Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Strategia na rzecz unii gotowości
Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Strategia na rzecz unii gotowości(C/2026/762)
| Sprawozdawczym: | María Isabel URRUTIA DE LOS MOZOS (ES/EPL), regionalna minister ds. prezydencji, sprawiedliwości, bezpieczeństwa i uproszczeń administracyjnych w rządzie regionu Kantabria |
EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW (KR)
Unia, której potrzebujemy
1. Uważa, że zapewnienie gotowości Europy jest niezbędne i jest kwestią niecierpiącą zwłoki. Popiera decyzję o przyjęciu strategii obejmującej środki i instrumenty, które łączą Unię, państwa członkowskie, wszystkie instytucje, szczeble sprawowania rządów (w tym lokalny i regionalny), sektor prywatny oraz obywatelki, obywateli i ogół społeczeństwa, by stawiać czoła stojącym przed nimi wielowymiarowym, złożonym i transgranicznym niebezpieczeństwom oraz zagrożeniom. Nadszedł czas, aby przekuć słowa w czyny i połączyć wszystkie skoordynowane ze sobą elementy w jedną strategię z myślą o podejmowaniu jasnych, złożonych, lecz zarazem niezbędnych decyzji oraz sprostaniu wyzwaniom stojącym przed wszystkimi państwami członkowskimi UE. Strategia ta powinna obejmować spójne, jednolite i całościowe polityki bezpieczeństwa publicznego i narodowego
2. Jest zdania, że gotowość Europy jest bezsprzecznie związana z jej bezpieczeństwem, rozwojem gospodarczym i społecznym oraz wzrostem dobrobytu oraz że swobodne korzystanie z praw przez wszystkich obywateli gwarantuje te wzajemnie ze sobą powiązane elementy. Bez bezpieczeństwa nie ma wolności. Popiera nową europejską strategię bezpieczeństwa wewnętrznego, której celem jest wspieranie zmiany kulturowej w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego. Do tego mają służyć nowe formy zarządzania oparte na przewidywaniu zagrożeń oraz podejście obejmujące całe społeczeństwo z udziałem obywatelek, obywateli, przedsiębiorstw oraz społeczeństwa obywatelskiego. To podejście ma stanowić odpowiedź na zmiany zachodzące w środowisku bezpieczeństwa w ewoluującym krajobrazie geopolitycznym, a przy tym uwzględniać zmieniające się zagrożenia dla bezpieczeństwa - w tym hybrydowe.
3. Ubolewa, że władzom lokalnym i regionalnym nie przyznano formalnej i obowiązkowej roli na etapie przygotowywania się do kryzysów, ich antycypowania, zapobiegania im i reagowania na nie. Przypomina o znaczeniu strategicznym władz lokalnych i regionalnych. Stwierdza, że skuteczne i pomyślne przygotowanie Europy będzie możliwe tylko wtedy, gdy będą one uczestniczyć w tym procesie. Jest bowiem zdania, że największy problem występuje w zakresie wielopoziomowego sprawowania rządów i przestrzegania zasady pomocniczości oraz że centralizacja, brak koordynacji i niedzielenie się wiedzą, ocenami oraz zasobami niweczą szanse na osiągnięcie gotowości.
4. Przypomina, że władze lokalne i regionalne odgrywają zasadniczą rolę w europejskiej strukturze demokratycznej i administracyjnej, ponieważ są pierwszym punktem kontaktu dla obywateli wtedy, gdy najbardziej potrzebują oni pomocy. Ponadto władze te zarządzają kluczowymi usługami publicznymi i aktywnie angażują się w realizację strategii politycznych na szczeblu unijnym i krajowym. Wnosi o pilne wzmocnienie zdolności strukturalnych i operacyjnych władz lokalnych i regionalnych, aby zapewnić rzeczywistą gotowość dzięki skutecznemu i odpornemu sprawowaniu rządów w bliskim kontakcie z obywatelami.
5. Zwraca uwagę na to, że strategia nie obejmuje ostatniego etapu odbudowy, który jest niezbędny dla unii gotowości. Nie można bowiem zostawiać na pastwę losu władz lokalnych i regionalnych, które pozostają na miejscu po przezwyciężeniu zagrożenia i kryzysu, tak jak postąpiono wobec nich podczas niedawnych klęsk żywiołowych we Włoszech, Niemczech i Hiszpanii. W takich sytuacjach niezbędne jest dostarczenie zasobów unijnych oraz zarezerwowanie znacznie większej puli zdolności gospodarczych, materialnych i ludzkich w skali europejskiej.
