Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady Strategiczne podejście Unii Europejskiej do regionu Morza Czarnego (JOIN(2025)135 final)

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady "Strategiczne podejście Unii Europejskiej do regionu Morza Czarnego"

(JOIN(2025)135 final)

(C/2026/877)

(Dz.U.UE C z dnia 27 lutego 2026 r.)

Sprawozdawczyni: Milena ANGEŁOWA

Doradczynie i doradcy	Daniela BOBEWA
Wniosek o konsultację Podstawa prawna	Komisja Europejska, 14.7.2025 Art. 304. Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Dokumenty Komisji Europejskiej Sekcja odpowiedzialna	JOIN(2025)135 final Sekcja Stosunków Zewnętrznych
Data przyjęcia przez sekcję Data przyjęcia na sesji plenarnej	7.11.2025 3.12.2025
Sesja plenarna nr Wynik głosowania (za/przeciw/ wstrzymało się)	601 186/1/3

1. WNIOSKI I ZALECENIA

1.1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje długo oczekiwaną inicjatywę Komisji Europejskiej oraz wysokiej przedstawicielki i wiceprzewodniczącej poświęconą regionowi Morza Czarnego, przygotowaną na prośbę Rady Europejskiej ¹ . W ramach tej inicjatywy proponuje się strategiczne podejście Unii Europejskiej (UE): ośrodek bezpieczeństwa, stabilności i dobrobytu (zwane dalej "podejściem strategicznym"). Inicjatywa ta odzwierciedla niedawne zmiany sytuacji geopolitycznej i tworzy podstawy kompleksowego podejścia w obliczu niepewności, fragmentacji i niejasnej przyszłości regionu Morza Czarnego. EKES zauważa jednak, że następuje to z pewnym opóźnieniem, i wzywa do podjęcia szybkich i zdecydowanych działań, by wdrożyć to podejście i zapewnić na nie wystarczające zasoby.

1.2. EKES podkreśla, że chociaż wszystkie kraje w regionie ponoszą negatywne konsekwencje działań wojennych, to ukierunkowane wsparcie społeczne i gospodarcze nie zostało udzielone wszystkim krajom proporcjonalnie do ich wysiłków i poświęceń. Dotyczy to w szczególności Bułgarii i Rumunii. Najnowszym tego przykładem jest choćby wniosek dotyczący budżetu UE na lata 2028-2034, w którym nie uznano Morza Czarnego za granicę obszaru objętego wojną. Oba państwa w sposób wyważony wspierają Ukrainę, Mołdawię i inne dotknięte kraje oraz stosują politykę Komisji w zakresie sankcji wobec Rosji, poświęcając wiele źródeł konkurencyjności i płacąc wysoką cenę w miarę kurczenia się ich gospodarek, podczas gdy inne kraje w regionie osiągają zyski ² .

1.3. EKES wzywa Komisję, by w porozumieniu z państwami członkowskimi UE, krajami regionu Morza Czarnego i wszystkimi zainteresowanymi stronami szybko, najlepiej do końca 2025 r., przygotowała pragmatyczną i odpowiednio finansowaną strategię rozwoju regionu (zwaną dalej "strategią"). Musi ona składać się z konkretnego planu działania, jasnego harmonogramu realizacji oraz, co najważniejsze, specjalnego budżetu - celem powinno być przezwyciężenie problemów i wyzwań, które się tam nawarstwiły, oraz przedstawienie długoterminowej wizji współpracy i roli UE w regionie.

1.4. EKES ubolewa, że poprzednia unijna polityka ramowa UE dotycząca tego regionu (Synergia czarnomorska z 2007 r. ³ ) nie obejmowała wymiaru bezpieczeństwa, i podkreśla, że inicjatywy UE w zakresie bezpieczeństwa w regionie Morza Czarnego powinny przynosić wymierne rezultaty. Komitet podkreśla, że trzeba rozwiązać problem braku skutecznej koordynacji strategicznej zarówno między państwami członkowskimi i instytucjami UE, jak i między UE, NATO ⁴  i innymi organizacjami międzynarodowymi (ONZ, OBWE itp.). Jest to nieodzowne ze względu na zwiększoną militaryzację regionu Morza Czarnego, która negatywnie wpływa na rozwój społeczno-gospodarczy.

