Rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Euronest w sprawie trudnego paradygmatu wzajemnie powiązanych systemów energetycznych - w kierunku bardziej zrównoważonej przyszłości w krajach Partnerstwa Wschodniego, przyjęta dnia 30 października 2025 r.
Rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Euronest w sprawie trudnego paradygmatu wzajemnie powiązanych systemów energetycznych - w kierunku bardziej zrównoważonej przyszłości w krajach Partnerstwa Wschodniego, przyjęta dnia 30 października 2025 r.
(Dz.U.UE C z dnia 26 lutego 2026 r.)
ZGROMADZENIE PARLAMENTARNE EURONEST,
- uwzględniając akt ustanawiający Zgromadzenie Parlamentarne Euronest z 3 maja 2011 r. 1 ,
- uwzględniając wspólną deklarację ze szczytu Partnerstwa Wschodniego, który odbył się w Brukseli 15 grudnia 2021 r.,
- uwzględniając wspólny komunikat Komisji oraz wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa z 18 marca 2020 r. pt. "Polityka Partnerstwa Wschodniego po 2020 r.: wzmacnianie odporności - Partnerstwo Wschodnie, które służy wszystkim" (JOIN(2020)0007),
- uwzględniając przyjęte 12 grudnia 2015 r. i ratyfikowane przez Unię Europejską porozumienie klimatyczne z Paryża, którego to porozumienia stroną są również kraje Partnerstwa Wschodniego,
- uwzględniając komunikat Komisji z 11 grudnia 2019 r. w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu (COM(2019)0640) oraz późniejsze wnioski i działania ustawodawcze,
- uwzględniając komunikat Komisji z 18 maja 2022 r. zatytułowany "Plan REPowerEU" (COM(2022)0230),
- uwzględniając odpowiednie układy o stowarzyszeniu między UE a Gruzją 2 , Republiką Mołdawii 3 i Ukrainą 4 , w szczególności ich postanowienia dotyczące współpracy w dziedzinie energetyki,
- uwzględniając Kompleksową i wzmocnioną Umowę o partnerstwie między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Armenii, z drugiej strony 5 , w szczególności jej postanowienia dotyczące współpracy w dziedzinie energetyki,
- uwzględniając Umowę o partnerstwie i współpracy między Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Azerbejdżańską, z drugiej strony 6 , a także trwające negocjacje w sprawie nowej umowy ramowej,
- uwzględniając protokół ustaleń w sprawie strategicznego partnerstwa energetycznego pomiędzy Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej a Ukrainą, podpisany 24 listopada 2016 r., oraz protokół ustaleń dotyczący partnerstwa strategicznego UE-Ukraina w zakresie biometanu, wodoru i innych gazów syntetycznych, podpisany 2 lutego 2023 r.,
- uwzględniając Traktat o Wspólnocie Energetycznej, którego umawiającymi się stronami są trzy kraje stowarzyszone - Ukraina, Republika Mołdawii i Gruzja - a Armenia jest obserwatorem,
- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/947 z dnia 9 czerwca 2021 r. ustanawiające Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej - Globalny Wymiar Europy, zmieniające i uchylające decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady nr 466/2014/UE oraz uchylające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1601 i rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 480/2009 7 (ISWMR - "Globalny wymiar Europy"),
- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1059 z dnia 24 czerwca 2021 r. w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących celu "Europejska współpraca terytorialna" (Interreg) wspieranego w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz instrumentów finansowania zewnętrznego 8 ,
- uwzględniając decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1201 z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie udzielenia wyjątkowej pomocy makrofinansowej Ukrainie 9 oraz kolejne akty ustanawiające pomoc makrofinansową dla krajów Partnerstwa Wschodniego,
- uwzględniając Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus (EFZR+), ustanowiony na mocy rozporządzenia (UE) 2021/947, oraz platformę inwestycyjną dla krajów objętych polityką sąsiedztwa jako jego regionalny mechanizm inwestycyjny,
- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/817 z dnia 20 maja 2021 r. ustanawiające "Erasmus+": unijny program na rzecz kształcenia i szkolenia, młodzieży i sportu oraz uchylające rozporządzenie (UE) nr 1288/2013 10 ,
- uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/695 z dnia 28 kwietnia 2021 r. ustanawiające program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji "Horyzont Europa" oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania obowiązujące w tym programie oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1290/2013 i (UE) nr 1291/2013 11 ,