6. Wzywa zatem do ustanowienia sformalizowanego mandatu władz lokalnych i regionalnych w zakresie gotowości, zapewniającego obowiązkowe zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych w przygotowanie, wdrażanie i ocenę krajowych planów gotowości, a także ich obowiązkowe zaangażowanie we wszystkie ogólnounijne testy warunków skrajnych, oparte na scenariuszach ćwiczenia ryzyka i procesy zarządzania antycypacyjnego. Taki mandat powinien gwarantować terminowy dostęp do informacji, ustrukturyzowane konsultacje i jasno określone obowiązki władz lokalnych i regionalnych, zgodnie z zasadami pomocniczości i wielopoziomowego sprawowania rządów.
7. Podkreśla, że w obecnej sytuacji, w której mamy do czynienia z globalizacją, a ryzyko i zagrożenia nie znają granic lub ograniczeń administracyjnych, europejska strategia bezpieczeństwa wewnętrznego jest głęboko uwarunkowana krajowymi i europejskimi politykami w zakresie działań zewnętrznych i pomocy humanitarnej. Wyraźnym przykładem tego jest Unijny Mechanizmu Ochrony Ludności, a także instrumenty wsparcia i wzajemnej pomocy w przypadku poważnych sytuacji kryzysowych i klęsk żywiołowych - mowa tu zarówno o instrumentach cywilnych, jak i wojskowych, rządowych bądź zapewnianych przez inne podmioty. Zasoby te są przydatne i niezbędne do zarządzania wszelkiego rodzaju kryzysami humanitarnymi i migracyjnymi.
8. Przypomina, że zrównoważone rolnictwo, chów zwierząt gospodarskich oraz wielofunkcyjne zarządzanie obszarami zalesionymi są niezbędne dla ochrony przyrody i różnorodności biologicznej, a także dla przeciwdziałania zmianie klimatu i wspierania rozwoju zrównoważonego oraz zapewnienia długoterminowego bezpieczeństwa żywnościowego i zrównoważonych łańcuchów dostaw żywności. Sektory te mają strategiczne znaczenie dla gotowości i odporności Unii w obliczu rosnących globalnych wyzwań, takich jak niestabilność geopolityczna i zakłócenia w łańcuchu dostaw oraz konieczność zagwarantowania łańcucha żywnościowego na potrzeby zaopatrzenia ludności. Należy przy tym przechodzić na praktyki agroekologiczne, ograniczać stosowanie pestycydów i nawozów oraz promować systemy rolnictwa o obiegu zamkniętym w celu wzmocnienia długoterminowej odporności. W związku z tym Komitet wzywa do wzmocnienia polityki i skoordynowanych działań na szczeblu Unii w celu ochrony produkcji rolnej, poprawy rozwoju obszarów wiejskich i zapewnienia wszystkim obywatelom niezawodnego dostępu do bezpiecznej, przystępnej cenowo i bogatej w składniki odżywcze żywności, zgodnie z oenzetowskimi celami zrównoważonego rozwoju.
9. Twierdzi, że nie możemy oddzielić bezpieczeństwa wewnętrznego od działań podejmowanych przez różne podmioty w dziedzinie bezpieczeństwa zewnętrznego i stosunków międzynarodowych. Niektóre regiony są tak znacząco narażone na wspomniane napięcia i czynniki, że powinny móc aktywniej uczestniczyć w procesach decyzyjnych w dziedzinach, które ich szczególnie dotyczą.
