implications for international peace and security" [Sytuacja w Afganistanie i jej wpływ na pokój i bezpieczeństwo na świecie],
- uwzględniając Konwencję ONZ z 28 lipca 1951 r. dotyczącą statusu uchodźców i protokół do niej z 1967 r.,
- uwzględniając obowiązującą w prawie międzynarodowym zasadę non-refoulement,
- uwzględniając wnioski z trzeciego posiedzenia specjalnych wysłanników ONZ ds. Afganistanu, które odbyło się w Dosze (Katar) 30 czerwca i 1 lipca 2024 r.,
- uwzględniając swoje wcześniejsze rezolucje w sprawie sytuacji w Afganistanie, w szczególności rezolucję z dnia 19 września 2024 r. w sprawie pogarszającej się sytuacji kobiet w Afganistanie w wyniku niedawnego przyjęcia ustawy o "krzewieniu cnoty i zapobieganiu występkom" 1 ,
- uwzględniając konkluzje Rady z 14 listopada 2022 r. w sprawie kobiet, pokoju i bezpieczeństwa oraz konkluzje Rady z 15 września 2021 r. w sprawie Afganistanu, w których określono pięć kryteriów zaangażowania UE z faktycznymi władzami kierowanymi przez talibów,
- uwzględniając wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 4 października 2024 r. 2 , w którym stwierdzono, że dyskryminacja systemowa, taka jak ta, której doświadczają Afganki pod rządami talibów, stanowi prześladowanie w rozumieniu unijnego prawa azylowego,
- uwzględniając Umowę o współpracy na rzecz partnerstwa i rozwoju między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Islamską Republiką Afganistanu, z drugiej strony 3 , podpisaną 18 lutego 2017 r.,
- uwzględniając wytyczne tematyczne UE dotyczące obrońców praw człowieka, propagowania i ochrony praw dziecka, przeciwdziałania przemocy wobec kobiet i dziewcząt oraz zwalczania wszelkich form dyskryminacji kobiet,
- uwzględniając komunikat Komisji z 10 marca 2021 r. w sprawie operacji humanitarnych UE: nowe wyzwania, te same zasady (COM(2021)0110), w którym priorytetowo traktuje się ochronę, gotowość na wypadek klęsk żywiołowych oraz potrzeby kobiet i grup szczególnie wrażliwych,
- uwzględniając roczne sprawozdanie krajowe Światowego Programu Żywnościowego dotyczące Afganistanu za rok 2024, które opublikowano 27 marca 2025 r.,
- uwzględniając wskaźnik rozwoju społecznego za 2022 r.,
- uwzględniając wspólne oświadczenie Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie, Parlamentu Europejskiego i Komisji z 30 czerwca 2017 r. pt. "Nowy europejski konsensus w sprawie rozwoju - nasz świat, nasza godność i nasza przyszłość",
- uwzględniając analizę Międzynarodowej Grupy Kryzysowej pt. "Afghanistan: The Taliban Restrict Women's Rights, Worsening the Humanitarian Crisis" [Afganistan: talibowie ograniczają prawa kobiet, co pogłębia kryzys humanitarny], opublikowane 31 stycznia 2023 r.,
- uwzględniając wystosowany 5 grudnia 2024 r. apel UNICEF-u na 2025 r. dotyczący środków finansowych na pomoc humanitarną,
- uwzględniając apel o finansowanie w sytuacjach nadzwyczajnych dla Afganistanu wystosowany przez Agencję Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) we wrześniu 2025 r.,
- uwzględniając wystosowany 9 września 2025 r. apel UNICEF-u na 2025 r. dotyczący pomocy w związku z trzęsieniem ziemi w Afganistanie,
- uwzględniając plan reagowania kryzysowego w Afganistanie na 2025 r., opracowany przez Międzynarodową Organizację ds. Migracji i opublikowany 16 grudnia 2024 r.,
- uwzględniając apel Światowej Organizacji Zdrowia na 2025 r. dotyczący stanów zagrożenia zdrowia, który opublikowano 16 stycznia 2025 r.,