- uwzględniając konkluzje Rady z 5 czerwca 1997 r. ustanawiające instrument tworzenia partnerstw oraz późniejsze komunikaty Komisji określające instrument pomocy technicznej i wymiany informacji (TAIEX) jako narzędzia służące budowaniu zdolności instytucjonalnych w krajach partnerskich,
- uwzględniając prace 3. Platformy Partnerstwa Wschodniego dotyczące konektywności, efektywności energetycznej, środowiska i zmiany klimatu, w szczególności panelu ds. energii,
- uwzględniając swoją rezolucję z 16 kwietnia 2021 r. "Działania na rzecz efektywności energetycznej, dywersyfikacji i niezależności energetycznej: uwzględnianie zdolności wytwórczych w celu udoskonalenia europejskiej polityki energetycznej i przeciwdziałania zagrożeniom dla bezpieczeństwa energetycznego w ramach Partnerstwa Wschodniego" 12 ,
- uwzględniając swoją rezolucję z 21 lutego 2023 r. w sprawie ekologicznej transformacji energetycznej jako odpowiedzi na obecne wyzwania w zakresie bezpieczeństwa energetycznego w Partnerstwie Wschodnim w kontekście rosyjskiej wojny napastniczej i okupacji 13 ,
- uwzględniając swoją rezolucję z 20 marca 2024 r. w sprawie przyszłości polityki Partnerstwa Wschodniego w następstwie wojny napastniczej Rosji przeciwko Ukrainie: nowy kontekst bezpieczeństwa regionalnego, wewnętrzne i zewnętrzne wyzwania i możliwości 14 ,
- uwzględniając cele ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju, w szczególności cel 7 dotyczący czystej i przystępnej energii ("zapewnić wszystkim dostęp do źródeł stabilnej, zrównoważonej i nowoczesnej energii po przystępnej cenie") oraz cel 13 dotyczący działań w dziedzinie klimatu ("podjąć pilne działania w celu przeciwdziałania zmianom klimatu i ich skutkom"),
A. mając na uwadze, że kraje Partnerstwa Wschodniego (PW) stoją przed rosnącymi i złożonymi wyzwaniami w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego, zwłaszcza w wyniku zagrożeń zewnętrznych, niestabilności regionalnej i coraz większego upolitycznienia łańcuchów dostaw energii;
B. mając na uwadze, że trwająca bezprawna i nieuzasadniona wojna napastnicza Rosji przeciwko Ukrainie oraz ciągła rosyjska okupacja wojskowa suwerennych państw Gruzji i Republiki Mołdawii poważnie naruszyły stabilność regionalną i bezpieczeństwo energetyczne, spowodowały gwałtowny i trwały wzrost cen energii, pogłębiły ubóstwo energetyczne i stworzyły zagrożenie dla odporności gospodarczej zarówno UE, jak i krajów PW;
C. mając na uwadze, że celowe i systematyczne ataki Rosji na infrastrukturę energetyczną Ukrainy powodują rozległe zniszczenia i poważne szkody w jednostkach wytwórczych i przesyłowych tego kraju, co narusza stabilność ukraińskiego systemu energetycznego; mając na uwadze, że ataki Rosji na infrastrukturę energetyczną Ukrainy oraz manipulowanie przez Rosję dostawami gazu i ropy do państw sąsiednich stanowią ciągłe zagrożenie dla stabilności regionu i świadczą o wykorzystywaniu energii jako instrumentu przymusu i presji geopolitycznej; mając na uwadze, że partnerzy międzynarodowi, w tym UE i kraje PW, nadal zapewniają niezbędną pomoc w celu wsparcia Ukrainy w naprawie, ochronie i modernizacji infrastruktury energetycznej;
D. mając na uwadze, że rosyjska wojna napastnicza poważnie zakłóciła handel energią, logistykę i przepływy inwestycyjne w całym regionie PW, a tym samym zwiększyła presję i ograniczyła przestrzeń fiskalną dla inwestycji w transformację ekologiczną;
E. mając na uwadze, że odbudowa systemów energetycznych zniszczonych lub zdestabilizowanych przez Rosję wymaga skoordynowanej polityki odbudowy ze strony UE-PW, łączącej cele w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego, ożywienia gospodarczego i trwałego wzrostu gospodarczego;
F. mając na uwadze, że wzmocnienie odporności krajów PW na przymus energetyczny wymaga nie tylko fizycznych połączeń z UE, ale także konwergencji regulacyjnej, ochrony cyberbezpieczeństwa i skoordynowanych mechanizmów reagowania kryzysowego;
G. mając na uwadze, że Mołdawia i Ukraina doświadczyły poważnych zakłóceń w dostawach energii z powodu konfliktów geopolitycznych i nadmiernej zależności od importu z jednego źródła, natomiast Gruzja i Armenia podejmują działania mające na celu złagodzenie podobnych słabości przez dywersyfikację i rozwój infrastruktury;
