Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Zmniejszenie barier dla przedsiębiorczości sprzyjającej włączeniu społecznemu, promowanie innowacji i zapewnienie wszystkim równych szans (opinia z inicjatywy własnej)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoZmniejszenie barier dla przedsiębiorczości sprzyjającej włączeniu społecznemu, promowanie innowacji i zapewnienie wszystkim równych szans (opinia z inicjatywy własnej)(C/2026/13)
Doradczynie Marine CORNELIS (z ramienia sprawozdawczyni, Grupa III)
Tellervo KYLA-HARAKKA-RUONALA (z ramienia Grupy I)
Decyzja Zgromadzenia Planarnego 27.2.2025
Podstawa prawna Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego
Sekcja odpowiedzialna Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa
Data przyjęcia przez sekcję 3.9.2025
Data przyjęcia na sesji plenarnej 18.9.2025
Sesja plenarna nr 599
Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) 106/0/1
1. Wnioski i zalecenia
1.1. EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do podjęcia pilnych i skoordynowanych działań w celu uwolnienia niewykorzystanego potencjału przedsiębiorczości sprzyjającej włączeniu społecznemu oraz zbudowania sprawiedliwszej i odporniejszej gospodarki. Przedsiębiorczość musi być dla wszystkich prawdziwą szansą na pełne wykorzystanie potencjału siły roboczej UE. Polityki sprzyjające włączeniu społecznemu, ukierunkowane wsparcie i dostępne projektowanie mogą umożliwiać wykorzystywanie talentów słabszych, zmarginalizowanych i niedostatecznie reprezentowanych grup - w tym osób z niepełnosprawnościami, osób z zaburzeniami zdrowia psychicznego, kobiet znajdujących się w niepewnej sytuacji, osób LGBTQIA+, migrantów i osób ze społeczności doświadczających dyskryminacji etnicznej (takich jak Romowie i Saamowie), a tym samym napędzać innowacje. Przedsiębiorczość sprzyjająca włączeniu społecznemu jest zarówno szansą gospodarczą, jak i kwestią sprawiedliwości społecznej i praw człowieka.
1.2. EKES zaleca, by Komisja i państwa członkowskie uwzględniły włączenie społeczne we wszystkich strategiach politycznych w zakresie przedsiębiorczości. Przedsiębiorczość sprzyjająca włączeniu społecznemu wymaga szeroko zakrojonego, całościowego podejścia wspierającego wszystkie przedsiębiorczynie i wszystkich przedsiębiorców we wszystkich sektorach - od tradycyjnych po zaawansowane technologie, od nastawionych na zysk po gospodarkę społeczną. Przedsiębiorstwa gospodarki społecznej, które są szczególnie ważne dla grup niedostatecznie reprezentowanych, promują modele biznesowe sprzyjające włączeniu społecznemu oraz cele społeczne. Europejski plan działania na rzecz gospodarki społecznej może pomóc w pokonaniu barier systemowych poprzez uczynienie z przedsiębiorczości siły napędowej innowacji i spójności.
1.3. EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do przeznaczenia dostosowanych środków finansowych na inkubatory przedsiębiorczości oraz do opracowania finansowania w celu zapewnienia gwarancji podziału ryzyka dla niedostatecznie reprezentowanych założycieli i mikrodotacji dla przedsiębiorców, którzy po raz pierwszy rozpoczynają działalność i napotykają liczne bariery, stosując kryteria inwestycyjne uwzględniające aspekt płci, niepełnosprawność, kryteria neuronietypowe i związane z wiekiem oraz opcje dla przedsiębiorców LGBTQIA+. Zaleca również zbadanie sprawiedliwszych modeli punktowej oceny kredytowej oraz zapewnienie zróżnicowanych komitetów inwestycyjnych dla finansowania kapitału wysokiego ryzyka wspieranego ze środków publicznych.
