Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Perspektywa lokalna i regionalna w realizacji europejskiej strategii bezpieczeństwa wewnętrznego ProtectEU
Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Perspektywa lokalna i regionalna w realizacji europejskiej strategii bezpieczeństwa wewnętrznego ProtectEU(C/2026/759)
| Sprawozdawczym: | Anne RUDISUHLI (FR/Renew Europe), radna departamentu Delta Rodanu |
| Dokument źródłowy: | Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów "ProtectEU: europejska strategia bezpieczeństwa wewnętrznego" [COM(2025) 148] |
I. OGÓLNE WPROWADZENIE I PRZYJĘTE PODEJŚCIE
1. Z zadowoleniem przyjmuje przedstawioną przez Komisję Europejską 1 kwietnia 2025 r. strategię ProtectEU, której celem jest wzmocnienie odporności UE na pojawiające się zagrożenia dla bezpieczeństwa poprzez zastosowanie zintegrowanego i systemowego podejścia do bezpieczeństwa wewnętrznego, wspierającego władze krajowe i lokalne tam, gdzie zapewnia to wyraźną europejską wartość dodaną.
2. Przypomina, że ta strategia stanowi kontynuację programu sztokholmskiego (z 2010 r.), strategii UE w zakresie unii bezpieczeństwa na lata 2020-2025 oraz europejskich planów działania w zakresie cyberbezpieczeństwa, migracji, integracji oraz zapobiegania radykalizacji postaw.
3. Z zadowoleniem przyjmuje przedstawioną przez Komisję Europejską 1 kwietnia 2025 r. strategię ProtectEU, której celem jest wzmocnienie odporności UE na pojawiające się zagrożenia dla bezpieczeństwa poprzez zastosowanie zintegrowanego i systemowego podejścia do bezpieczeństwa wewnętrznego, przy jednoczesnym poszanowaniu podziału kompetencji i zasady pomocniczości.
4. Podkreśla, że w wielu państwach członkowskich władze lokalne i regionalne posiadają kluczowe kompetencje prawne, operacyjne i budżetowe: od policji lokalnej, zarządzania przestrzenią publiczną, współpracy w dziedzinie edukacji, cyberbezpieczeństwa terytorialnego i ochrony ludności po zarządzanie ryzykiem i zapobieganie radykalizacji postaw. Potwierdza, że skuteczne i odpowiednio finansowane bezpieczeństwo zaczyna się na szczeblu lokalnym - w tym na obszarach wiejskich, w regionach przygranicznych i na terenach zamieszkałych przez mniejszości - gdzie skuteczne egzekwowanie prawa i zaangażowanie społeczności mogą walczyć z rosnącą przestępczością, zawsze zgodnie z logiką hierarchizacji działań i przy założeniu koordynacji we wszystkich dziedzinach.
5. Ubolewa, że zarządzanie strategią ProtectEU nie przewiduje na tym etapie formalnego mechanizmu uczestnictwa władz lokalnych i regionalnych ani też odpowiednich metod dostępu do narzędzi analitycznych, finansowych, koordynacyjnych lub szkoleniowych, choć te władze znajdują się na pierwszej linii zapobiegania kryzysom w dziedzinie bezpieczeństwa, wykrywania ich i budowania odporności na nie.
6. Zwraca uwagę na pilną potrzebę pełnego włączenia władz lokalnych i regionalnych w zarządzanie operacyjne strategią zgodnie z zasadami aktywnej pomocniczości, wielopoziomowego sprawowania rządów, współtworzenia oraz solidarności terytorialnej.
7. Przypomina, że zgodnie z art. 4 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej bezpieczeństwo wewnętrzne leży w gestii państw członkowskich, lecz to nie wyklucza uznania roli samorządów lokalnych i regionalnych w zakresie zapobiegania, logistyki, kształcenia oraz koordynacji w ramach wdrażania prawa europejskiego.
8. Stwierdza, że podstawowe wolności, Karta praw podstawowych UE, państwo prawa oraz wartości unijne muszą być niepodważalną podstawą wszelkich strategii bezpieczeństwa na szczeblu europejskim.