H. mając na uwadze, że bezpieczeństwo energetyczne jest podstawowym elementem bezpieczeństwa narodowego dla krajów UE i PW; mając na uwadze, że ważne jest zwiększenie konektywności, krajowej produkcji energii odnawialnej, efektywności energetycznej i oszczędności energii w celu zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego i odporności energetycznej, a także wspierania stabilności społecznej, gospodarczej i politycznej w regionie;
I. mając na uwadze, że infrastruktura strategiczna, taka jak mołdawskie napowietrzne linie elektroenergetyczne Isaccea-Vulcanesti-MGRES (mołdawska elektrownia cieplna) o napięciu 400 kV oraz projekt podmorskiego kabla na Morzu Czarnym, często przebiega przez obszary narażone na ryzyko geopolityczne i zakłócenia operacyjne;
J. mając na uwadze, że UE i kraje PW muszą zobowiązać się do budowy odpornych systemów energetycznych poprzez dywersyfikację źródeł, modernizację technologiczną i integrację infrastruktury regionalnej z uwzględnieniem uwarunkowań krajowych;
K. mając na uwadze, że pomyślna synchronizacja systemów elektroenergetycznych Ukrainy i Mołdawii z ENTSO-E w 2022 r. stworzyła precedens dla pogłębionej integracji rynkowej, który mogą wykorzystać pozostałe kraje PW;
L. mając na uwadze, że inwestycje w modernizację sieci energetycznej, moce wytwórcze energii odnawialnej i systemy magazynowania energii w krajach PW mają zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia długoterminowej odporności energetycznej; mając na uwadze, że nowoczesna i elastyczna infrastruktura energetyczna umożliwia integrację zmiennych odnawialnych źródeł energii, zmniejsza zależność od importu paliw kopalnych i wzmacnia zdolność reagowania na zakłócenia w dostawach; mając na uwadze, że inwestycje te są szczególnie ważne w kontekście PW, gdzie systemy energetyczne wymagają zarówno transformacji strukturalnej, jak i zacieśnienia współpracy regionalnej w celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju i bezpieczeństwa;
M. mając na uwadze, że wojna Rosji przeciwko Ukrainie jeszcze bardziej zwiększyła strategiczną rolę regionu Morza Czarnego w geopolitycznej rywalizacji o źródła energii;
N. mając na uwadze, że obecny rząd Gruzji popiera współpracę z koncernem Rosnieft w zakresie rafinacji rosyjskiej ropy naftowej w nowo wybudowanej gruzińskiej rafinerii ropy naftowej Kulevi;
O. mając na uwadze, że projekty transgraniczne, takie jak podmorski kabel na Morzu Czarnym i wzajemne połączenia Mołdawii z Rumunią, przyczyniają się do osiągnięcia wspólnych celów w dziedzinie bezpieczeństwa w krajach PW poprzez dywersyfikację szlaków dostaw energii, zmniejszenie ryzyka geopolitycznego oraz wzmocnienie odporności regionu dzięki lepszej integracji rynkowej i wzajemnemu wsparciu energetycznemu;
P. mając na uwadze, że realizacja porozumienia paryskiego stanowi wspólne zobowiązanie UE i krajów PW; mając na uwadze, że polityka i strategie energetyczne UE i krajów PW powinny mieć na celu zmniejszenie zależności od węgla, ropy naftowej i gazu;
Q. mając na uwadze, że zależność od importu paliw kopalnych nadal stanowi poważne zagrożenie, co wskazuje na pilną potrzebę dywersyfikacji dostaw i przejścia na ekologiczne źródła energii; mając na uwadze, że zależność ta naraża kraje PW na wahania cen, presję geopolityczną i zakłócenia dostaw, a tym samym osłabia zarówno bezpieczeństwo energetyczne, jak i stabilność gospodarczą; mając na uwadze, że przyspieszenie przejścia na energię odnawialną i dywersyfikacja źródeł dostaw są zatem strategicznymi imperatywami dla budowy bardziej autonomicznych, odpornych i zrównoważonych systemów energetycznych;
R. mając na uwadze, że wzmocnienie partnerstw z niezawodnymi dostawcami energii z regionu PW, w tym z Zakaukazia, ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia długoterminowej dywersyfikacji szlaków i źródeł energii, zwłaszcza w świetle starań UE na rzecz stopniowego wyeliminowania zależności od rosyjskiego gazu i ropy naftowej;
S. mając na uwadze, że wymierzone w sektor energetyczny dezinformacja, cyberataki i zagrożenia hybrydowe ze strony Rosji wymagają skoordynowanych instytucjonalnych mechanizmów reagowania i regionalnych ram solidarności, aby skutecznie ograniczyć ryzyko, zwiększyć odporność infrastruktury krytycznej i zapewnić nieprzerwane dostawy energii we wszystkich krajach PW;
T. mając na uwadze, że zwiększenie krajowej produkcji energii ze źródeł odnawialnych i umożliwienie stosowania rozwiązań w zakresie magazynowania energii odgrywają kluczową rolę w zmniejszeniu zależności od zewnętrznych dostaw energii, stabilizacji krajowego bilansu energetycznego i wzmocnieniu długoterminowej odporności;
