Dostosowanie niektórych przepisów o ubezpieczeniu społecznym i o ubezpieczeniu rodzinnym do zasad określających składniki funduszu płac.

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA PRACY, PŁAC I SPRAW SOCJALNYCH
z dnia 13 grudnia 1976 r.
w sprawie dostosowania niektórych przepisów o ubezpieczeniu społecznym i o ubezpieczeniu rodzinnym do zasad określających składniki funduszu płac.

Na podstawie art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 28 października 1947 r. o ubezpieczeniu rodzinnym (Dz. U. Nr 66, poz. 414 z późniejszymi zmianami), art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. o zmianach właściwości w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, rent, zaopatrzeń i opieki społecznej (Dz. U. Nr 20, poz. 119 z późniejszymi zmianami) oraz art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późniejszymi zmianami) po porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych zarządza się, co następuje:
§  1. 1
(skreślony).
§  2. 2
(uchylony).
§  3.
W rozporządzeniu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie zasiłków rodzinnych (Dz. U. z 1974 r. Nr 21, poz. 127 i z 1975 r. Nr 27, poz. 143) wprowadza się następujące zmiany:
1)
w § 6 ust. 1 pkt 2 otrzymuje brzmienie:

"2) pobierające stypendium zwyczajne lub fundowane dla studentów szkół wyższych w kwocie przekraczającej miesięcznie połowę najniższej płacy w gospodarce uspołecznionej",

2)
w § 22 dodaje się wyrazy:

"chyba że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło bez wypowiedzenia z winy pracownika lub wskutek porzucenia pracy",

3)
w załączniku nr 1 do rozporządzenia § 4 otrzymuje brzmienie:

"§ 4. 1. Za wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w uspołecznionym zakładzie pracy uważa się wypłacone w danym roku kalendarzowym należności zaliczane do osobowego funduszu płac, z wyjątkiem:

1) wypłat z funduszu mistrza (majstra, kierownika budowy),

2) dodatkowego wynagrodzenia dla oblatywaczy samolotów i za sprawdzanie spadochronów,

3) ryczałtu dziennego dla robotników w lasach państwowych za używanie własnego środka lokomocji przy dostarczaniu sprzętu mechanicznego na zrąb,

4) dodatku dla dróżników leśnych za konserwację i przechowywanie narzędzi oraz za używanie własnych rowerów do objazdu służbowego powierzonego odcinka robót oraz ryczałtu miesięcznego dla nadleśniczych, adiunktów, leśniczych i gajowych za utrzymanie własnych środków lokomocji,

5) wynagrodzenia kierowców autobusów używanych do przewozu wycieczek,

6) wynagrodzenia za czas ćwiczeń (prób) i występów orkiestr zakładowych,

7) ekwiwalentu za pranie i reperację odzieży roboczej, wykonywane we własnym zakresie przez pracowników,

8) dodatku za dyżur i za udział w wyprawach ratunkowych Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego,

9) ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop,

10) dodatków (ryczałtów) za rozłąkę, strawnego oraz dodatków dewizowych wypłacanych w żegludze i rybołówstwie morskim,

11) dodatków godzinowych wypłacanych na kolei pracownikom drużyn lokomotywowych i konduktorskich,

12) zwrotu kosztów przejazdów do miejsca zamieszkania w celu odwiedzenia rodzin, wypłacanego pracownikom czasowo przeniesionym oraz zwerbowanym do pracy,

13) ekwiwalentu za przejazdy koleją, wypłacanego na podstawie Karty górnika,

14) ryczałtów za noclegi i za koszt wynajęcia kwater prywatnych (opłacanych przez zakład pracy) dla pracowników czasowo przeniesionych,

15) zasiłku na zagospodarowanie dla nauczycieli; jednorazowego zasiłku na zagospodarowanie przysługującego niektórym pracownikom służby zdrowia po raz pierwszy przystępującym do pracy,

16) ryczałtu przesiedleniowego przy przeniesieniach służbowych i zasiłku osiedleniowego dla nauczycieli,

17) wartości posiłków profilaktycznych i regeneracyjno-wzmacniających, a także innych środków wydawanych do spożycia pracownikom bezpłatnie lub częściowo odpłatnie oraz dodatku kalorycznego dla personelu latającego i pokładowego w lotnictwie cywilnym,

18) ekwiwalentu za przedłużenie używalności odzieży roboczej lub obuwia ochronnego oraz za używanie odzieży własnej zamiast roboczej przez pracowników, uczniów i studentów,

19) innych świadczeń pieniężnych wypłacanych przez zakłady pracy na podstawie Kodeksu pracy lub układów zbiorowych pracy,