9. Wzywa do lepszej koordynacji między właściwymi agencjami europejskimi (Europolem, Fronteksem, ENISĄ, CEPOL-em, Eurojustem), organami krajowymi i podmiotami terytorialnymi poprzez kanały wymiany informacji, wspólne szkolenia oraz wspólne mechanizmy zapobiegawcze, ze szczególnym uwzględnieniem współpracy w zakresie zwalczania terroryzmu i interoperacyjnych systemów, a także do wspierania organów pierwszej linii na granicach zewnętrznych, w tym skutecznego zarządzania granicami. Podkreśla również potrzebę pełnej integracji regionalnych służb policyjnych z europejskim ekosystemem bezpieczeństwa poprzez instytucjonalne punkty kontaktowe, tymczasowe lub stałe oddelegowanie personelu, udział w sieciach i grupach roboczych oraz prowadzenie ćwiczeń w celu poprawy interopera- cyjności i reagowania na zagrożenia transnarodowe. Wskazuje także na znaczenie przyspieszenia wymiany informacji i ułatwienia dostępu do specjalistycznych europejskich baz danych w celu poprawy wczesnego wykrywania zagrożeń.
II. NOWE WYZWANIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I TERYTORIALNA PODATNOŚĆ NA ZAGROŻENIA
10. Odnotowuje nasilenie się i hybrydyzację zagrożeń dla bezpieczeństwa wewnętrznego Unii, w tym przestępczości zorganizowanej, radykalizacji postaw prowadzącej do aktów przemocy, cyberprzestępczości, ingerencji zagranicznej, przemocy ideologicznej, manipulowania informacją i dezinformacji, napięć społecznych, niekulturalnych zachowań, brutalnych nadużyć, destabilizacji sytuacji lokalnej oraz powszechnej kontestacji połączonej z przemocą. Zjawiska te często przejawiają się w różny sposób w dużych miastach, małych miastach, na obszarach wiejskich i w regionach transgranicznych, co wymaga reakcji lokalnych dostosowanych do kontekstu.
11. Stwierdza, że ogłaszając strategię ProtectEU, Komisja Europejska wyraża silną ambicję wzmocnienia bezpieczeństwa wewnętrznego UE. Podkreśla, że władze lokalne i regionalne mają już udokumentowane doświadczenie i wiedzę fachową w zakresie zapobiegania kryzysom, ochrony przed nimi i zarządzania nimi, co stanowi konkretną dźwignię realizacji priorytetów europejskich. Uważa zatem, że powodzenie ProtectEU zależy od uznania i wykorzystania tej lokalnej wiedzy fachowej.
12. Zauważa, że te zagrożenia wpływają na wszystkie obszary europejskie - miejskie, wiejskie, przygraniczne, portowe, górskie czy też wyspiarskie - i wymagają zróżnicowanej, dopasowanejdo kontekstu i wspólnejreakcji szczebli sprawowania rządów poprzez wzmocnione mechanizmy bezpieczeństwa i współpracy dostosowane do ich wyjątkowego kontekstu geograficznego.
13. Zwraca uwagę na wzrost liczby przestępstw przeciwko lokalnej infrastrukturze krytycznej (woda, transport, porty, zdrowie, sieci cyfrowe), którą często zarządzają lub którą nadzorują samorządy, i apeluje o zwiększenie jej odporności, zwłaszcza poprzez skuteczne wdrożenie dyrektywy (UE) 2022/2557 1 oraz wsparcie lokalnych operatorów infrastruktury krytycznej.
14. Podkreśla, że obszary wyspiarskie i najbardziej oddalone UE są szczególnie podatne na zagrożenia ze względu na ich oddalenie geograficzne, narażenie na nieuregulowane przepływy migracyjne, zależność od transportu morskiego i lotniczego oraz strategiczną rolę na południowej granicy Europy. Wzywa do wyraźnego uwzględnienia tych cech na mapie strategicznej ProtectEU oraz w programach odporności terytorialnej.
15. Zaznacza, że wszystkie europejskie porty, w tym te mniejsze, a także przystanie i porty lotnicze (w tym małe lotniska i lotniska prywatne) oraz wszystkie regiony przygraniczne są narażone na szczególne zagrożenia związane z zarządzaniem przepływami migracyjnymi, nielegalnym handlem oraz koordynacją między agencjami. Zaleca ich klarowne uwzględnienie na mapie strategicznej ProtectEU. Sugeruje także ustanowienie regionalnych centrów współpracy portowej i morskiej na obszarach najbardziej oddalonych, gdzie bezpieczeństwo morskie, walka z nielegalnym handlem i zarządzanie migracją wymagają specjalnej i intensywnej koordynacji między agencjami europejskimi a władzami lokalnymi.
16. Uznaje, że zmiana klimatu, zwiększone ryzyko zanieczyszczenia morza ropą naftową i chemikaliami, ekstremalne zjawiska pogodowe i degradacja środowiska mogą zwiększyć zagrożenia dla bezpieczeństwa, zwłaszcza na obszarach miejskich, portowych, przybrzeżnych i wyspiarskich. Wzywa do włączenia środków w zakresie odporności na zmianę klimatu, zielonej infrastruktury i gotowości na wypadek klęsk żywiołowych do lokalnego i regionalnego planowania w zakresie bezpieczeństwa, z uwzględnieniem środków ochrony bezpieczeństwa i źródeł utrzymania społeczności lokalnych dotkniętych zagrożeniami naturalnymi i incydentami związanymi z dziką fauną i florą.
