Dyrektywa 2026/1021 w sprawie zwalczania korupcji, zastępująca decyzję ramową Rady 2003/568/WSiSW oraz Konwencję w sprawie zwalczania korupcji urzędników Wspólnot Europejskich i urzędników państw członkowskich Unii Europejskiej oraz zmieniająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371
DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2026/1021z dnia 29 kwietnia 2026 r.w sprawie zwalczania korupcji, zastępująca decyzję ramową Rady 2003/568/WSiSW oraz Konwencję w sprawie zwalczania korupcji urzędników Wspólnot Europejskich i urzędników państw członkowskich Unii Europejskiej oraz zmieniająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 82 ust. 1 lit. d) oraz art. 83 ust. 1 i 2,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,
uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego 1 ,
uwzględniając opinię Komitetu Regionów 2 ,
stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą 3 ,
(1) Korupcja nadal stanowi znaczący problem na poziomie Unii, ponieważ zagraża stabilności i bezpieczeństwu społeczeństw poprzez między innymi umożliwianie przestępczości zorganizowanej i innej poważnej przestępczości. Korupcja podważa instytucje demokratyczne i uniwersalne wartości leżące u podstaw Unii, w szczególności praworządność, demokrację, równość i ochronę praw podstawowych. Zagraża ona rozwojowi, dobrobytowi oraz zrównoważeniu i inkluzywności naszych gospodarek. Zwalczanie korupcji ma zasadnicze znaczenie dla poprawy jakości demokracji i pełnej realizacji zasady praworządności. Zapobieganie korupcji i jej zwalczanie wymaga kompleksowego i wielodyscyplinarnego podejścia. Celem niniejszej dyrektywy jest zajęcie się problem korupcji za pomocą prawa karnego, przy zapewnieniu lepszej transgranicznej współpracy właściwych organów.
(2) W decyzji ramowej Rady 2003/568/WSiSW 4 określono wymogi dotyczące kryminalizacji korupcji w sektorze prywatnym. Konwencja sporządzona na podstawie artykułu K.3 ustęp 2 litera c) Traktatu o Unii Europejskiej w sprawie zwalczania korupcji urzędników Wspólnot Europejskich i urzędników państw członkowskich Unii Europejskiej 5 (zwana dalej "Konwencją w sprawie zwalczania korupcji urzędników Wspólnot Europejskich i urzędników państw członkowskich Unii Europejskiej") dotyczy niektórych aktów korupcji, w których uczestniczą urzędnicy Wspólnot Europejskich lub ogólnie urzędnicy państw członkowskich. Instrumenty te nie są jednak wystarczająco kompleksowe, a kryminalizacja korupcji różni się obecnie w poszczególnych państwach członkowskich, co utrudnia spójne i skuteczne reagowanie w całej Unii. Pojawiły się również luki w egzekwowaniu przepisów i przeszkody we współpracy między właściwymi organami poszczególnych państw członkowskich. Niniejsza dyrektywa służy zmianie i rozwinięciu przepisów tych instrumentów. Z uwagi na znaczną liczbę i istotny charakter zmian, które należy wprowadzić, oba instrumenty należy przez wzgląd na jasność zastąpić w całości w odniesieniu do państw członkowskich związanych niniejszą dyrektywą.
(3) Należy zaktualizować i wzmocnić istniejące ramy prawne, aby ułatwić skuteczną walkę z korupcją w całej Unii. Niniejsza dyrektywa ma na celu kryminalizację przestępstw korupcyjnych popełnionych umyślnie. Istnienie zamiaru lub wiedzy można wywnioskować z obiektywnych okoliczności faktycznych. Ponieważ w niniejszej dyrektywie ustanawia się normy minimalne, państwa członkowskie zachowują swobodę w zakresie wprowadzenia lub utrzymania bardziej rygorystycznych przepisów dotyczących przestępstw korupcyjnych. Niniejsza dyrektywa opiera się na istniejących ramach prawnych i nie powinna być interpretowana jako akt mający na celu osłabienie obecnych krajowych przepisów antykorupcyjnych.
(4) Korupcja jest zjawiskiem transnarodowym, dotykającym każdego społeczeństwa i każdej gospodarki. W środkach przyjmowanych na poziomie krajowym lub na poziomie Unii należy uwzględniać ten międzynarodowy wymiar. W działaniach Unii należy zatem brać pod uwagę prace Grupy Państw przeciwko Korupcji (GRECO) powołanej przez Radę Europy, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) oraz Biura Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości (UNODC).
(5) Różnorodne przejawy korupcji wymagają skoordynowanego i zharmonizowanego podejścia państw członkowskich, aby skutecznie reagować na jej podstawowe przyczyny i konsekwencje. W celu skutecznego zajęcia się problem korupcji niezbędne są mechanizmy zarówno zapobiegania, jak i zwalczania. Zachęca się państwa członkowskie, aby w ramach walki z korupcją stosowały szeroki zakres środków zapobiegawczych i ustawodawczych oraz środków współpracy. Choć korupcja jest przede wszystkim przestępstwem, a poszczególne przestępstwa korupcyjne i przestępstwa związane z korupcją zdefiniowano w przepisach prawa krajowego i międzynarodowego, uchybienia w zakresie uczciwości, nieujawnione konflikty interesów lub poważne naruszenia zasad uczciwości mogą skutkować przestępstwami korupcyjnymi, jeżeli zostaną pozostawione bez odpowiedniej reakcji. Zapobieganie korupcji ogranicza potrzebę ścigania karnego i przynosi dalsze korzyści w postaci zwiększenia zaufania publicznego oraz kontrolowania postępowania urzędników publicznych. Skuteczne podejście antykorupcyjne we wszystkich państwach członkowskich bazuje na środkach służących zwiększeniu przejrzystości i wzmocnieniu uczciwości, w tym na uregulowaniu obszarów takich jak konflikt interesów, lobbing i efekt "drzwi obrotowych". Organy publiczne powinny dążyć do zapewnienia najwyższych standardów uczciwości, przejrzystości i niepodlegania niepożądanemu wpływowi, traktowanych jako ważny element szeroko pojmowanej walki z korupcją. Służba publiczna, w której zatrudnione są osoby o wysokim poziomie umiejętności i uczciwości, jest jednym z głównych filarów wydajnych, przejrzystych i skutecznych państw członkowskich, które dążą do skutecznego wyeliminowania korupcji. Zwiększenie przejrzystości i efektywności procesów rekrutacji i awansowania urzędników publicznych oraz stosowania podczas nich obiektywnych kryteriów mogłoby pomóc w osiągnięciu zatrudnienia takich osób. Jako że sektor prywatny także odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu i wykrywaniu korupcji, państwa członkowskie mogą zachęcać do opracowywania i wdrażania solidnych i skutecznych mechanizmów zapewniania zgodności w przedsiębiorstwach prywatnych. Aby zapewnić wspólne podejście w odniesieniu do skuteczności takich mechanizmów zapewniania zgodności, które mogą obejmować mapę ryzyka, kodeks postępowania, ocenę zewnętrzną oraz kontrolę wewnętrzną i audyt wewnętrzny, państwa członkowskie mogą współpracować z myślą o opracowaniu wspólnych wytycznych.
