Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wyzwanie dla jednolitego rynku: wspólna polityka obronna dobrze dostosowana do potrzeb obywatelek i obywateli (opinia z inicjatywy własnej)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoWyzwanie dla jednolitego rynku: wspólna polityka obronna dobrze dostosowana do potrzeb obywatelek i obywateli (opinia z inicjatywy własnej)(C/2026/4)
| Doradczynie i doradcy | Simone D'ALESSANDRO (z ramienia sprawozdawcy) |
| Decyzja Zgromadzenia Planarnego | 23.1.2025 |
| Podstawa prawna | Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynek, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 2.9.2025 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 18.9.2025 |
| Sesja plenarna nr | 599 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 134/0/2 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. EKES przypomina, że wzmocnienie zdolności obronnych Unii Europejskiej musi być zgodne z jej podstawowymi wartościami, gdyż na pierwszym miejscu należy postawić spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną zgodnie z art. 3 TUE. By polityka obronna była skuteczna, musi zostać włączona do europejskiego projektu ukierunkowanego na dobrobyt obywatelek i obywateli.
1.2. EKES uważa, że z punktu widzenia bezpieczeństwa Unia musi przyjąć wspólną politykę obronną w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz stworzyć silny europejski filar obrony, wykraczający poza modele krajowe i wynikające z nich rozdrobnienie wydatków. Konieczne jest pilne przyjęcie niezbędnych do tego celu środków ustawodawczych i finansowych we wspólnych ramach, także z uwagi na zagrożenia, na jakie narażone są kraje europejskie graniczące z Rosją i Białorusią.
1.3. Komitet wzywa do przyjęcia zintegrowanego podejścia do bezpieczeństwa europejskiego - podejścia obejmującego nie tylko potrzeby wojskowe, lecz także wymiar społeczny, przemysłowy, środowiskowy i zdrowotny. Odporność Unii opiera się bowiem na silnych systemach publicznych i na zaufaniu obywateli. W dzisiejszym kontekście geopolitycznym nie da się zapewnić dobrobytu obywatelkom i obywatelom Unii bez odpowiedniego poziomu zdolności obronnych i gotowości społeczeństwa. Prawdziwa odporność opiera się na zdolności do reagowania na ataki z zewnątrz oraz na zdolności systemów publicznych do ochrony obywateli we wszystkich aspektach życia.
1.4. EKES podkreśla pilną potrzebę wzmocnienia jednolitego rynku dzięki przezwyciężeniu fragmentacji rynku obrony poprzez propagowanie wspólnej europejskiej polityki przemysłowej, która zwiększa konkurencyjność przemysłu zgodnie z zasadami przejrzystości, wydajności i zrównoważonego rozwoju. Apeluje również o przyjęcie specjalnych instrumentów wspólnego finansowania.
1.5. Komitet zaleca, by inwestycje w obronność były ukierunkowane na wzmocnienie europejskiej bazy technologicznoprzemysłowej (EDTIB) z aktywnym udziałem partnerów społecznych oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), które są kluczowym elementem lokalnych łańcuchów dostaw. Niezbędne jest propagowanie zatrudnienia wymagającego kwalifikacji oraz zapobieganie szkodliwym praktykom dumpingu i delokalizacji, tak by zapewnić powszechne korzyści dla europejskiej tkanki produkcyjnej.
1.6. EKES uważa, że konieczne jest zapewnienie odpowiedniej koordynacji między europejskimi instrumentami finansowania a ramami fiskalnymi UE, przy czym należy przewidzieć zasady umożliwiające wyłączenie inwestycji strategicznych, w tym w sektorze obronności, z obliczeń deficytu poprzez zastosowanie fiskalnych klauzul wyjścia zgodnych z celami Unii.
1.7. Komitet wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia pełnej przejrzystości co do pochodzenia i przeznaczenia funduszy przeznaczonych na obronność, a także zarządzania nimi, tak by wzrost wydatków nie odbijał się na innych podstawowych celach unijnych, usługach publicznych czy też opiece zdrowotnej.
1.8. EKES zachęca do utworzenia międzyinstytucjonalnego centrum monitorowania zintegrowanego bezpieczeństwa (z udziałem EKES-u, KR-u, KE i PE) w celu monitorowania wpływu europejskiej polityki obronnej na szczeblu terytorialnym oraz systematycznego poznawania opinii publicznej i stopnia zaufania obywatelek i obywateli.