1.4. EKES wzywa do systematycznego wdrażania i monitorowania europejskiego aktu prawnego w sprawie dostępności we wszystkich usługach związanych z przedsiębiorczością, w ramach ich zakresu, zwłaszcza tych otrzymujących finansowanie publiczne. Dostępna infrastruktura biznesowa, zgodnie z wymogami europejskiego aktu prawnego w sprawie dostępności, pozostaje niespójna między państwami członkowskimi. Obejmuje to zarówno przestrzeń fizyczną, jak i interfejsy cyfrowe takie jak portale zgłoszeniowe, platformy szkoleniowe i systemy informatyczne.
1.5. EKES zaleca, by państwa członkowskie włączyły przedsiębiorczość do krajowych programów nauczania oraz by Komisja wspierała dostępne i ukierunkowane szkolenia dla grup niedostatecznie reprezentowanych, co ma kluczowe znaczenie dla urzeczywistnienia przedsiębiorczości sprzyjającej włączeniu społecznemu. Przedsiębiorczość zależy od potencjału ludzkiego oraz wsparcia materialnego, tak więc inwestowanie w umiejętności ma fundamentalne znaczenie dla wzmocnienia wszystkich, w tym słabszych grup, a także uwolnienia ich potencjału.
1.6. EKES wzywa do skutecznego monitorowania dyrektywy w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy, ze szczególnym uwzględnieniem społeczności LGBTQIA+, i zaleca udzielanie zamówień publicznych sprzyjających włączeniu społecznemu, aby wspierać przedsiębiorców znajdujących się w trudnej sytuacji. Wsparcie przedsiębiorczości powinno uwzględniać wyjątkowe wyzwania stojące przed kobietami i osobami LGBTQIA+ poprzez sporządzanie budżetu z uwzględnieniem aspektu płci, dane zdezagregowane, ukierunkowane dotacje i mentoring, które państwa członkowskie powinny uzupełniać o usługi opieki nad dziećmi i opieki długoterminowej. Wsparcie powinno również zaspokajać potrzeby zarówno młodszych, jak i starszych przedsiębiorców, w tym poprzez międzypokoleniową współprzedsiębiorczość i przenoszenie własności przedsiębiorstw.
1.7. EKES wzywa do zapewnienia równych warunków dla przedsiębiorczości i ochrony socjalnej we wszystkich sektorach. Komisja powinna zbadać ramy prawne niepewnych form pracy seksualnej i rozważyć możliwą potrzebę specjalnych środków w jej zakresie. Wszyscy powinni mieć prawo do bezpiecznych, legalnych i wspieranych sposobów wzmocnienia swojej pozycji ekonomicznej.
1.8. EKES nadal apeluje o skuteczne instrumenty zwalczania dyskryminacji, w tym poza światem pracy, i wzywa współprawodawców do przyjęcia wniosku dotyczącego horyzontalnej dyrektywy w sprawie równego traktowania. Komitet opowiada się również za podejściem intersekcjonalnym w przyszłej strategii na rzecz równouprawnienia płci na lata 2026-2030.
1.9. EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do skoncentrowania się na uproszczeniu przepisów dla przedsiębiorców, a także ich przejrzystości i zrozumiałości, jak również na zmniejszeniu obciążeń administracyjnych. Chociaż uproszczenie ram regulacyjnych i zmniejszenie obciążeń administracyjnych mają kluczowe znaczenie dla wszystkich przedsiębiorstw, są nawet ważniejsze dla przedsiębiorczyń i przedsiębiorców o słabszej pozycji, którzy borykają się z wieloma dodatkowymi wyzwaniami.
1.10. EKES apeluje do państw członkowskich o utworzenie krajowych punktów kontaktowych ds. wsparcia samozatrudnienia oraz o wzmocnienie transgranicznego uznawania praw powiązanych ze statusem niepełnosprawności i samozatrudnienia w ramach unijnej karty osoby z niepełnosprawnością. Ściślejsza koordynacja i nadzór są kluczowe dla wspierania przedsiębiorczości sprzyjającej włączeniu społecznemu w całej UE.
1.11. EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do włączenia zasad projektowania dla wszystkich, dostępności, intersekcjonalności i sprawczości do wszystkich strategii politycznych w zakresie przedsiębiorczości. Przedsiębiorczość sprzyjająca włączeniu społecznemu nie jest niczym wyjątkowym - jest punktem odniesienia dla uczynienia naszej gospodarki sprawiedliwą, odporną i gotową na przyszłość. Wszystkie inicjatywy - czy to związane z finansowaniem, szkoleniami, regulacjami czy oceną - należy oceniać przez pryzmat inkluzywności.