1.5. EKES podkreśla, że trzeba pilnie opracować i zaktualizować poprzednie ramy polityki wobec regionu (Synergię czarnomorską) oraz nowe podejście strategiczne UE, aby pomóc podmiotom regionalnym w opracowaniu wspólnej wizji współpracy regionalnej w regionie Morza Czarnego ⁵ . Jest to konieczne ze względu na interesy geopolityczne i geoekonomiczne, które wpływają na ogólną sytuację i sprawiają, że wszelkie możliwe rozwiązania przekraczają możliwości i zdolności krajów w regionie. Aby można było stawić czoła tej sytuacji, przyszła strategia powinna zostać opracowana na szczeblu UE i objąć środki polityczne niezbędne do propagowania i wspierania regionalnych rozwiązań problemów regionu; powinna też określić odpowiednie zasoby i narzędzia wdrażania, w tym te oparte na stosowaniu międzynarodowych traktatów i konwencji. EKES podkreśla potrzebę współpracy z organizacjami regionalnymi, takimi jak OBWE, Organizacja Czarnomorskiej Współpracy Gospodarczej (BSEC), organy ONZ itp., z zastrzeżeniem ich zobowiązania się do przestrzegania zasad i wytycznych strategicznych określonych przez UE ⁶ .

1.6. EKES podkreśla, że osiągnięcie trwałego pokoju jest niezbędnym i zasadniczym warunkiem wstępnym zrównoważonego rozwoju gospodarczego, i z ubolewaniem zauważa, że nie zostało ono uwzględnione w dokumencie jako cel. Bez normalizacji stosunków w regionie nie można zapewnić jego dobrobytu. Podejście strategiczne powinno obejmować strategie krótkoterminowe, opracowane na podstawie alternatywnych scenariuszy i zgodnie z prawem międzynarodowym. Powinno dotyczyć istniejących i oczekiwanych wyzwań z myślą o jak najszybszym osiągnięciu wyważonego i trwałego pokoju. Na tej podstawie należy opracować kompleksowe plany długoterminowej współpracy społeczno-gospodarczej w regionie. EKES wzywa do podjęcia dodatkowych wysiłków na rzecz zapewnienia zgodności z międzynarodowymi normami pracy w regionie, aby pobudzić dialog społeczny na wszystkich szczeblach, co jest warunkiem wstępnym funkcjonowania społecznej gospodarki rynkowej. Te cele zostały potwierdzone na posiedzeniu ministerialnym poświęconym bezpieczeństwu i konektywności w wymiarze międzyregionalnym, które odbyło się 20 października w Luksemburgu ⁷ .

1.7. EKES podkreśla, że w celu opracowania i wdrożenia kompleksowej i skutecznej strategii na rzecz regionu Morza Czarnego, która łączy bezpieczeństwo, gospodarkę i ochronę środowiska w złożonym i dynamicznym środowisku geopolitycznym, należy zapewnić:

– jasne wsparcie międzynarodowe;

– kompleksowe ramy finansowe;

– spójne podejście i skuteczną koordynację na szczeblu krajowym i regionalnym;

– współpracę w zakresie synchronizacji polityki i infrastruktury;

– utworzenie grup roboczych dla każdego filaru;

– określone ramy czasowe;

– plan działania.

Z tej perspektywy EKES akceptuje podejście strategiczne jako pierwszy krok w całościowym procesie i wzywa do jego szybkiego wdrożenia oraz zapewnienia zasobów i zdolności do jego realizacji. Gwarantem sukcesu będzie szybkie ogłoszenie i rozpoczęcie przez Komisję konsultacji ze wszystkimi stosownymi organizacjami międzynarodowymi, przedstawicielami państw i zainteresowanymi stronami.

1.8. EKES uważa, że głównym ograniczeniem podejścia strategicznego jest to, iż opiera się ono w całości na istniejących instrumentach finansowych i zasobach budżetowych przewidzianych w wieloletnich ramach finansowych (WRF) na lata 2021-2027 ⁸ . Doświadczenie z ostatnich lat pokazuje, że te ramy finansowe są fragmentaryczne, niewystarczające i nieskuteczne, jeżeli chodzi o osiąganie ambitnych celów. Ponadto przewidziane w nich zasoby zostały już wyczerpane lub przeznaczone na inne projekty. Przedsiębiorstwom, partnerom społecznym i organizacjom społeczeństwa obywatelskiego w regionie bardzo trudno jest poruszać się po tej sieci różnych programów i warunków. W związku z tym EKES domaga się, by uproszczono, skonsolidowano i traktowano priorytetowo istniejące instrumenty, aby przyniosły one natychmiastowy i widoczny skutek.

