Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - W kierunku zrównoważonej i odpornej turystyki w Unii Europejskiej - strategia na rzecz zrównoważonego i adaptacyjnego zarządzania
Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - W kierunku zrównoważonej i odpornej turystyki w Unii Europejskiej - strategia na rzecz zrównoważonego i adaptacyjnego zarządzania(C/2026/761)
| Sprawozdawczym: | Margarita PROHENS RIGO (ES/EPL), premierka wspólnoty autonomicznej Balearów |
EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW (KR)
1. Z zadowoleniem przyjmuje możliwość wniesienia wkładu w strategię UE na rzecz zrównoważonej turystyki, która to strategia ma stanowić wspólne ramy. Ma być ona zgodna z zasadą pomocniczości i proporcjonalności oraz umożliwiać (i) zarządzanie coraz większym i zróżnicowanym ruchem turystycznym bez narażania na szwank jakości danego obszaru, współżycia z mieszkańcami i doświadczenia turystycznego oraz (ii) powiązanie turystyki ze ścieżką wzrostu i dobrobytu regionów europejskich w taki sposób, by była ona prawdziwą siłą napędową wspólnego dobrobytu.
2. Zwraca uwagę, że UE utrzymuje pozycję światowego lidera w turystyce: w 2024 r. odwiedziło ją 551,1 mln osób, co stanowi 71,1 % ruchu turystycznego w kierunku rozwiniętych gospodarek i 38,1 % łącznej liczby odwiedzających na świecie. Francja, Hiszpania i Włochy należą do najczęściej odwiedzanych krajów. Zgodnie z prognozami na 2040 r. pięć państw członkowskich znajdzie się wśród dziesięciu głównych docelowych miejsc podróży na świecie. Komitet ostrzega jednak, że popyt skoncentrowany w czasie lub przestrzeni, zależny od niewielkiej liczby rynków lub charakteryzujący się pobytami krótkoterminowymi, może powodować presję, która pogarsza jakość doświadczenia, utrudnia współżycie z mieszkańcami i przyspiesza degradację danego obszaru. Zmniejsza to odporność ośrodków turystycznych na kryzysy lub zmiany na rynku, w związku z czym strategia europejska musi uwzględniać pomiar popytu i zrównoważone zarządzanie nim w celu zachowania jakości danego obszaru, spójności społecznej oraz długoterminowej konkurencyjności. Przypomina w tym kontekście o znaczeniu deklaracji z Palmy przyjętej podczas hiszpańskiej prezydencji Rady UE, w której stawia się dobrostan społeczności lokalnych w centrum rozwoju turystyki, i podkreśla potrzebę modeli zrównoważonych pod względem społecznym, gospodarczym i środowiskowym. Uważa, że tego rodzaju podejście ma fundamentalne znaczenie dla wzmocnienia spójności terytorialnej i promowania prawdziwie wspólnego dobrobytu.
3. Zwraca uwagę, że choć turystyka odpowiada za 9,7 % PKB i 11,1 % zatrudnienia w UE-27, to jej wkład w gospodarkę może być zagrożony, jeżeli zarządzanie nią nie będzie wyważone i zrównoważone. Negatywne skutki dla spójności społecznej, mieszkalnictwa, środowiska lub dziedzictwa kulturowego zazwyczaj niweczą jednak korzyści płynące z turystyki. Podkreśla, że dobrostan mieszkańców musi znaleźć się w centrum europejskiej polityki turystycznej. Sukcesu nie można mierzyć wyłącznie na podstawie liczby osób przybywających lub wkładu w produkt krajowy brutto, ale na podstawie takich wskaźników jak jakość życia, dostęp do przystępnych cenowo mieszkań, stabilność zatrudnienia i dostępność podstawowych usług publicznych. Komitet podkreśla, że korzyści gospodarcze wynikające z turystyki nie mogą odbijać się negatywnie na dobrostanie społeczności oraz że kluczowym miernikiem sukcesu jest poprawa jakości życia, dostęp do przystępnych cenowo mieszkań i jakość usług publicznych dla mieszkańców. Dlatego też w strategii europejskiej należy ponownie zdefiniować rolę turystyki, tak aby przynosiła nie tylko natychmiastowe skutki gospodarcze, lecz również sprzyjała wspólnemu dobrobytowi wzmacniającemu zrównoważoność, odporność i równowagę terytorialną w dłuższej perspektywie.