10. Stwierdza, że ostatnie decyzje Komisji w sprawie funduszy spójności i wieloletnich ram finansowych (WRF) przyznają pierwszeństwo szczeblowi centralnemu przed poziomem lokalnym i regionalnym. Skutkuje to odsuwaniem regionów od decyzji podejmowanych w terenie. Naraża to na szwank politykę sektorową i rolno-spożywczą, które są konieczne do ochrony przyrody i różnorodności biologicznej oraz do inwestowania w zapobieganie klęskom żywiołowym i ich przewidywanie. Podkreśla potrzebę uruchomienia konkretnych instrumentów wyposażonych w elastyczne systemy zarządzania i uproszczone procedury, które zagwarantują natychmiastową mobilizację zasobów tam, gdzie są one potrzebne, by stawić czoła wszelkim sytuacjom wyjątkowym. Podkreśla, że przy wykorzystywaniu funduszy UE w ramach tej strategii trzeba faktycznie stosować podejście zakładające podwójne zastosowanie, a jednocześnie wzmacniać ochronę ludności, gotowość na wypadek klęsk żywiołowych i odporność na zmianę klimatu. Ostrzega, że szczególnie ewidentna i niepokojąca jest sytuacja tych regionów przygranicznych, które nie mają ciągłości terytorialnej, ponieważ są wyspami. Pogarsza to i tak już złożoną sytuację i trudności w odpowiednim reagowaniu na niektóre zdarzenia skutkujące kryzysami i stanami nadzwyczajnymi. Podkreśla potrzebę ustanowienia mechanizmu ułatwiającego zaangażowanie i uwzględnianie rządów na szczeblu regionalnym w ramach szeroko zakrojonych ram zarządzania, które zapewniałyby im wsparcie we wszystkich dziedzinach. Należy też zapewnić tym rządom niezbędne i wystarczające środki, aby mogły reagować tak, jak są zobowiązane to czynić - zarówno w przypadku sytuacji nadzwyczajnej, jak i wobec masowego napływu migrantów o nieuregulowanym statusie.
11. Podkreśla, zgodnie ze swą opinią z 2023 r. pt. "Gotowość na wypadek sytuacji kryzysowej i zarządzanie kryzysowe: wzmocnienie odporności Unii, jej regionów i miast" 1 , że należy założyć europejską szkołę do spraw przeciwdziałania zagrożeniom i kryzysom. Zapewniałaby ona decydentom i osobom na najważniejszych stanowiskach operacyjnych ścieżki uczenia się, ramy zawodowe oraz mechanizm akredytacji umożliwiający stworzenie spójnych społeczności zawodowych, ułatwiałaby mobilność i wzajemne uznawanie kompetencji. Wspierałaby również ustawiczne szkolenie zawodowe, rozwijała sieci i działania interwencyjne, wymianę wiedzy i doświadczeń, zatrzymywałaby najzdolniejszych pracowników, a także organizowała warsztaty w celu dzielenia się zdobytymi doświadczeniami oraz opracowywania innowacyjnych strategii i działań operacyjnych.
12. Wzywa do stworzenia europejskiej sieci regionów dotkniętych klęskami żywiołowymi w celu łączenia i udostępniania środków na rzecz zapobiegania klęskom, ich przewidywania, reagowania na nie i odbudowie po nich, a także dzielenia się wcześniejszymi i obecnymi doświadczeniami, by zapobiegać ryzykom i zagrożeniom na wszystkich obszarach Unii oraz by je przewidywać.
13. Wyraża zaniepokojenie powolnym tempem wdrażania już przyjętych strategii gotowości ze względu na niskie i nieadekwatne finansowanie oraz niewystarczające i nikłe włączenie w główny nurt polityki sektorowej, w której samorządy lokalne i regionalne biorą bardzo niewielki udział. Zwraca się do Komisji, aby oceniła obowiązujące przepisy oraz ustanowiła nowe środki w celu dostosowania gotowości Europy do potrzeb różnych zaangażowanych jednostek: począwszy od szczebla lokalnego i regionalnego po krajowy i europejski. W tym celu konieczne jest przyspieszenie, uproszczenie i usprawnienie procedur.
Odporne i niezbędne funkcje społeczne
14. Z zadowoleniem przyjmuje podejście Komisji polegające na uznaniu gotowości za przekrojowy element realizacji polityki publicznej. Nalega na uzupełnienie przepisów sektorowych w celu zwiększenia zdolności do zachowania odporności społecznej w takich obszarach jak bezpieczeństwo żywnościowe, woda pitna, dostawy energii, gospodarowanie odpadami, telekomunikacja, transport, systemy opieki zdrowotnej i systemy finansowe oraz rynek wewnętrzny. W tym celu należy zastosować metodykę gwarantującą rządy demokratyczne, przejrzystość, rozliczalność, wielopoziomowe sprawowanie rządów, szybkie podejmowanie decyzji oraz odpowiedzialność polityczną instytucji w sytuacjach wyjątkowych.
