Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Lokalizacja unijnej strategii Global Gateway
Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Lokalizacja unijnej strategii Global Gateway(C/2026/757)
| Sprawozdawca: Jaume DUCH GUILLOT (ES/PES), minister ds. Unii Europejskieji działań zewnętrznych, rząd Katalonii |
I. GLOBAL GATEWAY: PODSTAWA BARDZIEJ GEOPOLITYCZNEJ EUROPY
1. Z zadowoleniem przyjmuje dążenie Komisji Europejskiej do tego, by UE odgrywała bardziej strategiczną i geopolityczną rolę, zwłaszcza w obecnej sytuacji charakteryzującej się niestabilnością, licznymi kryzysami i erozją multilateralizmu. W tych okolicznościach tradycyjne globalne przywództwo oparte na wspólnych wartościach słabnie, a UE musi podjąć działania, by bronić wizji pokoju, współpracy, solidarności i inkluzywnego rozwoju oraz dostosować się do Agendy 2030 i celów zrównoważonego rozwoju.
2. Podkreśla, że geopolityczna rola UE musi odzwierciedlać europejskie wartości demokracji, równości i godności ludzkiej oraz być zgodna z art. 208 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), który stawia współpracę na rzecz rozwoju i zobowiązanie do wyeliminowania ubóstwa w centrum działań zewnętrznych Unii, a także z celami zrównoważonego rozwoju.
3. Z zadowoleniem przyjmuje strategię Global Gateway, która jest przewodnią strategią UE dotyczącą międzynarodowych inwestycji, oraz przedstawiony zamiar wdrożenia "podejścia 360 stopni", zapewniającego stopniowe przekształcenie tej strategii w zintegrowaną strategię rozwoju, która obejmuje reformy zarządzania, wzmocnienie instytucjonalne i inkluzywny rozwój terytorialny, lokalne i regionalne specjalizacje i rozwój, w tym wielopoziomowe sprawowanie rządów i wielopodmiotowe zaangażowanie. Ma to zasadnicze znaczenie dla reagowania na złożone globalne wyzwania i silniejszej roli UE jako strategicznego, kierującego się wartościami podmiotu na arenie międzynarodowej.
4. Podkreśla, że Global Gateway powinna dawać wyraz tej ambicji poprzez mobilizowanie zasobów na zrównoważoną infrastrukturę, a jednocześnie budowanie długoterminowych partnerstw opartych na zaufaniu i wymiernych rezultatach. Prawdziwa strategiczna obecność musi opierać się na rozwoju instytucjonalnym i wzmacnianiu systemów demokratycznych.
II. LOKALIZACJA STRATEGII GLOBAL GATEWAY
5. Podkreśla, że jednym z najbardziej charakterystycznych atutów UE jest jej model pomocniczości i wielopoziomowego sprawowania rządów, oparty na samorządach lokalnych i regionalnych o mocnej pozycji. Są one nie tylko podmiotami politycznymi, ale również usługodawcami i mają kompetencje oraz specjalizują się w wielu priorytetowych sektorach ujętych w Global Gateway, takich jak transport, zdrowie, edukacja, energia, klimat, cyfryzacja i infrastruktura. W szczególności należy podkreślić znaczenie wspierania szkolenia zawodowego w krajach pochodzenia migrantów, w ścisłej współpracy z władzami lokalnymi i regionalnymi w krajach partnerskich, jako kluczowego instrumentu budowania zdolności, tworzenia godnych miejsc pracy i ograniczania pierwotnych przyczyn migracji nieuregulowanej. Również to, że samorządy są blisko obywateli i mają ścisłe związki ze swoimi terytoriami, sprawia, że są nieodzownymi partnerami w dostosowywaniu zewnętrznych inwestycji do potrzeb rozwojowych, a ich demokratyczny mandat daje im legitymację do stania się partnerami w realizacji projektów rozwojowych.
6. Podkreśla, że aby wpływ geopolityczny UE opierał się na rozwoju instytucjonalnym i wzmacnianiu systemów demokratycznych, Global Gateway powinna wzmacniać zarządzanie i zdolności nie tylko rządów krajowych i sektora prywatnego oraz także bardziej angażować szczebel niższy niż krajowy.