1.9. EKES zaleca dogłębne przeanalizowanie skutków wszystkich dotychczasowych instrumentów i sformułowanie na tej podstawie bardziej konkretnych i jaśniejszych zobowiązań dotyczących ich wykorzystania w przyszłości. Wzywa Komisję do wyodrębnienia funduszy określonych w WRF na lata 2028-2034, aby jak najlepiej wykorzystać poszczególne programy z WRF.

1.10. Koncentrując się na wzmocnieniu odporności demokratycznej i dobrobytu gospodarczego w krajach Morza Czarnego, decydenci UE powinni rozważyć kompleksowe podejście do kwestii bezpieczeństwa. W tym celu należy zwrócić większą uwagę na przeciwdziałanie zagrożeniom hybrydowym i nieprawidłowemu zarządzaniu, które mogą zagrozić stabilności w regionie. EKES wzywa Komisję, NATO i inne instytucje, by bardziej zdecydowanie przeciwdziałały tym "miękkim" zagrożeniom.

1.11. Przeciwdziałanie zagrożeniom hybrydowym w regionie powinno być priorytetem strategicznym. Przy tym szczególną uwagę należy zwrócić na Mołdawię, którą Rosja obrała na cel - przede wszystkim - manipulowania informacjami i ingerencji w informacje oraz politycznej destabilizacji, a także na Gruzję, gdzie rosyjskie wpływy wzmacniają krajowe podmioty i narracje podważające procesy i wartości demokratyczne.

2. TŁO PROJEKTU

2.1. Na wniosek Rady Europejskiej z czerwca 2024 r. Komisja oraz wysoka przedstawicielka i wiceprzewodnicząca przyjęły wspólny komunikat w sprawie strategicznego podejścia UE do regionu Morza Czarnego. Inicjatywa ta została zaprojektowana w taki sposób, aby opierała się na istniejących ramach Synergii czarnomorskiej. EKES ubolewa, że przygotowanie wniosku trwało tak długo i że nowa inicjatywa wykazuje niższy poziom ambicji - określono ją jako "podejście strategiczne", a nie jako "strategię" z jasno wytyczonymi celami. Może okazać się, że w ten sposób UE straci szansę na to, by stać się kluczowym podmiotem w regionie.

2.2. Morze Czarne zajmuje strategiczną pozycję między Europą, Bliskim Wschodem i Kaukazem, na rozdrożu szlaków handlowych i energetycznych (ropa naftowa i gaz). Od zakończenia zimnej wojny Rosja nieustannie dąży do odzyskania utraconych wpływów i przywrócenia nowej równowagi w basenie Morza Czarnego, korzystniejszej dla jej interesów. Wywołała i zamroziła konflikty w całym regionie (w Górskim Karabachu w Azerbejdżanie i w Armenii do 2023 r., w Abchazji i Osetii Południowej w Gruzji, w Naddniestrzu w Mołdawii; utworzyła nową bazę morską w Oczamczyrze ⁹ ). Rosja zobowiązała się do promowania współpracy regionalnej, na przykład w ramach Organizacji Czarnomorskiej Współpracy Gospodarczej (BSEC) i jej zgromadzenia parlamentarnego (PABSEC), ale podjęła kroki sprzeczne z tymi zobowiązaniami, atakując swojego sąsiada, Ukrainę.

2.3. EKES z ubolewaniem odnotowuje, że w ostatnich latach regionalny wymiar Morza Czarnego był raczej pomijany w programie politycznym UE. Szereg zainteresowanych stron oczekuje, że UE dostosuje swoje podejście do nowych realiów bezpieczeństwa i sytuacji geopolitycznej w regionie Morza Czarnego. Mogłoby to obejmować zbadanie zagrożeń dla bezpieczeństwa, budowanie odporności regionalnej, wspieranie wolności żeglugi oraz przeciwdziałanie działaniom hybrydowym i w cyberprzestrzeni. Zasadnicze znaczenie ma spójność i konsekwencja inicjatyw UE w basenie Morza Czarnego oraz działania na szczeblu regionalnym skoordynowane między UE a partnerami o podobnych poglądach.