15. Wzywa do włączenia minimalnych poziomów gotowości społecznej i socjalnej do krajowych i unijnych planów gotowości oraz do uwzględnienia w nich: (1) minimalnych poziomów odniesienia w zakresie zatrudnienia w podstawowych służbach publicznych i służbach ratunkowych, (2) wymogów dotyczących ciągłości usług w służbie zdrowia, sektorach opieki, ochrony socjalnej i w lokalnych systemach opieki społecznej, (3) mechanizmów wspierania gospodarstw domowych i słabszych grup społecznych w czasie kryzysów, (4) planowania ewentualnościowego dotyczącego siły roboczej i środków szybkiego wzmocnienia sił. Te elementy są niezbędne do ograniczenia narażenia na ryzyko i zapewnienia gotowości skoncentrowanej na ludziach.
16. Popiera wysiłki instytucji europejskich i państw członkowskich na rzecz zapewnienia niezbędnych funkcji podstawowych. Apeluje również o uznanie wniosków z jego opinii w sprawie odporności infrastruktury krytycznej, bezpieczeństwa zdrowia publicznego i stanu gotowości w dziedzinie zdrowia oraz gotowości i zarządzania kryzysowego. Zwraca się do Komisji o dalsze prace nad przystosowaniem się do zmiany klimatu, strategią wodną, bezpieczeństwem energetycznym, gospodarowaniem odpadami i mobilnością transgraniczną, z uwzględnieniem proaktywnej perspektywy i wspólnej oceny ryzyka. Podkreśla znaczenie zmniejszenia strategicznych zależności poprzez stworzenie bardziej niezależnych i odpornych systemów w obrębie Unii Europejskiej. Podkreśla znaczenie oraz potrzebę niezawodnej i ciągłej produkcji energii gwarantującej dostawy konsumentom, przedsiębiorstwom i przemysłowi w Europie dzięki wszelkiego rodzaju niezawodnym źródłom wytwarzania energii, a także znaczenie i potrzebę zdywersyfikowanych i zregionalizowanych dostaw towarów o krytycznym znaczeniu, takich jak leki, żywność i surowce, oraz bezpiecznej infrastruktury cyfrowej i komunikacyjnej. Takie środki mają kluczowe znaczenie nie tylko dla gotowości i reagowania w sytuacjach kryzysowych, ale również dla wzmocnienia suwerenności i zaufania publicznego. Podkreśla, że odbudowę środowiska i renaturalizację należy uznać za strategiczny element odporności. Odtworzone tereny podmokłe, lasy i inne ekosystemy nie tylko zmniejszają ryzyko związane z klęskami żywiołowymi, takimi jak powodzie, susze i pożary roślinności, ale mogą służyć jako naturalne strefy buforowe z punktu widzenia bezpieczeństwa i utrudniać urzeczywistnienie się zagrożeń wojskowych, zwłaszcza wzdłuż wschodnich granic Unii, jak sugerują najnowsze badania. Takie rozwiązania oparte na zasobach przyrody mają ogromny potencjał, by zwiększyć bezpieczeństwo, a jednocześnie zapewniać korzyści dla klimatu, różnorodności biologicznej i społeczeństwa. Wzywa władze lokalne i regionalne, by włączyły takie rozwiązania do lokalnych strategii w zakresie odporności i użytkowania gruntów. Podkreśla, że odporność niezbędnych funkcji społecznych, takich jak opieka zdrowotna oraz zaopatrzenie w energię i wodę, jest całkowicie uzależniona od istnienia silnych i dobrze finansowanych usług publicznych i trzeba ją chronić przed niedoskonałościami rynku, zwłaszcza w czasach kryzysu.
17. Wzywa do uwzględnienia doświadczeń europejskiej koalicji na rzecz gotowości i odporności cywilnej oraz innych podobnych doświadczeń pozaeuropejskich w krajach takich jak Japonia i inne kraje azjatyckie, gdzie kultura gotowości jest znacznie bardziej rozwinięta.
Gotowość ludności z myślą o wzmocnieniu społeczeństwa
18. Aprobuje uznanie, że priorytetem strategii jest podnoszenie świadomości społecznej na temat różnego rodzaju ryzyka i zagrożeń oraz zapewnienie gotowości ludności do reagowania na nie. Każdy ma prawo do bezpieczeństwa i wiedzy na temat istniejących zagrożeń, lecz musi również przyjąć na siebie obowiązki obywatelskie w zakresie reagowania na sytuacje wyjątkowe. Gotowość obejmuje nie tylko wymianę wiedzy i informacji, lecz również włączenie obywatelek i obywateli w etap zapobiegania kryzysom i ich przewidywania, co wymaga organizowania ćwiczeń symulacyjnych z istotnym udziałem społeczeństwa. Każdy musi wiedzieć, jak zadbać o własne bezpieczeństwo oraz jakie działania musi podjąć jeszcze przed wystąpieniem sytuacji wyjątkowej, w jej trakcie i po jej zakończeniu, aby zminimalizować szkody.