4. Uważa, że turystyka w wielu regionach UE stworzyła realia strukturalne, które nadają kształt obszarom. Sposób, w jaki każdy region podchodzi do tego zjawiska, a także je organizuje i wykorzystuje, daje początek jego specyficznym konfiguracjom, które wywierają decydujący wpływ na ścieżkę wzrostu i dobrobytu danego regionu. Dlatego też konieczne jest ponowne zdefiniowanie pojęcia rozwoju turystyki, rozumianego jako reakcja regionów europejskich na turystykę oraz sposób czerpania z niej korzyści. Na wyspach, zwłaszcza Morza Śródziemnego, na obszarach przybrzeżnych i w regionach najbardziej oddalonych podatność środowiska na zagrożenia oraz zależność od zasobów zewnętrznych wymagają zróżnicowanych podejść uwzględniających zrównoważenie, spójność społeczną i odporność gospodarczą. Dodaje, że te obszary, podobnie jak niektóre miejskie ośrodki turystyczne i regiony górskie znajdujące się pod dużą presją turystyczną, wymagają podejścia politycznego dostosowanego do ich specyfiki. W tym kontekście zasadnicze znaczenie ma uwzględnienie wpływu turystyki na dostęp do mieszkań na obszarach o największej liczbie turystów przy użyciu elastycznych i proporcjonalnych rozwiązań, które będą odpowiednie do realiów każdego obszaru, by zapewnić lokalnej ludności dostęp do mieszkań.
5. Apeluje, by w ramach strategii europejskiej uznano strategiczną rolę turystyki w globalnej zrównoważonej konkurencyjności UE. W wysoko wyspecjalizowanych regionach zrównoważone i adaptacyjne zarządzanie turystyką będzie miało zasadnicze znaczenie dla (i) wyeliminowania zakłóceń równowagi, które ograniczają ich konkurencyjność, oraz (ii) reagowania, począwszy od szczebla lokalnego, na globalne wyzwania takie jak zmiana klimatu, zanieczyszczenie, nadmierna eksploatacja zasobów czy też wzrost liczby ludności.
6. Zwraca uwagę, że uznanie strategicznej roli turystyki musi iść w parze z szerszymi ramami oceny, które powinny dotyczyć nie tylko umiejętności przyciągania i przyjmowania turystów, lecz również zdolności regionów do stworzenia zrównoważonego i odpornego systemu turystyki. Te zdolności dzielą się na pięć grup: (i) otoczenie regionalne: warunki działania i inwestycji, bezpieczeństwo, zdrowie, kapitał ludzki i technologia; (ii) polityka turystyczna i czynniki warunkujące turystykę: priorytetowe traktowanie sektora i presja wynikająca z różnic cenowych; (iii) infrastruktura turystyczna i usługi turystyczne: transport lotniczy, morski i lądowy oraz zakwaterowanie; (iv) bazy zasobów: zasoby naturalne i niezwiązane z rekreacją oraz zasoby kultury; (v) zrównoważoność turystyki: środowiskowa, społeczno- gospodarcza i popytowa.
7. Podkreśla konieczność zmiany podejścia - należy się przestawić z podejść sektorowych na wizję systemową turystyki uwzględniającą różnorodność obszarów, zachęcającą do innowacji i sprzyjającą partycypacyjnemu zarządzaniu. Wymaga to połączenia regulacji, planowania strategicznego, współpracy międzyregionalnej i oceny z porównywalnymi i aktualizowanymi wskaźnikami. Jedyne w swoim rodzaju obszary, takie jak wyspy, obszary górskie i regiony najbardziej oddalone, umożliwiają testowanie innowacyjnych strategii w obliczu głównych transformacji zachodzących w skali świata: klimatycznej, energetycznej, demograficznej i geopolitycznej. W tym kontekście należy rozważyć wzmocnioną klauzulę dotyczącą wyspiarskiego charakteru, która zapewniałaby specjalne finansowanie, wsparcie techniczne i elastyczność regulacyjną dla wysp znajdujących się pod dużą presją turystyczną, aby uznać ich ograniczenia ekologiczne, zależność od zasobów zewnętrznych i słabości strukturalne.
8. Z zadowoleniem odnosi się do przyjęcia Europejskiej agendy dla turystyki 2030 oraz do postępów poczynionych na ścieżce transformacji turystyki, które stanowią dobry grunt pod ambitną strategię na rzecz wzmocnienia zrównoważoności i odporności turystyki. Zachęca instytucje, by kierowały się tą myślą w działaniach i uwzględniały ją w przyszłych wytycznych strategicznych oraz ramach inwestycyjnych.
9. Ponownie podkreśla wagę powiązania strategii UE na rzecz zrównoważonej turystyki z agendą terytorialną 2030 w celu osadzenia celów zrównoważonego rozwoju w kontekście terytorialnym oraz zwiększenia spójności lokalnych i regionalnych kierunków polityki publicznej.
10. Zaznacza, że turystyka powinna być dostosowana do przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. W tym celu należy wspierać odpowiedzialną produkcję i konsumpcję, redukcję odpadów, efektywność energetyczną, ponowne wykorzystanie zasobów i ochronę ekosystemów. Regiony turystyczne powinny dążyć do obiegu zamkniętego usług takich jak zaopatrzenie w wodę, energię, żywność i materiały, a także mobilność, aby zapewnić ich długoterminową stabilność i odporność.
