Ustanowienie Programu gwarancyjnego "Czyste powietrze" z wykorzystaniem gwarancji Banku Gospodarstwa Krajowego.
UCHWAŁA Nr 58RADY MINISTRÓWz dnia 11 maja 2021 r.w sprawie ustanowienia Programu gwarancyjnego "Czyste powietrze" z wykorzystaniem gwarancji Banku Gospodarstwa Krajowego
ZAŁĄCZNIK PROGRAM GWARANCYJNY "CZYSTE POWIETRZE" Z WYKORZYSTANIEM GWARANCJI BANKU GOSPODARSTWA KRAJOWEGO
PROGRAM GWARANCYJNY "CZYSTE POWIETRZE" Z WYKORZYSTANIEM GWARANCJI BANKU GOSPODARSTWA KRAJOWEGO
Rozdział 1.WSTĘP
WSTĘP
Program uwzględnia zmiany wprowadzone ustawą z dnia 28 października 2020 r. o zmianie ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2127), zwaną dalej "ustawą nowelizującą", do ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r. poz. 2556, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą POŚ", w szczególności w zakresie utworzenia i działalności Ekologicznego Funduszu Poręczeń i Gwarancji, zwanego dalej "EFPiG".
W myśl przepisów ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2153 oraz z 2023 r. poz. 1859) do podstawowych celów działalności BGK należy wspieranie polityki gospodarczej Rady Ministrów, rządowych programów społeczno-gospodarczych, w tym poręczeniowo-gwarancyjnych, oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego.
Zgodnie z art. 34a ust. 1 pkt 4 ustawy o poręczeniach i gwarancjach BGK może udzielać poręczeń lub gwarancji w ramach rządowych programów poręczeniowo-gwarancyjnych obejmujących projekty z zakresu ochrony środowiska.
Konieczność pilnej poprawy jakości powietrza w Polsce, w szczególności obniżenie poziomów stężeń pyłu drobnego PM10 i PM2,5 oraz benzo(a)pirenu, jest jednym z największych wyzwań, z którymi mierzy się polska administracja publiczna i jedną z najpilniejszych potrzeb obywateli Polski. Na wagę tego problemu - jako jednego z najważniejszych zadań do realizacji przez rząd Rzeczypospolitej Polskiej - wskazywał podczas swojego exposé w dniu 12 grudnia 2017 r. w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej Prezes Rady Ministrów Mateusz Morawiecki.
Nieodpowiedni stan jakości powietrza w Polsce jest także przedmiotem wyroku z dnia 22 lutego 2018 r. Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej - nieodpowiednia jakość powietrza - pył PM10 (skarga KE C-336/16), w którym TSUE uznał, że Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom wynikającym odpowiednio z art. 13 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (Dz. Urz. UE L 152 z 11.06.2008, str. 1, z późn. zm.), zwanej dalej "dyrektywą", w związku z załącznikiem XI, art. 23 ust. 1 akapit drugi dyrektywy, a także art. 22 ust. 3 dyrektywy w związku z załącznikiem XI. Trybunał podkreślił przede wszystkim, że sam fakt przekroczenia dopuszczalnych wartości stężenia pyłu PM10 w otaczającym powietrzu wystarczy do stwierdzenia uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Z innej jeszcze strony Trybunał podkreślił dodatkowo, że zanieczyszczenie pyłem PM10 w Polsce jest spowodowane głównie tzw. niską emisją (czyli emisją ze źródeł o wysokości nieprzekraczającej 40 metrów) z ogrzewania gospodarstw domowych, zaś pył PM10 może zawierać substancje toksyczne, takie jak: wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, metale ciężkie, dioksyny i furany. Pył ten zawiera cząstki o średnicy mniejszej niż 10 mikrometrów, które mogą przenikać do górnych dróg oddechowych i płuc. Natomiast środki legislacyjne i administracyjne, podjęte w Polsce do 2019 r. w celu ograniczenia nieprzepisowych wartości, są niewystarczające.