17. Przypomina, że coraz częściej celem cyberataków są władze lokalne i regionalne, w tym zwłaszcza małe gminy, które mają wyższy poziom podatności na zagrożenia, oraz że współpraca między krajowymi służbami ds. cyberbezpie- czeństwa a władzami lokalnymi jest niezbędnym filarem europejskiego bezpieczeństwa wewnętrznego.
18. Apeluje o strukturalne wsparcie europejskie dla rozwijania lokalnych i transgranicznych usług w zakresie cyberbezpieczeństwa terytorialnego, w ramach których publikuje się przewodniki i zeszyty ćwiczeń dla gmin, a także dla biur bezpieczeństwa, które świadczą przeznaczone dla samorządów usługi w zakresie doradztwa i reagowania na incydenty.
19. Zwraca uwagę na ścisłe powiązanie bezpieczeństwa z zagospodarowaniem przestrzennym miast. Podkreśla, że zrównoważone środowiskowo planowanie przestrzeni miejskiej - zielone przestrzenie, ulice przyjazne dla pieszych, oświetlenie publiczne, odpowiednio dostosowana mała architektura miejska i bezpieczny transport publiczny - wzmacniają spójność społeczności, przyczyniają się do zapobiegania przestępczości, a także zwiększają odporność lokalną i poczucie bezpieczeństwa obywateli.
20. Odnotowuje, że ochrona wideo może przyczyniać się do odstraszania przestępców, a także do określania przebiegu zdarzeń i wnoszenia spraw do sądu, o ile odbywa się z poszanowaniem zasad dotyczących ochrony danych i prywatności oraz podlega przejrzystemu nadzorowi. Nadzór wideo przynosi widoczne skutki na szczeblu lokalnym (połączenie z obecnością człowieka, jakość utrzymania porządku publicznego, sporządzanie dokładnych map zjawisk i potrzeb terytorialnych).
21. Podkreśla, że walka z radykalizacją postaw wymaga polityki na rzecz edukacji włączającej, spójności społecznej, dialogu międzykulturowego, wsparcia rodziny i uregulowania środowiska cyfrowego.
22. Uznaje, że programy zapobiegania radykalizacji postaw i inicjatywy na rzecz spójności społecznej muszą uwzględniać perspektywę płci, w tym przeciwdziałać ryzyku molestowania w internecie, wykorzystywania seksualnego i radykalizacji postaw wobec kobiet i dziewcząt. Zachęca władze lokalne do ustanowienia jednostek wsparcia i programów szkoleniowych uwzględniających dynamikę płci i wzmacniających pozycję kobiet jako podmiotów odpowiedzialnych za prewencję.
23. Zwraca uwagę na nasilające się zjawisko przestępczości wobec dzieci w internecie i poza nim, gdy sprawcy wykorzystują luki w technologiach cyfrowych oraz bezbronność małoletnich, i apeluje, by w strategii ProtectEU uznano wyraźnie tę plagę za kluczowe zagrożenie.
24. Podkreśla, że ponad połowa kobiet w Unii Europejskiej doświadczyła molestowania seksualnego, a co trzecia kobieta padła ofiarą przemocy fizycznej lub seksualnej. Wzywa Komisję Europejską do wyraźnego uwzględnienia zagrożeń dla kobiet w strategii ochrony UE. Zaznacza, że władze lokalne i regionalne mogą odegrać kluczową rolę w zwalczaniu przemocy wobec kobiet, wdrażając konkretne działania w swoim mieście/regionie.
25. Zaleca przyjęcie europejskich ram dotyczących usług cyfrowych dostosowanych do wieku, zgodnych z przepisami państw członkowskich, z jasnymi minimalnymi gwarancjami ochrony dzieci i młodych ludzi przed szkodliwym wpływem internetu, przy pełnym poszanowaniu ich prawa do uczestnictwa cyfrowego. Podkreśla, że ramy te muszą m.in. zobowiązywać platformy cyfrowe do opracowania skutecznych i proporcjonalnych metod weryfikacji wieku, tak aby odpowiedzialność za ochronę małoletnich spoczywała przede wszystkim na dostawcach usług, a nie na dzieciach lub ich rodzinach. Zaleca, by zachęcać samorządy lokalne i regionalne do opracowywania i oferowania programów na rzecz umiejętności korzystania z mediów, dobrostanu cyfrowego i zapobiegania ryzyku. Warto wspierać samorządy w tym zadaniu. Programy powinny promować bezpieczne, autonomiczne i odpowiedzialne korzystanie z technologii cyfrowych, związane także z hiperłącznością, cyberszykanowaniem, modelami sprzyjającymi uzależnieniu, dezinformacją oraz wszystkimi formami przemocy. Programy te powinny być dostępne dla wszystkich grup społecznych. Ponadto, zgodnie z prawem UE, należy je uzupełnić bardziej rygorystycznymi wymogami w zakresie rozliczalności wobec platform.