19. Przypomina o znaczeniu inkluzywnego podejścia do gotowości ludności, ze szczególnym uwzględnieniem grup znajdujących się w najbardziej niekorzystnej sytuacji, trzeciego sektora oraz organizacji, które znają potrzeby tych grup, posiadają doświadczenie w ich zaspokajaniu oraz mają narzędzia, które to umożliwiają. Proponuje również, by włączyć w sposób ustrukturyzowany organizacje obywatelskie do mechanizmów gotowości i reagowania, tak aby udział społeczny stanowił zasadniczą i stałą część procesów zapobiegania i reagowania.
20. Uważa, że konieczne jest przyjęcie europejskiej mapy niepełnosprawności w podziale na regiony, która ułatwi koordynację opieki społecznej i zdrowotnej w celu zlokalizowania w sytuacjach wyjątkowych osób o szczególnych potrzebach w zakresie opieki zdrowotnej bądź społecznej oraz zapewnienia im zarówno ratunku na wczesnym etapie, jak i zindywidualizowanej opieki. Narzędzia na wszystkich etapach gotowości muszą spełniać kryteria powszechnej dostępności i języka równościowego: od przygotowania w ramach instytucji szkolnictwa po reagowanie na sytuacje wyjątkowe.
21. Wzywa do uwzględnienia w strategii wiążących norm minimalnych i specjalnych środków finansowych, aby zapewnić ochronę słabszych grup społecznych, w tym osób starszych, we wszystkich planach gotowości - od systemów wczesnego ostrzegania po ewakuację i odbudowę.
22. Przypomina, że ostatnie sytuacje kryzysowe, takie jak zanik zasilania w Hiszpanii, po raz kolejny uwypukliły kluczową rolę mediów w sytuacjach nadzwyczajnych. Podkreśla znaczenie współpracy między organami publicznymi a organizacjami medialnymi dla: (1) zapewniania wiarygodnych i zrozumiałych informacji, (2) przekazywania oficjalnych instrukcji i praktycznych wytycznych, (3) przeciwdziałania dezinformacji, (4) pomagania w zapobieganiu panice oraz (5) oferowania środka komunikacji ze społeczeństwem, także w niekorzystnych warunkach technicznych. Niezbędne jest zaangażowanie podmiotów medialnych w działania na rzecz gotowości, m.in. poprzez szkolenia dla pracowników mediów w zakresie komunikacji kryzysowej. Zwraca więc uwagę na znaczenie jasnych protokołów, niezawodnych systemów rezerwowych i szkolenia pracowników mediów z myślą o zapewnieniu skutecznej komunikacji w razie kryzysu. Zaznacza, że odporność musi mieć również charakter społeczny, a nie tylko infrastrukturalny lub techniczny. Doświadczenia z pandemii COVID-19 pokazały, że trzeba wzmacniać spójność społeczną i zaufanie publiczne. Podkreśla w szczególności pilną potrzebę zwalczania dezinformacji i informacji wprowadzających w błąd, które podsycają polaryzację społeczną i osłabiają reagowanie w sytuacjach kryzysowych. Wzywa do podjęcia skoordynowanych działań w celu ochrony debaty demokratycznej i wspierania pluralistycznego uczestnictwa jako zasadniczych elementów odpornej Unii.
23. Zwraca uwagę na częstotliwość cyberataków i na to, że są one ogromnym zagrożeniem zarówno dla infrastruktury krytycznej, jak i dla zaufania obywateli do organów administracji. Podkreśla potrzebę włączenia władz lokalnych i regionalnych we wczesne wykrywanie, szybkie reagowanie oraz podnoszenie świadomości społecznej, aby zapewnić gotowość cyfrową Unii Europejskiej.
Niezbędna współpraca publiczno-prywatna
24. Podziela pogląd, że dla gotowości Europy niezbędne jest zaangażowanie sektora prywatnego w odporność. Przypomina, że prawodawstwo UE powinno zapewniać ścisłą współpracę międzysektorową między dostawcami podstawowych usług publicznych, przynajmniej w dziedzinie energii elektrycznej, dostarczania wody i gazu, oczyszczania ścieków, gospodarowania odpadami oraz komunikacji.