Utrzymujący się stan przekroczeń norm jakości powietrza dla wybranych substancji w Polsce był również przedmiotem raportów Najwyższej Izby Kontroli, która w raportach z 2000 r., 2014 r. i przede wszystkim w raporcie z dnia 27 sierpnia 2018 r. wskazywała, że główną przyczyną wpływającą na jakość powietrza w Polsce, nieodpowiadającą normom, jest tzw. niska emisja, pochodząca w większości z sektora bytowo-komunalnego, gdzie stosuje się wysokoemisyjne urządzenia grzewcze, czyli kotły na paliwo stałe, niespełniające standardów emisyjnych. Według danych Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami domowe systemy grzewcze odpowiadają za około 43% emitowanego w Polsce szkodliwego dla zdrowia pyłu PM2,5 oraz za aż 87% emisji wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, w tym rakotwórczego benzo(a)pirenu. Prowadzone w Polsce badania ilościowe wskazują, że ponad 80% budynków jednorodzinnych jest ogrzewanych paliwami stałymi, z czego aż trzy miliony za pomocą przestarzałych technologicznie, niskosprawnych kotłów na węgiel i drewno, emitujących znaczne ilości zanieczyszczeń (tzw. "kopciuchy"). Ponad 70% domów jednorodzinnych nie posiada żadnej izolacji cieplnej lub jest bardzo słabo ocieplona.
Program Priorytetowy "Czyste Powietrze", zwany dalej "Programem Priorytetowym", jest zarządzany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, zwany dalej "NFOŚiGW", i realizowany przez 16 wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, zwanych dalej "WFOŚiGW". Założony budżet Programu Priorytetowego na lata 2018-2029 wynosi 103 mld złotych, zaś środki pochodzą m.in. z NFOŚiGW, WFOŚiGW i sektora bankowego. Dofinansowanie beneficjentów w ramach Programu Priorytetowego odbywa się w formie dotacji lub dotacji na częściową spłatę kapitału kredytu bankowego.
Beneficjentami Programu Priorytetowego są osoby fizyczne będące właścicielami lub współwłaścicielami budynków mieszkalnych jednorodzinnych lub wydzielonych w budynku mieszkalnym jednorodzinnym lokali mieszkalnych z wyodrębnioną księgą wieczystą, spełniające kryteria dochodowe określone w Programie Priorytetowym, które zawarły umowę o dofinansowanie w ramach Programu Priorytetowego z właściwym WFOŚiGW.
Zmiany do ustawy POŚ wprowadzone ustawą nowelizującą mają na celu przyspieszenie tempa realizacji Programu Priorytetowego. Uwzględniają one wyniki dokonanego na przełomie 2019 i 2020 r. przeglądu Programu Priorytetowego oraz przeprowadzone konsultacje społeczne, m.in. w zakresie instrumentu pożyczkowego oraz możliwości zaangażowania sektora bankowego. W szczególności poszerzono zakres działania NFOŚiGW o przekazywanie środków (zasilanie) do utworzonego w BGK EFPiG, którego celem jest udzielanie poręczeń i gwarancji spłaty kredytów bankowych przeznaczonych na finansowanie projektów ekologicznych, w ramach programów rządowych w rozumieniu ustawy o poręczeniach i gwarancjach.
Rozdział 2.CELE PROGRAMU GWARANCYJNEGO
CELE PROGRAMU GWARANCYJNEGO
Podejmowane w ramach Programu Gwarancyjnego działania służą poszerzeniu instrumentów oddziaływania Programu Priorytetowego i realizacji jego celu przez eliminowanie barier dla osób fizycznych, właścicieli lub współwłaścicieli jednorodzinnych budynków lub lokali mieszkalnych w dostępie do zewnętrznych źródeł finansowania przez udzielanie gwarancji portfelowej jako formy zabezpieczenia spłaty tego finansowania.
W celu realizacji Programu Gwarancyjnego, zgodnie z art. 17 ustawy nowelizującej, w BGK został utworzony EFPiG. Gwarancje spłaty kredytów wykorzystanych na realizację przedsięwzięć zgodnych z Programem Priorytetowym są finansowane ze środków EFPiG.
Rozdział 3.ROLA BGK W REALIZACJI PROGRAMU GWARANCYJNEGO
ROLA BGK W REALIZACJI PROGRAMU GWARANCYJNEGO
Zgodnie z art. 421l ust. 2 ustawy POŚ pokrycie kosztów i wydatków związanych z udzielaniem poręczeń lub gwarancji, w tym wypłat z tytułu udzielonych poręczeń lub gwarancji, na rzecz kredytobiorców lub pożyczkobiorców w ramach programów poręczeniowo-gwarancyjnych wskazanych przez NFOŚiGW następuje w oparciu o środki EFPiG. EFPiG działa w BGK, co wynika z art. 421l ust. 1 ustawy POŚ.
