Wysokość i zasady obliczania odsetek za zwłokę od zaległości należnych od jednostek gospodarczych (organizacyjnych) gospodarki uspołecznionej oraz określenie przypadków zaniechania poboru tych odsetek.

ZARZĄDZENIE
MINISTRA FINANSÓW
z dnia 7 listopada 1952 r.
w sprawie wysokości i zasad obliczania odsetek za zwłokę od zaległości należnych od jednostek gospodarczych (organizacyjnych) gospodarki uspołecznionej oraz określenia przypadków zaniechania poboru tych odsetek.

Na podstawie art. 13 ust. 3 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. Nr 49, poz. 452) zarządza się, co następuje:
§  1.
1. 1
Od jednostek gospodarczych (organizacyjnych) gospodarki uspołecznionej, które nie uiszczą należności budżetowych w terminie, z wyjątkiem należności, o których mowa w ust. 2 oraz w § 1a i § 1b, pobiera się odsetki za zwłokę wysokości 0,05% za każdy dzień zwłoki.
2.
Od należności powstałych z tytułu składek na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pobiera się odsetki za zwłokę w wysokości 1% miesięcznie; przy obliczaniu odsetek za zwłokę zaczęty miesiąc liczy się za cały.
3.
Za należności budżetowe uważa się należności, do których ma zastosowanie dekret z dnia 26 października 1950 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. Nr 49, poz. 452).
§  1a. 2
1.
Od jednostek, o których mowa w § 1, regulujących należności budżetowe w drodze potrącenia ich przez bank z zainkasowanych należności za sprzedane produkty, pobiera się w razie niepokrycia faktury (żądania zapłaty) przez odbiorcę we właściwym terminie - odsetki za zwłokę od należności budżetowej objętej fakturą (żądaniem zapłaty) za czas od dnia następnego po upływie terminu płatności faktury (żądania zapłaty) do dnia jej uregulowania przez odbiorcę w wysokości obliczonej w sposób określony w ust. 2 i 3.
2.
Odsetki, o których mowa w ust. 1, oblicza się przez pomnożenie kwoty odsetek (kar) za zwłokę, zainkasowanych w każdym miesiącu od odbiorcy przez płatnika należności budżetowych (dostawcę) z tytułu nie zrealizowanych w terminie faktur, przez procent, obliczony według wzoru:

w którym:

a - odpowiada kwocie należności budżetowych przypadających od faktur (żądań zapłaty) złożonych do inkasa w danym miesiącu,

b - odpowiada kwocie obrotu (sprzedaży) obciążonego należnością budżetową w danym miesiącu.

Przykład obliczenia odsetek zawiera załącznik do zarządzenia.

3.
Płatnik należności budżetowych obowiązany jest prowadzić oddzielnie ewidencję odsetek (kar) za zwłokę zainkasowanych z tytułu nie zrealizowanych w terminie faktur, obejmujących należności budżetowe, płatne w drodze potrącania ich przez bank, z podziałem na odsetki (kary) za zwłokę od faktur obejmujących:
1)
podatek obrotowy,
2)
różnice budżetowe.

W razie niepodzielenia w ewidencji odsetek (kar) za zwłokę w sposób opisany wyżej oblicza się odsetki za zwłokę od należności budżetowych (ust. 1), przypadające za dany miesiąc, w wysokości pełnej kwoty zainkasowanych przez dostawcę odsetek (kar) za zwłokę, dzieląc następnie powyższą kwotę na odsetki od zaległego podatku obrotowego i zaległych różnic budżetowych, w stosunku odpowiadającym stosunkowi każdej z tych danin do łącznej kwoty tych danin.