26. Przypomina, że w polityce bezpieczeństwa należy w pełni uwzględnić naukę szkolną małoletnich, opiekę dla grup szczególnie wrażliwych oraz profilaktykę w szkołach, obiektach sportowych i strukturach stowarzyszeniowych. Uznaje wartość prewencyjną bezpiecznych przestrzeni kontaktów społecznych (takich jak stowarzyszenia sportowe, ośrodki kultury i ośrodki młodzieżowe) i wzywa do ich promowania w lokalnych ekosystemach prewencji 2 .
III. EUROPEJSKIE RAMY PRAWNE I POLITYCZNE
27. Przypomina, że strategia ProtectEU jest kontynuacją gąszczu przepisów w tej dziedzinie i świadczy o coraz większej gotowości Unii Europejskiej do usystematyzowania i zintegrowania polityki bezpieczeństwa wewnętrznego z poszanowaniem kompetencji krajowych.
28. Podkreśla, że ta strategia uzupełnia szereg wcześniejszych ważnych tekstów, szczególnie:
- strategię UE w zakresie unii bezpieczeństwa (COM(2020) 605),
- plan dla UE w dziedzinie zwalczania terroryzmu (COM(2020) 795 final),
- dyrektywę (UE) 2022/2557 w sprawie odporności podmiotów krytycznych.
- dyrektywę (UE) 2022/2555 (NIS 2) w sprawie cyberbezpieczeństwa,
- pakt o migracji i azylu (COM(2020) 609 final),
- Kartę praw podstawowych UE, szczególnie jej art. 6 (prawo do bezpieczeństwa), art. 7 (poszanowanie życia prywatnego), art. 8 (ochrona danych) i art. 11 (wolność wypowiedzi).
29. Zwraca uwagę na rezolucję Parlamentu Europejskiego z dnia 6 lipca 2022 r. (2021/2257 (INI)), w której wezwano władze lokalne do zaangażowania się w politykę bezpieczeństwa, cyberbezpieczeństwa i zapobiegania radykalizacji postaw.
30. Podkreśla potrzebę udostępnienia tych dokumentów władzom lokalnym i regionalnym za pośrednictwem platform, na których można pobrać ich tłumaczenie, streszczeń operacyjnych, forów wymiany dobrych praktyk, centrów monitorowania zagrożeń hybrydowych oraz portalu cyberbezpieczeństwa Agencji Unii Europejskiej ds. Cyberbezpie- czeństwa (ENISA).
31. Zaleca opracowanie europejskiego kodeksu współpracy terytorialnej w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego, który sformalizowałby udział władz lokalnych i regionalnych we wdrażaniu prawa europejskiego w tej dziedzinie.
32. Przypomina, że chociaż utrzymanie porządku publicznego należy do kompetencji państw członkowskich (art. 4 ust. 2 TUE), to zadaniem Unii i jej instytucji jest dopilnowanie, aby fundusze europejskie, strategie przekrojowe oraz narzędzia koordynacji były dostępne i dostosowane do lokalnych realiów.
IV. ROLA SAMORZĄDÓW LOKALNYCH I REGIONALNYCH
33. Zaznacza, że na wielu obszarach europejskich burmistrzyni lub burmistrz jest dla obywatelek i obywateli jedyną znaną i dostępną instancją do spraw codziennego bezpieczeństwa, w związku z czym należy w pełni włączyć tę osobę w opracowywanie i realizację polityki bezpieczeństwa z poszanowaniem kompetencji wszystkich szczebli sprawowania rządów. Dla ułatwienia współpracy w regionach przygranicznych należy uwzględnić różnice systemowe po obu stronach granicy.
34. Podkreśla, że w wielu państwach członkowskich na szczeblu bliskim obywatelom policja regionalna, służby podlegające policji krajowej i inne zdecentralizowane organy policyjne są głównym podmiotem zapewniającym na co dzień bezpieczeństwo, i zaleca, aby w przyszłych pracach Komisji Europejskiej nad strategią bezpieczeństwa wewnętrznego zawrzeć wyraźną wzmiankę o nich.