Na podstawie art. 421l ust. 5 ustawy POŚ minister właściwy do spraw klimatu przekazuje do EFPiG środki na pokrycie kosztów i wydatków, które nie znajdują pokrycia ze środków EFPiG.
W związku z realizacją Programu Gwarancyjnego NFOŚiGW zawiera z BGK, na podstawie art. 411 ust. 10t ustawy POŚ, umowę, która określa w szczególności:
1) warunki i terminy przekazywania środków do EFPiG, obowiązki sprawozdawcze z wykorzystania środków EFPiG i warunki zwrotu niewykorzystanych lub wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem środków EFPiG na rzecz NFOŚiGW;
2) szczegółowe warunki i tryb udzielania poręczeń lub gwarancji w ramach EFPiG;
3) wysokość, warunki i tryb pobierania opłat prowizyjnych z tytułu udzielonych poręczeń lub gwarancji w ramach EFPiG.
Na podstawie przepisów art. 421m ustawy POŚ BGK w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych oraz ministrem właściwym do spraw klimatu przygotowuje roczny plan finansowy EFPiG. Plan finansowy EFPiG określa m.in. przewidywaną kwotę udzielonych poręczeń i gwarancji, wysokość kosztów i wydatków, o których mowa w art. 421l ust. 2 ustawy POŚ, oraz wysokość zasilenia EFPiG z poszczególnych źródeł określonych w art. 421l ust. 4 ustawy POŚ.
Na podstawie umowy zawartej z NFOŚiGW BGK zawiera umowy portfelowych linii gwarancyjnych z bankami kredytującymi.
Rozdział 4.BENEFICJENCI PROGRAMU GWARANCYJNEGO
BENEFICJENCI PROGRAMU GWARANCYJNEGO
Rozdział 5.INSTRUMENTY REALIZACJI PROGRAMU GWARANCYJNEGO
INSTRUMENTY REALIZACJI PROGRAMU GWARANCYJNEGO
BGK udziela gwarancji, zawierając z bankiem kredytującym umowę portfelowej linii gwarancyjnej określającą warunki objęcia kredytu gwarancją.
Kredyt ma charakter celowy - kredytobiorcę zobowiązuje się w umowie kredytu do wykorzystania środków kredytu wyłącznie na:
1) pokrycie kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia określonych w Programie Priorytetowym oraz podatku od towarów i usług (VAT) naliczonego od tych kosztów - w wysokości nie mniejszej niż 95% kwoty kredytu;
2) pokrycie pozostałych kosztów przedsięwzięcia, które są zgodne z celami Programu Priorytetowego i niezbędne do jego realizacji, oraz pokrycie podatku od towarów i usług (VAT) naliczonego od tych kosztów, jednak łącznie w wysokości nie większej niż 5% kwoty kredytu.
Umowa portfelowej linii gwarancyjnej uwzględnia szczegółowe warunki i tryb udzielania gwarancji, określone w umowie zawartej przez NFOŚiGW z BGK, w szczególności:
1) gwarancja zabezpiecza kredyt w całym okresie jego obowiązywania, bez względu na wynik rozpatrzenia wniosku o płatność dotacji lub ewentualne wypowiedzenie umowy dotacji;
2) gwarancja jest udzielana na kredyt zaciągnięty przez kredytobiorcę, który w ocenie banku udzielającego kredytu ma zdolność kredytową. Gwarancja zabezpiecza do 80% kapitału kredytu;
3) brak prowizji za udzielenie gwarancji od kredytobiorcy.