(6) Chociaż niniejsza dyrektywa jest w pełni zgodna ze wszystkimi odpowiednimi przepisami krajowych konstytucji, krajowymi zasadami konstytucyjnymi i przepisami ustawowymi, podkreśla się, że nieuzasadniona ochrona osób - w szczególności osób pełniących funkcje publiczne - przed odpowiedzialnością za przestępstwa korupcyjne może podważyć zaufanie publiczne w sposób niezgodny z celami niniejszej dyrektywy.
(7) Bez uszczerbku dla autonomii instytucjonalnej i administracyjnej państw członkowskich powinny one ustanowić organy lub jednostki organizacyjne, których zadaniem będzie zapobieganie korupcji i jej zwalczanie. Niniejsza dyrektywa nie nakłada na państwa członkowskie obowiązku utworzenia nowych organów lub jednostek organizacyjnych, takich jak wyspecjalizowane sądy lub trybunały; państwa członkowskie mogą powierzyć temu samemu organowi lub tej samej jednostce organizacyjnej zadania w zakresie zarówno zapobiegania, jak i zwalczania, a także zadania związane z innymi przestępstwami, jak na przykład przestępczością zorganizowaną. Zgodnie z zasadą autonomii państw członkowskich organy takie lub jednostki niekoniecznie muszą być organami lub jednostkami organizacyjnymi na poziomie centralnym. Z pełnym poszanowaniem autonomii instytucjonalnej i administracyjnej państw członkowskich, w przypadku gdy takie organy antykorupcyjne są uprawnione do podejmowania decyzji w sprawach im przedstawionych lub przez nie zidentyfikowanych lub do wydawania zaleceń, które uznają za konieczne, powinny one działać bez niepożądanej ingerencji lub niepożądanego wpływu innych, a tym samym być chronione przed niepożądanymi zewnętrznymi interwencjami lub naciskami. Aby zapewnić skuteczne działanie takich organów lub jednostek organizacyjnych, państwa członkowskie powinny zapewnić, aby zasoby i uprawnienia przyznane takim organom lub jednostkom organizacyjnym były odpowiednie do prawidłowego wykonywania ich zadań oraz umożliwiały nabycie specjalistycznej wiedzy na temat zapobiegania korupcji i jej zwalczania.
(8) Aby zwiększyć świadomość obywateli na temat zakresu, cech i skutków korupcji, powinna istnieć możliwość podejmowania różnych działań, w tym we współpracy z odpowiednimi zainteresowanymi stronami, takimi jak społeczeństwo obywatelskie, środowisko akademickie i media. Działania takie mogłyby obejmować między innymi zapewnianie specjalnych źródeł informacji, opracowywanie zbiorów publikacji i odpowiednich regulacji oraz organizowanie kampanii uświadamiających i seminariów prowadzonych w przystępnym języku i otwartych dla ogółu społeczeństwa.
(9) Unia jest stroną Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji (UNCAC), która jest najbardziej kompleksowym międzynarodowym instrumentem prawnym w zakresie przeciwdziałania korupcji, łączącym środki służące zapobieganiu korupcji i walce z nią. Konwencja ta zobowiązuje jej strony do podjęcia środków ustawodawczych i środków innego rodzaju w celu uznania za przestępstwo łapownictwa, sprzeniewierzenia i prania pieniędzy oraz do rozważenia podjęcia środków ustawodawczych lub środków innego rodzaju mających na celu kryminalizację dodatkowych czynów, takich jak nadużycie stanowiska, płatna protekcja i nielegalne wzbogacenie. Zgodnie ze zobowiązaniami zawartymi w deklaracji politycznej zatytułowanej "Our common commitment to effectively addressing challenges and implementing measures to prevent and combat corruption and strengthen international cooperation" ["Nasze wspólne zobowiązanie do skutecznego sprostania wyzwaniom i wdrażania środków mających zapobiegać korupcji i ją zwalczać oraz wzmacniać współpracę międzynarodową"], przyjętej podczas sesji specjalnej Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w 2021 r. poświęconej walce z korupcją, Unia powinna, w miarę możliwości, rozwinąć minimalne wymogi przewidziane w UNCAC i określić dodatkowe środki w zakresie zapobiegania korupcji i jej zwalczania. Niniejsza dyrektywa opiera się na spostrzeżeniach i najlepszych praktykach wynikających z mechanizmu oceny wdrożenia UNCAC.
(10) Z uwagi na rozwój zagrożeń korupcyjnych obowiązki prawne Unii i państw członkowskich wynikające z prawa międzynarodowego oraz rozwój krajowych ram prawnych należy w większym stopniu zbliżyć definicje przestępstw korupcyjnych we wszystkich państwach członkowskich, tak aby definicja ta w sposób bardziej kompleksowy określała zachowania korupcyjne.
(11) Aby uniknąć bezkarności sprawców przestępstw korupcyjnych w sektorze publicznym, należy odpowiednio określić zakres stosowania niniejszej dyrektywy. Po pierwsze pojęcie urzędnika publicznego powinno obejmować także osoby pracujące w organizacjach międzynarodowych, w tym w instytucjach, agencjach i organach Unii oraz w sądach międzynarodowych. Po drugie, ponieważ wiele podmiotów lub osób pełni funkcje publiczne bez sprawowania formalnego urzędu, pojęcie urzędnika publicznego powinno obejmować wszystkich odpowiednich urzędników - niezależnie od tego, czy zostali oni powołani, wybrani, czy też zatrudnieni na podstawie umowy - którzy sprawują formalny urząd w administracji lub sądownictwie, jak również wszystkie osoby pełniące funkcje publiczne, które posiadają uprawnienia organów publicznych lub podlegają kontroli lub nadzorowi organów publicznych w zakresie pełnienia takich funkcji publicznych, nawet jeżeli osoby te nie sprawują formalnego urzędu. Do celów niniejszej dyrektywy definicja urzędnika publicznego powinna obejmować również osoby pełniące funkcje publiczne w przedsiębiorstwach państwowych lub kontrolowanych przez państwo, a także w fundacjach zarządzających aktywami i w prywatnych przedsiębiorstwach pełniących funkcje publiczne oraz w osobach prawnych przez nie ustanowionych lub prowadzonych. Do celów niniejszej dyrektywy każdą osobę sprawującą urząd w obszarze ustawodawstwa na poziomie krajowym, regionalnym lub lokalnym należy traktować tak, jakby była urzędnikiem krajowym zgodnie z prawem krajowym.
