POMOC PAŃSTWA - LITWA - POMOC PAŃSTWA SA.44725 (2019/C) - Litwa - Obowiązek świadczenia usługi publicznej w odniesieniu do bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej - Zaproszenie do zgłaszania uwag zgodnie z art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
POMOC PAŃSTWA - LITWAPOMOC PAŃSTWA SA.44725 (2019/C) - Litwa"Obowiązek świadczenia usługi publicznej" w odniesieniu do bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(C/2026/885)
(Dz.U.UE C z dnia 11 lutego 2026 r.)
Pismem z 12 grudnia 2025 r., zamieszczonym w autentycznej wersji językowej na stronach następujących po niniejszym streszczeniu, Komisja powiadomiła Litwę o swojej decyzji o przedłużeniu postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej dotyczącego wyżej wspomnianego środka pomocy.
Zainteresowane strony mogą zgłaszać uwagi na temat środka, w odniesieniu, do którego Komisja wszczyna postępowanie, w terminie jednego miesiąca od daty publikacji niniejszego streszczenia i towarzyszącego mu pisma na następujący adres:
European Commission
Directorate-General for Competition
State aid Greffe
1049Bruxelles/Brussel
BELGIQUE/BELGIE
Otrzymane uwagi zostaną przekazane władzom Litwy. Zainteresowane strony zgłaszające uwagi mogą wystąpić z odpowiednio uzasadnionym pisemnym wnioskiem o objęcie klauzulą poufności ich tożsamości lub fragmentów zgłaszanych uwag.
STRESZCZENIE DECYZJI
W dniu 2 marca 2016 r. Komisja otrzymała skargę od Litewskiej Konfederacji Przemysłowców i trzech jej członków: przedsiębiorstw AB Achema, AB ORLEN Lietuva oraz AB LIFOSA. W skardze przedstawiono zastrzeżenia dotyczące domniemanej pomocy państwa przyznanej różnym uczestnikom rynku w ramach systemu "obowiązków świadczenia usług publicznych", jaki Litwa ustanowiła dla sektora energii elektrycznej na mocy ustawy z 2012 r. 1 , w tym obowiązków w zakresie bezpieczeństwa dostaw 2 . W dniu 3 czerwca 2019 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w sprawie zgodności przedmiotowego środka ("decyzja o wszczęciu postępowania z 2019 r.") 3 .
Litwa wymagała zapewnienia dwóch usług w zakresie rzekomego bezpieczeństwa dostaw, które są przedmiotem niniejszej decyzji:
a) "usługi w zakresie produkcji": wybrany beneficjent musiał wygenerować pewną z góry określoną ilość energii elektrycznej i otrzymywał wynagrodzenie za każdą megawatogodzinę (MWh) wygenerowaną w ramach tej określonej ilości oraz
b) "usługi w zakresie rezerw": wybrany beneficjent musiał udostępnić określone z góry moce wytwórcze w zakresie energii elektrycznej (w megawatach - MW) oraz oferować na rynku energię elektryczną po cenie równoważnej możliwym do uniknięcia kosztom bieżącym elektrowni, tak aby wytwarzać energię tylko wtedy, gdy cena rynkowa jest dopasowana do jego kosztów bieżących. Beneficjent otrzymywał wynagrodzenie za udostępnianie swoich mocy niezależnie od tego, czy faktycznie wygenerował energię elektryczną.
W latach 2013, 2014 i 2015 Litwa wymagała świadczenia jedynie usług w zakresie produkcji, a w latach 2016, 2017 i 2018 - jedynie usług w zakresie rezerw.
W latach 2013-2018 do świadczenia obu tych rodzajów usług rząd litewski wybrał litewską elektrownię. Przedsiębiorstwo to jest częścią zasiedziałej na rynku energetycznym grupy, którą kontroluje rząd litewski. Spółka dominująca grupy nosi obecnie nazwę AB Ignitis Gamyba. Całkowite wynagrodzenie za wykonywanie przedmiotowych usług wynosi 361 mln EUR.
W decyzji o wszczęciu postępowania z 2019 r. Komisja oceniła przedmiotowe usługi i wstępnie uznała, że stanowią one pomoc państwa. Komisja oceniła zgodność pomocy z rynkiem wewnętrznym na podstawie Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) oraz na podstawie wytycznych w sprawie pomocy państwa na ochronę środowiska i cele związane z energią na lata 2014-2020, a konkretnie na podstawie rozdziału dotyczącego wystarczalności mocy wytwórczych.
W ramach tego rozszerzenia formalnego postępowania wyjaśniającego Komisja ocenia zgodność przedmiotowych usług z zasadami ramowymi Unii Europejskiej dotyczącymi pomocy państwa w formie wynagrodzenia z tytułu świadczenia usług publicznych (zasady ramowe UOIG).
Usługa rzeczywiście świadczona w ogólnym interesie gospodarczym
Przy określaniu przedmiotowych usług Litwa mogła skorzystać z przysługującej jej swobody uznania, nie popełniając przy tym oczywistego błędu w ocenie, w szczególności w świetle celów realizowanych przez te usługi, które są związane z celami określonymi w art. 3 ust. 2 dyrektywy w sprawie energii elektrycznej.