11. Uważa, że w ramach europejskiej strategii należy zacieśnić współpracę międzyregionalną w celu wymiany dobrych praktyk, a także propagowania projektów pilotażowych i wzajemnego uczenia się. W przypadku wysp ta współpraca musi opierać się na przekrojowej "klauzuli dotyczącej wyspiarskiego charakteru" w polityce spójności, transportu, badań i konkurencyjności, tak by dostosować instrumenty europejskie do ograniczeń i możliwości wysp. Podkreśla, że obszary charakteryzujące się wyjątkowymi warunkami geograficznymi wymagają szczególnego traktowania, a także szczególnych działań i finansowania ukierunkowanych na zrównoważony i odporny rozwój turystyki sprzyjający postępowi społecznemu.
12. Wzywa do opracowania specjalnych instrumentów pomiaru rozwoju zrównoważonej turystyki, które wykraczałyby poza udziały w rynku lub przepływy. W tym celu należy opracować europejski system porównywalnych i zharmonizowanych wskaźników oparty na ramach międzynarodowych i oficjalnych danych statystycznych, który będzie oceniać zrównoważoność, odporność oraz zgodność z celami lokalnego i regionalnego postępu gospodarczego i społecznego. Wskaźniki powinny obejmować m.in. pojemność turystyczną, stosunek liczby odwiedzających do mieszkańców, sezonowy deficyt wody, dostęp do mieszkań, dywersyfikację produktów i postrzeganie dobrostanu przez społeczność lokalną, jak również jakość zatrudnienia, zadowolenie z pracy oraz inne odpowiednie wskaźniki. System ten powinien przyjąć za punkt odniesienia rachunek satelitarny turystyki, system rachunków ekonomicznych środowiska oraz wskaźniki Światowej Organizacji Turystyki, a także metodyki zaproponowane przez Europejskie Centrum Kompetencji w zakresie Danych Turystycznych (D3Hub) oraz porównawcze wskaźniki międzynarodowe, np. OECD lub Światowego Forum Ekonomicznego.
13. Proponuje, aby w ramach strategii wzmocniono powiązania między turystyką, innowacjami i zrównoważoną przedsiębiorczością poprzez propagowanie powiązań międzysektorowych i internacjonalizacji lokalnych talentów oraz wspieranie regionalnych centrów innowacji nakierowanych na stosowanie i transfer istniejących innowacji. Istotne są tu także programy akceleratorów, laboratoria otwartych innowacji oraz środki finansowe na rozwiązania oparte na obiegu zamkniętym w połączeniu ze strategią inteligentnej specjalizacji (RIS3), europejskim planem na rzecz innowacji oraz nowym europejskim Bauhausem. Sugeruje ponadto uwzględnienie dwóch obszarów strategicznych: (i) rozwoju i transferu wiedzy - łączących szkolenia, innowacje i profesjonalizację - oraz (ii) dostępneji inkluzywnejturystyki jako filaru sprawiedliwości, spójności terytorialnej i zrównoważonej konkurencyjności.
14. Zaleca, aby strategie polityczne i instrumenty finansowe UE - zwłaszcza fundusze strukturalne i inwestycyjne, Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i programy spójności - uwzględniały określone kryteria w celu wspierania obszarów turystycznych w okresie transformacji, w szczególności tych na które wpływają sezonowość, presja demograficzna, utrata atrakcyjności, zmiana klimatu lub wyczerpanie aktywów, a także w celu wspomagania regionów wyludnionych lub zagrożonych wyludnieniem oraz małych, średnich i wschodzących ośrodków turystycznych mających duży potencjał goszczenia turystów.
W kierunku opartej na podejściu systemowym strategii UE na rzecz zrównoważonej turystyki
15. Zwraca uwagę, że harmonijny, zrównoważony i konkurencyjny rozwój turystyki wymaga systemowej wizji wykraczającej poza podejścia ukierunkowane na produkt, rynek lub sektor, a także poza istniejące ograniczenia instytucjonalne. Proponuje adaptacyjne zarządzanie oparte na ciągłej obserwacji, stopniowym dostosowywaniu się oraz wiedzy o terytorium. Strategia powinna stanowić ramy operacyjne transformacji i obejmować elastyczną regulację, wielopoziomowe sprawowanie rządów, inteligentne zachęty, udział społeczności oraz dostosowanie do takich celów jak spójność, klimat, innowacje i zrównoważony rozwój. Strategia ma stanowić wytyczne możliwe do zmodyfikowania na podstawie uczenia się - powinna umożliwiać każdemu obszarowi dostosowywanie strategii politycznych do aktualizowanych danych oraz sprawne reagowanie na wahania popytu, skutki zmiany klimatu czy też zmiany regulacyjne.