- uwzględniając nakazy aresztowania wydane 8 lipca 2025 r. przez Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) przeciwko najwyższemu przywódcy talibów Haibatullaha Akhundzady i talibskiego prezesa Sądu Najwyższego Abdula Hakima Haqqaniego,
- uwzględniając wyrok TSUE z 16 stycznia 2024 r. w sprawie C-621/21 dotyczącej przyznania ochrony międzynarodowej kobietom doświadczającym przemocy ze względu na płeć 4 ,
- uwzględniając art. 136 ust. 2 i 4 Regulaminu,
A. mając na uwadze, że 31 sierpnia 2025 r. prowincję Kunar we wschodnim Afganistanie nawiedziło śmiercionośne trzęsienie ziemi o sile 6 stopni w skali Richtera, w wyniku którego zarówno w tej prowincji, jak i w sąsiedniej prowincji Nangarhar zginęło ponad 2 200 osób, a tysiące odniosły obrażenia; mając na uwadze, że zniszczone zostało 6 700 domów, a w gruzach legły całe wsie, w związku z czym co najmniej 11 000 osób w przededniu zimy mieszka w namiotach i grozi im hipotermia; mając na uwadze, że cięcia w programach światowej pomocy humanitarnej poważnie wpłynęły na reagowanie kryzysowe;
B. mając na uwadze, że rządy talibów bezwzględnie odizolowały Afganistan na arenie międzynarodowej, co spowodowało opóźnienia w dostarczaniu pomocy międzynarodowej; mając na uwadze, że trzęsienie ziemi w nieproporcjonalnym stopniu dotknęło kobiety ze względu na rygorystyczny kodeks społeczny talibów, zgodnie z którym ochotnicy nie mają prawa dotykać kobiet, co utrudnia ich ratowanie i leczenie; mając na uwadze, że od 5 września 2025 r. talibowie uniemożliwiają afgańskim pracownicom i kontrahentkom wejście na teren ONZ w Kabulu, co poważnie ogranicza dostarczanie pomocy humanitarnej kobietom i dziewczętom; mając na uwadze, że apartheid płciowy narzucony w Afganistanie przez reżim talibów negatywnie wpływa na opiekę zdrowotną i pomoc, jaka dociera do kobiet i dziewcząt będących ofiarami; mając na uwadze, że brak lekarzy i surowe ograniczenia w podróżowaniu kobiet i dziewcząt przyczyniły się do wysokiej liczby ofiar śmiertelnych trzęsień ziemi; mając na uwadze, że pracownice organizacji humanitarnych odgrywają kluczową rolę w docieraniu do dotkniętych wiosek, zapewnianiu opieki zdrowotnej i wsparcia psychospołecznego oraz w rozdzielaniu pomocy;
C. mając na uwadze, że od czasu powrotu do władzy w sierpniu 2021 r. talibowie narzucili radykalną interpretację i egzekwowanie prawa szariatu, co doprowadziło do niemal całkowitego usunięcia kobiet i dziewcząt z życia publicznego w Afganistanie; mając na uwadze, że jest to egzekwowane poprzez radykalne ograniczenia narzucone kobietom i dziewczętom, w tym zakaz uczęszczania do szkoły średniej i wyższej, zakaz podejmowania większości form zatrudnienia, odmowę dostępu do przestrzeni publicznej i sportu, narzucanie rygorystycznych przepisów dotyczących ubioru, demontaż systemów wsparcia dla ofiar przemocy oraz wymóg podróżowania jedynie w towarzystwie opiekuna płci męskiej; mając na uwadze, że wskutek kolejnych dekretów, takich jak wprowadzony w grudniu 2024 r. dekret zakazujący kobietom edukacji medycznej lub zdawania końcowych egzaminów medycznych, drastycznie zmniejszyła się liczba kobiet wykonujących zawód lekarza w Afganistanie;
D. mając na uwadze, że w 2024 r. TSUE wydał trzy wyroki 5 w sprawie przemocy i prześladowania ze względu na płeć, w których wskazał, że państwa członkowskie są uprawnione do uwzględnienia jedynie płci i obywatelstwa, gdy przeprowadzają indywidualną ocenę wniosku o udzielenie azylu złożonego przez kobietę narodowości afgańskiej;