2. Wstęp
2.1. W niniejszej opinii zaleca się sposoby zmniejszenia barier dla samozatrudnienia stojących przed grupami znajdującymi się w najtrudniejszej sytuacji i promowanie bardziej sprzyjających włączeniu społecznemu ekosystemów przedsiębiorczości, zgodnie z takimi unijnymi wartościami jak równość, innowacyjność i sprawiedliwość społeczna. Wspomina się o odpowiednich unijnych ramach, aby zapewnić bardziej kompleksowy przegląd obecnych polityk, zidentyfikować luki i zaproponować rozwiązania.
2.2. EKES dostrzega znaczny niewykorzystany potencjał przedsiębiorczości sprzyjającej włączeniu społecznemu jako siły napędowej wzrostu gospodarczego, innowacji i integracji społecznej. Przedsiębiorczość może pobudzać działalność gospodarczą, tworzyć miejsca pracy wysokiej jakości i wzmacniać pozycję grup zmarginalizowanych i niedostatecznie reprezentowanych, zmniejszając tym samym nierówności i wzmacniając uczestnictwo demokratyczne.
2.3. Chociaż przedsiębiorczość jest często istotną i pożądaną opcją, może być również jedyną realną drogą do uzyskania dochodów dla osób wykluczonych z tradycyjnych rynków pracy ze względu na schorzenia, które uniemożliwiają pracę w pełnym wymiarze godzin lub stałą pracę, czy też z powodu przeszkód strukturalnych i dyskryminacji. Słabsze grupy społeczne często napotykają większe bariery i potrzebują dostosowanego do potrzeb wsparcia. Każdy przedsiębiorca potrzebuje środków finansowych i innych zasobów, a także dostępu do rynków, odpowiednich kompetencji i umiejętności oraz możliwości tworzenia sieci kontaktów i współpracy z innymi przedsiębiorcami i zainteresowanymi stronami.
2.4. Osoby z niepełnosprawnościami czy zaburzeniami zdrowia psychicznego, kobiety borykające się z nierównościami strukturalnymi, osoby LGBTQIA+, migranci i społeczności doświadczające dyskryminacji etnicznej (takie jak Romowie i Saamowie oraz inne grupy zagrożone dyskryminacją rasową) nadal napotykają długotrwałe niedogodności wynikające z barier strukturalnych wywołujących nierówności, stereotypy kulturowe i luki w polityce 1 . Osoby te stanowią grupę "brakujących przedsiębiorców" i są systematycznie niedostatecznie reprezentowane w samozatrudnieniu w całej UE (choć występują różnice między państwami członkowskimi) 2 . Szczególną uwagę w kontekście przedsiębiorczości sprzyjającej włączeniu społecznemu trzeba także poświęcić osobom młodym i starszym.
3. Bariery napotykane przez przedsiębiorczynie i przedsiębiorców o słabszej pozycji
3.1. Osoby z niepełnosprawnościami i borykające się z problemami ze zdrowiem psychicznym
3.1.1. Według Eurostatu 3 101 mln osób w UE - jedna dorosła osoba na cztery - ma jakąś formę niepełnosprawności. Zaburzenia zdrowia psychicznego dotykają ok. 84 mln osób w UE 4 (jedną na sześć osób 5 ). Obie grupy napotykają utrzymujące się bariery strukturalne i instytucjonalne utrudniające samozatrudnienie i przedsiębiorczość sprzyjającą włączeniu społecznemu w całej UE 6 , w tym stygmatyzację społeczną, dyskryminację, wykluczenie i brak ukierunkowanego wsparcia.