(12) Przez urzędników wysokiego szczebla należy rozumieć osoby, które sprawują kluczowe funkcje wykonawcze, administracyjne, ustawodawcze lub sądownicze. Funkcje te mogą obejmować czynne uczestniczenie w rozwijaniu lub wykonywaniu zadań państwowych, określanie i wdrażanie polityk, egzekwowanie przepisów, proponowanie lub wdrażanie przepisów ustawodawczych, przyjmowanie i wykonywanie zarządzeń lub rozporządzeń normatywnych, podejmowanie decyzji w sprawie wydatków państwowych i decyzji w sprawie powoływania osób do sprawowania kluczowych funkcji wykonawczych, administracyjnych, ustawodawczych lub sądowniczych, a także orzekanie w sprawach sądowych. Pojęcie urzędników wysokiego szczebla może obejmować urzędników krajowych, takich jak szefowie rządów centralnych i regionalnych, członkowie rządów centralnych i regionalnych, zastępcy ministrów, sekretarze stanu, kluczowi doradcy polityczni, szefowie i członkowie kancelarii lub gabinetu ministra, o ile takie zostały utworzone, a także członkowie izb parlamentarnych, członkowie trybunałów konstytucyjnych i sądów najwyższych, prokurator generalny oraz członkowie najwyższych izb kontroli, a także członków kolegium komisarzy Komisji Europejskiej i posłów do Parlamentu Europejskiego.
(13) Konieczne jest wzmocnienie ram prawnych w celu zwalczania łapownictwa oraz zapewnienia, aby organy ścigania i organy prokuratury zostały wyposażone w skuteczne i proporcjonalne narzędzia. Wyróżnia się dwa rodzaje łapownictwa urzędników publicznych. Łapownictwo czynne w sektorze publicznym ma miejsce wtedy, gdy osoba obiecuje, proponuje lub wręcza nienależną korzyść jakiegokolwiek rodzaju, aby wywrzeć wpływ na urzędnika publicznego. Łapownictwo bierne w sektorze publicznym ma miejsce wtedy, gdy urzędnik publiczny domaga się takiej nienależnej korzyści lub ją przyjmuje lub przyjmuje propozycję lub obietnicę takiej korzyści w zamian za podjęcie określonych działań lub powstrzymanie się od nich. Korzyści mogą być materialne lub niematerialne oraz pieniężne lub niepieniężne. Korzyści nie uważa się za nienależną w przypadku gdy jest ona, na przykład, dozwolona przez prawo lub regulacje administracyjne lub w przypadku minimalnych prezentów lub prezentów o bardzo niskiej wartości. W niniejszej dyrektywie należy również ustanowić normy minimalne dotyczące łapownictwa i innych form korupcji w sektorze prywatnym, w przypadku gdy wśród bezpośrednich pokrzywdzonych znajdują się przedsiębiorstwa, na które mają one negatywny wpływ i w przypadku których jakakolwiek łapówka może zaszkodzić wolnej konkurencji. Definicja przestępstwa łapownictwa w sektorze publicznym opiera się na przestępstwach korupcji biernej i korupcji czynnej zdefiniowanych w art. 2 i 3 Konwencji w sprawie zwalczania korupcji urzędników Wspólnot Europejskich lub urzędników państw członkowskich Unii Europejskiej i nie powinna być interpretowana lub stosowana w sposób łagodniejszy niż te postanowienia przywołanej Konwencji.
(14) Zachowanie dyrektorów lub pracowników podmiotów sektora prywatnego stanowiące naruszenie obowiązków służbowych w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej, finansowej lub biznesowej może szkodzić interesom przedsiębiorstwa sektora prywatnego, a także powodować zakłócenia konkurencji w odniesieniu do zakupu towarów lub usług komercyjnych ze szkodą zarówno dla potencjalnych konkurentów, jak i ogółu społeczeństwa. Kryminalizacja łapownictwa w sektorze prywatnym ma na celu uniknięcie obu rodzajów szkody. Powinna ona przyczynić się do uniemożliwienia stronom trzecim ingerowania w uczciwe prowadzenie działalności polegającego na składaniu obietnicy, proponowaniu lub wręczaniu nienależnych korzyści dyrektorom lub pracownikom podmiotów sektora prywatnego, po to aby podjęli określone działania lub powstrzymali się od nich z naruszeniem swoich obowiązków (łapownictwo czynne w sektorze prywatnym). To przestępstwo powinno obejmować również sytuacje, w których dyrektorzy i pracownicy podmiotów sektora prywatnego żądają nienależnych korzyści lub je przyjmują lub przyjmują propozycje lub obietnice takich korzyści w zamian za podjęcie określonych działań lub powstrzymanie się od nich z naruszeniem swoich obowiązków (łapownictwo bierne w sektorze prywatnym).
(15) W celu zapewnienia, aby urzędnicy publiczni nie działali umyślnie na szkodę interesów finansowych danego podmiotu publicznego lub prywatnego poprzez wykorzystanie środków pieniężnych do celów innych niż te, na które je przeznaczono, należy ustanowić zasady dotyczące sprzeniewierzenia przez urzędników publicznych powierzonego im mienia. Sprzeniewierzenie stanowi przestępstwo wówczas, gdy prowadzi do uzyskania korzyści przez urzędnika publicznego lub osobę trzecią lub stanowi szkodę dla interesów finansowych danego podmiotu publicznego lub prywatnego. Aby możliwe było zastosowanie kompleksowego podejścia do walki z korupcją, zachęca się również państwa członkowskie do kryminalizacji sprzeniewierzenia w sektorze prywatnym. Państwa członkowskie nie powinny definiować tego przestępstwa jako wymagającego zaistnienia zarówno szkody, jak i osiągnięcia korzyści.
(16) Wywieranie wpływu na decydentów publicznych w celu uzyskania nienależnej korzyści może poważnie szkodzić prawidłowemu funkcjonowaniu administracji publicznych. Aby można było odpowiednio zająć się tym problemem, ustawowe znamiona przestępstwa płatnej protekcji powinny obejmować dwie różne sytuacje, w których działania mają charakter umyślny. Po pierwsze, przestępstwo to powinno obejmować obiecywanie, proponowanie lub wręczanie nienależnych korzyści w celu wywarcia niewłaściwego wpływu w celu uzyskania nienależnej korzyści od urzędnika publicznego. Po drugie, przestępstwo to powinno także obejmować żądanie lub przyjmowanie nienależnej korzyści lub przyjmowanie propozycji lub obietnicy takiej korzyści w celu wywarcia niewłaściwego wpływu w celu uzyskania nienależnej korzyści od urzędnika publicznego. Takie zachowanie powinno stanowić przestępstwo niezależnie od tego, czy wpływ był deklarowany czy rzeczywisty i czy rzeczywiście doszło do wywarcia wpływu ani od tego, czy wpływ doprowadził do oczekiwanego rezultatu. Przestępstwo to nie powinno obejmować uznanych form zgodnej z prawem reprezentacji interesów lub reprezentacji prawnej, których celem może być zgodne z prawem wywarcie wpływu na publiczny proces decyzyjny, które nie wiążą się jednak z nienależną wymianą korzyści. Takie formy reprezentacji interesów, jak na przykład rzecznictwo, często są wykonywane w uregulowanym otoczeniu właśnie po to, aby brak przejrzystości nie uczynił z nich przedsionka do korupcji. Prawidłowo funkcjonujące zasady dodatkowe dotyczące ujawniania konfliktów interesów, efektu "drzwi obrotowych" lub finansowania partii politycznych mogą również okazać się pomocne w unikaniu szarych stref oraz zapobieganiu wywieraniu niepożądanego wpływu. Do celów zdefiniowania przestępstwa płatnej protekcji nienależna korzyść w celu wywarcia niewłaściwego wpływu obejmuje wynagrodzenie z tytułu tych form reprezentacji, w przypadku gdy takie działania są prowadzone w sposób spełniający pozostałe znamiona tego przestępstwa, w tym w związku z istotnym naruszeniem mających zastosowanie przepisów.