2.4. EKES zauważa, że obszary współpracy określone w Synergii czarnomorskiej zostały zasadniczo potwierdzone, a jednocześnie podejmowane są wysiłki na rzecz ponownego powiązania ich z obecnymi priorytetami, tj. bezpieczeństwem, konektywnością i gotowością. EKES chciałby, aby położyć większy nacisk na bezpieczeństwo (bezpieczeństwo morskie, wolność żeglugi, ochronę infrastruktury, problem nieuregulowanej migracji) niż na obronę i odstraszanie, w przypadku których oczekuje się, że przywództwo NATO osiągnie postęp. Grecja, Bułgaria i Rumunia uczestniczą w unijnym programie mobilności wojskowej, a Ukraina, Mołdawia i Gruzja są zarówno beneficjentami wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony UE oraz Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (obecnie zamrożonego wobec Gruzji), jak i wnoszą do nich wkład. Wyzwania w zakresie bezpieczeństwa na Morzu Czarnym wynikają nie tylko z konfliktów międzypaństwowych, ale również z hybrydowych i autorytarnych tendencji w krajach partnerskich. Te tendencje osłabiają legitymację demokratyczną i sprawiają, że państwa stają się podatne na manipulacje zewnętrzne.

2.5. Jako że inicjatywa nie korzysta ani ze specjalnego finansowania - ponieważ opiera się na innych politykach i instrumentach UE - ani nie poprzedza planu działania zawierającego jasno określone cele do zrealizowania, EKES z ubolewaniem ostrzega, że jej wdrożenie będzie trudne do oceny i monitorowania.

3. UWAGI OGÓLNE

3.1. EKES ubolewa, że pomimo pewnych przekonujących starań obecne inicjatywy w zakresie współpracy gospodarczej w regionie Morza Czarnego nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. W kontekście rosnącej niepewności w regionie straty gospodarcze pogarszają perspektywy społeczne i gospodarcze, uniemożliwiając regionowi wykorzystanie jego dużego potencjału gospodarczego. Oprócz bezpośrednich strat spowodowanych wojną wzrosły koszty dostaw w regionie, pojawiły się zakłócenia w łańcuchach wartości i dostaw, problemy z logistyką i działalnością portową, szkody w infrastrukturze i nowe ograniczenia w handlu, podniosły się także koszty ubezpieczeń morskich i ceny paliw. EKES apeluje zatem o podejście strategiczne, które w bardziej zdecydowany sposób uwzględnia straty gospodarcze ponoszone przez kraje regionu i proponuje środki mające na celu ich zrekompensowanie.

4. UWAGI SZCZEGÓŁOWE

4.1. Bezpieczeństwo

4.1.1. EKES z ubolewaniem zauważa, że Synergia czarnomorska nie przyniosła oczekiwanych rezultatów z powodu wybuchu wojny gruzińsko-rosyjskiej i agresji Rosji na Ukrainę. Obecnie nie istnieje żadna strategia angażująca wszystkie kraje w regionie ani żaden dokument w dziedzinie kontroli zbrojeń ¹⁰ .

4.1.2. EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarte w strategicznym podejściu propozycje dotyczące bezpieczeństwa morskiego i ochrony na morzu oraz zaleca, by UE wspierała i rozszerzała dobre praktyki, takie jak inicjatywa morska między Bułgarią, Rumunią i Turcją mająca na celu usunięcie min z krajowych stref morskich tych trzech państw. Wzywa do szybkiego wdrożenia wniosku dotyczącego budowy Czarnomorskiego Centrum Bezpieczeństwa Morskiego w oparciu o istniejącą infrastrukturę finansowaną przez UE i służącą monitorowaniu ruchu morskiego na Morzu Czarnym.

4.2. Środowisko społeczno-gospodarcze

4.2.1. EKES z ubolewaniem zauważa, że podejście strategiczne nie odnosi się do jednego z największych wyzwań w regionie - migracji. Region Morza Czarnego znajduje się pod presją migracyjną (w tym związaną z migracją zarobkową), zarówno zewnętrzną - z krajów spoza regionu - jak i wewnętrzną, między poszczególnymi krajami tego regionu. Dynamika ta przynosi zarówno korzyści, jak i zagrożenia, w tym dla stabilności, co ma bezpośredni wpływ na migrację w UE, ponieważ Morze Czarne jest coraz częściej wykorzystywane jako korytarz migracji nieuregulowanej. Aby zapewnić odpowiednie narzędzia, w przyszłej strategii należy przewidzieć systemy wczesnego ostrzegania i protokoły radzenia sobie z kryzysem uchodźczym, zwalczania handlu ludźmi i wspierania migracji zarobkowej między krajami. Służyć temu powinny międzyrządowe traktaty o zatrudnieniu i inne instrumenty, które pomagają zarządzać migracją.