3.1.2. Wskaźniki zatrudnienia 7 osób z niepełnosprawnościami pozostają znacznie niższe (tylko 50 %) w porównaniu z osobami bez niepełnosprawności (74,8 %), a zarówno osoby z niepełnosprawnościami, jak i osoby cierpiące na zaburzenia zdrowia psychicznego są niedostatecznie reprezentowane w samozatrudnieniu, częściowo z powodu systemowych czynników zniechęcających i ograniczonego wsparcia dostosowanego do potrzeb. Główną barierą jest tzw. "pułapka świadczeń", w ramach której ryzyko utraty świadczeń z tytułu ochrony socjalnej związanych z niepełnosprawnością może przewyższać potencjalne korzyści wynikające z samozatrudnienia.
3.1.3. Dostępna infrastruktura biznesowa - zarówno fizyczna, jak i cyfrowa - pozostaje niespójna między państwami członkowskimi. Mechanizmy wsparcia, takie jak programy rozwoju biznesu, akceleratory i szkolenia w zakresie przedsiębiorczości, rzadko są dostosowane do szczególnych potrzeb osób z upośledzeniami sensorycznymi, poznawczymi lub ruchowymi 8 . Polityka w dziedzinie przedsiębiorczości i ekosystemy wsparcia rzadko uwzględniają szczególne potrzeby osób z niepełnosprawnością psychospołeczną lub przewlekłymi zaburzeniami zdrowia psychicznego. Cięcia w usługach publicznych mogą również skutkować brakiem dostępnych usług i personelu wspierającego osoby o specjalnych potrzebach.
3.1.4. Przedsiębiorcy cierpiący na zaburzenia zdrowia psychicznego spotykają się ze stygmatyzacją i uprzedzeniami również w sieciach przedsiębiorstw i instytucjach finansowych. W systemach finansowania często stosuje się kryteria kwalifikowalności wykluczające osoby z epizodycznymi lub zmiennymi schorzeniami. Szkolenia, mentoring i narzędzia finansowe są zazwyczaj niewystarczająco elastyczne, aby uwzględnić okresy ograniczonej funkcjonalności lub przerwy w pracy związane ze zdrowiem 9 . Słaba koordynacja między służbą zdrowia a służbami zatrudnienia może pozostawić osoby bez odpowiedniego wsparcia w okresach choroby lub powrotu do zdrowia. Ponadto skomplikowane procedury i opóźnienia w płatnościach za leczenie i powiązane świadczenia jeszcze bardziej komplikują zdolność zarządzania zarówno obowiązkami biznesowymi, jak i osobistymi, takimi jak opieka nad rodziną.
3.1.5. Ekosystem przedsiębiorczości często zakłada stałą wydajność i dostępność, nie uwzględniając nielinearnych modeli pracy ani elastycznych modeli biznesowych, które mogą być najlepiej dostosowane do osób z niepełnospraw- nościami lub cierpiących na zaburzenia zdrowia psychicznego. Nowe przedsiębiorstwa społeczne, które traktują cele społeczne bardziej priorytetowo niż zyski, mogą być kluczowymi czynnikami umożliwiającymi tworzenie dostępnych ścieżek zatrudnienia wysokiej jakości i możliwości przedsiębiorczości zarówno dla osób z niepełnosprawnościami, jak i osób cierpiących na zaburzenia zdrowia psychicznego. Wsparcie finansowe za pośrednictwem ukierunkowanych dotacji może również umożliwić zapewnienie odpowiednich warunków, które zapewniłyby zatrudnienie sprzyjające włączeniu społecznemu i przedsiębiorczość dla tej grupy docelowej.
3.1.6. Odnośne ramy UE:
a) Zasada 17 Europejskiego filaru praw socjalnych - jasno stanowi się, że osobom z niepełnosprawnościami przysługuje prawo do "otrzymania wsparcia dochodu, które zapewnia godne życie, usług, które pozwolą im na uczestnictwo w rynku pracy i w życiu społecznym, a także do środowiska pracy dostosowanego do ich potrzeb".
b) Art. 27 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych - wzywa się w nim do m.in.promowania możliwości samozatrudnienia, przedsiębiorczości, rozwoju spółdzielni i zakładania własnej działalności gospodarczej przez osoby z niepełnosprawnościami.
c) Strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021-2030 ma na celu promowanie pełnego włączenia społecznego i gospodarczego oraz zwalczanie dyskryminacji osób z niepełnosprawnościami w całej UE.
d) Europejski plan działania na rzecz gospodarki społecznej (z 2021 r.) - wspiera finansowanie i budowanie zdolności na rzecz przedsiębiorczości społecznej.
e) Strategia UE w zakresie zdrowia psychicznego (z 2023 r.) - uznaje się w niej zdrowie psychiczne za kwestię przekrojową.