(17) Niezgodne z prawem wykonywanie funkcji publicznych grozi podważeniem zaufania publicznego, praworządności i sprawiedliwości gospodarczej oraz może poważnie szkodzić interesowi publicznemu. Aby zapobiec takim szkodom, państwa członkowskie powinny identyfikować poważne naruszenia prawa, niezależnie od tego, czy stanowią one działania, zaniechania, czy zarówno działania, jak i zaniechania. Takie poważne naruszenia mogą obejmować na przykład naruszenie przepisów ustawowych lub wykonawczych mających na celu zagwarantowanie kandydatom swobodnego dostępu i umów na równych warunkach lub celowe nieprawidłowe stosowanie prawa przez sędziów lub arbitrów. Państwa członkowskie powinny mieć możliwość ograniczenia stosowania przepisów dotyczących przestępstwa polegającego na niezgodnym z prawem wykonywaniu funkcji publicznych do określonych kategorii urzędników publicznych. Identyfikując odpowiednie poważne naruszenia prawa, państwa członkowskie mogłyby brać pod uwagę takie kwestie jak to, czy dany czyn został popełniony w celu uzyskania nienależnej korzyści przez danego urzędnika lub przez osobę trzecią lub w celu spowodowania szkody dla uzasadnionych praw lub interesów danej osoby.
(18) Utrudnianie działania wymiaru sprawiedliwości jest jednym z przestępstw popełnianych w związku z korupcją. Zostało to uznane przez państwa członkowskie w ich prawie karnym. Konieczna jest zatem kryminalizacja utrudniania działania wymiaru sprawiedliwości, które wiąże się ze stosowaniem siły fizycznej, gróźb lub zastraszania lub nakłanianiem do składania fałszywych zeznań lub przedstawiania fałszywych dowodów. Zakres tego przestępstwa powinien obejmować również działania mające na celu ingerowanie w składanie zeznań lub przedstawianie dowodów lub w wykonywanie obowiązków służbowych przez członków składu orzekającego lub organów ścigania. Zgodnie z UNCAC niniejszą dyrektywę stosuje się wyłącznie do utrudniania działania wymiaru sprawiedliwości w postępowaniach związanych z przestępstwem korupcyjnym. Dokonując transpozycji niniejszej dyrektywy, państwa członkowskie nie powinny być zobowiązane do ustanowienia przepisów dotyczących szczególnego przestępstwa utrudniania działania wymiaru sprawiedliwości w związku z przestępstwami korupcyjnymi, określonymi w rozdziale II niniejszej dyrektywy, jeżeli ich prawo krajowe zawiera ogólny przepis kryminalizujący utrudnianie działania wymiaru sprawiedliwości, który stosuje się do wszystkich przestępstw, w tym do korupcji. Państwa członkowskie zachowują swobodę w zakresie kryminalizowania takiego zachowania na poziomie krajowym w ramach kilku przestępstw.
(19) Korupcja jest wynikiem dążenia do nienależnych korzyści majątkowych i innych. Aby ograniczyć zachęty dla osób fizycznych i organizacji przestępczych do popełniania nowych przestępstw oraz zniechęcić osoby fizyczne do przystawania na podawanie się za rzeczywistego właściciela mienia, wzbogacenie w wyniku przestępstw korupcyjnych należy kryminalizować. To z kolei powinno utrudnić ukrywanie bezprawnie uzyskanego mienia oraz ograniczyć szerzenie się korupcji i szkody wyrządzane w społeczeństwie. Przejrzystość pozwala właściwym organom łatwiej wykrywać potencjalne nielegalne wzbogacenie. Na przykład w jurysdykcjach, w których urzędnicy publiczni są zobowiązani do regularnego składania oświadczeń majątkowych, w tym przy obejmowaniu i opuszczaniu stanowiska, właściwe organy mogą ocenić, czy deklarowany majątek odpowiada deklarowanym dochodom.
(20) Państwa członkowskie powinny przyjąć środki w celu uznania za przestępstwo karalne umyślnego ukrywania lub zatajania prawdziwego charakteru mienia, jego źródła, lokalizacji, rozporządzania nim, przemieszczania, praw odnoszących się do mienia lub własności mienia, ze świadomością, że mienie to pochodzi z popełnienia przestępstwa łapownictwa w sektorze publicznym lub prywatnym, sprzeniewierzenia, płatnej protekcji, utrudniania działania wymiaru sprawiedliwości lub podżegania do popełnienia takich przestępstw, pomocnictwa w nich i usiłowania ich popełnienia, zgodnie z niniejszą dyrektywą.
(21) Nielegalne finansowanie polityczne może stanowić środek do nakłaniania decydentów do podejmowania decyzji, które mogą leżeć w interesie finansującego. Państwa członkowskie powinny rozważyć podjęcie odpowiednich działań przeciwko formom nielegalnego finansowania politycznego zgodnie z zasadą proporcjonalności oraz zasadami rozliczalności i przejrzystości na poziomie Unii i poziomie krajowym, przy pełnym poszanowaniu podstawowych wolności rynku wewnętrznego i praw wyborczych obywateli Unii. Chociaż nie jest to uregulowane w niniejszej dyrektywie, państwa członkowskie mogłyby rozważyć kryminalizację takiego nielegalnego finansowania politycznego, jeżeli stanowi ono zagrożenie dla demokracji państw członkowskich i Unii.