U. mając na uwadze, że niektóre paliwa kopalne pochodzenia rosyjskiego nadal trafiają na rynki UE za pośrednictwem krajów pośredniczących, np. przez mieszanie ich z innymi paliwami kopalnymi lub ponowne oznakowanie ich jako pochodzące z innych źródeł; mając na uwadze, że praktyki te podważają sankcje UE, spowalniają przejście na czystą energię i stwarzają fałszywe wrażenie bardziej ekologicznego koszyka energetycznego; mając na uwadze, że konieczne jest zatem wzmocnienie przejrzystości i identyfikowalności w łańcuchach dostaw energii, aby zagwarantować faktyczne przechodzenie na odnawialne źródła energii, a nie wykorzystywanie go do politycznego lub komercyjnego "pseudoekologicznego marketingu";
V. mając na uwadze, że stworzenie funkcjonujących rynków energii elektrycznej i gazu wymaga przewidywalnego i stabilnego otoczenia regulacyjnego, przejrzystych i sprawiedliwych struktur cenowych oraz niezależnych organów nadzorczych gwarantujących integralność rynku i ochronę konsumentów;
W. mając na uwadze, że wzmocnienie pozycji konsumentów i społeczności lokalnych za sprawą rozproszonej produkcji energii, inicjatyw na rzecz efektywności energetycznej i udziału strony popytowej ma transformacyjny charakter dla osiągnięcia zrównoważonej i sprzyjającej włączeniu społecznemu transformacji energetycznej;
X. mając na uwadze, że zapewnienie sprawiedliwej transformacji wymaga ukierunkowanych środków wsparcia i zabezpieczeń społecznych, które wyeliminują ubóstwo energetyczne oraz ochronią gospodarstwa domowe i pracowników znajdujących się w trudnej sytuacji przed nieproporcjonalnymi skutkami reform strukturalnych w sektorze energetycznym;
Y. mając na uwadze, że silniejsze zaangażowanie w regionalne platformy UE umożliwia uporządkowany dialog merytoryczny, ułatwia porównywanie postępów poszczególnych krajów oraz sprzyja skutecznemu przekazywaniu najlepszych praktyk między krajami PW w obszarze zarządzania energią i regulacji energetycznych;
Z. mając na uwadze, że reformy sektora energetycznego, mające na celu dostosowanie do dorobku prawnego UE, stanowią integralną część wzmacniania rządów demokratycznych, przestrzegania zasad praworządności i wspierania zrównoważonego rozwoju gospodarczego w krajach PW zaangażowanych w pogłębianie stowarzyszenia politycznego i integracji gospodarczej z UE;
AA. mając na uwadze, że kraje PW, ze względu na swoje strategiczne położenie geograficzne, mają znaczny potencjał wzmocnienia swojej roli jako korytarzy transportowych i węzłów energetycznych dla energii elektrycznej, gazu ziemnego, gazów niskoemisyjnych i odnawialnych, przyczyniając się tym samym do zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego w regionie i w całej Europie;
AB. mając na uwadze, że integracja cyfryzacji, technologii automatyzacji i systemów monitorowania w czasie rzeczywistym znacznie poprawia odporność, przejrzystość operacyjną i ogólną wydajność krajowych i regionalnych systemów energetycznych;
AC. mając na uwadze, że projekty będące przedmiotem zainteresowania Wspólnoty Energetycznej, projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania oraz projekty będące przedmiotem wzajemnego zainteresowania stanowią kluczowe narzędzie strategiczne dla krajów PW, ponieważ stanowią siłę napędową rozwoju, modernizacji i cyfryzacji infrastruktury energetycznej oraz przyczyniają się do integracji tych krajów z szerszym europejskim rynkiem energii przez zwiększenie łączności, odporności operacyjnej i innowacji technologicznych;
AD. mając na uwadze, że ukierunkowane inwestycje w edukację, budowanie zdolności i rozwój umiejętności zawodowych inżynierów, personelu technicznego, decydentów i zarządców energii mają zasadnicze znaczenie dla dalszego przechodzenia na niskoemisyjną, zaawansowaną technologicznie gospodarkę energetyczną;
AE. mając na uwadze, że sfinansowanie udanej transformacji energetycznej będzie wymagało mobilizacji różnorodnych zasobów finansowych, w tym budżetów krajowych, dotacji unijnych i międzynarodowych, pożyczek preferencyjnych i kapitału prywatnego, a także skutecznych mechanizmów koordynacji między darczyńcami i międzynarodowymi instytucjami finansowymi;
AF. mając na uwadze, że sektory energetyczne krajów PW mogą skorzystać ze wsparcia gospodarczego udzielanego w ramach programów unijnych, takich jak ISWMR - "Globalny wymiar Europy"', Interreg NEXT, pomoc makrofinansowa, EFZR+, Erasmus+, "Horyzont Europa" i TAIEX;