35. Przypomina o decydującej roli władz lokalnych i regionalnych w zarządzaniu kryzysami na szczeblu lokalnym, co pokazała ich szybka mobilizacja pod względem logistycznym i społecznym podczas pandemii COVID-19, i zaleca uznanie tej roli na płaszczyźnie instytucjonalnej w przyszłych strategiach zarządzania kryzysowego na szczeblu europejskim.
36. Ubolewa, że w niektórych państwach członkowskich burmistrzowie nie mają rzeczywistych uprawnień w zakresie ogólnej policji administracyjnej, chociaż są podmiotem publicznym najbliższym obywatelom, i zaleca dostosowanie krajowych ram prawnych, aby umożliwić im pełne wykonywanie obowiązków związanych z lokalnym bezpieczeństwem publicznym.
37. Zaleca, by przyznawanie stowarzyszeniom środków publicznych na szczeblu lokalnym, regionalnym lub europejskim było uzależnione od rzeczywistego poszanowania przez nie wartości Unii Europejskiej oraz by władze lokalne i regionalne otrzymywały wsparcie krajowe w celu uzyskania informacji o wszelkich nadużyciach lub zagrożeniach.
38. Zaleca, by przy pełnym poszanowaniu wolności jednostki, a w szczególności prawa do prywatności, stworzono na poziomie lokalnym sieci straży obywatelskiej podlegające mentoringowi przez organy ścigania i oparte na umowach trójstronnych z udziałem władz lokalnych, służb bezpieczeństwa i obywateli.
39. Apeluje do władz lokalnych i regionalnych o większą czujność wobec nielegalnego obrotu środkami odurzającymi oraz radykalizacji postaw, które dotyczą zwłaszcza ludzi młodych, i podkreśla potrzebę wspierania podmiotów oddolnych - stowarzyszeń, pracowników pedagogicznych i socjalnych oraz obiektów sportowych - poprzez propagowanie podejścia opartego na partnerstwie z udziałem społeczeństwa obywatelskiego i służb państwowych.
40. Zachęca władze lokalne i regionalne do wymiany poglądów na temat bezpieczeństwa publicznego we współpracy z Agencją Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL). W wymianach tych uczestniczą wybrani przedstawiciele, obywatele, organy ścigania, stowarzyszenia i służby państwowe w celu zwiększenia wzajemnego zaufania i kształtowania wspólnej kultury bezpieczeństwa.
41. Ubolewa nad niewystarczającym przekazywaniem informacji między krajowymi służbami bezpieczeństwa a władzami samorządowymi. Wzywa państwa członkowskie do ustanowienia regularnych i bezpiecznych mechanizmów wymiany odpowiednich danych z burmistrzami i przewodniczącymi lokalnych organów wykonawczych w celu wzmocnienia współodpowiedzialności i zdolności w zakresie zapobiegania.
42. Powołuje się na przykład kilku miast europejskich, które utworzyły mechanizmy zapobiegania radykalizacji postaw, systemy mapowania przestępczości na szczeblu lokalnym, gminne centrum monitorowania oraz międzybranżowy ośrodek szkoleniowy dla funkcjonariuszy terenowych. W związku z tym z zadowoleniem przyjmuje dwie konsultacje publiczne rozpoczęte przez Komisję Europejską w 2025 r. w ramach strategii ProtectEU.
43. Wzywa Komisję Europejską i Radę do rozważenia reformy Agencji Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL), aby umożliwić otwarcie specjalnych modułów szkoleniowych dla funkcjonariuszy policji miejskiej i pracowników lokalnych służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, przy jednoczesnym poszanowaniu zasady pomocniczości i ogólnospołecznego podejścia do bezpieczeństwa propagowanego w strategii ProtectEU.
44. Zaleca rozwijanie wspólnych platform i obiektów szkoleniowych dla władz lokalnych i regionalnych, umożliwiających zwłaszcza małym i średnim gminom dostęp do narzędzi edukacyjnych, symulatorów oraz wspólnych ćwiczeń w zakresie zapobiegania kryzysom i zarządzania nimi. Uważa, że taka wspólna praca przyczyniłaby się do większej skuteczności, spójności i solidarności terytorialnej w Unii.
45. Pochwala powołanie w kilku europejskich miastach lokalnych komórek multidyscyplinarnych, które skupiają psychologów, prawników, pracowników pedagogicznych, przedstawicieli sił bezpieczeństwa oraz nauczycieli i umożliwiają wykrywanie słabych sygnałów radykalizacji postaw lub rodzącej się przemocy.