20) wynagrodzeń pieniężnych z funduszu premiowego w państwowych przedsiębiorstwach gospodarki rolnej,

21) wynagrodzeń i nagród za racjonalizację i wynalazczość,

22) ponadplanowych wypłat z osobowego funduszu płac realizowanych w przedsiębiorstwach gospodarki komunalnej i mieszkaniowej z tytułu wcześniejszego rozpoczęcia lub przedłużenia okresu ogrzewczego, jak również z tytułu przedłużania czasu pracy własnych pracowników zatrudnionych przy odśnieżaniu,

23) dodatkowego wynagrodzenia dla niektórych pracowników domów wczasowych świadczących usługi dla konsumentów nie będących mieszkańcami domów wczasowych,

24) premii dla niektórych pracowników domów wypoczynkowych i zarządów okręgów za czynności i prace związane z organizacją kwater i ośrodków w kwaterach obcych oraz sprzedażą skierowań na miejsca nie objęte planem eksploatacyjnym domów wczasowych,

25) przejściowych dodatków i przejściowych premii wypłacanych z funduszu dyspozycyjnego w jednostkach inicjujących,

26) nagród, premii i przejściowych dodatków wypłacanych z oszczędności funduszu płac pozostających w dyspozycji zakładu pracy,

27) premii specjalnych za ekonomiczną eksploatację taksówek,

28) wynagrodzeń za zbieranie, sortowanie, pakowanie i przekazywanie odpadów użytkowych z termoplastycznych tworzyw sztucznych,

29) wynagrodzenia za zbieranie czerstwego pieczywa w budynkach mieszkalnych,

30) wynagrodzenia za ratownictwo morskie,

31) gratyfikacji, zapomóg, odpraw i nagród; nie dotyczy to nagród wypłacanych w ramach dyspozycyjnego funduszu płac.

2. Za wynagrodzenie uważa się również wynagrodzenie za usługi załadunkowe i wyładunkowe wypłacane z bezosobowego funduszu płac członkom brygad załadunkowo-wyładunkowych przez zatrudniający ich zakład pracy.

3. Za wynagrodzenie uważa się również wypłacane z funduszu honorariów:

1) wynagrodzenia nieetatowego personelu redakcyjnego czasopism w przedsiębiorstwach wydawniczych,

2) wynagrodzenia i tantiemy wypłacane twórcom przez stowarzyszenia twórców,

3) nagrody za prace wykonywane na podstawie umów zlecenia lub umów o dzieło (np. nagrody dla realizatorów filmów),

4) wynagrodzenia za opracowania naukowo-badawcze i rozwojowe wykonywane przez pracowników placówek naukowych poza obowiązującym ich czasem pracy lub poza obowiązującym wymiarem zajęć,

5) inne wynagrodzenia z funduszu honorariów związane z:

a) przygotowaniem, realizacją i rozpowszechnianiem filmów,

b) przygotowaniem, realizacją i organizacją imprez artystycznych, teatralnych, muzycznych, audycji radiowych i telewizyjnych oraz nagrań płytowych,

c) przygotowaniem i edycją książek oraz innych wydawnictw nieperiodycznych, druków akcydensowych i opakowań,

d) projektowaniem i wykonywaniem usług artystycznych z zakresu plastyki,

e) przygotowaniem środków reklamy,

f) przygotowaniem materiałów instruktażowych i szkoleniowych,

g) korespondencją redakcji z czytelnikami publikowaną w prasie,

h) twórczością kompozytorską.

4. Za wynagrodzenie uważa się także równowartość wydanych pracownikowi w danym roku świadczeń w naturze oraz ekwiwalent pieniężny za takie świadczenia, zaliczane do osobowego funduszu płac."

§  4.
W rozporządzeniu Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 1968 r. Nr 35, poz. 246 i z 1972 r. Nr 27, poz. 196) wprowadza się następujące zmiany:
1)
§ 2 i 3 otrzymują brzmienie:

"§ 2. Za zarobek, jaki przyjmuje się do obliczenia podstawy wymiaru z tytułu zatrudnienia w uspołecznionym zakładzie pracy, uważa się zarobek w gotówce określony w § 3 oraz wartość świadczeń w naturze określonych w § 4.

§ 3. 1. Za zarobek w gotówce uważa się wypłaty zaliczone do osobowego funduszu płac, z wyjątkiem wypłat wymienionych w załączniku do rozporządzenia.