1. potępia w najostrzejszych słowach agresję Rosji wobec Ukrainy, w tym jej ataki na infrastrukturę energetyczną, i wykorzystywanie energii jako broni geopolitycznej przez reżimy autorytarne, w szczególności Rosję; wzywa kraje PW do ścisłej współpracy z UE i partnerami demokratycznymi o podobnych poglądach w celu zapobiegania naciskom politycznym wywieranym przez zakłócenia dostaw energii, powstrzymywania ich i skutecznego reagowania na nie, a także do wspólnych działań na rzecz zapewnienia suwerenności energetycznej w ramach silnej europejskiej unii energetycznej;
2. podkreśla znaczenie dalszego wsparcia dla odbudowy ukraińskiej infrastruktury energetycznej zniszczonej lub uszkodzonej w wyniku trwającej agresji Rosji;
3. popiera przyspieszony rozwój infrastruktury krytycznej, w tym połączeń wzajemnych, sieci przesyłowych, inteligentnych sieci energetycznych i rozwiązań w zakresie magazynowania energii, oraz wzywa UE i partnerów międzynarodowych do udzielenia ukierunkowanej pomocy technicznej i finansowej w celu ułatwienia realizacji tych projektów;
4. pochwala nieustanne dążenia Ukrainy do utrzymania i wzmocnienia jej odporności energetycznej w obliczu licznych brutalnych ataków Rosji na infrastrukturę energetyczną tego kraju;
5. zachęca Mołdawię do podejmowania wysiłków na rzecz dywersyfikacji źródeł energii i importu energii; wzywa UE do zwiększenia wsparcia na rzecz finansowania dywersyfikacji, zabezpieczenia importu z alternatywnych źródeł i rozwoju krajowej produkcji energii w Mołdawii;
6. zaleca zwiększenie zdolności handlowych w zakresie handlu energią elektryczną między UE a wzajemnie połączonym systemem Ukrainy i Mołdawii powyżej obecnego poziomu 2,1 GW, przy proporcjonalnym zwiększeniu przydziału dla Mołdawii o około 300 MW, tak aby zbudować dodatkową odporność sektorów energetycznych obu krajów i zmniejszyć podatność na presję wojny hybrydowej i propagandę;
7. popiera modernizację sieci dystrybucji energii elektrycznej, w szczególności wdrożenie inteligentnych systemów opomiarowania, w celu przyspieszenia zdecentralizowanego wytwarzania energii elektrycznej, umożliwienia konsumentom udziału w rynku i ograniczenia ubóstwa energetycznego, rozbudowy infrastruktury ładowania pojazdów elektrycznych oraz poprawy jakości, niezawodności i bezpieczeństwa dostaw energii;
8. zaleca szybką dywersyfikację źródeł energii i dróg jej dostaw poprzez priorytetowe traktowanie dostępu do skroplonego gazu ziemnego, integrację odnawialnych źródeł energii, rozwój i wzmocnienie nowych i niezawodnych korytarzy dostaw oraz zintensyfikowanie transgranicznego handlu energią elektryczną w celu zmniejszenia zależności od dostawców z jednego źródła;
9. apeluje o zwiększenie konkretnych inwestycji w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej - "Globalny wymiar Europy" w celu wsparcia sektora energetycznego, ze szczególnym uwzględnieniem przejścia na energię odnawialną, poprawy efektywności energetycznej w budownictwie mieszkaniowym i przemyśle oraz dostosowania ram regulacyjnych do dorobku prawnego UE, co pozwoli zmniejszyć zależność od rosyjskich paliw kopalnych i zwiększyć odporność na wstrząsy zewnętrzne;
10. wzywa Komisję Europejską i międzynarodowe instytucje finansowe do rozszerzenia pakietów pomocy makrofinansowej poza bezpośrednie wsparcie budżetowe poprzez powiązanie ich z ukierunkowanymi komponentami inwestycyjnymi na rzecz odnowy infrastruktury energetycznej i modernizacji przemysłowej w regionie PW;
11. wyraża zaniepokojenie rozwojem współpracy w zakresie rafinacji ropy naftowej między Gruzją a Federacją Rosyjską, co pośrednio przyczynia się do obchodzenia sankcji nałożonych na Federację Rosyjską;
12. proponuje, aby na platformie inwestycyjnej dla krajów objętych polityką sąsiedztwa i EFZR+ priorytetowo traktowano projekty odbudowy krytycznej infrastruktury energetycznej i transportowej zniszczonej lub uszkodzonej w wyniku agresji rosyjskiej, tak by zapewnić przejrzystość, zrównoważony charakter i dostosowanie do dorobku prawnego UE;
13. zaleca stopniową integrację pozostałych sieci energetycznych w regionie PW z europejską siecią energetyczną (ENTSO-E), na wzór udanych przykładów z Ukrainy i Mołdawii, aby zmniejszyć zjawisko izolacji technicznej i zależność od systemów rosyjskich i białoruskich;
14. zaleca, aby UE przeznaczyła część środków z Instrumentu na rzecz Ukrainy na odbudowę infrastruktury energetycznej o znaczeniu krytycznym, zniszczonej w wyniku rosyjskich ataków, nadając przy tym priorytet inteligentnym sieciom energetycznym, zdolności magazynowania i mikrosieciom energii odnawialnej, aby zapewnić zdecentralizowaną odporność;