Komisja podtrzymuje jednak swoje wątpliwości wyrażone w decyzji o wszczęciu postępowania z 2019 r., dotyczące tego, czy spełniono szczególne wymogi określone w art. 3 ust. 2 dyrektywy w sprawie energii elektrycznej. W szczególności z informacji, którymi dysponujemy, wynika, że środek:
- mógł nie być przejrzysty, ponieważ wydaje się, że wymogi techniczne dotyczące środka nie zostały wystarczająco określone w mających zastosowanie ramach prawnych,
- mógł mieć charakter dyskryminujący, ponieważ uzasadnienia przedstawione przez Litwę wydają się być późniejsze niż powierzenie przedmiotowych usług Ignitis Gamyba, a inni usługodawcy mogli być w stanie spełnić nieliczne wymogi techniczne, które zostały wcześniej określone i zawarte w mających zastosowanie ramach prawnych,
- mógł być nieproporcjonalny, ponieważ środek wykraczał poza to, co było konieczne do osiągnięcia bezpieczeństwa dostaw przez wymóg wytwarzania z góry określonych ilości energii elektrycznej, wypierając wytwarzanie na rynku, w tym przywóz, oraz ponieważ środek otwarty na reakcję popytu mógł być tańszy i mniej restrykcyjny.
Trudno jednoznacznie stwierdzić, czy zainteresowane strony były w stanie wypowiedzieć się na temat potrzeb w zakresie usługi publicznej wspieranych przez środek, ponieważ poddane publicznym konsultacjom obowiązujące ramy prawne i dziesięcioletnie plany OSP mogły być nie dość precyzyjne, aby pozwolić zainteresowanym stronom na miarodajną ocenę zapotrzebowania na usługi w celu ustabilizowania cen na rynkach hurtowych.
Potrzeba aktu powierzenia określającego obowiązki świadczenia usługi publicznej oraz metody obliczania wynagrodzenia
Można przypuszczać, że w aktach prawnych przywołanych przez Litwę jako składające się na akt powierzenia nie określono charakteru przedmiotowych usług, ponieważ ich wymogi techniczne zostały określone jedynie częściowo, a nawet wtedy przedmiotowe usługi świadczone były tylko w ciągu dwóch z sześciu lat.
Czas trwania okresu powierzenia
Przedmiotowe usługi prawdopodobnie były prawidłowo powierzane co roku na okres jednego roku.
Zgodność z dyrektywą 2006/111/WE
Wobec braku dokładnego określenia treści i wymogów technicznych w odniesieniu do przedmiotowych usług nie wydaje się, aby rozdzielność księgowa między działalnością niezwiązaną z UOIG a działalnością świadczoną w ogólnym interesie gospodarczym, w postaci, w jakiej została wdrożona, była właściwa.
Zgodność z unijnymi przepisami dotyczącymi zamówień publicznych
Litwa mogła nie stosować się do obowiązujących unijnych przepisów dotyczących zamówień publicznych.
Po pierwsze, przedmiotowych usług prawdopodobnie nie udzielono w sposób przejrzysty, ponieważ ogłoszenia dotyczące postępowania o udzielenie zamówienia nigdy nie zostały opublikowane, a nie wszystkie wymogi techniczne w zakresie usług zostały z góry określone i zawarte w odpowiedniej dokumentacji.
Po drugie, możliwe, że usługi te zostały przyznane w sposób dyskryminujący, ponieważ wydaje się, że inni usługodawcy, w tym skarżący, byli w stanie spełnić nieliczne wymogi techniczne, które zostały wcześniej określone i zawarte w odpowiedniej dokumentacji.
Brak wynagrodzenia o charakterze dyskryminacyjnym
Ze względu na fakt, że przedmiotowe usługi zostały powierzone tylko jednemu przedsiębiorstwu, nie może być mowy o wynagrodzeniu o charakterze dyskryminacyjnym wśród podmiotów UOIG.
Kwota wynagrodzenia
Wobec braku dokładnego określenia treści i wymogów technicznych w odniesieniu do przedmiotowych usług nie wydaje się, aby Litwa spełniła różne wymogi konieczne do wykazania, że wynagrodzenie za świadczone usługi jest zgodne z mającymi zastosowanie wymogami.
Przejrzystość
Możliwe, że Litwa nie spełniła wymogu publikacji wyników konsultacji publicznych lub innych odpowiednich instrumentów przeprowadzonych w celu uwzględnienia interesów użytkowników i dostawców.
Dodatkowe wymogi, które mogą być niezbędne, aby nie nastąpił wpływ na rozwój wymiany handlowej w stopniu sprzecznym z interesem Unii
Ponieważ przedmiotowe usługi zostały bezpośrednio przyznane państwowemu operatorowi zasiedziałemu bez procedury przetargowej zgodnej z zasadami konkurencji, a także biorąc pod uwagę różne wątpliwości wyrażone powyżej, konieczne mogło okazać się wprowadzenie dodatkowych wymogów, aby zapewnić brak zakłóceń dla rozwoju handlu w stopniu sprzecznym z interesem Unii.
Zgodność z innymi przepisami prawa Unii
Komisja zwraca się do Litwy i zainteresowanych stron o przedstawienie opinii na temat tego, czy istnieje konieczny związek między opłatą wykorzystywaną do finansowania przedmiotowego środka a pomocą w ramach tego środka, a jeśli tak, to czy opłata ta może naruszać art. 30 lub 110 TFUE.
Komisja zwraca się do zainteresowanych stron o przedstawienie uwag na temat wszystkich wymienionych kwestii.
Zgodnie z art. 16 rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 wszelka niezgodna z prawem pomoc może podlegać odzyskaniu od beneficjenta.
TEKST PISMA
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.885 |
| Rodzaj: | ogłoszenie |
| Tytuł: | POMOC PAŃSTWA - LITWA - POMOC PAŃSTWA SA.44725 (2019/C) - Litwa - Obowiązek świadczenia usługi publicznej w odniesieniu do bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej - Zaproszenie do zgłaszania uwag zgodnie z art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Data aktu: | 2026-02-11 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-11 |