7. Przyznaje, że istnieją już pozytywne przykłady zaangażowania samorządów lokalnych i regionalnych w projekty Global Gateway, i docenia prowadzone przez Komisję Europejską prace mające na celu ich identyfikację, a także podejmowane przez nią wysiłki na rzecz zacieśnienia kontaktów między delegaturami UE a samorządami lokalnymi i regionalnymi oraz opracowania innowacyjnego podejścia do wspierania samorządów lokalnych i regionalnych, w szczególności za pomocą innowacyjnych mechanizmów finansowania. Wzywa do zwiększenia skali tych inicjatyw i ich strukturalnego umocowania w centrum Global Gateway.
8. Uznaje, że pomimo tych pozytywnych przykładów należy wzmocnić rolę samorządów lokalnych i regionalnych we wprowadzaniu w życie Global Gateway, aby zapewnić znaczenie terytorialne, legitymację demokratyczną i zrównoważoność inwestycji UE. Global Gateway musi odzwierciedlać wewnętrzne unijne zasady pomocniczości, decentralizacji i wielopoziomowego sprawowania rządów. W kontekście wdrażania spójności polityki na rzecz rozwoju strategia Global Gateway powinna w szczególności opierać się na udanych elementach unijnej polityki spójności i wyciągać z nich wnioski, aby zapewnić zachowanie sprawowania rządów na szczeblu lokalnym i przestrzeganie zasady "niepozostawiania żadnego regionu w tyle" poprzez uwzględnianie szczególnych potrzeb danego obszaru, zwłaszcza w regionach przygranicznych lub oddalonych, a także w regionach najbardziej oddalonych, które położone są na kontynentach traktowanych priorytetowo w strategii geopolitycznej Unii - zwłaszcza w Afryce i Ameryce Łacińskiej.
9. Przypomina, że UE już wcześniej uznała znaczenie samorządów lokalnych i regionalnych, zwłaszcza w Europejskim konsensusie w sprawie rozwoju z 2017 r., w ramach podejścia "Drużyna Europy" oraz w komunikatach Komisji z 2013 r. i 2008 r. Te dokumenty stworzyły ważną podstawę normatywną, gdyż potwierdziły, że samorządy lokalne i regionalne nie są jedynie podmiotami wdrażającymi pomoc, lecz są też strategicznymi partnerami w dialogu politycznym i w lokalizacji programów rozwoju.
10. Przyznaje jednak, że operacyjne działania następcze były ograniczone i potrzebne są odnowione ramy polityczne wyraźnie łączące udział organów lokalnych i regionalnych z ambicjami Global Gateway. Stopniowe wycofywanie poszczególnych instrumentów finansowych w obecnych wieloletnich ramach finansowych (WRF) i pierwszej wersji programu "Globalny wymiar Europy" stworzyło lukę między zamierzeniami politycznymi a wdrażaniem, choć inne czynniki również przyczyniają się do ograniczonego faktycznego zaangażowania samorządów lokalnych i regionalnych.
11. Podkreśla, że bez silniejszego wymiaru terytorialnego Global Gateway nie uda się przejście od ukierunkowania na infrastrukturę do kompleksowego partnerstwa z udziałem wielu zainteresowanych stron. Istnieje ryzyko, że strategia będzie postrzegana przede wszystkim jako działanie służące poprawie wizerunku. Inwestycje muszą być osadzone w ramach zarządzania i ekosystemach terytorialnych i tu samorządy lokalne i regionalne mają kluczowe kompetencje pozwalające osiągać inkluzywne i zrównoważone wyniki oraz pobudzać lokalny rozwój gospodarczy. Uwzględnienie takiego podejścia terytorialnego ma zasadnicze znaczenie dla wypełnienia obecnej luki między krajowymi strategiami a lokalnymi potrzebami.