15. wzywa rządy krajów PW do realizowania wiążących krajowych celów dotyczących zmniejszenia energochłonności, wspieranych przez audyty energetyczne, programy efektywności przemysłowej oraz pomoc techniczną UE w ramach planu gospodarczego i inwestycyjnego Partnerstwa Wschodniego;
16. zaleca, aby UE i kraje partnerskie PW określiły priorytetowe korytarze inwestycyjne dla projektów związanych z energią słoneczną i wiatrową, w oparciu o potencjał geograficzny i klimatyczny, przy wsparciu Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju;
17. przypomina o strategicznym znaczeniu inwestycji w ramach współpracy transgranicznej Interreg NEXT oraz o tym, że regiony partnerskie PW mogą czerpać korzyści ze wspólnych projektów energetycznych, takich jak rozwój transgranicznych elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych, małe instalacje odnawialnych źródeł energii na wiejskich obszarach przygranicznych oraz skoordynowane strategie na rzecz bezpieczeństwa energetycznego i zrównoważonego zarządzania zasobami;
18. podkreśla, że pomoc makrofinansowa może przyczynić się do stabilizacji finansów publicznych, a tym samym umożliwić rządom krajów PW wdrożenie reform strukturalnych w sektorze energetycznym, w tym reform taryf, liberalizację rynków energii elektrycznej i gazu oraz utworzenie przejrzystych organów regulacyjnych zgodnych z normami UE;
19. wzywa Komisję i organy krajowe państw PW do rozszerzenia platformy inwestycyjnej dla krajów objętych polityką sąsiedztwa przez połączenie mechanizmów mobilizujących prywatne i publiczne finansowanie dużych projektów dotyczących infrastruktury energetycznej, takich jak połączenia wzajemne łączące kraje PW z siecią UE, duże elektrownie wytwarzające energię ze źródeł odnawialnych oraz programy inwestycji w efektywność energetyczną dla małych i średnich przedsiębiorstw;
20. wzywa UE i kraje partnerskie do dalszego promowania strategicznych korytarzy energetycznych łączących region PW z UE, zwiększających odporność i przyczyniających się do zapewnienia bezpiecznych, przewidywalnych i zróżnicowanych łańcuchów dostaw energii;
21. wzywa wszystkie rządy krajów PW do pełnego wdrożenia reform rynkowych zgodnych z prawodawstwem UE w dziedzinie energii, zapewniających przejrzyste struktury cenowe, uczciwą konkurencję i solidną ochronę konsumentów;
22. wzywa UE, by wspierała inicjatywy społeczeństwa obywatelskiego i inicjatywy na rzecz przejrzystości, w tym przeciwdziałające korupcji organy nadzorujące i niezależne organizacje monitorujące, ponieważ są to ważne instrumenty zwiększające wewnętrzną presję na przeprowadzanie reform mających na celu zwiększenie przejrzystości, wzmocnienie praworządności i promowanie gospodarki otwartej, a tym samym stworzenie sprzyjającego środowiska dla niezbędnych inwestycji w sektorze energetycznym krajów PW;
23. apeluje o zwiększenie inwestycji w środki na rzecz efektywności energetycznej i nowoczesne sieci ciepłownicze, ze szczególnym uwzględnieniem wrażliwych społeczności miejskich i wiejskich, które w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotknięte są ubóstwem energetycznym;
24. zachęca do tworzenia regionalnych rynków bilansujących i mechanizmów dzielenia się rezerwami w celu zwiększenia elastyczności, stabilności i odporności systemu w przypadku przerw w dostawach i wahań popytu;
25. podkreśla, że trzeba rozwijać lokalne branże energii odnawialnej i wspierać ekosystemy innowacji, aby zachęcać do współpracy regionalnej i wymiany wiedzy specjalistycznej w zakresie technologii czystej energii;
26. zaznacza, że osiągnięcie zrównoważonej i bezpiecznej transformacji energetycznej wymaga podejścia neutralnego pod względem technologicznym, umożliwiającego państwom członkowskim UE i krajom partnerskim łączenie odnawialnych źródeł energii z niskoemisyjnymi i przejściowymi źródłami energii, w tym gazem ziemnym, wodorem i innowacyjnymi technologiami jądrowymi, zgodnie z ich specyfiką krajową i potrzebami w zakresie bezpieczeństwa energetycznego;
27. proponuje zwiększenie skali programów kształcenia i szkolenia w ramach Erasmus+ i "Horyzont Europa" oraz TAIEX w celu budowania zdolności w zakresie regulacji energetycznych, inżynierii technicznej, cyberodporności i zrównoważonego zarządzania transformacją energetyczną we wszystkich krajach PW;
28. wzywa UE i międzynarodowe instytucje finansowe do znacznego zwiększenia bezpośredniego wsparcia finansowego przyznawanego na projekty infrastrukturalne związane z dekarbonizacją i budowaniem odporności w całym regionie PW;