2. Uwagi ogólne
2.1. Pełnowymiarowa inwazja Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r. oraz wydarzenia geopolityczne rozgrywające się w ostatnich miesiącach skłoniły instytucje europejskie do umieszczenia kwestii obronności europejskiej w centrum programu politycznego. Wojna uwypukliła zależność Europy od wsparcia ze strony USA w zakresie obrony, a przy tym obnażyła luki w zdolnościach. Jednocześnie niepokojący brak pewności w stosunkach transatlantyckich unaocznił, że Unia musi w szybki i spójny sposób stawić czoła wielorakim wyzwaniom i potencjalnym zagrożeniom w dziedzinie wojskowości, handlu, technologii i dostaw. W tym kontekście szczególną uwagę należy poświęcić państwom członkowskim UE graniczącym z Rosją i Białorusią, ponieważ są one najbardziej bezpośrednio narażone na nagłe kryzysy i zagrożenia hybrydowe.
2.2. Od czasu narodzenia się idei Europejskiej Wspólnoty Obronnej (EWO) w 1954 r. Unia Europejska podejmowała bezowocne próby integracji w dziedzinie obronności. Celem niniejszej opinii jest wkład w debatę europejską, poczynając od założenia, że sytuacja geopolityczna wymaga zdecydowanych działań, by wzmocnić wspólny system obrony. Jednocześnie wyzwaniem jest sposób inwestowania we wspólną obronę tak, by dokończyć budowę jednolitego rynku bez narażania na szwank spójności społecznej i inwestycji na rzecz dobrobytu obywateli europejskich oraz zapewnić poszanowanie Traktatów.
2.3. W art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) podkreślono, że Unia dąży do wspierania dobrobytu obywatelek i obywateli, spójności gospodarczej i społecznej, a także zrównoważonego i harmonijnego rozwoju państw członkowskich. Dlatego też oczekuje się, że europejska polityka obronna będzie uwzględniać te aspekty i wspierać realizację tych celów, aby obywatelki i obywatele UE mogli żyć w pokoju i bezpiecznie.
2.4. W niniejszej opinii Komitet nawiązuje do wielu swoich już przyjętych lub obecnie sporządzanych dokumentów w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa, a zwłaszcza do pewnych opinii, w których ten temat został poruszony w sposób dogłębny i logiczny 1 . W tych opiniach zawarto całościowy i spójny opis roli, którą obronność odgrywa w budowaniu europejskiej suwerenności zgodnej z wartościami pokoju, demokracji i sprawiedliwości społecznej.
2.5. Zdolność Unii do wzmocnienia wspólnej obrony oraz sprostania wyzwaniom geopolitycznym i przemysłowym jest nierozłącznie powiązana ze ściślejszą integracją europejską. EKES wzywa Komisję i Radę do zbadania wszystkich mechanizmów przewidzianych w Traktatach w celu jak najszybszego rozpoczęcia procesu reform instytucjonalnych i dokończenia procesu integracji.
2.6. Spory i debaty polityczne w Unii w reakcji na niedawne wnioski Komisji w dziedzinie obronności pokazują, że pierwszorzędną kwestią jest równowaga między wydatkami na obronność a inwestycjami społecznymi. Silniejsza pod względem wojskowym Unia musi być również sprawiedliwsza, spójniejsza i odporniejsza dla dobra swoich obywatelek i obywateli.
3. Uwagi szczegółowe
3.1. Z raportu Draghiego wynika 2 , że w latach 2022-2023 78 % europejskich wydatków wojskowych trafiło do dostawców spoza UE, w tym 63 % - do USA. Ta zależność ogranicza autonomię strategiczną UE, zwiększając ryzyko geopolityczne oraz narażając bezpieczeństwo europejskie, gdyż decyzje przemysłowe i polityczne podejmują podmioty trzecie. Ponadto rozdrobnienie zakupów między państwami członkowskimi utrudnia stworzenie jednolitego rynku obronnego, co spycha europejski przemysł na pozycję podrzędną wobec głównych mocarstw światowych oraz uniemożliwia opracowanie wspólnych norm niezbędnych dla interoperacyjności i wydajności przemysłu.
3.2. Brak koordynacji zakupów w dziedzinie obronności zakłóca rynek wewnętrzny, sprzyja przemysłowi poza Europą oraz hamuje wzrost produkcji i rozwój badań w Europie. Według włoskiego centrum monitorowania rachunków publicznych łączne wydatki wojskowe UE w 2024 r. znacznie przekroczyły wydatki Rosji pod względem parytetu siły nabywczej (PPP) 3 . Niemniej brak wspólnej strategii państw członkowskich zmniejsza ogólną skuteczność tych wydatków. Rozdrobnienie produkcji i dostaw utrudnia strategiczne wykorzystanie zasobów, w związku z czym europejski sektor obronny jest mniej konkurencyjny od bardziej scentralizowanego sektora obronnego Rosji. W tym kontekście brak normalizacji wymogów technicznych i systemów uzbrojenia stanowi zasadniczą przeszkodę w interoperacyjności, wydajności logistycznej oraz obniżaniu kosztów (w tym kontekście równie ważne jest zapewnienie zgodności ze standardami NATO). Aby zmniejszyć zależność i wzmocnić autonomię strategiczną UE, konieczne jest przede wszystkim szybsze urzeczywistnienie jednolitego rynku obronnego poprzez harmonizację przepisów, inwestycje w badania i rozwój, poprawę interoperacyjności między systemami krajowymi oraz ustanowienie stabilnego mechanizmu wspólnych zakupów, który umożliwi państwom członkowskim postawienie na pierwszym miejscu dostawców europejskich i zapobiegnie rozproszeniu zasobów.