12. Ostrzega, że należy wzmocnić włączanie samorządów lokalnych i regionalnych do istotnych struktur zarządzania Global Gateway. Chociaż ustanowiono platformę doradczą społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych, w praktyce jest ona nadal nieukończona, rzadko się spotyka i nie przydziela samorządom lokalnym i regionalnym odrębnej roli - są one częścią grupy wielu różnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego i nie są uznawane jako instytucje rządowe. Często prosi się je o odgrywanie roli w ułatwianiu realizacji inwestycji, ale odmawia się im udziału w procesach decyzyjnych, uprawnień czy zasobów oraz są instytucjonalnie marginalizowane, co podważa wiarygodność UE i skuteczność działań w terenie.
13. Uważa, że władze lokalne i regionalne odgrywają kluczową rolę w realizacji strategii Global Gateway, między innymi poprzez zapewnienie demokratycznego uczestnictwa, lokalnej odpowiedzialności i trwałych wyników. Podkreśla znaczenie systematycznego angażowania przez delegatury UE miast i regionów w opracowywanie i wdrażanie projektów przewodnich.
14. Zauważa, że strukturalną przeszkodą pozostaje chroniczne niedofinansowanie samorządów lokalnych i regionalnych, na które zwrócono uwagę podczas czwartej Międzynarodowej Konferencji w sprawie Finansowania Rozwoju (FfD4). Ograniczona przestrzeń fiskalna i niewystarczający dostęp do finansowania długoterminowego osłabiają ich zdolność do udziału w realizacji globalnych programów, zatem należy rozszerzyć nowe modele finansowania w oparciu o godne uwagi dotychczasowe praktyki.
15. Zauważa, że samorządy lokalne i regionalne w krajach partnerskich napotykają bariery strukturalne w dostępie do finansowania międzynarodowego i zarządzaniu nim ze względu na ograniczenia prawne i małe zdolności, a przy tym problem ten pogarsza słaba koordynacja z delegaturami Unii. Ukierunkowane wsparcie - koordynacja działań z partnerami lokalnymi i unijnymi, szkolenia, pomoc techniczna i mentoring rówieśniczy - ma zasadnicze znaczenie dla wzmocnienia pozycji samorządów lokalnych i regionalnych jako strategicznych podmiotów w Global Gateway.
16. Zwraca uwagę na ograniczoną widoczność samorządów lokalnych i regionalnych w komunikacji dotyczącej Global Gateway i zarządzaniu tą strategią. Traktowanie ich jako biernych beneficjentów jest sprzeczne z wewnętrznym unijnym modelem pomocniczości i wielopoziomowego sprawowania rządów. Promowanie na zewnątrz pomocniczości tych podmiotów zwiększyłoby wpływ i wiarygodność UE jako globalnego partnera. Pomogłoby to również dostosować podejście Global Gateway do niestabilnych sytuacji, w których samorządy lokalne i regionalne pozostają kluczowymi podmiotami świadczącymi podstawowe usługi, a czasami jedynymi realnymi podmiotami instytucjonalnymi, z którymi UE może współpracować.
17. Podkreśla, że już istniejące zgromadzenia takie jak Forum "Miasta i regiony na rzecz partnerstw międzynarodowych" oraz dialogi merytoryczne UE-ONZ na temat lokalizacji celów zrównoważonego rozwoju mają znaczenie dla przyspieszenia lokalizacji strategii Global Gateway. Zachęca UE do systematycznego wykorzystywania tych platform, aby utrzymać dynamikę, zacieśnić wielopoziomowy dialog oraz utrzymać perspektywę lokalną w centrum współpracy międzynarodowej.
18. Stwierdza, że sam model Global Gateway zmierza do budowania równych partnerstw, zatem aby można było w pełni wykorzystać potencjał tej strategii, musi ona stać się platformą partnerstwa i współodpowiedzialności. Włączenie samorządów lokalnych i regionalnych od samego początku w projektowanie, wdrażanie i monitorowanie ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celów. Z zadowoleniem przyjmuje uwzględnienie tych kwestii w projekcie sprawozdania Parlamentu Europejskiego w sprawie "Global Gateway - skutki z przeszłości i przyszły kierunek działań" (2025/2073(INI)).