(22) Przestępstwo wzbogacenia w wyniku przestępstw korupcyjnych powinno obejmować zachowanie urzędnika publicznego, który nabywa, posiada lub korzysta z mienia ze świadomością, że pochodzi ono z przestępstw korupcyjnych popełnionych przez innego urzędnika publicznego. Przestępstwa wzbogacenia w wyniku przestępstw korupcyjnych i ukrywania pozostają bez uszczerbku dla dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1673 6 , a w szczególności w stosownych przypadkach dla art. 3 ust. 5 i motywu 11 dotyczącego "prania pieniędzy przez ten sam podmiot, który je uzyskał" tej dyrektywy. Przy rozpatrywaniu, czy mienie pochodzi z jakiegokolwiek przestępczego udziału w popełnieniu przestępstwa korupcyjnego i czy dana osoba o tym wiedziała, powinno się brać pod uwagę szczególne okoliczności sprawy, na przykład fakt, że wartość mienia jest nieproporcjonalna w stosunku do legalnego dochodu oskarżonego oraz że działalność przestępcza i nabycie mienia miały miejsce w tym samym przedziale czasowym. Nie powinno być konieczne uzyskanie informacji o wszystkich elementach stanu faktycznego lub wszystkich okolicznościach przestępczego udziału, w tym o tożsamości sprawcy. Ponadto korzyści uzyskane z przestępstw korupcyjnych mogą podlegać konfiskacie na podstawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1260 7 . Dyrektywa ta zawiera również przepisy dotyczące innych rodzajów konfiskaty, w tym, pod pewnymi warunkami, konfiskaty korzyści lub innego mienia o wartości odpowiadającej korzyściom, które podejrzany lub oskarżony przekazał osobom trzecim lub które osoby trzecie nabyły od podejrzanego lub oskarżonego, w przypadku gdy dane osoby trzecie wiedziały lub powinny były wiedzieć, że celem przekazania lub nabycia było uniknięcie konfiskaty.
(23) W celu zniechęcania do korupcji w całej Unii państwa członkowskie powinny ustanowić minimalne rodzaje i wymiary sankcji karnych i sankcji niemających charakteru karnego za przestępstwa zdefiniowane w niniejszej dyrektywie. Maksymalny wymiar kary pozbawienia wolności i innych kar powinien być wystarczająco wysoki, aby zniechęcić potencjalnych sprawców, a także odzwierciedlać szkodliwość korupcji. Jednocześnie przedmiotowy wymiar kary powinien być proporcjonalny do wagi poszczególnych przestępstw korupcyjnych oraz spójny z wymiarem sankcji karnych ustanowionych w prawie Unii i prawie krajowym. Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby sankcje egzekwowano w zakresie niezbędnym do zniechęcenia do popełniania tych przestępstw. Jeżeli przepisy krajowe dopuszczają możliwość orzeczenia kary z zawieszeniem wykonania lub kary warunkowej, przedterminowego zwolnienia, zwolnienia warunkowego lub ułaskawienia osób skazanych za którekolwiek z przestępstw, o których mowa w niniejszej dyrektywie, organy wymiaru sprawiedliwości powinny mieć możliwość uwzględnienia między innymi wagi popełnionego przestępstwa.
(24) Niniejsza dyrektywa nie powinna wpływać na prawidłowe i skuteczne stosowanie środków dyscyplinarnych lub sankcji niemających charakteru środków karnych, takich jak sankcje administracyjne. Sankcje, których nie można uznać za równoważne sankcjom karnym, nałożone na tę samą osobę za ten sam czyn, mogą być brane pod uwagę przy skazywaniu tej osoby za przestępstwo zdefiniowane w niniejszej dyrektywie. Należy w pełni przestrzegać zakazu ponownego sądzenia lub karania w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary (ne bis in idem).
(25) Zachęca się państwa członkowskie, aby umożliwiły swoim właściwym organom nakładanie - oprócz lub zamiast kary pozbawienia wolności - sankcji lub środków, które niekoniecznie mają charakter karny, takich jak wykluczenie z postępowań o udzielenie zamówienia lub tymczasowy zakaz ubiegania się o urząd publiczny. Takie środki mają ogólny skutek odstraszający i mogą przyczynić się do ograniczenia ponownego popełniana przestępstwa przez skazanych sprawców. Państwa członkowskie powinny także rozważyć ustanowienie procedur zawieszenia lub tymczasowego przeniesienia urzędnika publicznego oskarżonego o popełnienie przestępstwa, o którym mowa w niniejszej dyrektywie, mając na uwadze konieczność poszanowania zasady domniemania niewinności oraz prawa do skutecznego środka odwoławczego.
(26) Aby poprawić reakcję wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych na przestępstwa dotyczące korupcji oraz zniechęcić do popełniania tych przestępstw, należy doprecyzować system sankcji wobec osób prawnych i fizycznych oraz dostosować go do innych unijnych instrumentów prawa karnego. Na podstawie dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/81/WE 8 , 2014/23/UE 9 , 2014/24/UE 10 oraz 2014/25/UE 11 skazanie prawomocnym wyrokiem sądu za korupcję jest podstawą wyłączenia z uczestnictwa w postępowaniu o udzielenie zamówienia lub postępowaniu o udzielenie koncesji. Państwa członkowskie powinny jednak móc także podjąć decyzję o włączeniu do sankcji lub środków karnych lub sankcji lub środków niemających charakteru karnego, które mogą zostać nałożone na osoby prawne i fizyczne, wykluczenia takich osób prawnych z postępowań o udzielenie zamówienia lub postępowań o udzielenie koncesji, tak aby objąć również postępowania o udzielnie zamówienia i postępowania o udzielenie koncesji o wartości poniżej progów określonych w odpowiednich dyrektywach.
(27) Osoby prawne nie powinny móc uniknąć odpowiedzialności w drodze korzystania z pośredników, w tym powiązanych osób prawnych, którzy w ich imieniu proponują, obiecują lub wręczają urzędnikowi publicznemu łapówkę. Ponadto grzywny dla osób prawnych należy obliczać w oparciu o ich światowe obroty lub ustalone kwoty maksymalne. Rozstrzygnięcia nieprocesowe są stosowane w kontekście przestępstw korupcyjnych i często postrzegane jako pragmatyczny i efektywny sposób rozstrzygania spraw, które w przeciwnym razie wymagałyby znacznego nakładu czasu i zasobów na ich zbadanie i ściganie przed skierowaniem do sądu. Rozstrzygnięcia nieprocesowe mogą jednak również stwarzać pewne wyzwania, a państwa członkowskie zachęca się do wzięcia takich wyzwań pod uwagę.
(28) Mimo iż nie ma obowiązku zwiększenia wymiaru kary, państwa członkowskie powinny zapewnić, aby przy wydawaniu wyroków wobec sprawców sędzia lub sąd mogli wziąć pod uwagę okoliczności obciążające określone w niniejszej dyrektywie wdrożonej prawem krajowym. W zakresie uznania sędziego lub sądu pozostaje ustalenie, czy należy zwiększyć wymiar kary z uwagi na szczególne okoliczności obciążające, uwzględniając szczególne okoliczności każdej indywidualnej sprawy. Państwa członkowskie nie powinny być zobowiązane do określenia okoliczności obciążających, jeżeli prawo krajowe przewiduje, że przestępstwa określone w decyzji ramowej Rady 2008/841/WSiSW 12 podlegają karze jako przestępstwa odrębne, co może skutkować surowszymi sankcjami.