16. Zaznacza, że przejście na zrównoważony system turystyki wymaga zajęcia się czynnikami strukturalnymi, które warunkują jego odporność społeczną i środowiskową. Zauważa, że niedobory siły roboczej skonsolidowały się w jedno z najtrwalszych wyzwań strukturalnych w wielu docelowych miejscach turystycznych i nie można im zaradzić bez znaczącej poprawy jakości zatrudnienia i warunków pracy. Uważa, że priorytetem jest poprawa jakości miejsc pracy i warunków pracy, a także ułatwienie dostępu do odpowiednich warunków mieszkaniowych osobom zatrudnionym na obszarach o dużej presji mieszkaniowej. Podkreśla, że jakość zatrudnienia jest zasadniczym elementem zrównoważoności i zdolności tych systemów do generowania wspólnej wartości na danym obszarze. Wzywa Komisję do włączenia specjalnego rozdziału dotyczącego warunków zatrudnienia i jakości pracy do przyszłej strategii UE na rzecz zrównoważonej turystyki.
17. Akcentuje ponadto, że ochrona różnorodności biologicznej i podejścia regeneracyjne stanowią unikalną szansę dla poszczególnych obszarów i przyczyniają się do wzmocnienia konkurencyjności i dobrostanu społeczności lokalnych. Zachęca Komisję, państwa członkowskie oraz władze lokalne i regionalne do wyraźniejszego włączenia ochrony różnorodności biologicznej i turystyki regeneracyjnej do strategii rozwoju terytorialnego, ram planowania i programów finansowania, zwłaszcza na obszarach przybrzeżnych, wyspiarskich, górskich, wiejskich i o wysokiej wartości ekologicznej.
18. Podkreśla potrzebę zajęcia się asymetrią sił związanych z rosnącym znaczeniem platform cyfrowych w pośrednictwie turystycznym, by zapewnić przejrzystość, rozliczalność, równe warunki działania i skuteczną wymianę informacji z właściwymi władzami. Odnotowuje, że znaczna część tych platform ma siedzibę poza Unią Europejską, co powoduje odpływ wartości gospodarczej netto i ogranicza zdolność regionów do wykorzystania lokalnie wytworzonej wartości dodanej. Uważa, że należy dążyć do spójnych i aktualnych europejskich ram regulacyjnych, które zmniejszają zależności strukturalne i wzmacniają strategiczną autonomię w gospodarce cyfrowej. Zwraca uwagę, że transformacja cyfrowa w turystyce musi być sprawiedliwa i odpowiedzialna społecznie, przy zapewnieniu godnych warunków pracy, wysokiej jakości szkoleń i udziału partnerów społecznych. Zwraca uwagę, że sprawiedliwsze pośrednictwo cyfrowe pozwoliłoby w większym stopniu utrzymać wartość wytwarzaną w społecznościach przyjmujących, zwłaszcza w przypadku MŚP i małych lokalnych dostawców usług turystycznych, co przyniosłoby tym podmiotom większe marże i dochody oraz wzmocniłoby odporność gospodarczą, jakość miejsc pracy i zrównoważony rozwój terytorialny.
Partycypacyjne zarządzanie turystyką
19. Podkreśla decydującą rolę władz lokalnych i regionalnych w planowaniu systemu turystyki, a także gospodarowaniu i zarządzaniu nim. Wzywa do zwiększenia ich zdolności instytucjonalnych, technicznych i finansowych, zwłaszcza w zakresie planowania strategicznego, wykorzystywania wiedzy o terytorium i zarządzania adaptacyjnego. Uważa również, że istotne jest opracowywanie specjalnych programów szkoleniowych dla osób zarządzających turystyką, by doskonalić ich umiejętności w zakresie zrównoważoności, innowacji i zarządzania partycypacyjnego.
20. Proponuje wprowadzanie innowacji w zarządzaniu turystyką za pośrednictwem rad skupiających wiele podmiotów: obywatelki, obywateli, przedsiębiorstwa i organy administracji, by wesprzeć współzarządzanie oraz udział społeczności lokalnej w decyzjach dotyczących danego obszaru. Rady te powinny zapewniać udział społeczeństwa ukierunkowany na interes ogólny oraz stabilne ramy dialogu, tak aby społeczność mogła wnieść istotny wkład w kierunek rozwoju turystyki, zgodnie z podziałem kompetencji każdego terytorium. Uczestnictwo powinno wykraczać poza czysto symboliczne konsultacje i może wzmocnić wspólne zarządzanie terytorialne. Opowiada się za rozwijaniem regionalnych i międzyregionalnych sieci i programów, które wykazują się skutecznością w zarządzaniu opartym na danych. W ich ramach należy wykorzystywać technologie cyfrowe i technologie dużych zbiorów danych do przewidywania problemów, dywersyfikacji podaży oraz przekierowywania popytu. Takie docelowe miejsca podróży jak wyspy Morza Śródziemnego, tereny górskie, nordyckie obszary chronione i regiony najbardziej oddalone stosują już innowacyjne modele - zmienne ceny, wstępne rezerwacje czy współzarządzanie publicznowspólnotowe - które pokazują potencjał podejść opartych na danych, uczestnictwie oraz innowacjach instytucjonalnych. Żywe laboratoria turystyki są dobrym przykładem międzyregionalnych przestrzeni uczenia się. Podkreśla potrzebę skonsolidowania Europejskiego Centrum Kompetencji w zakresie Danych Turystycznych (D3Hub) jako strategicznej infrastruktury dla ośrodków turystycznych i MŚP umożliwiającej dostęp do przyszłej europejskiej przestrzeni danych dotyczących turystyki - trzeba zapewnić centrum stabilne finansowanie i połączyć je z odpowiednimi europejskimi projektami i sieciami.