29. podkreśla znaczenie wzmocnienia partnerstw przemysłowych i ram inwestycji prywatnych między sektorami energetycznymi UE i PW w celu wspierania innowacji, tworzenia miejsc pracy i wymiany technologicznej, a tym samym przyczynienia się do powstania konkurencyjnego i odpornego rynku energii;
30. zaleca sformalizowanie zorganizowanego dialogu i platform koordynacyjnych pomiędzy krajami PW i UE w celu regularnej wymiany najlepszych praktyk w zakresie polityki bezpieczeństwa energetycznego, integracji rynkowej i mechanizmów reagowania kryzysowego;
31. wzywa osoby odpowiedzialne za wyznaczanie kierunków polityki w UE i krajach PW, aby - z uwagi na znaczne podatności tych sektorów energetycznych w krajach PW, które nie mają charakteru niezależnego, oraz na nasilenie się hybrydowych działań wojennych wykorzystujących te podatności - zorganizowały bezpośrednie rozmowy w celu utrzymania kwestii sektora energetycznego na ważnym miejscu w programie działań; zaleca organizowanie co najmniej raz w roku spotkania offline dla osób odpowiedzialnych za wyznaczanie kierunków polityki w dziedzinie energii w krajach PW i UE w celu ułatwienia dialogu między nimi;
32. apeluje o utworzenie niezależnych i w pełni przejrzystych krajowych organów regulacyjnych ds. energii w całym regionie PW, zapewniających zgodność z dorobkiem prawnym Wspólnoty Energetycznej i zapobiegających praktykom monopolistycznym lub motywowanym politycznie w zakresie dostaw energii;
33. zachęca do zapewnienia ukierunkowanego finansowania unijnego na modernizację lub odnowę energochłonnych sektorów przemysłowych, takich jak metalurgia, cementownictwo i przemysł chemiczny, w celu dostosowania się do wskaźników unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji i poprawy wydajności CO2;
34. podkreśla potrzebę systemowego podejścia do powiązanych ze sobą systemów energetycznych w dokumentach programowych;
35. zaznacza, że zrównoważona transformacja musi iść w parze z konkurencyjnością gospodarczą i przystępnością cenową energii dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, tak by zapewnić realizację celów klimatycznych bez szkody dla rozwoju przemysłowego lub spójności społecznej;
36. podkreśla potrzebę odpowiedniego zaprojektowania koszyka energetycznego, z uwzględnieniem zmienności, dostępności, przystępności cenowej i zrównoważonego charakteru każdego źródła energii;
37. zwraca uwagę na konieczność zapewnienia odpowiednich urządzeń do bilansowania energii elektrycznej w celu zapewnienia ciągłości dostaw energii elektrycznej w systemach energetycznych opartych głównie na odnawialnych źródłach energii;
38. podkreśla, że należy wzmocnić pozycję konsumentów, promować wytwarzanie rozproszone oraz ułatwiać łączenie się prosumentów i konsumentów w społecznościach energetycznych działających w zakresie energii odnawialnej i obywatelskich społecznościach energetycznych;
39. popiera powszechne stosowanie inteligentnych liczników, cyfrowego zarządzania siecią i systemów analizy danych w celu optymalizacji efektywności dystrybucji energii i zwiększenia elastyczności po stronie popytu;
40. zachęca do nawiązywania partnerstw między gminami i miastami w krajach PW w celu wdrażania planów działania na rzecz zrównoważonej energii i klimatu sprzyjających lokalnemu rozwojowi zrównoważonej energii;
41. z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy mające na celu utworzenie krajowych i regionalnych zielonych funduszy inwestycyjnych przeznaczonych na mobilizację zasobów na rzecz energii odnawialnej, poprawę efektywności energetycznej i złagodzenie ubóstwa energetycznego;
42. apeluje o wzmocnienie organów regulacyjnych w krajach PW w celu zagwarantowania niezależnego nadzoru, bezstronnego rozstrzygania sporów i rygorystycznego egzekwowania przepisów rynkowych;
43. popiera zacieśnienie współpracy między uniwersytetami i ośrodkami badań naukowych w krajach PW a ich odpowiednikami w UE, zwłaszcza w zaawansowanych dziedzinach, takich jak technologie wodorowe o największych korzyściach dla środowiska i społeczeństwa, morska energia wiatrowa i systemy energetyczne o obiegu zamkniętym;
44. podkreśla potrzebę włączenia kwestii równości płci i zaangażowania młodzieży do wszystkich polityk, programów i instytucjonalnych procesów decyzyjnych dotyczących energii;
45. zaznacza, że dobre rządy, przejrzystość, praworządność i starania na rzecz walki z korupcją są niezbędnymi warunkami wstępnymi osiągnięcia skutecznej transformacji energetycznej i przyciągnięcia zrównoważonych inwestycji w sektorze energetycznym;