(29) Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby przy wydawaniu wyroków wobec sprawców sędzia lub sąd mogli wziąć pod uwagę okoliczności łagodzące określone w niniejszej dyrektywie wdrożonej prawem krajowym. Okoliczności takie, z zastrzeżeniem uprawnień dyskrecjonalnych sędziego, powinny obejmować przypadki, w których sprawcy przekazują organom informacje lub w inny sposób z nimi współpracują. Podobnie, jeżeli osoby prawne wdrożyły rzeczywiste, skuteczne i należycie ocenione kontrole wewnętrzne, programy w zakresie etyki oraz programy zgodności, powinno być możliwe uznanie takich działań za okoliczności łagodzące przy wymierzaniu kar takim osobom prawnym. Niższe sankcje należy także rozważyć w przypadku, gdy po wykryciu przestępstwa osoba prawna bezzwłocznie ujawniła informacje oraz wdrożyła środki zaradcze. W każdym przypadku ustalenie ostatecznej kwoty grzywny lub kary pieniężnej z uwagi na szczególne okoliczności łagodzące pozostaje w zakresie uznania sędziego lub sądu, z uwzględnieniem szczególnych okoliczności każdej indywidualnej sprawy, w tym, w stosownych przypadkach, faktu, że dana osoba prawna dysponuje programami zgodności tylko do celów wizerunkowych, również "dla zachowania pozorów".
(30) Posłowie do parlamentu i inni urzędnicy publiczni mogą być objęci immunitetem w zakresie postępowania przygotowawczego lub wnoszenia i popierania oskarżeń lub ochroną prawną w takim zakresie, co pomaga wzmocnić ich niezależność w drodze ochrony przed nieuzasadnionymi skargami, zwłaszcza w odniesieniu do opinii wyrażonych lub głosów oddanych w trakcie pełnienia funkcji. Takie immunitety mogą jednak utrudniać skuteczne prowadzenie postępowań przygotowawczych w sprawie przestępstw korupcyjnych lub wnoszenie i popieranie oskarżeń w sprawach takich przestępstw, w tym utrudniać wykrywanie innych osób, którym nie przysługuje immunitet, a które mogły uczestniczyć w przestępstwie, prowadzenie postępowań przygotowawczych lub wnoszenie i popieranie oskarżeń w ich sprawie. Potrzebna jest zatem odpowiednia równowaga między, z jednej strony, immunitetami lub przywilejami jurysdykcyjnymi przysługującymi urzędnikom publicznym w zakresie działań podejmowanych w trakcie sprawowania przez nich funkcji, a z drugiej strony - możliwością skutecznego prowadzenia postępowań przygotowawczych dotyczących przestępstw korupcyjnych, wnoszenia i popierania oskarżeń w sprawach takich przestępstw i orzekania w ich sprawie. Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby w przypadku przestępstw, o których mowa w niniejszej dyrektywie, można było uchylić przywileje lub immunitety przyznane urzędnikom krajowym w zakresie postępowania przygotowawczego oraz wnoszenia i popierania oskarżeń. Dokonując transpozycji niniejszej dyrektywy, państwa członkowskie nie powinny być jednak zobowiązane do zmiany krajowych konstytucji lub zasad konstytucyjnych. Przy transpozycji niniejszej dyrektywy do prawa krajowego i przy stosowaniu przepisów prawa krajowego transponujących niniejszą dyrektywę bierze się w pełni pod uwagę te przywileje i immunitety, w tym poszanowanie swobody sprawowania przez członków mandatu. Niniejsza dyrektywa nie powinna wpływać na uznane formy zgodnej z prawem reprezentacji interesów, których celem może być zgodne z prawem wywarcie wpływu na publiczny proces decyzyjny, które nie wiążą się jednak z nienależytą wymianą korzyści. Reprezentacja interesów jest ważna dla tworzenia polityki, która cieszy się poparciem społeczeństwa obywatelskiego, i może zgodnie z prawem przyczyniać się do funkcjonowania sektora publicznego.
(31) Bez uszczerbku dla struktury krajowych systemów sądowych, uprawnienia dyskrecjonalne wynikające z prawa krajowego umożliwiające podjęcie decyzji o niewnoszeniu i niepopieraniu oskarżeń przeciwko osobom w przypadku przestępstw, o których mowa w niniejszej dyrektywie, należy wykonywać zgodnie z jasnymi zasadami i kryteriami. Zasady takie powinny mieć na celu uwzględnienie ogólnej potrzeby skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji karnych za przestępstwa korupcyjne oraz zapewnienie skuteczności postępowania sądowego.
(32) Niniejsza dyrektywa pozostaje bez uszczerbku dla przepisów ogólnych i zasad krajowego prawa karnego dotyczących stosowania i wykonywania kar przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności danej sprawy.
(33) Ze względu na, w szczególności, mobilność niektórych sprawców oraz korzyści pochodzących z działalności przestępczej, jak również na złożony charakter transgranicznych postępowań przygotowawczych niezbędnych do zwalczania korupcji wszystkie państwa członkowskie powinny określić swoją jurysdykcję w taki sposób, aby umożliwić właściwym organom skuteczne prowadzenie postępowań przygotowawczych oraz wnoszenie i popieranie oskarżeń, w tym w przypadku, gdy przestępstwo zostało popełnione w całości lub części na terytorium danego państwa członkowskiego. W ramach tego obowiązku państwa członkowskie powinny zapewnić ustanowienie jurysdykcji również w sytuacjach, w których przestępstwo popełniono za pomocą systemu informacyjnego wykorzystanego na ich terytorium, niezależnie od tego, czy dana technologia znajdowała się na ich terytorium.
(34) W celu zapewnienia właściwym organom dostatecznego czasu na przeprowadzenie skomplikowanych postępowań przygotowawczych oraz wniesienie i popierania oskarżeń niniejsza dyrektywa przewiduje minimalny termin przedawnienia pozwalający na wykrycie przestępstwa korupcyjnego, przeprowadzenie postępowania przygotowawczego w jego sprawie, wniesienie i popieranie oskarżenia i wydanie orzeczenia przez wystarczająco długi okres po popełnieniu takiego przestępstwa; nie wpływa to na te państwa członkowskie, które nie określają terminów przedawnienia w odniesieniu do prowadzenia postępowania przygotowawczego, wniesienia i popierania oskarżenia oraz wykonywania wyroku.