Rozdział 6.ZASADY OCENY RYZYKA, MONITORINGU I KONTROLI DZIAŁALNOŚCI GWARANCYJNEJ
ZASADY OCENY RYZYKA, MONITORINGU I KONTROLI DZIAŁALNOŚCI GWARANCYJNEJ
Ograniczenie ryzyka Programu Gwarancyjnego zapewnia się przez objęcie Programem Gwarancyjnym kredytobiorców posiadających zdolność kredytową, a także dokonywanie stosownych ograniczeń w dysponowaniu przez poszczególne banki kredytujące przyznanymi im limitami gwarancji oraz przez określenie konsekwencji w przypadku stwierdzonych odchyleń w zakresie osiąganego przez te banki poziomu szkodowości ich portfeli kredytowych objętych gwarancją w stosunku do założonego dla Programu Gwarancyjnego poziomu.
Prowadzony jest także monitoring banków kredytujących uczestniczących w Programie Gwarancyjnym w oparciu o otrzymywaną od nich sprawozdawczość oraz w oparciu o procedurę oceny współpracy z bankami, oraz standardowe procedury związane z udzielaniem gwarancji.
Gwarancja, aby spełnić wymogi rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych, zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 648/2012 (Dz. Urz. UE L 176 z 27.06.2013, str. 1, z późn. zm.), nie może zawierać żadnych klauzul, których wypełnienie leży poza bezpośrednią kontrolą kredytodawcy. Dlatego gwarancja m.in. nie może zostać uzależniona od udokumentowania ex post poziomu wydatków kwalifikowanych.
W celu uprawdopodobnienia zgodności wydatków ponoszonych z kredytu z Programem Priorytetowym w umowie kredytu zostanie zdefiniowany cel kredytu, a kredytobiorca złoży oświadczenie, z którego będzie wynikało, że wykorzysta kredyt na cele określone w Programie Priorytetowym. Dodatkowo w umowie dotacji zawartej z beneficjentem Programu Priorytetowego lub we wniosku o płatność znajdzie się analogiczne oświadczenie, które będzie potwierdzało, że środki z kredytu wykorzystał na ten cel. Prawdziwość tego oświadczenia może być badana w kontekście art. 297 Kodeksu karnego, który po spełnieniu wszystkich przesłanek z tego przepisu może być podstawą do ewentualnej odpowiedzialności karnej osoby składającej oświadczenie. Niemniej należy podkreślić, że proponowany model opiera się wyłącznie na oświadczeniach i nie będzie zawierał innych sankcji w stosunku do kredytobiorcy, tzn. że udzielona gwarancja będzie obowiązywała bez względu na to, czy kredyt był wykorzystany zgodnie z oświadczeniem na cele zgodne z Programem Gwarancyjnym.
W celu określenia poziomu ryzyka została przeprowadzona analiza ekspercka - ocena ex ante ryzyka dla zastosowania instrumentu finansowego o charakterze gwarancyjnym w ramach Programu Gwarancyjnego, w wyniku której wskaźnik łącznego ryzyka został oszacowany na poziomie 6%. Poziom wskaźnika ryzyka będzie na bieżąco monitorowany i okresowo weryfikowany w zależności od osiąganych wyników.
BGK może przeprowadzać kontrole działalności banków udzielających kredytów z gwarancją w ramach Programu Gwarancyjnego, w szczególności dotyczące spełnienia warunków objęcia kredytu gwarancją. W kontroli mogą brać udział przedstawiciele NFOŚiGW lub WFOŚiGW.
BGK składa ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych oraz ministrowi właściwemu do spraw klimatu sprawozdanie z realizacji planu finansowego EFPiG w danym roku.
Rozdział 7.EWALUACJA I WSKAŹNIKI REZULTATÓW PROGRAMU GWARANCYJNEGO
EWALUACJA I WSKAŹNIKI REZULTATÓW PROGRAMU GWARANCYJNEGO
Ustala się następujące wskaźniki rezultatów Programu Gwarancyjnego i jego oddziaływania na gospodarkę:
1) wartość sprzedaży gwarancji;
2) wartość sprzedaży kredytów zabezpieczonych gwarancjami;
3) liczba osób fizycznych, które uzyskały gwarancje;
4) liczba udzielonych gwarancji.
Wyniki ewaluacji w zakresie powyższych kryteriów BGK zamieszcza w sprawozdaniu z realizacji planu finansowego EFPiG, o którym mowa w art. 421m ust. 4 ustawy POŚ, sporządzanym w okresach rocznych do dnia 30 kwietnia roku następnego.