E. mając na uwadze, że od 30 września do 2 października 2025 r. talibowie wyłączyli internet w całym kraju, zakłócając komunikację, loty, operacje bankowe i podstawowe usługi oraz pozbawiając miliony Afgańczyków dostępu do informacji i edukacji, a w szczególności odcinając jedną z ostatnich możliwości nauki dla kobiet i dziewcząt po wprowadzeniu przez talibów zakazu nauki kobiet powyżej szóstej klasy;
F. mając na uwadze, że według Światowej Organizacji Zdrowia 422 placówki opieki zdrowotnej w Afganistanie zostały zamknięte z powodu niedoborów środków finansowych, co dotknęło 3,08 mln osób; mając na uwadze, że Afganistan boryka się z wieloma stanami zagrożenia zdrowia, co pogarsza już i tak jeden z najwyższych wskaźników umieralności okołoporodowej matek na świecie;
G. mając na uwadze, że sytuacja humanitarna w Afganistanie jest tragiczna - prawie 24 mln osób są uzależnione od pomocy humanitarnej, a prawie 15 mln cierpi z powodu poważnego braku bezpieczeństwa żywnościowego; mając na uwadze, że w okresie od stycznia do października 2024 r. do Afganistanu powróciło - nierzadko pod przymusem - ponad 1,1 mln osób, co stwarza dodatkowe obciążenia dla społeczności już teraz znajdujących się w trudnej sytuacji; mając na uwadze, że ponad 3,2 mln osób w Afganistanie zostało wewnętrznie przesiedlonych, a w krajach sąsiadujących przebywa 5,3 mln afgańskich uchodźców i osób ubiegających się o azyl;
H. mając na uwadze, że cięcia w finansowaniu pomocy zagranicznej USA poważnie wpłynęły na afgański system opieki zdrowotnej i programy pomocy żywnościowej; mając na uwadze, że UE i jej państwa członkowskie pozostają jednymi z największych darczyńców pomocy humanitarnej dla Afganistanu oraz że zatwierdziły finansowanie w sytuacjach nadzwyczajnych w wysokości 1 mln EUR, oprócz 161 mln EUR przyznanych już na pomoc humanitarną w 2025 r. dla organizacji w całym Afganistanie; mając na uwadze, że pomoc humanitarna UE w Afganistanie jest przekazywana wyłącznie za pośrednictwem partnerów humanitarnych;
I. mając na uwadze, że Afganistan nadal mierzy się z wysokim poziomem działalności terrorystycznej ze strony ekstremistycznych ugrupowań islamskich, w tym talibów, Al-Kaidy i Państwa Islamskiego Prowincji Chorasan, które celowo atakują ludność cywilną, mniejszości i pracowników organizacji humanitarnych; mając na uwadze, że UE słusznie nie utrzymuje stosunków z faktycznymi władzami Afganistanu;
1. wyraża głębokie zaniepokojenie sytuacją humanitarną w prowincjach Kunar i Nangarhar i sąsiednich prowincjach po trzęsieniach ziemi, składa kondolencje rodzinom ofiar i wzywa podmioty międzynarodowe, aby jak najszybciej udzieliły wsparcia ocalałym; nalega, by zintensyfikowano działania ratunkowe skierowane do ludności o niedostatecznym dostępie do opieki zdrowotnej, by udzielano pomocy powracającym migrantom na przejściach granicznych oraz by wzmacniano w szczególności usługi opieki zdrowotnej skierowane do matek i dzieci; wzywa faktyczne władze Afganistanu do zniesienia wszelkich ograniczeń w dostępie do pomocy humanitarnej albo jej dystrybucji; potępia jako zbrodnię przeciwko ludzkości celowe porzucenie, na które afgański reżim skazał kobiety i dziewczęta będące ofiarami tej tragedii;
2. zdecydowanie potępia środki represji, takie jak niedawne wyłączenie internetu w całym kraju przez talibów; przypomina, że praktyki te jeszcze bardziej izolują ludność Afganistanu, w szczególności kobiety korzystające z możliwości nauki online, oraz negatywnie wpływają na operacje pomocy humanitarnej i na i tak już niestabilną gospodarkę; wzywa faktyczne władze, aby powstrzymały się od stosowania takich praktyk w przyszłości;