21. Zwraca uwagę na szczególne narażenie regionów przybrzeżnych i wyspiarskich działających jako ośrodki turystyczne na zagrożenia. Należy w pierwszej kolejności poświęcić uwagę tym regionom, aby mogły sprostać pięciu powiązanym ze sobą wyzwaniom: (i) wyobcowaniu mieszkańców danego obszaru; (ii) niższej jakości doświadczenia turystycznego z powodu zatłoczenia; (iii) przeciążeniu infrastruktury i podstawowych usług; (iv) coraz większemu wpływowi na środowisko oraz (v) zagrożeniom dla kultury lokalnej i dziedzictwa lokalnego. Przestrzega, że wschodzące, wiejskie i górskie ośrodki turystyczne stoją przed odmiennymi, ale istotnymi wyzwaniami, w związku z czym strategia powinna przewidywać zróżnicowane mechanizmy wsparcia zależne od profilu i podatności na zagrożenia.
22. Proponuje strategię zwiększającą rolę państw i regionów w budowaniu zrównoważonych obszarów oraz ich odpowiedzialność za to oraz nalega, by przeprowadziły one przegląd sposobu przyjmowania turystów i zarządzania turystyką w celu zapewnienia harmonijnego współistnienia oraz stabilności gospodarki, społeczeństwa i środowiska. Ta zmiana podejścia musi zostać włączona do strategii odporności ekologicznej i społeczno-gospodarczej zgodnie z rolą regionów, które służą za laboratoria innowacji terytorialnych. W tym kontekście zwraca uwagę na wartość całościowych podejść łączących neutralność klimatyczną, dekarbonizację i rekultywację terenów z kryteriami obiegu zamkniętego i zaangażowania obywatelskiego, które to podejścia pokazują, że można zachować równowagę interesów, poprawić jakość życia oraz utrzymać kapitał naturalny i kulturowy.
Zarządzanie popytem turystycznym i regulacja podaży zakwaterowania
23. Uważa, że pilnie potrzebne jest dążenie do skutecznego, adaptacyjnego i inteligentnego zarządzania ruchem turystycznym, biorąc pod uwagę, że zrównoważony rozwój jest zależny od kształtowania się popytu. Konieczne jest przy tym wsparcie techniczne dla gorzej skomunikowanych kierunków turystycznych, aby zdywersyfikować presję, jakiej podlegają popularne cele podróży. Proponuje wprowadzenie inteligentnych systemów dystrybucji odwiedzających w czasie i przestrzeni (wyrównywanie i dywersyfikacja) oraz uregulowanie dostępu do terenów podatnych na zagrożenia za pomocą wcześniejszej rezerwacji, ograniczenia dopuszczalnej liczby turystów lub zmiennych cen. Podkreśla, że społeczna akceptacja turystyki przez ludność miejscową jest podstawowym wskaźnikiem zrównoważonego charakteru kierunków turystycznych. Zwraca uwagę na użyteczność regularnych systemów monitorowania, dzięki którym można identyfikować napięcia, przewidywać problemy i opracowywać rozwiązania oparte na danych.
24. Zaleca opracowanie opartych na danych modeli prognostycznych w celu przewidywania wzorców popytu i dostosowania zarządzania usługami, infrastrukturą i mobilnością w czasie rzeczywistym. Proponuje przeciwdziałanie sezonowości ruchu turystycznego za pomocą zróżnicowanej promocji, zachęt gospodarczych oraz strategicznego planowania wydarzeń i działań poza sezonem.
25. Wyraża zaniepokojenie nieuregulowanym rozpowszechnianiem się krótkoterminowego najmu turystycznego i jego wpływem na dostęp do mieszkalnictwa, spójność społeczną oraz funkcjonowanie usług publicznych na wielu obszarach- w tym na wyspach, w regionach najbardziej oddalonych, na niektórych obszarach przybrzeżnych, w regionach górskich i na obszarach miejskich - gdzie presja mieszkaniowa jest szczególnie wysoka. Podkreśla potrzebę zwiększenia dostępności i jakości danych, w tym dotyczących wpływu tych najmów na ceny nieruchomości i strukturę mieszkalną, oraz przypomina, że pełne wdrożenie rozporządzenia (UE) 2024/1028 1 ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia przejrzystości i skutecznego nadzoru. Apeluje do państw członkowskich oraz władz lokalnych i regionalnych o wzmocnienie regulacji i kontroli krótkoterminowego najmu turystycznego poprzez intensyfikację inspekcji i kar oraz wycofywanie nielegalnych ofert. Wzywa, by w celu zapewnienia proporcjonalnego podejścia i uniknięcia nadmiernych obciążeń regulacyjnych wyraźnie odróżniano oferty o charakterze zarobkowym od ofert na warunkach niekomercyjnych, takich jak zamiana lokali mieszkalnych. Podkreśla, jak ważne jest, by ocenić, zgodnie ze specyfiką każdego obszaru, wpływ tych najmów na dostęp do mieszkań, spójność społeczną i usługi publiczne. Ważne jest również, by zidentyfikować na podstawie obiektywnych kryteriów te obszary, na których presja mieszkaniowa osiąga poziom krytyczny i może prowadzić do sytuacji nadzwyczajnych związanych z mieszkalnictwem. Zwraca się do państw członkowskich oraz władz lokalnych i regionalnych, by rozważyły, w ramach swoich kompetencji, konkretne środki w stosunku do tych obszarów. Mogłyby one obejmować ograniczenia ilościowe dotyczące wzrostu podaży lub ograniczenia zdolności w zakresie krótkoterminowego zakwaterowania turystycznego, by chronić dostęp lokalnych mieszkańców do przystępnych cenowo i godnych warunków mieszkaniowych oraz zachować dobrostan i spójność społeczności lokalnych.