2. Za zarobek w gotówce uważa się również następujące wypłaty spoza osobowego funduszu płac:

1) wynagrodzenia za usługi załadunkowe i wyładunkowe, wypłacane członkom brygad załadunkowo-wyładunkowych przez zatrudniający ich zakład pracy,

2) wynagrodzenia za skup, zbiórkę i odprzedaż opakowań i surowców wtórnych wypłacane pracownikom przez zatrudniający ich zakład pracy,

3) honoraria za pracę dziennikarską wypłacane dziennikarzom przez redakcję, w której pełnią stałą funkcję,

4) honoraria za usługi związane ze stałą funkcją pracownika przy realizacji programu radiowego lub telewizyjnego w zespole Komitetu do Spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja", ośrodku telewizyjnym lub rozgłośni regionalnej oraz honoraria za usługi dla terytorialnie właściwego ośrodka telewizyjego i programu ogólnopolskiego,

5) wynagrodzenia i nagrody wypłacane własnym pracownikom z tytułu umów o dzieło lub umów zlecenia, związanych z przygotowaniem, realizacją i rozpowszechnianiem filmów, na zasadach określonych odrębnymi przepisami.",

2)
w § 4 dodaje się ust. 5 w brzmieniu:

"5. Do obliczenia podstawy wymiaru nie przyjmuje się wartości tej części świadczeń w naturze, do których rencista zachowuje nadal prawo po uzyskaniu emerytury lub renty.",

3)
§ 5 otrzymuje brzmienie:

"§ 5. 1. Za zarobek przyjmowany do podstawy wymiaru z tytułu zatrudnienia w nie uspołecznionym zakładzie pracy uważa się zarobek w gotówce i w naturze bez potrąceń, zgłaszany bieżąco do wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

2. Za zarobek przyjmowany do podstawy wymiaru z tytułu zatrudnienia obywateli polskich w obcych misjach dyplomatycznych, w urzędach konsularnych lub w instytucjach międzynarodowych działających w Polsce uważa się zarobek, od którego opłacana była przez pracownika składka na cele emerytalne, jeżeli pracodawca nie zgłaszał bieżąco zarobków do wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.",

4)
skreśla się § 7,
5)
w § 8 ust. 1 pkt 2 otrzymuje brzmienie:

"2) dziennie - 1/30 odpowiedniej kwoty wymienionej w pkt 1",

6)
§ 12 otrzymuje brzmienie:

"§ 12. 1. Przy obliczaniu podstawy wymiaru wyłącza się zarobki z miesięcy, w których pracownik przez okres dłuższy niż 5 dni w ciągu miesiąca nie wykonywał zatrudnienia wskutek podjęcia lub zaprzestania pracy.

2. Zarobki z miesięcy, o których mowa w ust. 1, przyjmuje się jednak do obliczania podstawy wymiaru, jeżeli jest to korzystne dla osoby zainteresowanej.

3. W razie pobierania przez pracownika zmniejszonego wynagrodzenia w związku z odbywaniem służby wojskowej lub ćwiczeń wojskowych do obliczania podstawy wymiaru przyjmuje się wynagrodzenie w pełnej wysokości.

4. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio w razie pobierania przez pracownika zmniejszonego wynagrodzenia w związku z pobytem w tymczasowym areszcie.

5. Zarobki z miesięcy, w których pracownik przez część miesiąca pobierał zasiłek chorobowy, opiekuńczy, macierzyński lub wyrównawczy, uzupełnia się o kwotę otrzymanego zasiłku. Jednakże na wniosek pracownika zarobki z miesięcy, w których zasiłek przysługiwał za więcej niż 5 dni, podlegają wyłączeniu.

6. Zamiast zarobków z miesięcy podlegających wyłączeniu w myśl ust. 1 i 5 przyjmuje się zarobki z kolejnych miesięcy poprzednich.

7. Przepisu ust. 5 nie stosuje się, jeżeli podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i świadczeń z tego ubezpieczenia nie uległy obniżeniu pomimo pobierania zasiłków.",

7)
skreśla się rozdział 2 i 3, a rozdziałowi 4 nadaje się kolejną numerację 2,
8)
załącznik do rozporządzenia otrzymuje brzmienie:

"Wykaz składników wynagrodzenia zaliczonych do osobowego funduszu płac, których nie uwzględnia się przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury i renty.

1. Gratyfikacje dla członków personelu latającego i pokładowego.

2. Wynagrodzenie wypłacane w złotych pracownikom zatrudnionym za granicą.

3. Ryczałt dzienny dla robotników w lasach państwowych za używanie własnego środka lokomocji przy dostarczaniu sprzętu mechanicznego za zrąb.