19. Przypomina, że w sytuacjach niestabilności i konfliktu władze lokalne i regionalne są często ostatnim poziomem, do którego mogą się zwrócić obywatele. UE powinna zatem opracować konkretne programy w celu wzmocnienia ich zdolności w zakresie pomocy humanitarnej, odporności i odbudowy, w tym budowania pokoju.
III. WYKORZYSTANIE POTENCJAŁU ZDECENTRALIZOWANEJ WSPÓŁPRACY W PROGRAMIE "GLOBALNY WYMIAR EUROPY"
20. Potwierdza, że ambicje geopolityczne UE muszą wykraczać poza inwestycje infrastrukturalne. Trzeba przy tym przyjąć za podstawę inkluzywny rozwój, który wzmacnia instytucje demokratyczne i publiczne, promuje zaufanie, wiedzę fachową i specjalizację oraz poprawia pozycję podmiotów lokalnych. Włączenie w to samorządów lokalnych i regionalnych poprzez zorganizowany udział i zdecentralizowaną współpracę ma zasadnicze znaczenie dla promowania na całym świecie mocnych stron Europy w zakresie sprawowania rządów oraz dla zapewnienia trwałych i transformacyjnych wyników. Odnosi się to szczególnie do europejskich regionów położonych na innych obszarach geograficznych o strategicznym znaczeniu dla UE, gdyż stabilność tych europejskich regionów jest ściśle powiązana ze stabilnością tych innych obszarów.
21. Zauważa, że dzięki współpracy zdecentralizowanej Unia Europejska może wspierać równe partnerstwa, które zwiększają demokratyczną rozliczalność oraz wzmacniają odporność instytucjonalną i oddolny rozwój w krajach partnerskich. Informacje od platform współpracy zdecentralizowanej i konsultacje z DG INTPA i DG MENA potwierdzają, że podejście terytorialne zwiększa legitymizację i trwałość. Uważa, że konieczne jest również zapewnienie ukierunkowanego wsparcia na rzecz budowania zdolności władz lokalnych i regionalnych w krajach partnerskich, w szczególności w zakresie przygotowywania projektów, zarządzania finansami i wiedzy technicznej. Odnotowuje, że zdecentralizowana współpraca jest w pełni zgodna z przejściem Global Gateway ku równym partnerstwom opartym na wzajemnych interesach. Ponadto podkreśla, że samorządy lokalne i regionalne już mobilizują sektory prywatne ze swoich terytoriów w ramach współpracy międzynarodowej i w związku z tym mogłyby zapewnić wyraźną przewagę konkurencyjną ofertom w ramach Global Gateway, opierając się na lokalnych łańcuchach wartości.
22. Stwierdza, że aby uwolnić ten potencjał, trzeba włączyć europejskie samorządy lokalne i regionalne do ram Drużyny Europy i stworzyć mechanizmy bezpośredniej współpracy z ich odpowiednikami w krajach partnerskich. Taka współpraca stwarza sprzyjające warunki dla inwestycji i płynie z niej podwójna korzyść polegająca na promowaniu demokratycznych rządów i osiąganiu realnych wyników w zakresie rozwoju terytorialnego - a to ma zasadnicze znaczenie dla wiarygodności i wpływu działań zewnętrznych UE. Należy również stworzyć mechanizmy angażowania władz lokalnych i regionalnych z państw członkowskich UE, które ze względów prawnych nie mają możliwości mobilizowania własnych źródeł dochodów na potrzeby międzynarodowej współpracy na rzecz rozwoju. Podkreśla ponadto potrzebę ścisłej współpracy w kontekście inicjatywy "Drużyna Europy", w ramach której miasta i regiony mogą zapewnić wiedzę fachową, w szczególności w kwestiach związanych ze zrównoważonym rozwojem obszarów miejskich, odpornością na zmianę klimatu i świadczeniem usług sprzyjających włączeniu społecznemu.