46. Zaleca rozpowszechnienie jednostek pomocy dla rodzin borykających się z radykalizacją postaw oraz stworzenie europejskiej sieci tych mechanizmów wraz ze wzajemnymi szkoleniami dla służb interwencyjnych.
47. Wzywa do umożliwienia odpowiednim pracownikom gminnym udziału w szkoleniach z zakresu współpracy międzyresortowej, zagrożeń hybrydowych oraz praktyk zapobiegawczych w miastach i na poziomie krajowym, organizowanych przez Agencję Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL).
48. Popiera opracowywanie europejskich programów dla kadetów bezpieczeństwa na wzór modelu Erasmus, by umożliwić młodym wolontariuszom udział w misjach informacyjnych i mediacyjnych w partnerskich samorządach lokalnych i regionalnych.
49. Zwraca uwagę na rolę władz lokalnych w uregulowaniu działalności newralgicznych placówek (barów, sal widowiskowych, pomieszczeń stowarzyszeń) za pomocą prawa administracyjnego w ramach zapobiegania przestępczości i radykalizacji postaw oraz przeciwdziałania praniu pieniędzy, a także zaleca europejskie wsparcie prawne i logistyczne dla tej dźwigni działania.
50. Przypomina, że władze lokalne i regionalne - jako główne podmioty finansujące stowarzyszenia lokalne - muszą mieć możliwość upewnienia się, że wspierane struktury są zgodne z podstawowymi wartościami Unii Europejskiej. W związku z tym wzywa organy państwowe do aktywnej współpracy z samorządami w celu przekazywania im wszystkich istotnych informacji w przypadku stwierdzenia ryzyka lub słabego sygnału.
51. Apeluje o usprawnienie przekazywania informacji między organami państwowymi a samorządami, zwłaszcza odnośnie do słabych sygnałów, zagrożeń hybrydowych, danych dotyczących przestępczości lub mapowania ryzyka.
52. Wzywa do pełnego włączenia władz lokalnych i regionalnych oraz właściwych sił bezpieczeństwa na szczeblu lokalnym i regionalnym w regionach przygranicznych lub miastach portowych w zarządzanie europejskimi systemami bezpieczeństwa (Fronteksem, Europejską Agencją Bezpieczeństwa Morskiego - EMSA, DG ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych) w charakterze fachowych obserwatorów przepływów geopolitycznych. Należy przy tym zawsze gwarantować prywatność i bezpieczeństwo informacji pod kierownictwem nadrzędnego organu wyższego szczebla.
53. Podkreśla, że skuteczność europejskich rozwiązań w zakresie bezpieczeństwa zależy nie tylko od dostępnych środków finansowych, ale również od zdolności samorządów do ich praktycznego wdrożenia. W związku z tym wzywa Komisję Europejską do zwiększenia wsparcia dla inżynierii terytorialnej poprzez zapewnienie wykraczających poza zwykły plan strategiczny praktycznych narzędzi, szkoleń i zindywidualizowanego wsparcia dla samorządów w celu zapewnienia praktycznego przełożenia w terenie strategii politycznych na rzecz zapobiegania radykalizacji postaw, zwalczania przestępczości i wspierania cyberbezpieczeństwa.
54. Podkreśla, że samorządy lokalne i regionalne muszą mieć możliwość udziału w zarządzaniu polityką bezpieczeństwa cyfrowego, w tym w zwalczaniu materiałów przedstawiających przemoc, nękania, dezinformacji i pornografii dziecięcej w internecie.
55. Przypomina wreszcie, że każda skuteczna strategia bezpieczeństwa opiera się na zaangażowaniu obywateli, stowarzyszeń, lokalnych przedsiębiorstw oraz służb publicznych znajdujących się blisko obywateli, i wzywa do wzmocnienia mechanizmów uczestnictwa dotyczących bezpieczeństwa (konferencji lokalnych, budżetów partycypacyjnych, wspólnych centrów monitorowania).
V. ZALECENIA POLITYCZNE
Zalecenia ogólne
56. Z aprobatą przyjmuje ambitne cele strategii ProtectEU i apeluje, by stała się ona prawdziwym wielopoziomowym modelem działania opartym na czynnej współpracy między Unią, państwami członkowskimi oraz władzami lokalnymi i regionalnymi. Podkreśla, że współpraca ta musi uwzględniać specyfikę geograficzną Unii Europejskiej, w szczególności regionów wyspiarskich i najbardziej oddalonych, aby zapewnić równoważny poziom bezpieczeństwa na całym terytorium europejskim.