4.2.2. EKES wzywa do dogłębnej oceny i, w razie potrzeby, aktualizacji obowiązujących umów handlowych z krajami regionu. Choć zapewniają one niezbędne ramy, należy je zaktualizować, biorąc pod uwagę nowe warunki światowego handlu. EKES podziela pogląd, że konieczne jest uwolnienie pełnego potencjału tych umów, określenie przeszkód, jakie mogą one zawierać, oraz wprowadzenie niezbędnych zmian w celu ich usunięcia, by zmniejszyć nierównowagę w handlu i zwiększyć wzajemną wymianę handlową ¹¹ .

4.2.3. Biorąc pod uwagę poważne wyzwania, przed którymi stoi handel w regionie, podejście strategiczne musi uwzględniać zarówno całościowe straty dla gospodarki regionu Morza Czarnego spowodowane agresją Rosji na Ukrainę, jak i restrukturyzację zagranicznych przepływów handlowych. EKES proponuje, by w podejściu strategicznym przewidziano scenariusz jeszcze większej fragmentacji handlu w regionie w przypadku wprowadzenia zróżnicowanych taryf celnych dla poszczególnych krajów regionu w handlu ze Stanami Zjednoczonymi, co wpłynie również na handel UE z tym regionem. W związku z tym proponuje, by analizować i rozwijać możliwości zwiększenia handlu w regionie i handlu z UE.

4.2.4. EKES z zadowoleniem przyjmuje przedstawione w strategicznym podejściu pomysły dotyczące propagowania badań naukowych i innowacji oraz cyfryzacji w regionie jako kontynuacji istniejących już możliwości. Ze względu na wysoki priorytet, jaki stanowią dla UE surowce krytyczne, EKES proponuje, by ich zabezpieczenie uznać za jeden z głównych priorytetów podejścia strategicznego, z wyraźnymi zobowiązaniami ze strony UE w zakresie inwestycji i finansowania projektów strategicznych. W związku z tym należy również wziąć pod uwagę pewne cechy charakterystyczne dla Morza Czarnego, np. to, że jest ono największym repozytorium siarkowodoru, który można wykorzystać do rozwoju nowych źródeł energii.

4.2.5. Podejście strategiczne koncentruje się na utworzeniu niezależnego rynku energii włączającego odnawialne źródła energii, a także na stabilności i trwałości systemów energetycznych. EKES popiera te cele i integrację rynku energii, ale podkreśla, że rozwój transgranicznego handlu energią w regionie musi uwzględniać skutki dla cen i długoterminowych inwestycji w tym sektorze. Dlatego Komitet wzywa do wprowadzenia mechanizmu rekompensującego nadmiernie wysokie ceny energii elektrycznej w regionie do czasu znalezienia trwałego rozwiązania. Podkreśla, że nie uważa za stosowne, aby podejście strategiczne koncentrowało się wyłącznie na wytwarzaniu energii ze źródeł odnawialnych. Wsparcie dla projektów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych musi uwzględniać ryzyko nierównowagi systemów energetycznych. Ponadto niestosowne jest ustalenie celu dotyczącego zmniejszenia zużycia energii w regionie, skoro pozostaje ono znacznie w tyle pod względem zużycia energii na mieszkańca. EKES proponuje podjęcie szczególnych wysiłków na rzecz ograniczenia ubóstwa energetycznego w regionie.

4.2.6. Chociaż EKES uważa, że pomysł stworzenia korytarza zielonej energii jest atrakcyjny, na obecnym etapie jego rozwoju i dyskusji wewnątrz UE jest zbyt wcześnie, aby narzucić regionowi ten wymóg jako wymóg unijny ¹² . Podkreśla jednak, że konieczne jest przeprowadzenie kompleksowej oceny regionu w celu określenia jego zdolności, zasobów i gotowości do pełnienia funkcji korytarza zrównoważonego transportu i zielonej energii między Azją Środkową a UE.

4.2.7. EKES z zadowoleniem przyjmuje wsparcie na rzecz promowania niebieskiej gospodarki - co odnosi się do poprawy możliwości współpracy zainteresowanych podmiotów z sektora morskiego - oraz generowania zrównoważonego niebieskiego wzrostu i innowacji w regionie Morza Czarnego, w oparciu o Wspólną agendę morską dla Morza Czarnego. Sytuacja wymaga jednak nowego impulsu, aby można było osiągnąć znaczące rezultaty. Jedną z przeszkód jest to, że niektóre kraje w regionie nie posiadają własnych planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, a w przypadku gdy takie plany istnieją, nie są skoordynowane i należałoby je lepiej zsynchronizować ¹³ .