23. Z zadowoleniem przyjmuje prace przygotowawcze przeprowadzone w związku z paktem na rzecz regionu śródziemnomorskiego oraz proces konsultacji z samorządami lokalnymi i regionalnymi, a także wzywa DG MENA do kontynuowania tego zorganizowanego dialogu podczas wdrażania i przyszłych aktualizacji paktu. Z zadowoleniem przyjmuje również zamiar ustanowienia w ramach Global Gateway specjalnego okna dla regionu Morza Śródziemnego i wzywa DG INTPA i DG MENA do zadbania o to, by inicjatywa ta została opracowana i wdrożona w ścisłej współpracy z samorządami lokalnymi i regionalnymi, tak aby zmaksymalizować oddziaływanie terytorialne i zwiększyć rzeczywiste przyjmowanie odpowiedzialności za nią w regionie o strategicznym znaczeniu dla UE.
24. Przyznaje, że istniejące możliwości współpracy zdecentralizowanej, takie jak platforma doradcza organizacji społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych oraz pilotażowe platformy wielostronne w niektórych delegaturach Unii, są nadal fragmentaryczne i niewystarczające.
25. Z zadowoleniem przyjmuje międzynarodowy program współpracy miejskiej i regionalnej (IURC), realizowany wspólnie przez Służbę ds. Instrumentów Polityki Zagranicznej oraz DG REGIO, jako konkretną platformę równych partnerstw, transferu wiedzy i współpracy zdecentralizowanej. Ten program obejmuje program EU Cities Gateway, który stwarza możliwości dla regionów. Komitet zauważa jednak, że programy współpracy zdecentralizowanej pozostają rozdrobnione. Zauważa, że współpraca zdecentralizowana pomaga w propagowaniu ekosystemów gospodarki społecznej zgodnie z europejskim planem działania na rzecz gospodarki społecznej. Odnotowuje, że te ekosystemy sprzyjają sprawiedliwym i zrównoważonym modelom gospodarczym, poprawiają lokalne łańcuchy wartości, przyczyniają się do wzmocnienia podejść oddolnych i zarazem tworzą synergie między podmiotami terytorialnymi a partnerami w sektorze prywatnym.
26. Stwierdza, że brak w obecnych WRF konkretnych instrumentów finansowych na rzecz współpracy zdecentralizowanej stanowi poważne ograniczenie. Stopniowe wycofywanie poprzednich programów dla samorządów lokalnych i regionalnych zostawiło próżnię w ekosystemie współpracy zdecentralizowanej. Chociaż ISWMR - "Globalny wymiar Europy" określa poziomy referencyjne dla finansowania władz lokalnych w ramach programów geograficznych, dostęp do nich jest w dużej mierze pośredni i scentralizowany, co ogranicza zdolność samorządów lokalnych i regionalnych do bezpośredniego zaangażowania się.
27. Stwierdza, że zdecentralizowana współpraca, obejmująca zwłaszcza partnerstwa między miastami i między regionami, stanowi mechanizm wzajemnego uczenia się, wzmacniania instytucji i transferu know-how. Te partnerstwa wspierają również podejście skoncentrowane na ludziach, które jest zgodne z wartościami i priorytetami UE i umożliwia jej działanie w roli nie tylko darczyńcy, ale również partnera w zrównoważonym i demokratycznym rozwoju. Partnerstwa są uzupełnieniem krajowych strategii, ponieważ dzięki nim powstają wielostronne platformy zarządzania, w ramach których samorządy lokalne i regionalne łączą się ze społeczeństwem obywatelskim, środowiskiem akademickim i przedsiębiorstwami, by wspólnie tworzyć rozwiązania.
IV. ZALECENIA POLITYCZNE
28. Wzywa Komisję i ESDZ do formalnego uznania samorządów lokalnych i regionalnych - zarówno w UE, jak i w krajach partnerskich - za strategiczne podmioty w kształtowaniu, wdrażaniu i monitorowaniu Global Gateway oraz zarządzaniu tą strategią. Uznanie ich roli pomogłoby dostosować inwestycje do rzeczywistych priorytetów terytorialnych oraz skorygować obecny rozdźwięk między planowaniem na poziomie makro a potrzebami społeczności.
