Straż Przemysłowa.

USTAWA
z dnia 31 stycznia 1961 r.
o Straży Przemysłowej.

Art.  1.
1.
Straż Przemysłowa jest powołana do ochrony szczególnie ważnych dla gospodarki narodowej uspołecznionych zakładów pracy.
2.
Do zadań Straży Przemysłowej należy:
1)
zapewnienie bezpieczeństwa zakładu pracy,
2)
strzeżenie mienia na terenie zakładu pracy oraz w miarę potrzeby konwojowanie powierzonego mienia,
3)
kontrolowanie uprawnień do wstępu i wjazdu na teren zakładu pracy oraz do wynoszenia lub wywożenia mienia.
3.
Właściwi ministrowie (kierownicy urzędów centralnych), a w stosunku do zakładów pracy podległych radom narodowym - prezydia wojewódzkich rad narodowych (rad narodowych miast wyłączonych z województw) ustalą w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych wykazy podległych im zakładów pracy, w których powinna być utworzona Straż Przemysłowa.
Art.  2.
1.
Straż Przemysłowa składa się z uzbrojonych i jednolicie umundurowanych pracowników zakładu pracy.
2.
Pracownikiem Straży Przemysłowej może być pełnoletni obywatel polski, którego stan zdrowia odpowiada wymaganiom służby strażniczej i którego postawa daje rękojmię należytego sprawowania obowiązków tej służby.
Art.  3.

Straż Przemysłowa podlega bezpośrednio kierownikowi zakładu pracy, który odpowiada przed organami przełożonymi za całokształt ochrony zakładu.

Art.  4.

W celu wykonania swych zadań pracownicy Straży Przemysłowej mają prawo:

1)
legitymowania osób wchodzących do zakładu pracy i wychodzących z niego,
2)
w przypadkach gdy wymaga tego ochrona mienia zakładu pracy - dokonywania na jego terenie z polecenia kierownika zakładu rewizji osób oraz środków lokomocji, w celu sprawdzenia, czy mienie zakładu pracy nie jest bezprawnie wynoszone lub wywożone; rewizji osobistej należy dokonywać za pośrednictwem osoby tej samej płci,
3)
zatrzymania osób schwytanych na gorącym uczynku albo podejrzanych o popełnienie przestępstwa na terenie zakładu pracy, jeżeli zachodzi obawa ucieczki, zatarcia śladów lub nie jest ustalona tożsamość - w celu bezzwłocznego przekazania tych osób organom powołanym do ścigania przestępstw,
4)
użycia broni w następujących przypadkach:
a)
w obronie własnej oraz innych osób pełniących funkcje przy ochronie zakładu i jego mienia, dla odparcia bezpośredniego i gwałtownego zamachu zagrażającego życiu lub zmierzającego do rozbrojenia,
b)
w przypadkach nieusłuchania wezwania do natychmiastowego odłożenia broni lub innego niebezpiecznego narzędzia, jeżeli zachowanie się napastnika wskazuje na bezpośrednie niebezpieczeństwo użycia przez niego tej broni lub narzędzia,
c)
dla odparcia zamachu na chroniony zakład i mienia znacznej wartości lub na mienie konwojowane,
d)
w celu udaremnienia ucieczki sprawcy zamachu określonego pod lit. a), b) i c).
Art.  5.
1.
Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady oraz tryb użycia broni przez pracowników Straży Przemysłowej.
2.
Rada Ministrów może rozciągnąć zasady i tryb użycia broni przez pracowników Straży Przemysłowej na osoby spoza straży, wyznaczone do pełnienia z bronią służby ochrony mienia społecznego.
Art.  6.
1.
Minister Spraw Wewnętrznych sprawuje kontrolę działania Straży Przemysłowej, jak również działalności jednostek organizacyjnych powołanych do nadzoru nad tymi strażami, niezależnie od kontroli sprawowanej przez organy określone w art. 1 ust. 3.
2.
Rada Ministrów określi szczegółowo uprawnienia Ministra Spraw Wewnętrznych w zakresie, o którym mowa w ust. 1.
Art.  7.

Pracownicy Straży Przemysłowej korzystają podczas wykonywania czynności służbowych z ochrony przewidzianej dla urzędników w przepisach prawa karnego.

Art.  8.

Ustanawia się następujące kolejne stanowiska służbowe Straży Przemysłowej:

młodszy wartownik,

wartownik,

starszy wartownik,

dowódca warty,

zastępca komendanta Straży Przemysłowej,

komendant Straży Przemysłowej.

Art.  9.