4. Dodatek dla dróżników leśnych za konserwację i przechowywanie narzędzi oraz za używanie własnych rowerów do objazdu służbowego powierzonego odcinka robót; ryczałt miesięczny dla nadleśniczych, adiunktów, leśniczych i gajowych za utrzymanie własnych środków lokomocji.

5. Wynagrodzenia za czas ćwiczeń (prób) i występów orkiestr zakładowych.

6. Ekwiwalent za pranie i reperację odzieży roboczej, wykonywane we własnym zakresie przez pracowników.

7. Ekwiwalent za nie wykorzystany urlop.

8. Dodatkowe świadczenia pieniężne bądź wartość świadczeń w naturze przyznawane na podstawie przepisów szczególnych, takie jak:

a) dodatki (ryczałty) za rozłąkę, strawne,

b) dodatki godzinowe wypłacane na kolei pracownikom drużyn lokomotywowych i konduktorskich,

c) zwrot kosztów przejazdów do miejsca zamieszkania w celu odwiedzenia rodzin, wypłacany pracownikom czasowo przeniesionym oraz zwerbowanym do pracy,

d) ekwiwalent za przejazdy koleją, wypłacany na podstawie Karty górnika,

e) ryczałty za noclegi i za koszt wynajęcia kwater prywatnych (opłacane przez zakład pracy) dla pracowników czasowo przeniesionych,

f) zryczałtowany ekwiwalent z tytułu najmu mieszkania u osoby prywatnej, przysługujący pracownikom medycznym,

g) zasiłek na zagospodarowanie dla nauczycieli; jednorazowy zasiłek na zagospodarowanie przysługujący niektórym pracownikom służby zdrowia po raz pierwszy przystępującym do pracy,

h) ryczałt przesiedleniowy przy przeniesieniach służbowych; zasiłek osiedleniowy dla nauczycieli,

i) wartość posiłków profilaktycznych i regeneracyjno-wzmacniających, a także innych środków wydawanych do spożycia pracownikom bezpłatnie lub częściowo odpłatnie; dodatek kaloryczny dla personelu latającego i pokładowego w lotnictwie cywilnym,

j) ekwiwalenty za przedłużenie używalności odzieży roboczej lub obuwia ochronnego oraz za używanie odzieży własnej zamiast roboczej przez pracowników, uczniów i studentów,

k) zapomogi wypłacane pracownikom własnym z funduszu pozostającego w dyspozycji ministrów (kierowników urzędów centralnych) oraz wojewodów (prezydentów miast stopnia wojewódzkiego).

9. Odprawy przy przejściu na emeryturę przyznawane na podstawie przepisów szczególnych; odprawa (wynagrodzenie) za 10-letni staż pracy w żegludze międzynarodowej w razie utraty zdrowia.

10. Inne świadczenia pieniężne wypłacane przez zakłady pracy na podstawie Kodeksu pracy lub układów zbiorowych pracy.

11. Nagrody:

a) jubileuszowe,

b) państwowe,

c) konkursowe,

d) okolicznościowe,

e) za współzawodnictwo pracy,

f) za wyniki w handlu zagranicznym,

g) za wyniki w procesie inwestycyjnym,

h) z funduszów tworzonych na z góry określony czas z przeznaczeniem do wypłaty za wykonanie konkretnych zadań,

i) rzeczowe.

12. Wynagrodzenia i nagrody za racjonalizację i wynalazczość."

§  5.
1.
Przy ustalaniu prawa do zasiłków rodzinnych w wysokości podwyższonej przepisy § 3 rozporządzenia stosuje się do wynagrodzeń przysługujących od dnia 1 stycznia 1977 r.
2.
Przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty na podstawie zarobków osiągniętych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe.
§  6.
Traci moc rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 5 kwietnia 1965 r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, świadczeń z ubezpieczeń społecznych i rent dla pracowników zatrudnionych na łodziach indywidualnego rybołówstwa morskiego (Dz. U. Nr 15, poz. 105).
§  7.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1977 r.
1 § 1 skreślony przez § 3 rozporządzenia z dnia 27 grudnia 1983 r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy (Dz.U.83.73.332) z dniem 1 stycznia 1984 r.
2 § 2 uchylony przez § 5 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1982 r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników zatrudnionych w nie uspołecznionych zakładach pracy oraz przez osoby fizyczne (Dz.U.82.43.285) z dniem 1 stycznia 1983 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1976.40.239

Rodzaj: Rozporządzenie
Tytuł: Dostosowanie niektórych przepisów o ubezpieczeniu społecznym i o ubezpieczeniu rodzinnym do zasad określających składniki funduszu płac.
Data aktu: 13/12/1976
Data ogłoszenia: 29/12/1976
Data wejścia w życie: 01/01/1977