25. Zanieczyszczenie mórz staje się coraz bardziej widoczne, a jego konsekwencje już teraz poważnie wpływają na dobrostan i bezpieczeństwo obywateli, powodując różne choroby. Dotyka to szczególnie europejskich regionów przybrzeżnych, a zwłaszcza wysp. Jednak regiony te są zależne od organizacji międzynarodowych, jeśli chodzi o przezwyciężenie tego kryzysu. Regionalne Centrum Działań dla Katastrof Ekologicznych w obszarze Morza Śródziemnego (REMPEC) opracowuje strategię śródziemnomorską (2022-2031) na rzecz zapobiegania zanieczyszczeniu morza przez statki i reagowania na nie, bazując na Konwencji o ochronie środowiska morskiego i regionu przybrzeżnego Morza Śródziemnego (konwencja barcelońska). Jednym z głównych filarów planu działania tej strategii jest podnoszenie świadomości poprzez rozpowszechnianie odpowiednich badań i promowanie dobrych praktyk. Komitet apeluje o zaangażowanie regionów we wszystkie działania Unii Europejskiej mające zapobiegać zanieczyszczeniu mórz poprzez propagowanie i rozpowszechnianie odpowiednich konkretnych badań, planów i programów oraz generowanie społecznej wartości dodanej w tych dziedzinach.
26. Sądzi, że konieczna jest zmiana przepisów dotyczących zamówień publicznych również pod względem gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej. Wzywa do rozważenia możliwości bezpośredniego udzielania zamówień poprzez złagodzenie przepisów dotyczących krytycznych potrzeb związanych z bezpieczeństwem i dostawami już na etapie planowania. Jest zdania, że należy opracować wspólne wytyczne na szczeblu UE, aby umożliwić szybkie i skuteczne zakupy, które są niezbędne z punktu widzenia gotowości.
27. Proponuje, by sporządzić zbiory zasad dotyczących wolontariatu na szczeblu przedsiębiorstw i we współpracy z samorządami zawodowymi w każdej dziedzinie. Należy umożliwić ich natychmiastowe i skuteczne stosowanie w sytuacjach wyjątkowych lub ich uruchomienie przed wystąpieniem takich sytuacji.
28. Uważa, że zasadnicze znaczenie ma włączenie specjalistów ze wszystkich sektorów zarówno w przewidywanie zagrożeń i zapobieganie im, jak i we wszystkie etapy reagowania na sytuacje wyjątkowe i odbudowę po ich wystąpieniu. Opowiada się za kompleksowym i skutecznym zarządzaniem ryzykiem oraz odpowiednią, bezpieczną i wzajemną wymianą informacji. Zapewniłoby to skuteczne reagowanie na kryzysy oraz opracowanie wspólnych, skoordynowanych i opartych na współpracy działań publiczno-prywatnych w zakresie gotowości - począwszy od szczebla lokalnego aż po poziom regionalny, krajowy i europejski.
Współpraca cywilnowojskowa
29. Aprobuje włączenie zasady wzajemnej odporności i podwójnego zastosowania do wszystkich inicjatyw politycznych UE, z uwzględnieniem specyfiki sektorowej lub regionalnej. Koordynacja cywilnowojskowa musi opierać się na przejrzystych procedurach i nadzorze demokratycznym i traktować priorytetowo zdolności w zakresie podwójnego zastosowania (takie jak logistyka, transport, łączność satelitarna), które aktywnie wzmacniają ochronę ludności i reagowanie kryzysowe. W tym celu należy posługiwać się ocenami ryzyka opartymi na scenariuszach, by przygotować warianty reagowania na możliwe kryzysy oraz opracować szerzej zakrojone strategie polityczne dotyczące ewentualnych zakłóceń i kryzysów zewnętrznych, z myślą o zmniejszeniu zależności i zapewnieniu ochrony przed wyciekiem technologii.
30. Opowiada się za usystematyzowaną i zinstytucjonalizowaną strategią na rzecz skoordynowanych inwestycji cywilnych i wojskowych w oparciu o zdolności. Taka strategia zagwarantuje, że inwestycje te w równym stopniu wzmocnią ochronę ludności i odporność społeczeństwa, jak i gotowość wojskową. Wymaga to rozpoznania braków i potrzeb na wczesnym etapie, a także ich zbadania i zaradzenia im oraz przeznaczenia środków finansowych na te cele. Uważa, że niezbędna jest koordynacja i współpraca cywilnych oraz wojskowych organów porządku publicznego na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym. Organy te powinny generować synergie, dzielić się doświadczeniami i narzędziami oraz współpracować na szczeblu europejskim: od zapobiegania kryzysom po prowadzenie zintegrowanych działań. Podkreśla, że wszelka współpraca cywilnowojskowa musi podlegać ścisłemu nadzorowi demokratycznemu oraz mechanizmom przejrzystości i rozliczalności na wszystkich szczeblach sprawowania rządów, by zapewnić stałą ochronę praw podstawowych.