29. Podkreśla, że w ramach strategii Global Gateway, wraz z jej nowym podejściem 360°, należy w pełni uznać potencjał europejskich regionów przygranicznych położonych w bezpośrednim sąsiedztwie obszarów o priorytetowym znaczeniu geopolitycznym dla UE. Należy także uznać kluczową rolę, jaką regiony te mogą odegrać jako platformy współpracy, stabilności i rozwoju z sąsiednimi krajami partnerskimi.
30. Proponuje, aby Komisja wydała nowy komunikat w sprawie roli samorządów lokalnych i regionalnych we współpracy na rzecz rozwoju, oraz dostosowała go do Agendy 2030 i celów zrównoważonego rozwoju, opierając się na dokumentach z 2008 i 2013 r. W tym komunikacie powinna ona wyraźnie powiązać udział władz lokalnych i regionalnych z realizacją celów Global Gateway, potwierdzić ich rolę jako podmiotów politycznych oraz przedstawić aktualne wytyczne dotyczące mechanizmów zorganizowanego angażowania ich w działania zewnętrzne UE.
31. Wzywa UE do przyjęcia współpracy zdecentralizowanej jako uznanej formy działania oraz ustanowienia ustrukturyzowanych ram konsultacji, w które systematycznie włącza się samorządy lokalne i regionalne na etapach programowania inwestycji z Global Gateway. Te ramy powinny zostać uwzględnione w inicjatywach Drużyny Europy i planowaniu ISWMR - "Globalny wymiar Europy", co pozwoli zadbać to, by plany działania i dialogi na szczeblu krajowym obejmowały samorządy lokalne i regionalne. Takie mechanizmy współprojektowania zwiększyłyby poczucie odpowiedzialności, legitymizację i rozliczalność w odniesieniu do działań zewnętrznych UE. Ustrukturyzowane ramy konsultacyjne powinny uwzględniać - jako priorytety przekrojowe - równouprawnienie płci, uczestnictwo młodzieży i ochronę przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego.
32. Podkreśla, że proces planowania strategii Global Gateway musi być przejrzysty, a sama strategia musi być wyposażona w jasne mechanizmy monitorowania i oceny skutków. Zaznacza, że kontrolę sprawowaną przez Parlament Europejski, władze lokalne i regionalne oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego należy przyjąć z zadowoleniem jako szansę na ulepszenie zrównoważoności i rozliczalności. W związku z tym wzywa do wzmocnienia rygorystycznych ram i wskaźników opartych na dowodach w celu oceny skutków dystrybucyjnych projektów Global Gateway na społeczności lokalne. Wzywa do jak najszerszego stosowania inicjatywy I-Marker, zwłaszcza w odniesieniu do strategii Global Gateway, która powinna zawsze być zgodna z podejściem opartym na prawach i powiązana ze wskaźnikami rozwoju społecznego. Zaleca uwzględnienie wskaźnika lokalizacji w celu oszacowania, w jakim stopniu propozycje zawarte w projektach Global Gateway uwzględniają i wspierają władze lokalne i regionalne. Podkreśla potrzebę solidnych systemów analizy porównawczej w celu zapewnienia obopólnych korzyści z projektów oraz ich dostosowania do celów walki z ubóstwem, w tym potrzebę wskaźników tworzenia godnych miejsc pracy oraz udziału MŚP. Z zadowoleniem przyjmuje utworzenie przez Komisję strony internetowej zawierającej informacje na temat istniejących inicjatyw Global Gateway i wzywa Komisję do publikowania dalszych szczegółów, w tym wyników konsultacji z władzami lokalnymi i społeczeństwem obywatelskim obu regionów, a także informacji na temat zgodności z celami zrównoważonego rozwoju i priorytetami zarówno UE, jak i krajów partnerskich, wraz z poziomami odniesienia i wskaźnikami. Podkreśla ponadto, że inwestycje z Global Gateway powinny być zgodne z porozumieniem paryskim oraz przewidywać środki ochrony klimatu i różnorodności biologicznej na etapie programowania.