57. Wzywa do ustanowienia skutecznych mechanizmów angażowania władz lokalnych i regionalnych jako partnerów statutowych strategii ze względu na ich zasadniczą rolę w zapobieganiu zagrożeniom i ochronie infrastruktury, cyberbezpieczeństwie, spójności społecznej i zarządzaniu kryzysowym, a także na ich skuteczny udział w projektach europejskich.
58. Wzywa Komisję Europejską do sformalizowania udziału samorządów lokalnych i regionalnych poprzez przyjęcie europejskiego kodeksu współpracy terytorialnej w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego, który określałby zasady koordynacji z samorządami, ich informowania i współfinansowania z ich udziałem.
59. Wnosi, by Komisja i państwa członkowskie uprościły procedury dostępu - zwłaszcza małych samorządów - do europejskich środków finansowych na bezpieczeństwo oraz lepiej informowały o zaproszeniach do składania kwalifikujących się wniosków, a także by zapewniły wsparcie techniczne gwarantujące równy dostęp do funduszy UE.
60. Przypomina, że przeciwdziałanie niewystarczającemu wykorzystaniu funduszy leży przede wszystkim w gestii państw członkowskich, lecz zaleca, aby instytucje europejskie dbały o aktywne informowanie władz lokalnych i zdecentralizowanych służb o istniejących możliwościach.
61. Zaleca rozwinięcie wymiany dobrych praktyk między samorządami europejskimi oraz lokalnymi i regionalnymi siłami bezpieczeństwa.
62. Apeluje o wsparcie UE dla tworzenia lub wzmocnienia lokalnych jednostek pomocy dla rodzin borykających się z radykalizacją postaw oraz dla organizacji wspólnych szkoleń dla funkcjonariuszy pierwszego kontaktu.
63. Podkreśla potrzebę zaangażowania władz lokalnych i regionalnych w zarządzanie infrastrukturą krytyczną, zwłaszcza na obszarach portowych i przygranicznych, we współpracy z zainteresowanymi agencjami europejskimi (Fronteksem, EMSĄ, Europolem).
64. Apeluje o lepszą wymianę odgórnych i oddolnych informacji między organami państwowymi a samorządami, w tym na temat zagrożeń hybrydowych, ukierunkowanych terytorialnie danych dotyczących bezpieczeństwa oraz doświadczeń w dziedzinie zarządzania kryzysowego.
65. Wzywa instytucje europejskie do formalnego włączenia samorządów lokalnych i regionalnych w opracowywanie wieloletnich ram finansowych na lata 2028-2035 w celu uwzględnienia ich szczególnych potrzeb w zakresie bezpieczeństwa, cyberbezpieczeństwa, odporności terytorialnej, edukacji obywatelskiej oraz spójności demokratycznej.
66. Apeluje do Komisji Europejskiej o opracowanie ujednoliconych unijnych ram prawnych dotyczących strukturalnej wymiany informacji na temat integralności i zarządzania, tak aby władze lokalne i regionalne miały dostęp do równoważnych danych z innych państw członkowskich i mogły wzmacniać administracyjne podejście do przestępczości zorganizowanej w regionach przygranicznych. Proponuje, by w jasno określonych ramach prawnych przeanalizować również, w jaki sposób strukturalnie umożliwić wymianę istotnych informacji w obu kierunkach między administracją a służbami policyjnymi.
67. Zaleca, aby państwa członkowskie we współpracy z władzami lokalnymi i regionalnymi ustanowiły krajowy mechanizm koordynacji cyberterytorialnej umożliwiający wyznaczenie w każdym regionie punktu kontaktowego ds. cyberbezpieczeństwa, który w razie poważnego cyberataku byłby odpowiedzialny za kontakty między prefekturami (lub równoważnymi organami), samorządami lokalnymi oraz służbami operacyjnymi w duchu wspólnej odporności i proaktywnej gotowości. Pod względem koordynacji strategicznej mechanizm ten powinien obejmować możliwość kontaktowania się z organami ścigania, które dysponują infrastrukturą techniczną umożliwiającą zarządzanie incydentami cyberbezpieczeństwa. Należy ułatwić transgraniczną koordynację w regionach przygranicznych.
68. Wzywa Komisję Europejską, aby zachęcała państwa członkowskie do proponowania - przy wsparciu ENISY i agencji krajowych - bezpłatnych lub współfinansowanych terytorialnych audytów cyberbezpieczeństwa dla władz lokalnych, zwłaszcza najmniejszych, w celu oceny ich poziomu podatności na zagrożenia oraz ukierunkowania ich inwestycji. Szczególną uwagę należy poświęcić wyspom i regionom najbardziej oddalonym, na których łączność cyfrowa ma kluczowe znaczenie a infrastruktura telekomunikacyjna wykazuje konkretną podatność na zagrożenia.