26. Wzywa Komisję i państwa członkowskie do wspierania rewitalizacji obszarów wiejskich i wyludnionych lub obszarów zagrożonych wyludnieniem poprzez finansowanie inicjatyw mających na celu zwiększenie roli historycznych wsi i tradycyjnych produktów lokalnych oraz ustanowienie ścieżek ekologicznych, szlaków kulturowych i innych szlaków powolnej mobilności, włączając w to rozwój infrastruktury rowerowej takiej jak sieć EuroVelo. Proponuje wprowadzenie znaku wyróżniającego wartościowe miejsca w turystyce wiejskiej i przyrodniczej na wzór "Błękitnej Flagi" przyznawanej plażom. Podkreśla, że te korytarze kulturowe i krajobrazowe mogą łączyć terytoria, wzmacniać lokalne łańcuchy wartości i sprzyjać bardziej zrównoważonemu podziałowi przepływów. Przypomina również o potencjale gastronomii i turystyki winiarskiej jako wektorów dywersyfikacji terytorialnej, które wspierają małe przedsiębiorstwa i stwarzają nowe możliwości dla rolnictwa. Rozwiązania te przyczyniają się do dywersyfikacji systemu turystycznego, redystrybucji przepływów na obszary nieprzeciążone oraz wzmocnienia modeli rozwoju opartych na lokalnych zdolnościach i o niewielkim wpływie.
27. Stwierdza, że konieczne jest ograniczenie nowych zezwoleń na zakwaterowanie na obszarach charakteryzujących się przeciążeniem ruchem turystycznym lub napięciami na rynku mieszkaniowym w ramach opartego na danych zarządzania adaptacyjnego uwzględniającego ograniczenia ekologiczne, rzeczywistą dostępność mieszkań i dobrostan społeczności. Proponuje, aby decyzje w sprawie nowych zezwoleń opierały się na jasnych kryteriach dotyczących równowagi terytorialnej, skutków społecznych i zrównoważonego charakteru zasobów oraz aby obejmowały mechanizmy regularnej oceny i znaczącego zaangażowania obywateli w procesy planowania. Mechanizmy te należy włączyć do zintegrowanych ram zarządzania uwzględniających jednocześnie potencjał ekologiczny, dostępność mieszkań i rentowność danego terytorium. Zachęca również do wspierania zrównoważonych modeli zakwaterowania zintegrowanych z tkanką lokalną, generujących wspólną wartość i opierających się na poszanowaniu jakości życia, terytorium i środowiska.
Opodatkowanie i finansowanie na rzecz zrównoważoności turystyki
28. Sądzi, że należy poczynić postępy w dziedzinie ram fiskalnych, które (i) uwzględnią koszty związane z intensywnością oraz konfiguracją zastosowań i przepływów turystycznych, a także (ii) zwiększą jakość danego obszaru dzięki stabilnym i przejrzystym mechanizmom finansowania zgodnym z celami zrównoważonego rozwoju. Podkreśla, że narzędzia takie jak podatki nieprzeznaczone na określony cel oraz opłaty turystyczne przeznaczone na określony cel mogą działać jako instrumenty sprawiedliwości terytorialnej, pod warunkiem, że ich opracowanie zapewni weryfikowalne wdrożenie ukierunkowane na wzmocnienie podstawowej infrastruktury i usług, takich jak zrównoważona mobilność, obieg wody i gospodarowanie odpadami, a także na ochronę ekosystemów. Proponuje ocenić dynamiczne modele cenowe w usługach, na które jest duży popyt, oraz nawiązanie ustrukturyzowanego dialogu z regionami, władzami i zaangażowanymi podmiotami w celu oceny skuteczności tych modeli oraz wzmocnienia przejrzystości i zapewnienia akceptacji społecznej.