33. Wzywa UE do dostosowania Global Gateway do międzynarodowych zobowiązań podjętych na czwartej Międzynarodowej Konferencji w sprawie Finansowania Rozwoju, w szczególności w odniesieniu do chronicznego niedofinansowania samorządów lokalnych i regionalnych. Zaleca skierowanie bezpośredniego finansowania do władz szczebla niższego niż krajowy, aby wzmocnić decentralizację fiskalną i zapewnić przewidywalne wsparcie dla lokalnych inwestycji publicznych zgodnych z celami zrównoważonego rozwoju. Dzięki wyeliminowaniu tego wąskiego gardła Global Gateway wzmocniłaby zdolności instytucjonalne samorządów lokalnych i regionalnych oraz stworzyłaby warunki sprzyjające powodzeniu inwestycji, zwłaszcza w niestabilnych kontekstach lub w przypadku konfliktów.
34. Wzywa do utworzenia stałych wielostronnych platform zarówno w UE, jak i w krajach partnerskich, aby zapewnić współpracę między rządami krajowymi, samorządami lokalnymi i regionalnymi, społeczeństwem obywatelskim i sektorem prywatnym. Takie platformy oferują ważny sposób odpowiedniego wprowadzania inwestycji z Global Gateway w lokalnie zakorzenione ekosystemy rozwoju i powinny opierać się na istniejących strukturach - takich jak Forum Polityki Rozwojowej, platforma doradcza organizacji społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych w ramach Global Gateway oraz odbywające się co dwa lata forum regionów i miast - a także starać się nie powielać działań. Zapewniłyby również wspólną rozliczalność i przyczyniłyby się do budowania zaufania między instytucjami a obywatelami. Uważa, że władze lokalne i regionalne należy postrzegać jako kluczowe podmioty we wdrażaniu strategii Global Gateway. Mogą one zapewnić, aby projekty przewodnie były definiowane, planowane, wdrażane i monitorowane w sposób sprzyjający włączeniu społecznemu, zrównoważony i zakorzeniony na szczeblu lokalnym. Bez ich aktywnego zaangażowania inwestycje UE mogą nie mieć wpływu i legitymizacji w perspektywie długoterminowej.
35. Wzywa do włączenia samorządów lokalnych i regionalnych w formalne zarządzanie Global Gateway na szczeblu UE, w stopniu wychodzącym poza ich obecny ograniczony udział w platformie doradczej. Powinno to obejmować reprezentację w organach sterujących lub doradczych, a także wyznaczenie punktów kontaktowych ds. angażowania samorządów lokalnych i regionalnych w DG INTPA, DG MENA i delegaturach Unii w celu zapewnienia udziału tych władz w projektach. Takie reformy umożliwiłyby samorządom lokalnym i regionalnym odgrywanie nie tylko operacyjnej, ale również strategicznej roli w planowaniu, koordynacji i monitorowaniu.
36. Zaleca przydzielenie specjalnej linii budżetowej dla samorządów lokalnych i regionalnych oraz na współpracę zdecentralizowaną w WRF na okres po 2027 r., aby odnowić długoterminowe wsparcie dla partnerstw między miastami i partnerstw między regionami ukierunkowanych na budowanie zdolności, rozwój instytucjonalny i innowacje w usługach publicznych. Ta linia budżetowa miałaby kluczowe znaczenie dla uzupełnienia ukierunkowania Global Gateway na fizyczną infrastrukturę o inwestycje w rozwój społeczny. Poprzez przydzielenie takiej linii budżetowej UE nie tylko zapewniłaby bardziej zrównoważone i trwałe oddziaływanie, ale także ustanowiłaby solidny mechanizm mobilizacji samorządów lokalnych i regionalnych jako partnerów strategicznych - nawet w niestabilnych sytuacjach, w których rządy centralne mogą próbować ograniczyć ich dostęp.
37. Wzywa do ściślejszej koordynacji między istniejącymi programami współpracy między miastami i regionami, aby uniknąć powielania działań i zapewnić zgodność ze strategicznymi celami Global Gateway oraz zwiększyć wpływ i widoczność wsparcia UE dla władz lokalnych i regionalnych, przy jednoczesnym wzmocnieniu ich roli jako kluczowych partnerów we współpracy na rzecz rozwoju. Proponuje rozszerzenie zakresu działania IURC w DG REGIO o regiony śródziemnomorskie i afrykańskie, w których partnerstwa samorządów lokalnych i regionalnych mogą wnieść znaczną wartość dodaną. Taka synergia zwiększyłaby wiarygodność i widoczność UE jako globalnego partnera.