4.2.8. EKES uważa, że wdrożone do tej pory unijne inicjatywy służące promowaniu konektywności w regionie w niewystarczającym stopniu wspierały połączenia i projekty obejmujące wiele krajów. Wzywa do rozszerzenia inicjatyw łączących kraje w regionie i skupiających się na dwóch kluczowych obszarach o wymiarze międzypaństwowym: połączeniach pomiędzy dwoma brzegami morza i obwodnicy dookoła niego. EKES postrzega to jako kontynuację unijnego programu Global Gateway, który obejmuje tworzenie infrastruktury cyfrowej i transportowej w regionie Morza Czarnego poprzez rozwój platform i usług e-logistyki i cyfrowych korytarzy transportowych, co umożliwia ułatwienia w handlu między krajami regionu Kaukazu i UE. Zapewni to harmonizację handlu i multimodalnego transportu towarowego, odbywających się na podstawie interoperacyjnych certyfikowanych pod kątem eFTI krajowych platform e-logistyki, służących między innymi wymianie danych i dokumentów związanych z handlem w formie elektronicznej.

4.2.9. EKES z ubolewaniem zauważa, że większość nienależących do UE państw w regionie nie przestrzega międzynarodowych norm pracy. Dialog społeczny w tych państwach jest często abstrakcyjnym działaniem, instytucje trójstronne odgrywają rolę fasadową, bez regularnych spotkań ani porządku obrad, z wynikami o charakterze deklaratywnym, podczas gdy w innych gabinetach prowadzona jest realna polityka, także w zakresie sprawiedliwej transformacji, energetyki lub bezpieczeństwa, współpracy międzynarodowej, handlu i inwestycji, budżetu i podatków, polityki przemysłowej. Przy czym wszystkie te dziedziny mają wpływ na pracowników. Procedury prawne często ignorują dialog społeczny, a strategie rzekomej konsolidacji są wprowadzane jednostronnie na zasadzie tarana. Osłabia to zaufanie do instytucji demokratycznych, a dodatkowo dmie wiatr w żagle populistów i skrajnie prawicowych ideologii i tworzy podatny grunt dla obcych ingerencji i dezinformacji.

4.3. Rolnictwo i środowisko

4.3.1. EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że jedna z inicjatyw przewodnich koncentruje się na "promowaniu ochrony środowiska, odporności na zmianę klimatu i gotowości na nią oraz ochronie ludności", a także na: (1) wspieraniu rozwoju odporności na zmianę klimatu, przystosowania się do niej i łagodzenia negatywnych skutków wzrostu temperatur, (2) ochronie zasobów wodnych w regionie, (3) zapobieganiu zanieczyszczeniu poszczególnych składników środowiska (powietrza, gleby, wody, różnorodności biologicznej) i jego kontroli oraz (4) przejściu na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Należy jednak przyznać, że pomimo licznych inicjatyw realizowanych w tej dziedzinie nie odnotowano żadnych znaczących postępów. EKES zaleca, by podejście strategiczne w większym stopniu uwzględniało specyfikę poszczególnych regionów, gospodarcze i społeczne skutki podejmowanych działań, ograniczenia w finansowaniu oraz różnorodne i rozdrobnione wyzwania technologiczne. Powinno także obejmować wspólny program środków w zakresie zmiany klimatu mających zastosowanie do wszystkich krajów regionu, z myślą o osiągnięciu zrównoważonego charakteru wybrzeża Morza Czarnego i dotkniętych zmianą klimatu społeczności.

4.3.2. EKES dostrzega sukces UE, która była w stanie stworzyć alternatywne możliwości dla produktów rolnych w kontekście rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie. Liberalizacja importu produktów rolnych z Ukrainy pomaga podtrzymać ukraińską gospodarkę w kontekście działań wojennych. EKES zaleca, by podejście strategiczne odzwierciedlało przesłania zawarte w deklaracji ministrów rolnictwa Bułgarii, Węgier, Polski, Słowacji i Rumunii w sprawie rolnych aspektów zmiany umowy handlowej między UE a Ukrainą.