69. Podkreśla rosnące znaczenie systemów rozpoznawania twarzy dla zapobiegania zagrożeniom i reagowania na nie i zarazem apeluje o przyjęcie ścisłych europejskich ram prawnych gwarantujących poszanowanie praw podstawowych oraz proporcjonalności, a także o stworzenie forum internetowego samorządów, na którym będą mogły się wymieniać dobrymi praktykami z zakresu etycznego i skutecznego rozpoznawania twarzy wspomaganego przez sztuczną inteligencję (AI). Zaznacza, że AI może przyczyniać się do zapobiegania zagrożeniom dla bezpieczeństwa, ich identyfikacji i reagowania na nie poprzez analizę schematów przestępczości, wczesne ostrzeganie przed atakami hybrydowymi oraz poprawę koordynacji operacyjnej między służbami. Podkreśla jednak, że wykorzystanie systemów AI musi opierać się na mocnych gwarancjach przejrzystości, rozliczalności i poszanowania praw podstawowych zgodnie z aktem w sprawie AI. Zachęca do stworzenia unijnych ram "bezpiecznej AI w sprawowaniu władzy na szczeblu lokalnym", które pomogą gminom i regionom odpowiedzialnie rozwijać i wykorzystywać AI z myślą o bezpieczeństwie, zarządzaniu kryzysowym oraz cyberodporności we współpracy z krajowymi i europejskimi centrami doskonałości.
70. Zachęca władze lokalne i regionalne do rozwijania terytorialnych centrów monitorowania bezpieczeństwa, które umożliwią zestawianie danych lokalnych i regionalnych, informacji zwrotnych od obywateli oraz wskaźników europejskich i tym samym będą wspierać publiczne strategie zapobiegawcze.
71. Zaleca, aby państwa członkowskie były zobowiązane do organizowania co najmniej raz w roku spotkania prefektów (lub innych przedstawicieli państwa) z włodarzami gmin, których dotyczą delikatne kwestie bezpieczeństwa, w oparciu o jasny podział odpowiedzialności między podmiotami krajowymi i terytorialnymi z poszanowaniem kompetencji każdego z nich.
72. Wzywa władze lokalne i regionalne do wypróbowywania lokalnych protokołów stopniowego reagowania na słabe sygnały zagrożeń hybrydowych (dezinformację, napięcia społeczne, nękanie, radykalizację postaw) we współpracy z instytucjami edukacyjnymi, służbami socjalnymi oraz siłami bezpieczeństwa.
73. Zaleca, aby lokalne, regionalne i państwowe władze portowe opracowywały lokalne strategie przeciwdziałania przestępczości w portach z udziałem organów celnych, operatorów logistycznych i agencji europejskich oraz sił bezpieczeństwa, w tym właściwych służb bezpieczeństwa w portach.
74. Zaleca, aby Komisja we współpracy z Europejskim Komitetem Regionów opracowała europejski program na rzecz bezpieczeństwa lokalnego w celu sporządzenia mapy potrzeb, zdolności oraz dobrych praktyk władz lokalnych i regionalnych w zakresie bezpieczeństwa.
75. Wzywa do stworzenia europejskiego funduszu pilotażowego na rzecz odporności lokalnej, który byłby przeznaczony specjalnie na przekrojowe działania w dziedzinie zintegrowanego bezpieczeństwa w samorządach lokalnych i regionalnych (cyberprzestrzeń, zapobieganie przestępczości, infrastruktura krytyczna, współtworzenie z obywatelami). Szczególną uwagę należy poświęcić wyspom i regionom najbardziej oddalonym, gdzie rozdrobnienie terytorialne i koszty logistyczne zwiększają potrzeby inwestycyjne w zakresie odporności.
76. Apeluje, by Komisja zawarła w rocznych sprawozdaniach z postępów w realizacji strategii ProtectEU ukierunkowaną terytorialnie ocenę ryzyka wraz z częścią poświęconą różnicom w zdolnościach między poszczególnymi obszarami.
77. Doradza Komisji zastanowienie się nad stosownością sporządzenia europejskiego statutu sieci bezpieczeństwa gminnego, który zapewniałby niektórym uznanym lokalnym ugrupowaniom uproszczony dostęp do szkoleń, narzędzi i finansowania, z uwzględnieniem sieci małych gmin i ugrupowań na szczeblu lokalnym w regionach wiejskich i przygranicznych.
Bruksela, dnia 10 grudnia 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.759 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Perspektywa lokalna i regionalna w realizacji europejskiej strategii bezpieczeństwa wewnętrznego ProtectEU |
| Data aktu: | 2026-02-24 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-24 |