38. Zachęca do pilotażowego wdrażania bezpośredniego dostępu dla samorządów lokalnych i regionalnych w krajach partnerskich, przy wsparciu ze strony partnerów europejskich - oraz do poszukiwania synergii z innymi zainteresowanymi stronami zajmującymi się lokalizacją, takimi jak stowarzyszenia władz lokalnych i regionalnych i agencje ONZ, a także z wielostronnymi platformami delegatur Unii. Celem jest testowanie skalowalnych modeli wspólnego wdrażania inwestycji z zapewnioną pomocą techniczną i mentoringiem. Te projekty pilotażowe służyłyby jako narzędzia budowania odpornych instytucji, zwiększania wiedzy fachowej i wspierania demokratycznych innowacji.
39. Podkreśla, że inwestycje w ramach strategii Global Gateway powinny promować sprawiedliwy handel, zrównoważony łańcuch dostaw i standardy należytej staranności przedsiębiorstw, aby nie osłabiać lokalnych gospodarek, oraz powinny przyczyniać się do budowania pokoju i bezpieczeństwa klimatycznego w krajach partnerskich.
40. Apeluje, by delegatury Unii dysponowały narzędziami i zasobami niezbędnymi do współpracy z samorządami lokalnymi i regionalnymi, w tym by miały urzędników ds. sprawowania rządów na szczeblu terytorialnym i ustrukturyzowane protokoły dialogu. Pogłębiona koordynacja ze stowarzyszeniami samorządów lokalnych i regionalnych oraz z systemem ONZ, od koalicji ONZ Local2030 po zespoły krajowe ONZ, zapewniłaby im odpowiednie najlepsze praktyki i narzędzia w tym zakresie. Większe zaangażowanie zapewniłoby systematyczne odzwierciedlanie dynamiki terytorialnej w programowaniu i przyczyniłoby się do osiągnięcia trwałych rezultatów.
41. Uznaje znaczenie suwerenności i autonomii regulacyjnej krajów partnerskich oraz apeluje, aby strategia Global Gateway w pełni je respektowała, ale by uwzględniała również minimalne wiążące standardy społeczne i środowiskowe oraz standardy dotyczące przejrzystości i praw człowieka we wszystkich projektach, wraz z pluralistycznymi konsultacjami i nadzorem.
42. Wzywa Komisję Europejską do wyraźnego uznania odpowiednich i przystępnych cenowo mieszkań za sektor priorytetowy w ramach strategii Global Gateway, obok istniejących sektorów priorytetowych takich jak transport, zdrowie, edukacja, energia, klimat, cyfryzacja i infrastruktura. Podkreśla, że mieszkalnictwo jest podstawą rozwoju terytorialnego sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz sprawdzoną siłą napędową dobrobytu, odporności i spójności społecznej.
43. Wzywa do poprawy strategii komunikacyjnych w celu lepszego odzwierciedlenia wkładu samorządów lokalnych i regionalnych oraz współpracy zdecentralizowanej, tak by promować udane partnerstwa jako sztandarowe przykłady globalnych działań UE. Apeluje również o wykorzystanie doświadczeń państw członkowskich UE w zakresie inkluzywnego planowania przestrzennego i zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich, aby zagwarantować, że strategia Global Gateway wniesie konkretny wkład w zrównoważony rozwój lokalny sprzyjający włączeniu społecznemu w perspektywie długoterminowej. Zwiększenie widoczności pomoże również pokazać, że wzmacnianie pozycji samorządów lokalnych i regionalnych jest zarówno elementem dobrych rządów, jak i strategiczną inwestycją w wiarygodność geopolityczną UE.
Bruksela, dnia 10 grudnia 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.757 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Regionów - Lokalizacja unijnej strategii Global Gateway |
| Data aktu: | 2026-02-24 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-24 |