31. Stwierdza, że siły i organy porządku publicznego na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym powinny również odgrywać aktywną rolę w zapewnieniu gotowości, siły i odporności Unii Europejskiej. Ich współpraca, koordynacja i bliski kontakt z obywatelami umożliwiają im podnoszenie świadomości i przyczynianie się na wszystkich etapach do tak pożądanego bezpieczeństwa UE.
Zapobieganie kryzysom, reagowanie na nie i odbudowa po nich
32. Proponuje stworzenie europejskiej mapy ryzyka w podziale na regiony. W tym celu należy zaktualizować tabelę wskaźników odporności oraz opracowywany przez Wspólne Centrum Badawcze wskaźnik podatności na zagrożenia społeczne za pomocą nowych, ujednoliconych i wspólnych parametrów. Należy jaśniej przedstawić hierarchię niezbędnych funkcji społecznych zasygnalizowanych w komunikacie oraz w podstawowych wymogach NATO i ONZ-u, by umożliwić wprowadzenie systemów wczesnego ostrzegania i wykorzystanie technologii - w tym sztucznej inteligencji - do sprawowania tych funkcji. Zaleca się wprowadzenie systemu konkretnych i wymiernych wskaźników okresowej oceny i monitorowania, aby zapewnić skuteczność środków oraz ich monitorowanie. Umożliwiłoby to pomiar gotowości i odporności każdego regionu, rozpoznanie luk i kierowanie ciągłą poprawą zdolności reagowania. Zwraca uwagę na znaczenie wzmocnienia wzajemnej odporności z państwami trzecimi poprzez stworzenie silnych mechanizmów wczesnego ostrzegania, zapobiegania i reagowania kryzysowego, by ograniczyć wpływ kryzysów zewnętrznych na UE, a jednocześnie wzmocnić zdolności tych państw.
33. Podkreśla, że trzeba wzmocnić unijny system ochrony ludności dzięki szybszej mobilizacji modułów lokalnych i regionalnych, usprawnieniu akredytacji, lepszej koordynacji ze służbami ratunkowymi oraz uwzględnieniu zdobytych doświadczeń w celu poprawy gotowości i reagowania.
34. Domaga się zaplanowania i zatwierdzenia ambitnych protokołów kompleksowego, wspólnego, zbiorowego i skoordynowanego reagowania oraz protokołów wzajemnego wsparcia dla wszystkich zaangażowanych podmiotów. Należy zwłaszcza zapewnić współpracę transgraniczną zgodnie z modelem przedstawionym w rozporządzeniu o instrumencie na rzecz rozwoju i wzrostu regionów przygranicznych (BRIDGEforEU). Podkreśla, że korzystanie z rozwiązań cyfrowych znacznie skróciłoby czas reakcji. Dlatego z zadowoleniem przyjmuje proponowany unijny system łączności krytycznej (EUCCS) jako środek pozwalający ulepszyć łączność transgraniczną w sytuacjach nadzwyczajnych. Podkreśla, że trzeba włączyć samorządy lokalne i regionalne z regionów przygranicznych w tworzenie tego systemu, aby odzwierciedlał rzeczywiste potrzeby tych obszarów 2 .
35. Z zadowoleniem przyjmuje plan znacznego zwiększenia budżetu dla Fronteksu. Ma to na celu rozszerzenie operacji, wzmocnienie ochrony granic i zarządzania nimi oraz lepsze monitorowanie techniczne i w efekcie zwiększenie odporności UE na przestępczość transgraniczną i migrację nieuregulowaną.
36. W świetle analizy głównych zagrożeń mających wpływ na różne obszary Unii Europejskiej należy wzmocnić polityki publiczne w zakresie ochrony ludności i przekształcić je w odpowiednie krajowe strategie ochrony ludności. W związku z tym administracje muszą dysponować zasobami ludzkimi i materialnymi niezbędnymi do opracowywania wytycznych i kierunków działania, które wzmacniałyby skuteczność systemów dotyczących zapobiegania klęskom żywiołowym oraz reagowania i gotowości na nie, aby zapobiegać katastrofom, zmniejszać istniejące zagrożenia oraz zarządzać ryzykiem rezydualnym i odbudową społeczną, z myślą o ciągłej poprawie odporności na klęski żywiołowe.