3.2. Kobiety
3.2.1. Przedsiębiorczynie - zwłaszcza obarczone obowiązkami opiekuńczymi 10 i/lub znajdujące się w trudnej sytuacji ze względu na wzajemnie powiązane czynniki, takie jak niepełnosprawność lub pochodzenie migracyjne - stoją w obliczu wielowarstwowych wyzwań strukturalnych i społeczno-gospodarczych, takich jak ograniczony dostęp do kapitału, brak odpowiedniej i przystępnej cenowo opieki nad dziećmi, opieka nad osobami starszymi lub przewlekle chorymi i wykluczenie z sieci innowacji zdominowanych przez mężczyzn. Tylko 30 % przedsiębiorców w UE to kobiety, a odsetek przedsiębiorczyń z niepełnosprawnościami lub zaburzeniami zdrowia psychicznego jest jeszcze niższy 11 .
3.2.2. Główną przeszkodą pozostaje dostęp do finansowania. W 2020 r. zaledwie 2,3 % finansowania kapitału wysokiego ryzyka w Europie trafiło do zespołów obejmujących wyłącznie kobiety 12 .
3.2.3. Ponadto kobiety są często wykluczane z ekosystemów innowacji, w których brakuje struktur sprzyjających włączeniu społecznemu oraz możliwości mentoringu. Stereotypy kulturowe, zwłaszcza w społecznościach tradycyjnych lub wiejskich, umacniają role związane z płcią i zniechęcają kobiety do udziału w działalności gospodarczej.
3.2.4. Odnośne ramy UE:
a) Strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020-2025: promuje niezależność ekonomiczną na równych warunkach.
b) Strategia MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy (z 2020 r.): uznaje się w niej przedsiębiorczość kobiet za priorytet.
c) Dyrektywa 79/7/EWG 13 : wspiera stopniowe wdrażanie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn, w tym odnośnie do chorób, niepełnosprawności, podeszłego wieku, wypadków przy pracy i chorób zawodowych, bezrobocia i pomocy społecznej.
d) Dyrektywa 2004/54/WE 14 : zakazuje dyskryminacji ze względu na płeć.
e) Dyrektywa 2010/41/UE 15 : wprowadza w życie zasadę równego traktowania samozatrudnionych kobiet i mężczyzn oraz zachęca do pozytywnych działań takich jak promowanie inicjatyw biznesowych wśród kobiet.
3.3. Osoby pracujące w niepewnej i kryminalizowanej pracy
3.3.1. Niektóre osoby samozatrudnione, takie jak osoby świadczące usługi seksualne, z których wiele pracuje w niejednoznacznych pod względem prawnym lub nawet kryminalizowanych warunkach, są systematycznie wyłączane z programów na rzecz przedsiębiorczości, systemów finansowych i ochrony socjalnej ze względu na stygmatyzację strukturalną i przepisy prawne uniemożliwiające bezpieczne, legalne i wspierane sposoby wzmocnienia swojej pozycji ekonomicznej.
3.3.2. Odnośne ramy UE:
a) Dyrektywa 2011/36/UE 16 i Europejski filar praw socjalnych odnoszą się do odpowiednich środków ochrony związanych z przemocą, prawami pracowniczymi i niedyskryminacją.
3.4. Kwestie związane z płcią i tożsamością
3.4.1. Wiele osób LGBTQIA+, które angażują się w przedsiębiorczość, w szczególności osób transpłciowych, niebinarnych i płciowo nienormatywnych, jest wykluczonych ze wsparcia w tej dziedzinie 17 ze względu na brak prawnego uznania płci, dyskryminacyjne traktowanie przez instytucje finansowe i niewidoczność danych.