Do pracowników zatrudnionych na stanowiskach, o których mowa w art. 8, stosuje się przepisy prawa pracy obowiązujące w zakładach pracy ze zmianami wynikającymi z przepisów niniejszej ustawy oraz z przepisów wydanych na jej podstawie.

Art.  10. 1

Minister Spraw Wewnętrznych określi kwalifikacje wymagane do zatrudnienia na poszczególnych stanowiskach służbowych Straży Przemysłowej, umundurowanie i oznaki stanowisk służbowych, zasady i normy umundurowania oraz czasokresy jego używalności.

Art.  11.
1.
Pracownikom Straży Przemysłowej odznaczającym się sumienną i ofiarną służbą oraz osiągnięciami w szkoleniu udziela się wyróżnień.
2.
Ustala się następujące wyróżnienia: pochwała, nagroda pieniężna, nagroda rzeczowa.
Art.  12.
1.
Pracownicy Straży Przemysłowej podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie obowiązków służbowych.
2.
Ustala się następujące środki dyscyplinarne: upomnienie, nagana, nagana z ostrzeżeniem oraz natychmiastowe rozwiązanie stosunku pracy zgodnie z przepisami ustawodawstwa pracy.
Art.  13.

Wyróżnień udziela oraz środki dyscyplinarne stosuje kierownik zakładu pracy lub upoważniona przez niego osoba.

Art.  14.
1.
Właściwi ministrowie (kierownicy urzędów centralnych) bądź prezydia wojewódzkich rad narodowych (rad narodowych miast wyłączonych z województw) w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych wydadzą regulaminy Straży Przemysłowej, które określają w szczególności:
1)
zasady pełnienia służby,
2)
zasady i organizację szkolenia pracowników Straży Przemysłowej,
3)
zasady i tryb udzielania wyróżnień oraz stosowania środków dyscyplinarnych,
4)
zasady i tryb wydawania przepustek.
2.
Minister Spraw Wewnętrznych ustali wzorcowy regulamin Straży Przemysłowej.
Art.  15.

W resorcie żeglugi Straż Przemysłowa pełniąca służbę w portach handlowych i rybackich nosi nazwę "Straż Portowa", a Straż Przemysłowa w resorcie finansów pełniąca służbę w bankach i w podległych im zakładach nosi nazwę "Straż Bankowa".

Art.  16.

Zainteresowani ministrowie mogą tworzyć grupy operacyjne bezpośrednio im podległe lub podległe dyrektorom zjednoczeń (zarządów) w celu przeprowadzenia doraźnych kontroli w podległych im zakładach pracy. Członkowie tych grup w czasie pełnienia obowiązków służbowych korzystając z uprawnień określonych w art. 4 pkt 1-3.

Art.  17.
1.
Przepisy niniejszej ustawy z wyjątkiem art. 1 ust. 3 i art. 6 stosuje się odpowiednio do powołanych przez Ministra Obrony Narodowej lub upoważnione przez niego organy wart cywilnych w jednostkach (obiektach, instytucjach) wojskowych oraz w przedsiębiorstwach podległych Ministrowi Obrony Narodowej.
2.
Regulaminy przewidziane w art. 14 w stosunku do wart cywilnych, o których mowa w ust. 1, wyda Minister Obrony Narodowej.
Art.  18.
1.
Niniejsza ustawa nie narusza przepisów o Straży Łączności, Straży Leśnej oraz o organach ochrony kolei.
2.
Rada Ministrów określa uprawnienia Ministra Spraw Wewnętrznych w stosunku do organów wymienionych w ust. 1.
Art.  19.

Traci moc ustawa z dnia 9 kwietnia 1936 r. o użyciu broni przez wartowników cywilnych, będących pod nadzorem Ministra Spraw Wojskowych (Dz. U. Nr 28, poz. 221), oraz art. 5 dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o terenowych organach administracji morskiej (Dz. U. Nr 6, poz. 35).

Art.  20.

Do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie niniejszej ustawy zachowują moc przepisy dotychczasowe.

Art.  21.

Ustawa wchodzi w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia.

1 Art. 10 zmieniony przez art. 17 ustawy z dnia 30 maja 1989 r. o zmianie upoważnień do wydawania aktów wykonawczych (Dz.U.89.35.192) z dniem 1 lipca 1989 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1961.6.42

Rodzaj: Ustawa
Tytuł: Straż Przemysłowa.
Data aktu: 31/01/1961
Data ogłoszenia: 10/02/1961
Data wejścia w życie: 11/05/1961