4.
Płatnik należności budżetowych obowiązany jest w sprawozdaniach podatkowych, składanych organom finansowym zgodnie z przepisami o podatku obrotowym, zamieścić oświadczenie stwierdzające, że w swej księgowości obciążył odpowiednio odbiorców za przypadające od nich odsetki (kary) za zwłokę z tytułu nie pokrytych w terminie faktur.
§  1b. 3
Zarządza się zaniechanie poboru od jednostek, o których mowa w § 1a ust. 1, odsetek za zwłokę od należności budżetowych objętych fakturami (żądaniami zapłaty), od których zgodnie z obowiązującymi przepisami odbiorca nie jest obowiązany uiścić dostawcy odsetek (kar) za zwłokę.
§  2.
1.
Odsetki za zwłokę pobiera się za okres od dnia następnego po upływie przepisanego terminu płatności należności budżetowych do dnia dokonania wpłaty włącznie.
2.
Za dzień dokonania wpłaty należności budżetowych uważa się:
1)
przy wpłacie gotówką - dzień wpłacenia do kasy specjalnej poborowej organu finansowego, do banku, do PKO lub do placówki pocztowej;
2)
przy wpłacie drogą przelewu - dzień złożenia czeku rozrachunkowego lub polecenia przelewu do banku, gdy stan rachunku dłużnika w banku umożliwia bezzwłoczne dokonanie zarachowania lub przelewu; w przeciwnym przypadku - dzień powstania pełnego pokrycia na rachunku bankowym dłużnika.
§  3.
W przypadku wpłacenia tytułem należności budżetowej sumy niższej, aniżeli została następnie ustalona przez właściwy organ finansowy, odsetki za zwłokę od różnicy liczy się od dnia następnego po upływie przepisanego terminu płatności.
§  4.
Jeżeli obowiązek uiszczenia należności budżetowej połączony jest z obowiązkiem jednoczesnego złożenia deklaracji podatkowej (sprawozdania, zeznania), a termin złożenia tej deklaracji (sprawozdania, zeznania) decyzją organu finansowego został odroczony, odsetki za zwłokę liczy się, poza wyjątkami przewidzianymi w § 7, od dnia następnego po upływie przesuniętego terminu.
§  5.
Jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, w przypadku gdy obowiązek uiszczenia należności budżetowej połączony jest z obowiązkiem sporządzenia bilansu, odsetki za zwłokę liczy się od dnia następnego po złożeniu bilansu jednostce nadrzędnej.
§  6.
1. 4
Jednostki gospodarcze (organizacyjne) wpłacające podatek obrotowy lub różnice budżetowe w trybie automatycznego potrącenia przez bank z zainkasowanej faktury (żądania zapłaty) nie ponoszą odpowiedzialności za nieterminowe odprowadzenie na rachunek budżetu zainkasowanych przez bank kwot. W tym przypadku, o ile bank nie dokona przelewu najpóźniej w dniu następnym po zainkasowaniu należności, odsetki za zwłokę obciążają bank jako płatnika. Należne odsetki za zwłokę oblicza i przelewa bank podając na dowodzie przelewu datę zainkasowania należności i datę dokonania przelewu.
2. 5
Odsetki, o których mowa w ust. 1, określa się w wysokości ustalonej w § 1 ust. 1.
3. 6
(skreślony).
§  7.
1.
Jeżeli na podstawie miesięcznego sprawozdania (podatkowego) jednostki gospodarczej (organizacyjnej) zostanie ustalone przez organ finansowy, że ogólna suma należności za miesiąc sprawozdawczy z tytułu podatku obrotowego jest wyższa od sumy należności wykazanych w deklaracjach dekadowych, od różnicy liczy się odsetki za zwłokę, od terminu określonego na złożenie sprawozdania miesięcznego. W przypadku jednak, gdy wspomniana różnica powstała nie na skutek nieodzownych sprostowań w księgach, lecz wskutek wykazywania przez jednostkę gospodarczą (organizacyjną) w deklaracjach dekadowych bez należytego uzasadnienia niższych kwot należności, odsetki za zwłokę liczy się od ustalonych terminów wpłat dekadowych.
2.
Jeżeli na podstawie rocznego sprawozdania (podatkowego) i bilansu jednostki gospodarczej (organizacyjnej) zostanie ustalone przez organ finansowy, że ogólna suma przypisanych w ciągu roku kwot podatku obrotowego i od operacji nietowarowych jest niższa od sumy należności ustalonej przez organ finansowy na podstawie sprawozdania rocznego, odsetki za zwłokę od różnicy pobiera się od dnia następnego po terminie ustalonym do złożenia rocznego sprawozdania i bilansu; przepis ust. 1 zdanie drugie ma odpowiednie zastosowanie.
§  8.
1.
Od zaległości odroczonych lub rozłożonych na raty pobiera się odsetki za zwłokę do dnia wniesienia podania o odroczenie lub rozłożenie na raty.