3.4.2. Odnośne ramy UE:
a) Unia równości - strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020-2025: chwali się równość jako jedną z silnych stron Europy, gdzie wszyscy mogą czuć się bezpiecznie i być sobą bez obawy przed dyskryminacją, przemocą czy wykluczeniem.
3.5. Kwestie związane z pochodzeniem rasowym lub etnicznym: Romowie i Saamowie.
3.5.1. Przedsiębiorstwa kierowane przez mniejszości rasowe lub etniczne oraz wywodzący się z tych mniejszości przedsiębiorcy nadal napotykają bariery systemowe utrudniające rozwój działalności gospodarczej, w tym nierówny dostęp do kapitału, szkoleń i możliwości rynkowych. Wyzwania te wynikają z uprzedzeń do Romów i Saamów oraz innych grup zagrożonych dyskryminacją rasową, niedoinwestowania i braku uznania dla sprawczości gospodarczej tych społeczności, zwłaszcza kobiet i ludzi młodych.
3.5.2. Odnośne ramy UE:
a) W unijnych ramach strategicznych na rzecz równouprawnienia, włączenia społecznego i udziału Romów (2020-2030) zachęca się państwa członkowskie do zwiększenia możliwości zatrudnienia i przedsiębiorczości Romów.
b) W zaleceniu Rady w sprawie równouprawnienia, włączenia społecznego i udziału Romów (2021 r.) wezwano państwa członkowskie do promowania samozatrudnienia i przedsiębiorczości wśród Romów poprzez poprawę dostępu do finansowania, budowanie zdolności i tworzenie sieci kontaktów.
c) Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego - Övre Norrland (2021-2027): program finansuje projekty 18 wspierające modele przedsiębiorczości łączące innowacje i dziedzictwo kulturowe zakorzenione w kulturze Saamów.
4. Kwestie strukturalne i polityczne na rzecz przedsiębiorczości sprzyjającej włączeniu społecznemu
4.1. Europejskie rynki pracy zmieniają się ze względu na cyfryzację, przemiany demograficzne i pracę za pośrednictwem platform internetowych, co ujawnia luki w ochronie socjalnej osób samozatrudnionych 19 . Chociaż samozatrudnienie może wzmocnić pozycję grup niedostatecznie reprezentowanych, to wiele z tych grup nie ma dostatecznej ochrony prawnej i finansowej, a do tego boryka się ze złożonymi przepisami krajowymi. Bez odpowiednich zabezpieczeń (fikcyjne) samozatrudnienie może sprawić, że osoby już i tak zagrożone znajdą się w niepewnej sytuacji, co zniechęca do przedsiębiorczości. Organy administracji państw członkowskich i powiązane strategie unijne powinny nie tylko promować aktywne włączenie do zatrudnienia, ale także gwarantować wysokiej jakości wsparcie dla zakładania przedsiębiorstw, przedsiębiorczości i współwłasności przedsiębiorstw społecznych, zwłaszcza osób bezrobotnych.
4.2. Dostęp osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej: zasada 12 Europejskiego filaru praw socjalnych stanowi, że "bez względu na rodzaj i czas trwania ich stosunku pracy, pracownicy i w porównywalnych warunkach osoby samozatrudnione, mają prawo do odpowiedniej ochrony socjalnej". Dostęp do opieki zdrowotnej, świadczeń z tytułu niepełnosprawności, urlopu rodzicielskiego i macierzyńskiego, a także świadczeń dla bezrobotnych oraz emerytur wygląda jednak odmiennie w poszczególnych państwach członkowskich. Eurofound 20 informuje, że około 50 % osób samozatrudnionych w UE nie ma zabezpieczenia wobec tych kluczowych zagrożeń społecznych lub ma je w ograniczonym zakresie 21 . Chociaż UE może kierować strategiami politycznymi, systemy zabezpieczenia społecznego pozostają w gestii państw członkowskich.