3. wzywa społeczność międzynarodową do koordynowania wysiłków na rzecz zwiększania i dostarczania pomocy humanitarnej, odbudowy infrastruktury oraz zapewnienia ocalałym wsparcia medycznego i psychologicznego, w tym opieki po przeżyciach traumatycznych; wzywa do większych inwestycji w odporność opartą na społeczności, w tym w mieszkalnictwo odporne na trzęsienia ziemi, lokalne systemy opieki zdrowotnej, bezpieczeństwo żywnościowe i źródła utrzymania dla kobiet; wzywa Komisję do pilnego zwiększenia wsparcia podstawowych potrzeb i środków utrzymania dla Afganistanu oraz do zwiększenia puli środków krajowych; wzywa Komisję do kontynuowania prac w ramach powiązania między aspektami humanitarnymi a rozwojowymi i pokojowymi; przypomina, że pogarszająca się sytuacja humanitarna i ogólny brak perspektyw na lepszą przyszłość mogą prowadzić do większej destabilizacji i radykalizacji, a także przesiedleń ludności w Afganistanie i poza jego granicami; z zadowoleniem przyjmuje wyrażony przez Komisję we wniosku "Globalny wymiar Europy" 6 zamiar zwiększenia wsparcia UE dla działań na rzecz odporności i zintegrowanych reakcji na niestabilność oraz wzywa Komisję i państwa członkowskie do zwiększenia elastycznego, wieloletniego finansowania w tym zakresie; zachęca UE do zacieśnienia współpracy z partnerami regionalnymi i zaufanymi organizacjami pozarządowymi, aby zagwarantować, że pomoc jest dostarczana bez ingerencji talibów wszędzie tam, gdzie to możliwe;
4. z głębokim zaniepokojeniem zauważa, że region, w którym doszło do trzęsienia ziemi, stoi w obliczu masowego napływu afgańskich rodzin powracających do zniszczonych domów i pól uprawnych po przymusowym wydaleniu z Iranu i Pakistanu; potępia naruszenia praw człowieka, do których dochodzi podczas tych deportacji; wyraża głębokie zaniepokojenie wynikającym z tego dodatkowym obciążeniem dla infrastruktury pomocy humanitarnej w tych prowincjach; wzywa Iran i Pakistan do natychmiastowego zaprzestania deportacji do Afganistanu; podkreśla w związku z tym, jak ważne jest przestrzeganie zasady non-refoulement, zwłaszcza biorąc pod uwagę trwający konflikt i niestabilność w Afganistanie oraz prześladowanie grup etnicznych, kobiet i przeciwników politycznych;
5. z zaniepokojeniem zauważa sytuację afgańskich obrońców praw człowieka, dziennikarzy i innych osób publicznych, które w ciągu ostatniej dekady wspierały demokratyczny rozwój w Afganistanie i którym wydano dokumenty zezwalające im na tymczasowy pobyt w Pakistanie; wzywa UE i jej państwa członkowskie, aby udzielały pomocy - w stosownych przypadkach i w miarę możliwości - w procedurze składania wniosków przez te osoby;
6. zdecydowanie potępia liczne ograniczenia warunkowane płcią nałożone przez talibów i prowadzoną przez nich dyskryminacyjną politykę, które uniemożliwiają Afgankom dostęp do edukacji, szkoleń medycznych, opieki zdrowotnej i pomocy humanitarnej, a w rezultacie prowadzą do powstania apartheidu płciowego; apeluje, aby UE poparła uznanie apartheidu płciowego za zbrodnię przeciwko ludzkości; wzywa faktyczne władze Afganistanu do zniesienia wszelkich ograniczeń nałożonych na kobiety i do natychmiastowego przywrócenia pełnego, równego i znaczącego udziału kobiet i dziewcząt w życiu publicznym; ponawia swój apel do UE i państw członkowskich o podjęcie wszelkich starań, by umożliwić Afgankom znaczący udział w rozmowach na forach międzynarodowych i w negocjacjach międzynarodowych; w szczególności wzywa faktyczne władze do ponownego otwarcia szkół medycznych dla kobiet, biorąc pod uwagę drastyczny niedobór kobiet wśród personelu medycznego w tym kraju;