29. Proponuje wprowadzenie specjalnych środków podatkowych promujących przedsiębiorczość i tworzenie miejsc pracy na obszarach wiejskich i w gminach liczących mniej niż 10 000 mieszkańców oraz wprowadzenie skutecznych mechanizmów zapewniających dostęp do mieszkań na tych obszarach w obliczu rosnącej presji turystycznej.
30. Proponuje rozpowszechnienie finansowania publiczno-prywatnego w celu zachowania dziedzictwa kulturowego i zasobów naturalnych, a także rozwijanie zrównoważonej infrastruktury turystycznej. Podkreśla, że wszystkie inwestycje powinny uwzględniać kryteria zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza w odniesieniu do ośrodków turystycznych podatnych na zagrożenia dla środowiska naturalnego i w których występuje duża presja turystyczna, takich jak regiony przybrzeżne i wyspiarskie, regiony najbardziej oddalone lub obszary chronione.
31. Apeluje, aby strategia przewidywała specjalne fundusze na przestawienie się na zrównoważoną turystykę zarówno w regionach borykających się z sezonowością, jak i w regionach znajdujących się pod stałą presją turystyczną oraz w regionach dotkniętych intensywną specjalizacją lub degradacją aktywów. Fundusze te powinny ułatwiać realizację projektów pilotażowych, budowanie zdolności i transformację strukturalną oraz priorytetowo traktować zrównoważoną infrastrukturę, czyste połączenia transportowe, dywersyfikację terytorialną oraz programy szkolenia i profesjonalizacji z zachowaniem troski o lokalne talenty oraz ich dostosowanie się do nowych wymogów.
Zrównoważoność i połączenia
32. Podkreśla, że transport powinien być kluczowym elementem doświadczenia turystycznego i zrównoważonego rozwoju w ramach strategii, która powinna gwarantować wydajną, dostępną i niskoemisyjną sieć połączeń między regionami, miastami i obszarami wiejskimi, by podnieść konkurencyjność, zmniejszyć natężenie ruchu turystycznego w zatłoczonych ośrodkach oraz zapewnić równowagę przepływu turystów.
33. Podkreśla, że wiele obiektów rekreacyjnych (muzea, baseny, obiekty sportowe itp.), z których korzystają turyści, jest finansowanych ze środków publicznych, co jest źródłem napięć, gdy duże natężenie ruchu turystycznego powoduje wzrost cen lub ograniczenie dostępu ludności zamieszkującej dany obszar do tych obiektów. Komitet jest przekonany, że właściwe jest ustalenie za te usługi taryf dla mieszkańców, aby uniknąć ich wyobcowania i wzmocnić związek między turystyką, sprawiedliwością społeczną i spójnością terytorialną.
34. Proponuje koordynację polityki w zakresie turystyki, mobilności i transformacji ekologicznej poprzez ożywienie inwestycji w infrastrukturę multimodalną, transport publiczny dostosowany do popytu, mobilność współdzieloną oraz zrównoważony dostęp do obszarów przyrodniczych lub obiektów dziedzictwa. Należy przy tym uwzględnić szczególnie ośrodki turystyczne, których specyficzne warunki geograficzne stanowią wyzwanie z punktu widzenia połączalności zgodnie z zapisanymi w TFUE zasadami spójności i równowagi terytorialnej. Opowiada się za uwzględnieniem kryteriów dotyczących turystyki podczas planowania transportu transgranicznego i korytarzy europejskich również po to, by transformacja klimatyczna w transporcie nie wpływała nieproporcjonalnie na regiony wyspiarskie, górskie i najbardziej oddalone. W tym celu należy zapewnić rekompensaty oraz wsparcie na zrównoważone paliwa i innowacyjne rozwiązania. Z zadowoleniem przyjmuje rolę instrumentu "Łącząc Europę" w pobudzaniu zrównoważonego transportu i infrastruktury transgranicznej, które przyczyniają się do poprawy połączeń między regionami i ułatwienia bardziej efektywnych podróży na obszarze europejskim.
35. Uważa, że wraz ze zrównoważoną mobilnością lądową i morską należy uwzględnić refleksję nad wpływem transportu lotniczego na klimat, gdyż to oddziaływanie ma kluczowe znaczenie dla prawdziwie zrównoważonego charakteru turystyki. Podkreśla, że - choć zarządzanie w tej dziedzinie ma charakter globalny (ICAO, ETS, CORSIA) - regiony i władze lokalne muszą odgrywać swoją rolę w zarządzaniu popytem i podnoszeniu świadomości, aby przyczynić się do redukcji emisji.
36. Podkreśla potrzebę zagwarantowania bezpieczeństwa wodnego obszarów dotkniętych deficytem wody. Wzywa do poczynienia postępów w kierunku wiążących limitów ekologicznych, zintegrowanych planów gospodarki wodnej, rygorystycznych norm efektywności wodnej i zachęt do ponownego wykorzystania ścieków. Uważa również, że konieczne jest wzmocnienie gospodarowania odpadami poprzez strategie zapobiegania, ograniczania i odzysku, zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym. Środki te należy włączyć do adaptacyjnych ram zarządzania łączących zużycie wody i wytwarzanie odpadów z sezonowością i pojemnością turystyczną oraz metabolizmem terytorialnym, zapewniając elastyczne reakcje oparte na danych, które wzmacniają zrównoważony charakter i odporność ośrodków turystycznych.