(35) Przestępstwa korupcyjne może być trudno wykryć i prowadzić w ich sprawie postępowania przygotowawcze, ponieważ ich popełnienie jest najczęściej ukryte. W związku z tym znaczna część przestępstw korupcyjnych pozostaje niewykryta, a podmioty uczestniczące w przestępstwie są w stanie czerpać korzyści z dochodów pochodzących z czynów korupcyjnych, których się dopuścili. Im więcej czasu zajmuje wykrycie przestępstwa korupcyjnego, tym trudniej jest dotrzeć do dowodów. Należy zatem zapewnić, aby organy ścigania i właściwe organy dysponowały odpowiednimi narzędziami dochodzeniowo-śledczymi w celu zebrania istotnych dowodów popełnienia przestępstw korupcyjnych, które często dotyczą więcej niż jednego państwa członkowskiego. Państwa członkowskie powinny ponadto organizować odpowiednie szkolenia w ścisłej współpracy z Agencją Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL), w tym z zakresu wykorzystywania narzędzi dochodzeniowo-śledczych do skutecznego prowadzenia postępowań oraz z zakresu identyfikacji i szacowania korzyści pochodzących z korupcji w kontekście odzyskiwania i konfiskaty mienia. Co więcej, niniejsza dyrektywa usprawnia zbieranie informacji i dowodów dzięki ustanowieniu okoliczności łagodzących na korzyść sprawców, którzy pomagają organom. Szkolenia dla organów ścigania i organów wymiaru sprawiedliwości powinny dotyczyć prowadzenia postępowań przygotowawczych i postępowań karnych w sprawach przestępstw objętych zakresem stosowania niniejszej dyrektywy.
(36) Osoby przekazujące właściwym organom informacje dotyczące przeszłych, trwających lub planowanych działań korupcyjnych, które zostały uzyskane w kontekście ich działalności zawodowej, mogą z tego powodu doświadczyć działań odwetowych. Informacje przekazywane przez sygnalistów mogą usprawnić egzekwowanie przepisów, ponieważ umożliwiają one właściwym organom skuteczne zapobieganie korupcji, jej wykrywanie oraz wnoszenie i popieranie oskarżeń w jej sprawie. Biorąc pod uwagę interes publiczny związany z ochroną instytucji państwowych i prywatnych przed korupcją oraz poprawą przejrzystości, dobrych rządów i rozliczalności, niezbędne jest zapewnienie skutecznych rozwiązań umożliwiających sygnalistom informowanie właściwych organów poufnymi kanałami i chroniących sygnalistów przed działaniami odwetowymi. Do zgłaszania naruszeń mających wpływ na interesy finansowe Unii, o których mowa w art. 325 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) i które szczegółowo określono w stosownych środkach unijnych, stosuje się dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 13 , w związku z czym stosuje się ją również do zgłaszania wszystkich przestępstw objętych zakresem stosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 14 . Dyrektywa (UE) 2019/1937 powinna być stosowana do zgłaszania przestępstw, o których mowa w niniejszej dyrektywie, oraz do ochrony osób zgłaszających takie przestępstwa na warunkach w niej określonych. Wykraczając poza obowiązki wynikające z dyrektywy (UE) 2019/1937, właściwe organy krajowe powinny zapewnić, aby osoby przedstawiające dowody lub w inny sposób współpracujące w postępowaniach przygotowawczych miały dostęp do niezbędnej ochrony zgodnie z prawem krajowym.
(37) Ponieważ przestępstwa korupcyjne mają negatywny wpływ na ogół społeczeństwa, który zasadniczo nie może reprezentować siebie jako ofiary w postępowaniu karnym, do celów skutecznego egzekwowania prawa członkowie zainteresowanej społeczności powinni mieć możliwość działania w imieniu interesu ogólnego w sprawach dotyczących korupcji, zgodnie z prawem krajowym i z zastrzeżeniem odpowiednich przepisów procesowych. Niniejsza dyrektywa nie wymaga od państw członkowskich wprowadzania nowych praw procesowych, które przysługiwałyby członkom zainteresowanej społeczności. Jeżeli jednak takie prawa procesowe przysługujące członkom zainteresowanej społeczności istnieją w danym państwie członkowskim w równoważnych sytuacjach dotyczących przestępstw innych niż przestępstwa określone w niniejszej dyrektywie, takie jak na przykład prawo udziału w postępowaniu jako powód cywilny, takie prawa procesowe należy również przyznać członkom zainteresowanej społeczności w postępowaniach w sprawie przestępstw korupcyjnych określonych w niniejszej dyrektywie. Prawa członków zainteresowanej społeczności nie naruszają praw ofiar określonych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE 15 . Pojęcia "członkowie zainteresowanej społeczności" i "ofiary" powinny pozostać dwoma odrębnymi pojęciami, a państwa członkowskie nie powinny być zobowiązane do stosowania praw przysługujących ofiarom wobec członków zainteresowanej społeczności. Niniejsza dyrektywa nie zobowiązuje państw członkowskich do przyznawania członkom zainteresowanej społeczności praw procesowych w postępowaniu karnym, które państwa te przyznają kategoriom osób innym niż członkowie zainteresowanej społeczności.
(38) Niniejsza dyrektywa zobowiązuje państwa członkowskie do przyjęcia i opublikowania krajowej strategii zapobiegania korupcji i jej zwalczania. Zachęca się państwa członkowskie do opracowania krajowej strategii w porozumieniu ze społeczeństwem obywatelskim, antykorupcyjnymi organami lub jednostkami organizacyjnymi, niezależnymi ekspertami, naukowcami i innymi zainteresowanymi stronami. Strategia krajowa powinna uwzględniać potrzeby, specyfikę i wyzwania państw członkowskich.
(39) Niezależne organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają zasadnicze znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania demokracji i odgrywają kluczową rolę w podtrzymywaniu wspólnych wartości, na których opiera się Unia. Pełnią one ważną rolę jako organizacje strażnicze, zwracają uwagę na zagrożenia dla praworządności, przyczyniają się do rozliczalności sprawujących władzę i zapewniają poszanowanie praw podstawowych. Państwa członkowskie powinny propagować udział społeczeństwa obywatelskiego - w stosownych przypadkach - w działaniach antykorupcyjnych.
(40) Pluralizm i wolność mediów to kluczowe czynniki sprzyjające praworządności, demokratycznej rozliczalności, równości i walce z korupcją. Niezależne i pluralistyczne media, w szczególności dziennikarstwo śledcze, odgrywają ważną rolę w kontrolowaniu działalności lobbingowej, wykrywaniu ewentualnych przypadków korupcji i naruszania uczciwości, podnoszeniu świadomości i promowaniu uczciwości. Państwa członkowskie mają obowiązek zagwarantowania sprzyjających warunków dla dziennikarzy, ochrony ich bezpieczeństwa i aktywnego promowania wolności i pluralizmu mediów. Zalecenie Komisji z dnia 16 września 2021 r. w sprawie zapewnienia ochrony i bezpieczeństwa dziennikarzom i innym pracownikom mediów oraz wzmocnienia ich pozycji oraz zalecenie Komisji z dnia 27 kwietnia 2022 r. w sprawie ochrony dziennikarzy i obrońców praw człowieka, którzy angażują się w debatę publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi ("strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej"), a także dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1069 16 zawierają istotne gwarancje i normy służące zapewnieniu, aby dziennikarze, obrońcy prawa człowieka i inni mogli działać bez przeszkód.