46. ponownie podkreśla strategiczne znaczenie opracowania regionalnych systemów wczesnego ostrzegania umożliwiających szybką identyfikację zakłóceń w dostawach energii, awarii infrastruktury i skoordynowanych zagrożeń hybrydowych oraz reagowanie na nie;
47. wzywa kraje PW, aby przyspieszyły wycofywanie przestarzałych technologii opartych na paliwach kopalnych i nadały priorytet inwestycjom w nowoczesną infrastrukturę wytwarzania energii niskoemisyjnej;
48. wzywa UE do utrzymania specjalnych strumieni finansowania w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej - "Globalny wymiar Europy" i platformy inwestycyjnej dla krajów objętych polityką sąsiedztwa, ukierunkowanych w szczególności na zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i odporności w całym regionie PW;
49. opowiada się za harmonizacją norm technicznych i procesów certyfikacji w zakresie transgranicznej infrastruktury energetycznej i handlu energią odnawialną w celu ułatwienia płynniejszej integracji regionalnej;
50. proponuje przeprowadzenie wspólnych ocen podatności na zagrożenia i ćwiczeń opartych na scenariuszach między krajami PW a krajami UE w celu wzmocnienia gotowości regionalnej i skoordynowanych zdolności reagowania;
51. podkreśla kluczową rolę stałego tranzytu gazu ziemnego przez Ukrainę, zachęcając jednocześnie do aktywnego opracowywania długoterminowych alternatywnych rozwiązań w zakresie tranzytu i podkreślając strategiczne znaczenie rozwoju korytarza gazowego przez Bałkany jako ważnej trasy dostaw dla Mołdawii, Ukrainy i krajów bałkańskich;
52. zwraca uwagę na strategiczne znaczenie Zakaukazia dla bezpieczeństwa energetycznego Europy; podkreśla potrzebę długoterminowych inwestycji w modernizację infrastruktury energetycznej i wzmocnienie konektywności wewnątrzregionalnej i międzyregionalnej, w tym przez ekologiczny korytarz energetyczny, w celu wykorzystania pełnego potencjału regionu jako ważnego centrum energetycznego i szlaku tranzytowego między Azją Środkową a Europą;
53. zaleca, by UE rozważyła utworzenie specjalnych mechanizmów finansowania projektów będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty Energetycznej, aby skutecznie wypełnić istniejące luki w finansowaniu i tym samym ułatwić terminową realizację projektów dotyczących infrastruktury krytycznej niezbędnych do regionalnej integracji energetycznej i bezpieczeństwa dostaw;
54. zachęca UE do przeglądu i udoskonalenia kryteriów oceny transgranicznych projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania oraz projektów będących przedmiotem wzajemnego zainteresowania, aby zapewnić odpowiednie uznanie strategicznych korzyści dla członków Wspólnoty Energetycznej spoza UE i ich sprawiedliwe uwzględnienie w procesach decyzyjnych, a tym samym promować silniejszą współpracę regionalną i kompleksową integrację energetyczną;
55. zaleca wspieranie partnerstw publiczno-prywatnych w celu przyciągnięcia i wykorzystania prywatnych inwestycji kapitałowych w projekty dotyczące czystej energii, wspierane przez skuteczne instrumenty oparte na podziale ryzyka i programy finansowania mieszanego;
56. przypomina, że przydzielenie środków UE krajom PW jest uzależnione od pełnego poszanowania praw człowieka i zasad demokratycznych zapisanych w umowach między UE a PW oraz że przestrzeganie tych podstawowych wartości jest warunkiem wstępnym udziału w programach finansowanych przez UE;
57. podkreśla, że wszystkie te środki mają na celu wzmocnienie niezależności energetycznej krajów PW od Rosji i jej organów krajowych, w związku z jawną inwazją i wojną napastniczą Rosji przeciwko Ukrainie oraz nieustannymi rosyjskimi ingerencjami i groźbami wobec Gruzji, Mołdawii i innych partnerów PW;
58. zobowiązuje swoich współprzewodniczących do przekazania niniejszej rezolucji przewodniczącej Parlamentu Europejskiego, Radzie, Komisji, wiceprzewodniczącej Komisji / wysokiej przedstawicielce Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, komisarz do spraw rozszerzenia, Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych oraz rządom i parlamentom państw członkowskich UE i krajów Partnerstwa Wschodniego.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.1111 |
| Rodzaj: | rezolucja |
| Tytuł: | Rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Euronest w sprawie trudnego paradygmatu wzajemnie powiązanych systemów energetycznych - w kierunku bardziej zrównoważonej przyszłości w krajach Partnerstwa Wschodniego, przyjęta dnia 30 października 2025 r. |
| Data aktu: | 2026-02-26 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-26 |