4.4. Współpraca, zapewnianie zasobów i warunki wstępne

4.4.1. EKES wzywa Komisję do opracowania w oparciu o proponowane podejście strategiczne i zaproponowania w WRF na lata 2028-2034 skutecznej i specjalnie finansowanej strategii. Strategię tę należy poprzedzić kompleksowym przeglądem wyników i oceną skutków dotychczasowych inicjatyw oraz stopnia koordynacji, aby zidentyfikować główne przeszkody we wdrażaniu proponowanego podejścia. Niektóre z tych przeszkód są powiązane z niewystarczającymi zdolnościami instytucjonalnymi i ambicjami w zakresie realizacji dużych projektów o znaczeniu regionalnym. EKES wzywa do ustanowienia sprawnego mechanizmu konsolidacji i koordynacji licznych już istniejących, lecz niedofinansowanych programów i inicjatyw na rzecz współpracy w basenie Morza Czarnego, aby uniknąć obecnego powielania działań. Wdrażanie podejścia strategicznego powinno koncentrować się na sektorach o charakterze regionalnym, wymagających wysokiego poziomu interakcji między podmiotami krajowymi, regionalnymi, lokalnymi i niepaństwowymi oraz podmiotami o wymiarze transgranicznym.

4.4.2. EKES odnotowuje spowolnienie wzrostu bezpośrednich inwestycji zagranicznych, w tym z UE, w regionie. Wzywa zatem do przyjęcia podejścia strategicznego w celu rozwiązania tego problemu i określenia środków promowania inwestycji transgranicznych i unijnych w regionie za pomocą kompleksowego planu inwestycyjnego dla regionu Morza Czarnego (INVESTMENT COMPACT), który powinien objąć zrównoważone projekty sprzyjające tworzeniu godnych miejsc pracy. Podejście strategiczne koncentruje się na inicjatywach i działaniach publicznych, które mają być realizowane przez państwa. Jednak bez zaangażowania sektora prywatnego i zwiększenia inwestycji prywatnych w inicjatywy i wielostronne projekty skutki będą ograniczone. Jednym z kluczowych problemów jest brak wielostronnych projektów inwestycyjnych. W związku z tym EKES proponuje, by w przyszłej strategii określić konkretne i ambitne sztandarowe projekty. EKES popiera zaangażowanie Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) w finansowanie działań w ramach podejścia strategicznego i sugeruje przyciągnięcie również innych wielostronnych banków rozwoju, takich jak Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR), Czarnomorski Bank Handlu i Rozwoju itp., aby zapewnić znaczne zasoby dla osiągnięcia celów tego podejścia.

4.4.3. EKES z zadowoleniem przyjmuje propagowanie dialogu z krajami partnerskimi, ale uważa, że podejście strategiczne powinno rozszerzyć ten dialog zarówno na organizacje przedsiębiorców w regionie, jak i na liczne transgraniczne organizacje biznesowe i gospodarcze oraz stowarzyszenia władz lokalnych. W dialogu muszą uczestniczyć instytucje krajowe wraz z organizacjami pracodawców, związkami zawodowymi i organizacjami konsumenckimi. W świetle doświadczeń zdobytych w ramach współpracy w basenie Morza Czarnego, ich zaangażowanie przyczyni się do osiągnięcia celów strategicznego podejścia.

4.4.4. EKES zwraca uwagę na nadmierną regulację i duże obciążenie administracyjne ¹⁴  w ogólnych ramach regulacyjnych mających zastosowanie do regionu Morza Czarnego i wzywa do podjęcia znacznych wysiłków w celu ich ograniczenia. Należy również omówić potrzebę dostosowania i koordynacji wdrażania wymogów europejskich i międzynarodowych na szczeblu krajowym ¹⁵ .

4.4.5. EKES wzywa do elastyczności we wdrażaniu tych wymogów, m.in. poprzez odstępstwa od obowiązujących ram regulacyjnych (np. dla państw członkowskich w regionie Morza Czarnego w odniesieniu do najbardziej uciążliwych elementów Zielonego Ładu i pomocy państwa), ze względu na prowadzone w regionie działania wojenne.

Bruksela, dnia 3 grudnia 2025 r.

1 Konkluzje Rady EUCO: https://www.consilium.europa.eu/media/pvdcznbq/euco-conclusions-27062024-pl.pdf.

2 Przed wojną przywóz do Turcji z Rosji wynosił 29 mld USD, a obecnie - 44 mld USD.

3 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52007DC0160.

4 Zob. Media społecznościowe i algorytmy narzędzi sztucznej inteligencji - zapewnienie prawa do rzetelnej informacji oraz widoczności wysokiej jakości treści, zwłaszcza na temat Europy Środkowej i Wschodniej.