2.
Ograniczenie lub całkowite wstrzymanie uiszczenia należności budżetowych w związku z wniesionym środkiem odwoławczym jest równoznaczne z odroczeniem płatności w granicach zarządzonego ograniczenia lub wstrzymania.
3.
W przypadku niedotrzymania terminu, do którego wpłata została odroczona, lub nie uiszczenia raty w terminie od nie uiszczonej kwoty zaległości pobiera się odsetki za zwłokę, licząc od dnia powstania zaległości.
§  9.
Przy częściowych wpłatach na poczet zaległych należności budżetowych odsetki za zwłokę uiszcza się od kwot wpłacanych.
§  10.
Odsetki za zwloką pobiera się także w tych przypadkach, gdy prawo łączy z nie uiszczeniem należności budżetowych w terminie inne skutki.
§  11.
Odsetek za zwłokę nie pobiera się:
1)
od zaległości z tytułu podatku od lokali;
2)
jeżeli pobrano odsetki za zwłokę w kwocie niższej od należnej, a różnica nie przekracza 10 zł, bądź należne odsetki nie przekraczają 10 zł.
§  12.
1.
Jeżeli bank po otrzymaniu czeku rozrachunkowego lub polecenia przelewu - mimo istnienia pełnego pokrycia na rachunku jednostki gospodarczej (organizacyjnej) - dokona przelewu tej należności na rachunek budżetu później niż w dniu następnym po otrzymaniu zlecenia, obowiązany jest do uiszczenia odsetek za zwłokę od dnia następnego po otrzymaniu zlecenia do dnia przelewu.
2.
Jeżeli bank, będąc w posiadaniu czeku rozrachunkowego lub polecenia przelewu, dokona przelewu należności na rachunek budżetu później niż w dniu powstania pełnego pokrycia na rachunku jednostki gospodarczej (organizacyjnej), obowiązany jest do uiszczenia odsetek za zwłokę od dnia powstania pokrycia do dnia przelewu.
3.
Przepis § 6 ust. 1 zdanie ostatnie ma odpowiednie zastosowanie.
§  12a. 7
1.
Odsetki za zwłokę płatne są:
1)
za okresy miesięczne do dnia 23 miesiąca następującego po miesiącu, w którym odsetki (kary) za zwłokę zostały zainkasowane przez płatnika (dostawcę) - jeżeli chodzi o należności budżetowe regulowane w sposób określony w § 1a ust. 1;
2)
w dniu uiszczenia zaległej należności - jeżeli chodzi o pozostałe należności budżetowe.
2.
Jednostka gospodarcza (bank) obowiązana jest obliczyć i wpłacić należne odsetki za zwłokę bez wezwania organu finansowego.
§  13.
Traci moc zarządzenie Ministra Finansów z dnia 15 stycznia 1951 r. w sprawie wysokości i zasad obliczania odsetek za zwłokę od zaległości należnych od podatników (płatników) gospodarki uspołecznionej oraz określenia przypadków uzasadniających zaniechanie poboru tych odsetek (Monitor Polski Nr A-10, poz. 158).
§  14.
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z wyjątkiem § 1 ust. 2, który obowiązuje od dnia 1 grudnia 1952 r., oraz § 6 ust. 1 i § 12, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 1953 r.
1 § 1 ust. 1 zmieniony przez § 1 pkt 1 zarządzenia z dnia 27 sierpnia 1960 r. (M.P.60.73.338) zmieniającego nin. zarządzenie z dniem 1 stycznia 1960 r.
2 § 1a dodany przez § 1 pkt 2 zarządzenia z dnia 27 sierpnia 1960 r. (M.P.60.73.338) zmieniającego nin. zarządzenie z dniem 1 stycznia 1960 r.
3 § 1b dodany przez § 1 pkt 2 zarządzenia z dnia 27 sierpnia 1960 r. (M.P.60.73.338) zmieniającego nin. zarządzenie z dniem 1 stycznia 1960 r.
4 § 6 ust. 1 zmieniony przez § 1 pkt 3 lit. a) zarządzenia z dnia 27 sierpnia 1960 r. (M.P.60.73.338) zmieniającego nin. zarządzenie z dniem 1 stycznia 1960 r.
5 § 6 ust. 2 zmieniony przez § 1 pkt 3 lit. b) zarządzenia z dnia 27 sierpnia 1960 r. (M.P.60.73.338) zmieniającego nin. zarządzenie z dniem 1 stycznia 1960 r.
6 § 6 ust. 3 skreślony przez § 1 pkt 3 lit. c) zarządzenia z dnia 27 sierpnia 1960 r. (M.P.60.73.338) zmieniającego nin. zarządzenie z dniem 1 stycznia 1960 r.
7 § 12a dodany przez § 1 pkt 4 zarządzenia z dnia 27 sierpnia 1960 r. (M.P.60.73.338) zmieniającego nin. zarządzenie z dniem 1 stycznia 1960 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

M.P.1952.A-102.1575

Rodzaj: Zarządzenie
Tytuł: Wysokość i zasady obliczania odsetek za zwłokę od zaległości należnych od jednostek gospodarczych (organizacyjnych) gospodarki uspołecznionej oraz określenie przypadków zaniechania poboru tych odsetek.
Data aktu: 07/11/1952
Data ogłoszenia: 09/12/1952
Data wejścia w życie: 09/12/1952, 01/12/1952, 01/01/1953