(41) Aby skutecznie przeciwdziałać przestępstwom określonym w niniejszej dyrektywie, konieczne jest, aby właściwe organy w państwach członkowskich zbierały dokładne, spójne i porównywalne dane statystyczne dotyczące tych przestępstw. Państwa członkowskie powinny zatem zapewnić wprowadzenie odpowiedniego systemu w celu utrwalania, opracowywania i przekazywania istniejących danych statystycznych dotyczących przestępstw określonych w niniejszej dyrektywie. Ważne jest, aby dane te były wykorzystywane przez państwa członkowskie do analizowania skali przestępstw związanych z korupcją i tendencji w ich zakresie, a także do informowania obywateli. Państwa członkowskie powinny publikować odpowiednie dane statystyczne dotyczące postępowań związanych z przestępstwami korupcyjnymi, pochodzące z danych już istniejących na poziomie scentralizowanym lub zdecentralizowanym w całym państwie członkowskim. Komisja może analizować te dane i wykorzystywać je w kontekście monitorowania, wdrażania i oceny niniejszej dyrektywy, jak również w kontekście stosowania wszelkich instrumentów w ramach zestawu narzędzi na rzecz praworządności, takich jak roczne sprawozdanie na temat praworządności.
(42) Zasadnicze znaczenie dla skutecznego zwalczania korupcji ma sprawna wymiana informacji między właściwymi organami odpowiedzialnymi za zapobieganie przestępstwom korupcyjnym, ich wykrywanie, prowadzenie postępowań przygotowawczych lub wnoszenie i popieranie oskarżeń w ich sprawie. Państwa członkowskie powinny zapewnić skuteczną i dokonywaną we właściwym czasie wymianę informacji między właściwymi organami ścigania za pomocą aplikacji sieci bezpiecznej wymiany informacji (SIENA) Europolu zgodnie z prawem krajowym i prawem Unii. Niniejsza dyrektywa, której celem jest określenie wspólnych definicji przestępstw korupcyjnych, powinna służyć jako punkt odniesienia dla wymiany informacji i współpracy między właściwymi organami krajowymi na podstawie rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 603/2013 17 , (UE) 2018/1240 18 i (UE) 2018/1862 19 , dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/681 20 , (UE) 2019/1153 21 i (UE) 2023/977 22 oraz decyzji Rady 2008/633/WSiSW 23 .
(43) Korupcja jest problemem przekrojowym, zaś podatność na nią i najodpowiedniejsze sposoby przeciwdziałania jej różnią się w poszczególnych sektorach. Państwa członkowskie powinny zatem w stosownych odstępach czasu przeprowadzać oceny w celu identyfikowania sektorów lub zawodów najbardziej narażonych na korupcję oraz opracować środki radzenia sobie z głównymi rodzajami ryzyka w tych sektorach lub zawodach, w tym w drodze regularnego organizowania, w stosownych przypadkach, działań uświadamiających dostosowanych do specyfiki zidentyfikowanych sektorów lub zawodów. Państwa członkowskie dysponujące szeroko zakrojonymi krajowymi strategiami antykorupcyjnymi mogą również zdecydować, że w strategiach tych zajmą się swoimi ocenami ryzyka, o ile oceny ryzyka i przegląd środków będą przeprowadzane regularnie. Przykładowo, jak stwierdzono w sprawozdaniu Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów z dnia 23 stycznia 2019 r. zatytułowanym "Programy obywatelstwa i ułatwień pobytowych dla inwestorów w Unii Europejskiej", programy ułatwień pobytowych dla inwestorów należą do sektorów stwarzających wysokie ryzyko korupcji, wobec czego należy je uwzględnić w ocenach sektorów najbardziej zagrożonych korupcją oraz w szkoleniach, które państwa członkowskie mają przeprowadzić zgodnie z niniejszą dyrektywą.
(44) Aby zapewnić równoważny poziom ochrony unijnych i krajowych interesów finansowych, przepisy dyrektywy (UE) 2017/1371 należy dostosować do przepisów niniejszej dyrektywy. W tym celu przepisy dotyczące przestępstw wpływających na interesy finansowe Unii, sankcji karnych i sankcji niemających charakteru karnego, okoliczności obciążających i łagodzących oraz terminów przedawnienia powinny być równoważne z przepisami określonymi w niniejszej dyrektywie.
(45) Wdrożenie niniejszej dyrektywy powinno zapewnić poziom ochrony unijnych interesów finansowych równoważny poziomowi ochrony interesów krajowych.
(46) Ponieważ cele niniejszej dyrektywy, polegające na ustanowieniu norm minimalnych odnoszących się do określania przestępstw w obszarze korupcji we wszystkich państwach członkowskich oraz zapewnieniu skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji karnych za te przestępstwa, nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast ze względu na rozmiary i skutki niniejszej dyrektywy możliwe jest lepsze ich osiągnięcie na poziomie Unii, może ona podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE). Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym samym artykule, niniejsza dyrektywa nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tych celów.
(47) Zamierzony odstraszający efekt stosowania sankcji karnych wymaga szczególnej ostrożności ze względu na prawa podstawowe. Niniejsza dyrektywa respektuje prawa podstawowe i jest zgodna z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, a w szczególności z prawem do wolności i bezpieczeństwa osobistego, ochroną danych osobowych, wolnością wyboru zawodu i prawem do podejmowania pracy, wolnością prowadzenia działalności gospodarczej, prawem własności, prawem do skutecznego środka prawnego oraz dostępu do bezstronnego sądu, zasadą domniemania niewinności i prawem do obrony, zasadami legalności oraz proporcjonalności kar do czynów zabronionych pod groźbą kary, jak również z zasadą ne bis in idem.
(48) Zgodnie z art. 42 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1725 24 Europejski Inspektor Ochrony Danych wydał opinię w dniu 21 czerwca 2023 r.
(49) Zgodnie z art. 3 Protokołu nr 21 w sprawie stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, załączonego do TUE i do TFUE, Irlandia powiadomiła pismem z dnia 10 lipca 2023 r. o chęci uczestniczenia w przyjęciu i stosowaniu niniejszej dyrektywy.
(50) Zgodnie z art. 1 i 2 Protokołu nr 22 w sprawie stanowiska Danii, załączonego do TUE i do TFUE, Dania nie uczestniczy w przyjęciu niniejszej dyrektywy i nie jest nią związana ani jej nie stosuje. Ramowa decyzja 2003/568/WSiSW pozostaje wiążąca dla Danii i ma do niej zastosowanie,
PRZYJMUJĄ NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:
| Identyfikator: | Dz.U.UE.L.2026.1021 |
| Rodzaj: | dyrektywa |
| Tytuł: | Dyrektywa 2026/1021 w sprawie zwalczania korupcji, zastępująca decyzję ramową Rady 2003/568/WSiSW oraz Konwencję w sprawie zwalczania korupcji urzędników Wspólnot Europejskich i urzędników państw członkowskich Unii Europejskiej oraz zmieniająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 |
| Data aktu: | 2026-04-29 |
| Data ogłoszenia: | 2026-05-11 |
| Data wejścia w życie: | 2026-05-31 |