3.3. UE potrzebuje solidnych ram w dziedzinie obronności, aby stawić czoła nie tylko bezpośrednim kryzysom, lecz również wyzwaniom długoterminowym. Wymaga to silnej bazy przemysłowej, która będzie potrafiła wspierać rozwój technologiczny oraz gwarantować autonomię strategiczną i pozytywny wpływ inwestycji na wzrost gospodarczy i zatrudnienie. Bez jasnej polityki przemysłowej plany obronne mogą okazać się nieskuteczne. EKES podkreśla potrzebę zwiększenia inwestycji w politykę przemysłową, w tym poprzez stworzenie Europejskiego Funduszu na rzecz Suwerenności, z którego będzie można finansować wspólne projekty strategiczne.
3.4. Ponadto EKES i Komitet Regionów powinny być zaangażowane w usystematyzowany sposób w Strategię na rzecz europejskiego przemysłu obronnego, która powinna wspierać tworzenie odpornych terytorialnych łańcuchów produkcji. Możliwości zatrudnienia związane z restrukturyzacją przemysłu przełożą się na stabilne miejsca pracy wysokiej jakości tylko pod warunkiem, że uda się uniknąć delokalizacji oraz dumpingu socjalnego, a także zagwarantować wszystkim europejskim podmiotom gospodarczym sprawiedliwe i inkluzywne warunki.
3.5. EKES uważa, że niezbędne środki ustawodawcze i finansowe mające na celu wzmocnienie europejskiej obronności należy przedsięwziąć w ramach wspólnotowych. Wspólny system finansowania, oparty na koordynacji wydatków i optymalizacji zasobów, umożliwiałby wzmocnienie rynku wewnętrznego, zapobiegałby marnotrawstwu oraz zwiększałby jak najbardziej skuteczność inwestycji, ograniczając zarazem zależność od dostawców spoza Europy. Najnowsze prognozy makroekonomiczne wskazują, że same wydatki obronne nie wystarczą do wywarcia istotnego wpływu strukturalnego na gospodarkę. Dlatego też ich oddziaływanie należy rozpatrywać w ramach szerszej strategii obejmującej skoordynowane inwestycje publiczne w obszarach społecznym i przemysłowym 4 .
3.6. W ciągu dziesięciu lat wydatki wojskowe w Europie wzrosły średnio o 50 %: z 145 mld EUR w 2014 r. do 215 mld EUR w 2023 r. 5 EKES podkreśla, że zwiększenie zdolności obronnych UE jest również okazją do ożywienia europejskiej bazy technologicznoprzemysłowej. Niektóre analizy, w tym raport Draghiego i prognoza gospodarcza Komisji Europejskiej z wiosny 2025 r., wskazują, że skoordynowane zwiększenie wydatków na obronność mogłoby przyczynić się do wzrostu PKB, tworzenia miejsc pracy i innowacji. Na przykład w symulacji z wykorzystaniem modelu QUEST oszacowano, że stopniowy wzrost wydatków państw członkowskich na obronność do 1,5 % PKB do 2028 r. mógłby zwiększyć PKB UE o około 0,5 % do końca tego okresu, przy równoczesnym wzroście relacji długu do PKB o około 2 punkty procentowe. Skuteczność takich wydatków nie jest jednak automatyczna: ich wpływ zależy w dużej mierze od stopnia koordynacji przemysłowej i rozwoju zintegrowanego wewnętrznego rynku obrony. W przypadku braku wspólnej strategii istnieje ryzyko, że efekt mnożnikowy wydatków na obronę pozostanie niski, w szczególności ze względu na wysoki udział przywozu spoza UE - jak pokazują niedawne badania oparte na analizach przepływów międzygałęziowych. Wspólne normy, interoperacyjność i mechanizmy wspólnych zamówień mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia, aby inwestycje w obronność przynosiły trwałe korzyści i wnosiły znaczący wkład w autonomię strategiczną UE.