37. Nalega na promowanie i wzmacnianie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, by nie tylko stawiać czoła sytuacjom wyjątkowym i wielkim światowym kryzysom, lecz uwzględniać także politykę ochrony ludności i kompleksowego zarządzania ryzykiem, którą władze lokalne i regionalne realizują od lat mimo braku zasobów. Apeluje o uproszczenie i usprawnienie akredytacji modułów zdobywania lokalnych i regionalnych doświadczeń w ramach tego mechanizmu. Wnosi o zapewnienie Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC) większych zdolności oraz lepszego wyposażenia, a także o ustanowienie ram zacieśnienia kontaktów z władzami lokalnymi i regionalnymi w sytuacjach kryzysowych. Wolontariusze odgrywają kluczową rolę na każdym etapie kryzysu. Ponadto wolontariusze działający na rzecz ochrony ludności są wyrazem solidarności i odporności w społeczeństwie oraz cennym zasobem. Komitet podkreśla, że zaangażowanie dużej liczby wolontariuszy w sytuacji nadzwyczajnej jest nieuniknione, jeśli jednak ta masa ludzka nie jest odpowiednio koordynowana, to może nawet zaszkodzić w zarządzaniu sytuacją kryzysową. Unia Europejska nie dysponuje zorganizowanym i skoordynowanym systemem delegowania wolontariuszy w sytuacjach nadzwyczajnych mających zasięg międzynarodowy, podczas gdy konieczne jest skoordynowane zarządzanie delegowaniem wolontariuszy z różnych krajów. Regiony mają do odegrania szczególną rolę w tworzeniu i szkoleniu skutecznej sieci wolontariuszy w dziedzinie ochrony ludności oraz w skoordynowanym mobilizowaniu i organizowaniu tych zasobów w celu ewentualnego oddelegowania ich do innych krajów. W związku z tym konieczne jest stworzenie na szczeblu europejskim systemu ułatwiającego integrację i wykorzystanie tych zasobów. Udział obywateli w zarządzaniu ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi jest kluczowym czynnikiem ratowania życia.
38. Podkreśla istotną rolę rescEU i proponuje dalsze rozszerzanie jego puli zasobów z uwzględnieniem hierarchii niezbędnych funkcji społecznych oraz klasycznej kategorii globalnych dóbr publicznych. Zaznacza, że informacje mają zasadnicze znaczenie dla zrozumienia nie tylko różnego rodzaju ryzyka i zagrożeń, lecz również narzędzi, które można udostępniać na potrzeby globalnego reagowania -w tym zapasów podstawowych produktów, łańcuchów dostaw, rezerw publicznych i prywatnych oraz zdolności produkcyjnych na całym terytorium UE. Apeluje o budowanie większego zaufania między instytucjami europejskimi, państwami członkowskimi i sektorem prywatnym, a także o zaradzenie fragmentacji i brakowi jedności strategicznej.
39. Zwraca uwagę na inicjatywę dotyczącą poszukiwania rozwiązań zmniejszających lukę w ubezpieczeniu przed różnymi klęskami żywiołowymi. Podkreśla też znaczne zwiększenie liczby obecnych unijnych programów inwestycyjnych i w zakresie budowania zdolności mających na celu wspieranie przedsiębiorstw i państw członkowskich poszkodowanych wskutek różnych zidentyfikowanych zagrożeń.
40. Wzywa do stworzenia kompleksowego europejskiego systemu łączności lub systemu zapewniającego połączenie już istniejących i przyszłych europejskich systemów łączności, z myślą o zagwarantowaniu stałej, bezpiecznej i płynnej komunikacji między wszystkimi zaangażowanymi podmiotami oraz komunikacji między nimi a społeczeństwem - od etapu poprzedzającego sytuację wyjątkową po etap odbudowy. Unia Europejska musi zagwarantować operacyjność takiego systemu na wszystkich szczeblach sprawowania rządów, w tym lokalnym i regionalnym, a także jego interoperacyjny i znormalizowany charakter. Bezpieczeństwo Europy wymaga stałej komunikacji i wzajemnych połączeń.
Bruksela, dnia 10 grudnia 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.762 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Strategia na rzecz unii gotowości |
| Data aktu: | 2026-02-24 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-24 |