4.3. Samozatrudnienie w sferze cyfrowej i oparte na platformach internetowych - takie jak praca freelance i praca z aplikacjami - może zacierać granice między zatrudnieniem a przedsiębiorczością. Wielu pracowników platform internetowych może zostać błędnie zaklasyfikowanych jako osoby samozatrudnione. Ogranicza to ich prawa, siłę przetargową i dostęp do reprezentacji zbiorowej. Komisja opracowała wytyczne w sprawie stosowania prawa konkurencji Unii do układów zbiorowych dotyczących warunków pracy osób pracujących na własny rachunek niezatrudniających pracowników (2022 r.). EKES opowiada się za spójnym stosowaniem i monitorowaniem tych wytycznych.
4.4. Komitet odnotowuje wejście w życie dyrektywy w sprawie pracy za pośrednictwem platform internetowych i fakt, że do 2 grudnia 2026 r. państwa członkowskie muszą wdrożyć niezbędne przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne. Dyrektywa ta nie odnosi się jednak w pełni do przedsiębiorczości sprzyjającej włączeniu społecznemu.
4.5. Wsparcie przedsiębiorczości rzadko uwzględnia bariery intersekcjonalne. Na przykład, migrantka transpłciowa z niepełnosprawnością napotyka jeszcze więcej barier administracyjnych, społecznych i prawnych - takich jak brak prawnego uznania tożsamości płciowej, wyzwania związane z dostępem do praw osób z niepełnosprawnościami ponad granicami oraz rasizm, transfobia lub ksenofobia w otoczeniu biznesowym. Polityka w zakresie przedsiębiorczości sprzyjającej włączeniu społecznemu powinna uwzględniać te nakładające się wyłączenia. Wiele strategii krajowych i unijnych, w tym strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020-2025 i strategia na rzecz praw osób z niepełnos- prawnościami na lata 2021-2030 oraz unijny plan przeciwdziałania rasizmowi na lata 2020-2025, odnosi się do zatrudnienia, ale nie do samozatrudnienia.
4.6. Wniosek dotyczący horyzontalnej dyrektywy w sprawie równego traktowania ma na celu rozszerzenie ochrony przed dyskryminacją poza zatrudnienie, obejmując takie obszary jak mieszkalnictwo, edukacja i dostęp do usług. EKES popiera wniosek i nadal zwraca uwagę na walkę z dyskryminacją 22 (sytuację pogarsza jeszcze intersekcjonalność) oraz na związane z tym przeszkody społeczne i prawne.
4.7. Usługi wspierające przedsiębiorczość - takie jak inkubatory, mentoring i finansowanie - często opierają się na uniwersalnym modelu i są korzystniejsze dla osób posiadających wyższe wykształcenie, zasoby finansowe i silne sieci kontaktów. To standardowe podejście zazwyczaj wyklucza osoby z upośledzeniami poznawczymi lub sensorycznymi, które wymagają dostosowanych form komunikacji; przedsiębiorców cierpiących na zaburzenia zdrowia psychicznego, którzy mogliby skorzystać z elastycznych terminów, wsparcia mentorskiego lub praktyk uwzględniających traumę; a także osoby o ograniczonych umiejętnościach cyfrowych lub ograniczonym dostępie do możliwości cyfrowych.
4.8. W niewielu programach stosuje się zasady projektowania dla wszystkich, zgodnie z którym usługi i środowisko powinny być tak przemyślane, by mogły z nich skorzystać wszystkie osoby, w jak największym stopniu i bez potrzeby adaptacji. Prowadzi to do strukturalnego wykluczenia - od procedur składania wniosków po sesje szkoleniowe dla przedsiębiorstw i platformy internetowe.
4.9. Przedsiębiorczość zależy od zdolności innowacyjnych ludzi, jednak nierówny dostęp do kształcenia, podnoszenia kwalifikacji, przekwalifikowania i szkolenia pozostaje barierą strukturalną dla słabszych grup społecznych.
Bruksela, dnia 18 września 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.13 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Zmniejszenie barier dla przedsiębiorczości sprzyjającej włączeniu społecznemu, promowanie innowacji i zapewnienie wszystkim równych szans (opinia z inicjatywy własnej) |
| Data aktu: | 2026-01-16 |
| Data ogłoszenia: | 2026-01-16 |