3.7. Inwestycje w sektorze obrony muszą być częścią strategii mającej na celu wzmocnienie unijnych łańcuchów produkcji, pobudzanie innowacji oraz przyciąganie wykwalifikowanych pracowników. Ściślejsza koordynacja przemysłu na szczeblu europejskim - poprzez wspólne normy, interoperacyjność i wspólne zamówienia - mogłaby przyczynić się do zwiększenia efektu mnożnikowego wydatków na obronę. W przeciwnym razie - jak pokazują niedawne badania oparte na analizach przepływów międzygałęziowych - ten efekt może być ograniczony z powodu dużego udziału przywozu spoza UE 6 . Rozwój zintegrowanego wewnętrznego rynku obrony ma zatem priorytetowe znaczenie dla wspierania autonomii strategicznej Unii.
3.8. Dane zaczerpnięte z ostatniego sprawozdania z 2024 r. na temat warunków życia wskazują na ogólne pogorszenie sytuacji: 19,1 % europejskich gospodarstw domowych ma trudności z pokrywaniem codziennych wydatków (w 2020 r. było ich 16,8 %); odsetek osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym wzrósł do 16,5 % (z 14,3 % w 2019 r.); nierówności dochodowe powiększyły się z 28,7 % do 29,6 %; pogłębiona deprywacja materialna i społeczna jeszcze się nasiliła - z 6,7 % do 6,8 %, a 33,5 % rodzin nie jest w stanie pokryć nieprzewidzianych wydatków (w 2020 r. było ich 30,2 %). Średnie trwanie życia skróciło się z 81,3 lat w 2019 r. do 80,1 lat w 2023 r. 7 To pogorszenie się sytuacji zostało potwierdzone w badaniu Eurobarometr Parlamentu z 2024 r. Wynika z niego, że głównymi bolączkami europejskich obywatelek i obywateli są wzrost cen i kosztów utrzymania (42 %) oraz sytuacja ekonomiczna (41 %). Te dane wskazują na pogorszenie się warunków społecznych, które może podważyć samą podstawę bezpieczeństwa europejskiego, jeżeli nie stawi się mu czoła.
3.9. Wzmocnienie europejskiego systemu opieki zdrowotnej powinno być postrzegane jako filar europejskiego systemu obrony. Ostatnie dostępne sprawozdania pokazują, że krajowe systemy opieki zdrowotnej nadal zmagają się z problemami strukturalnymi: brakiem personelu, niewystarczającą infrastrukturą oraz nierównym dostępem do usług 8 . EKES uważa, że w dzisiejszym kontekście geopolitycznym potrzeba zwiększenia inwestycji w opiekę zdrowotną kłóci się z obecnym paktem stabilności i wzrostu, który stanowi przeszkodę w realizacji celów Unii w zakresie bezpieczeństwa i odporności społecznej.
3.10. W czasach kryzysu podstawowe znaczenie ma poparcie mieszkańców Europy i społeczeństwa obywatelskiego dla instytucji. Komitet wzywa Komisję do rozważenia możliwości utworzenia międzyinstytucjonalnego centrum monitorowania z udziałem EKES-u, KR-u, KE i PE. Jego zadaniem byłoby konkretnie monitorowanie sposobu postrzegania decyzji europejskich na poszczególnych obszarach oraz propagowanie idei wspólnej europejskiej obrony uwzględniającej aspekty społeczne, gospodarcze i zdrowotne. Przejrzystość, odpowiedzialność demokratyczna i zaangażowanie obywatelskie to podstawowe warunki budowania zaufania obywateli do instytucji europejskich. Jeżeli będzie brakować zaufania, nawet najbardziej zaawansowana polityka bezpieczeństwa może utracić skuteczność i legitymację. Centrum monitorowania powinno pomagać w monitorowaniu nie tylko oddziaływania na szczeblu terytorialnym, lecz również zaufania publicznego oraz społecznego postrzegania europejskich decyzji w sprawie obronności.
3.11. Komitet podkreśla, że bezpieczeństwo europejskie opiera się na zintegrowanym podejściu, według którego zdolności obronne wiążą się z siłą miękką UE: współpracą, dyplomacją, a także dążeniem do rozwoju i stabilności. Zachowanie i wzmocnienie tej równowagi jest niezbędne dla wiarygodnej i autonomicznej roli Unii na arenie światowej.
Bruksela, dnia 18 września 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.4 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wyzwanie dla jednolitego rynku: wspólna polityka obronna dobrze dostosowana do potrzeb obywatelek i obywateli (opinia z inicjatywy własnej) |
| Data aktu: | 2026-01-16 |
| Data ogłoszenia: | 2026-01-16 |