7. wzywa faktyczne władze, aby natychmiast zniosły ograniczenia nałożone na pracownice humanitarne i studentki, umożliwiły kobietom pełny udział w reagowaniu na klęski żywiołowe oraz zezwoliły organizacjom działającym na rzecz praw kobiet na kontynuację pracy w Afganistanie; w szczególności wzywa władze do natychmiastowego zniesienia wszelkich ograniczeń nałożonych na kobiety pracujące dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zarówno na szczeblu lokalnym, jak i międzynarodowym, tak aby mogły kontynuować pracę;
8. potępia utrzymującą się przemoc wobec kobiet w Afganistanie, w tym gwałty i przemoc seksualną, przymusowe małżeństwa (dzieci), przemoc domową i okaleczanie żeńskich narządów płciowych;
9. podkreśla, że talibowie muszą uniemożliwić Al-Kaidzie, Daiszowi, Państwu Islamskiemu Prowincji Chorasan i innym ugrupowaniom terrorystycznym oraz pojedynczym terrorystom wykorzystywanie terytorium afgańskiego do zagrażania bezpieczeństwu jakiegokolwiek innego kraju lub naruszania jego bezpieczeństwa poprzez nieprzyjmowanie członków tych ugrupowań oraz uniemożliwianie im rekrutacji, szkoleń i pozyskiwania funduszy; wyraża zaniepokojenie, że zobowiązania te nie są realizowane; wzywa wszystkich odpowiednich partnerów do wzmożenia wysiłków na rzecz likwidacji wszystkich sieci finansowania terroryzmu;
10. wzywa UE i państwa członkowskie, by zwiększyły presję na talibów, w tym poprzez ukierunkowane sankcje, zamrożenie aktywów i zakaz podróżowania wobec przywódców talibskich odpowiedzialnych za systematyczne łamanie praw człowieka, oraz by powstrzymały się od wznowienia stosunków dyplomatycznych z talibami zgodnie z pięcioma kryteriami określonymi w konkluzjach Rady z września 2021 r. w sprawie Afganistanu;
11. wzywa społeczność międzynarodową do pociągnięcia talibów do odpowiedzialności, w tym poprzez ustanowienie niezależnego mechanizmu dochodzeniowego ONZ w Afganistanie, oraz do wykonania nakazów aresztowania najwyższego przywódcy talibów Haibatullaha Akhundzady i talibskiego prezesa Sądu Najwyższego Abdula Hakima Haqqaniego, wydanych przez MTK w lipcu 2025 r. za zbrodnie przeciwko ludzkości związane z prześladowaniem kobiet i dziewcząt; wyraża poparcie dla toczących się dochodzeń w sprawie prześladowań ze względu na płeć i innych naruszeń praw człowieka;
12. z zadowoleniem przyjmuje ustanowienie niezależnego mechanizmu dochodzeniowego w Afganistanie w odpowiedzi na apel afgańskich ofiar, co stanowi znaczący krok w dążeniu do prawdy, sprawiedliwości i rozliczalności dla ludności Afganistanu cierpiącej z powodu popełnionych w tym kraju zbrodni międzynarodowych i naruszeń prawa międzynarodowego; z zadowoleniem przyjmuje też przedłużenie mandatu specjalnego sprawozdawcy ONZ i popiera jego apel o rozliczalność;
13. zobowiązuje swoją przewodniczącą do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, wiceprzewodniczącej Komisji / wysokiej przedstawicielce Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, rządom i parlamentom państw członkowskich, specjalnemu wysłannikowi UE ds. Afganistanu oraz faktycznym władzom Afganistanu.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.1529 |
| Rodzaj: | rezolucja |
| Tytuł: | Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 9 października 2025 r. w sprawie sytuacji w Afganistanie: wsparcie kobiet i społeczności poszkodowanych w wyniku niedawnego trzęsienia ziemi (2025/2872(RSP)) |
| Data aktu: | 2025-10-09 |
| Data ogłoszenia: | 2026-04-15 |