37. Stwierdza, że turystyka jest jednym ze zjawisk strukturalnych o największym wpływie na gospodarkę, społeczeństwo i terytorium UE, lecz zwraca uwagę, że kierunki polityki unijnej i szerzej zakrojone ramy strategiczne nie zawsze uwzględniają w wyraźny sposób jej znaczenie.
38. Podkreśla potencjał turystyki jako katalizatora transformacji ekologicznej, gospodarczej, cyfrowej i społecznej oraz potrzebę ponownego przemyślenia jej roli w strukturze strategicznej UE. Uważa, że przejście na zrównoważoną turystykę powinno zapewnić, aby polityka w dziedzinie turystyki konsekwentnie przyczyniała się do neutralności klimatycznej, sprawiedliwości społecznej i spójności terytorialnej, zgodnie z Europejskim filarem praw socjalnych oraz celami UE w zakresie klimatu i środowiska.
39. Proponuje dwa kierunki działania: (i) wzmocnienie roli turystyki jako strategicznego czynnika transformacji ekologicznej, cyfrowej i społecznej poprzez dostosowanie polityki turystycznej do innych obszarów UE za pomocą zasady włączenia w główny nurt działania oraz poprzez uwzględnienie ram prawnych takich jak europejska strategia w zakresie danych, przepisy w sprawie najmu turystycznego, dyrektywa w sprawie imprez turystycznych, ramy mobilności miejskiej oraz negocjacje w sprawie WRF na okres po 2027 r.; oraz (ii) rozwijanie wielopoziomowego sprawowania rządów dostosowanego do specyfiki terytorialnej w taki sposób, by respektować kompetencje krajowe i regionalne oraz wspierać wspólne kierunki działania, normy, ujednolicone wskaźniki, specjalne finansowanie oraz stabilną współpracę terytorialną.
40. Zaznacza, że turystyka powinna być traktowana jako szansa strategiczna, która gwarantuje współżycie odwiedzających i mieszkańców jako główny warunek zrównoważoności terytorialnej. Przyszła strategia musi gwarantować, że respektowane będzie prawo do życia w godnych warunkach - do przystępnych cenowo mieszkań, wysokiej jakości usług publicznych, zrównoważonej i aktywnej mobilności oraz tożsamości lokalnej i spójności społecznej na szczeblu lokalnym - i w tym celu należy stawiać na pierwszym miejscu w procesie decyzyjnym społeczności lokalne. Podkreśla, że zrównoważony rozwój terytorialny zależy również od solidnego i ciągłego charakteru usług publicznych, na które w wielu ośrodkach turystycznych w coraz większym stopniu wpływają trudności pracowników w dostępie do przystępnych cenowo mieszkań w pobliżu miejsca pracy, co osłabia spójność społeczną i zagraża rentowności prawdziwie zrównoważonego modelu turystyki.
41. Stwierdza, że w niniejszej opinii przedstawiono wytyczne polityczne oparte na systemowych i adaptacyjnych zasadach i duchu współpracy. Wzywa Komisję i Radę do przełożenia przyszłej strategii UE na rzecz zrównoważonej turystyki na plan działania obejmujący zasoby, harmonogram i mechanizmy oceny, tak by wesprzeć przestawienie się obszarów na zrównoważony, odporny i sprzyjający postępowi społecznemu system turystyki.
42. Proponuje utworzenie stałego, wspieranego przez Komisję i Europejski Komitet Regionów, europejskiego okrągłego stołu ds. zrównoważonej turystyki terytorialnej z udziałem władz lokalnych i regionalnych, sieci tematycznych i ekspertów. Powinno to być forum zapewniające wymianę dobrych praktyk oraz dostosowanie kierunków polityki, aby realizować strategię w sposób skuteczny i ukierunkowany na konkretny obszar.
43. Z zadowoleniem przyjmuje zdecydowane zaangażowanie polityczne na rzecz zrównoważonej turystyki w regionach i miastach UE i proponuje, by dynamika ta została uwidoczniona na wspólnej dorocznej konferencji Komisji Europejskiej i Europejskiego Komitetu Regionów organizowanej w ramach Europejskiego Dnia Turystyki. Konferencja ta powinna służyć jako przestrzeń strategicznego monitorowania, prezentacji postępów i dostosowania priorytetów między różnymi szczeblami sprawowania rządów, uzupełniając prace techniczne europejskiego okrągłego stołu ds. zrównoważonej turystyki terytorialnej.
Bruksela, dnia 10 grudnia 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.761 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - W kierunku zrównoważonej i odpornej turystyki w Unii Europejskiej - strategia na rzecz zrównoważonego i adaptacyjnego zarządzania |
| Data aktu: | 2026-02-24 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-24 |