5 Synergia czarnomorska była skuteczna w ramach, w jakich powstała: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST- 11900-2024-INIT/en/pdf i https://www.eeas.europa.eu/eeas/black-sea-synergy-success-regional-cooperation-despite-challenges_en.

6 Ze względu na ograniczenia w relacjach UE-BSEC w obecnym kontekście rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie, która w szerszym ujęciu wpłynęła na dynamikę stosunków między BSEC a UE, co rzeczowo przedstawiono we wspólnym dokumencie roboczym służb/czwartym sprawozdaniu z wdrażania Synergii czarnomorskiej (s. 22-23). Z sektorowego punktu widzenia nadal utrzymywano kontakty BSEC-UE za pośrednictwem Wspólnej agendy morskiej dla Morza Czarnego i jej filaru naukowego: Strategicznego programu badań i innowacji. Te kontakty ograniczają się do udziału Stałego Sekretariatu Międzynarodowego BSEC w tych inicjatywach w charakterze obserwatora. W ramach reakcji UE (13) zawieszono udział Rosji w Synergii czarnomorskiej, a także wszelkie formy współpracy na szczeblu regionalnym i krajowym z rosyjskimi podmiotami publicznymi.

7 Uczestnicy podkreślili swą determinację w pogłębianiu współpracy w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, zwiększaniu wzajemnej odporności i promowaniu lepiej połączonych, bezpiecznych i dostatnich regionów. Omówili ambitny program na rzecz międzyregionalnej konektywności.

8 Pomoc makrofinansowa na lata 2021-2027 za pośrednictwem Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej (ISWMR), Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III), instrumentu "Łącząc Europę", programu "Horyzont Europa", Europejskiego Funduszu Obronnego (EFO) i unijnego systemu innowacji w dziedzinie obronności (EUDIS), polityki spójności (EFRR), programu "Cyfrowa Europa", InvestEU, programu LIFE, programu Erasmus+, planu ReArm Europe, Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju oraz Instrumentu na rzecz Ukrainy.

9 https://www.eeas.europa.eu/delegations/vienna-international-organisations/eu-statement-response-report-co-chairs-geneva- international-discussions_en.

10 Protokół ustaleń między rządami Republiki Bułgarii, Rumunii i Republiki Turcji w sprawie ustanowienia grupy zadaniowej ds. środków przeciwminowych na Morzu Czarnym obowiązuje od 2024 r.

11 Między niektórymi krajami występują duże zakłócenia równowagi - ogromne deficyty handlowe. Jest to bardzo istotna kwestia: Bułgaria odnotowała deficyt handlowy w wysokości 1,186 mld BGN - 606,4 mln EUR - z samą Ukrainą.

12 Korytarz zielonej energii łączący produkcję czystej energii w regionie Kaukazu z rynkami UE, na przykład za pomocą kabla podmorskiego.

13 Bułgaria przyjęła plan zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich na lata 2021-2035.

14 Zgodnie z Europejskim paktem na rzecz wszechoceanu Komisja będzie również pracować nad uproszczeniem i synchronizacją obowiązków państw członkowskich w zakresie sprawozdawczości związanej z oceanami w obowiązującym prawodawstwie w celu zwiększenia jasności prawa i spójności polityki, przy jednoczesnym zmniejszeniu obciążeń administracyjnych.

15 Na przykład na szczeblu międzynarodowym MARPOL 1973, UNCLOS 1982; na szczeblu europejskim Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r. ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej) (Dz.U. L 164 z 25.6.2008, s. 19, ELI: http://data.europa.eu/ eli/dir/2008/56/oj), Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/89/UE z dnia 23 lipca 2014 r. ustanawiająca ramy planowania przestrzennego obszarów morskich (Dz.U. L 257 z 28.8.2014, s. 135, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2014/89/oj), Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2000/60/oj), Europejski Zielony Ład, strategia w dziedzinie tworzyw sztucznych, strategia dotycząca gospodarki o obiegu zamkniętym; na szczeblu regionalnym Konwencja z 1992 r. w sprawie ochrony Morza Czarnego przed zanieczyszczeniem, a także inicjatywy podjęte w regionie Morza Czarnego, takie jak Strategiczny program badań i innowacji, Organizacja Czarnomorskiej Współpracy Gospodarczej i inne.

• Identyfikator: Dz.U.UE.C.2026.877
• Rodzaj: opinia
• Tytuł: Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady Strategiczne podejście Unii Europejskiej do regionu Morza Czarnego (JOIN(2025)135 final)
• Data aktu: 2026-02-27
• Data ogłoszenia: 2026-02-27