Rozdział 8.NADZÓR NAD REALIZACJĄ PROGRAMU GWARANCYJNEGO
NADZÓR NAD REALIZACJĄ PROGRAMU GWARANCYJNEGO
1) zgodnie z art. 411 ust. 10t ustawy POŚ NFOŚiGW przekazuje, na podstawie umowy z BGK, środki do EFPiG, o którym mowa w art. 421l ust. 1 tej ustawy. Umowa w ramach Programu Gwarancyjnego określa w szczególności warunki i terminy przekazywania środków do EFPiG, obowiązki sprawozdawcze z wykorzystania środków EFPiG, warunki zwrotu niewykorzystanych lub wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem środków EFPiG na rzecz NFOŚiGW, szczegółowe warunki i tryb udzielania gwarancji ze środków EFPiG oraz wysokość, warunki i tryb pobierania opłat prowizyjnych z tytułu udzielonych gwarancji;
2) zgodnie z art. 421m ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy POŚ BGK sporządza dla EFPiG odrębny bilans, rachunek zysków i strat oraz pozycji pozabilansowych oraz wyodrębnia plan finansowy EFPiG w planie finansowym BGK. Stosownie do art. 421m ust. 2 ustawy POŚ plan finansowy EFPiG jest opracowywany przez BGK w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych oraz ministrem właściwym do spraw klimatu, w terminie do dnia 15 czerwca roku poprzedzającego rok, w którym plan finansowy EFPiG dla Programu Gwarancyjnego ma obowiązywać. Z art. 421m ust. 3 ustawy POŚ wynika, że plan finansowy EFPiG określa w szczególności wysokość zasilenia EFPiG ze środków, o których mowa w art. 421l ust. 4 pkt 1 ustawy POŚ (środki przekazywane przez NFOŚiGW), oraz ze środków, o których mowa w art. 421l ust. 5 ustawy POŚ (środki przekazywane przez ministra właściwego do spraw klimatu w wysokości umożliwiającej pokrycie kosztów i wydatków, o których mowa w art. 4211 ust. 2 ustawy POŚ, które nie znajdują pokrycia ze środków, o których mowa w art. 421 ust. 4 pkt 1-4 i 6 tej ustawy). Warunki i tryb przekazywania środków, o których mowa w art. 421l ust. 5 ustawy POŚ, określa umowa zawarta między ministrem właściwym do spraw klimatu a BGK.
Ponadto, na podstawie art. 7 ust. 4 pkt 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2022 r. poz. 1188 oraz z 2023 r. poz. 1195, 1234 i 1641), powołano Zespół Sterujący do spraw udzielania przez BGK poręczeń lub gwarancji w ramach rządowych programów poręczeniowo-gwarancyjnych (zarządzenie Ministra Finansów z dnia 13 lipca 2020 r. w sprawie powołania Zespołu Sterującego do spraw udzielania przez Bank Gospodarstwa Krajowego poręczeń i gwarancji w ramach rządowych programów poręczeniowo-gwarancyjnych oraz funduszy utworzonych lub działających w Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. Urz. MF z 2022 r. poz. 57 i 74)).
Do zadań Zespołu Sterującego należy w szczególności:
1) opiniowanie projektów dotyczących m.in.:
a) rocznych planów finansowych rządowych programów poręczeniowo-gwarancyjnych,
b) umów określających w szczególności: szczegółowe warunki i tryb udzielania poręczeń i gwarancji oraz warunki i terminy przekazywania środków na pokrycie kosztów i wydatków, w tym wypłat, związanych z poręczeniami i gwarancjami,
c) informacji o realizacji planów finansowych,
d) regulaminów wydawanych przez BGK w związku z udzielaniem poręczeń lub gwarancji w ramach realizacji programów poręczeniowo-gwarancyjnych;
2) okresowe analizowanie wyników finansowych działalności poręczeniowo-gwarancyjnej BGK.
| Identyfikator: | M.P.2023.1272 t.j. |
| Rodzaj: | uchwała |
| Tytuł: | Ustanowienie Programu gwarancyjnego "Czyste powietrze" z wykorzystaniem gwarancji Banku Gospodarstwa Krajowego. |
| Data aktu: | 2021-05-11 |
| Data ogłoszenia: | 2023-11-22 |
| Data wejścia w życie: | 2021-05-20 |