Publikacja wniosku o rejestrację oznaczenia geograficznego zgodnie z art. 15 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1143
Publikacja wniosku o rejestrację oznaczenia geograficznego zgodnie z art. 15 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1143
W terminie trzech miesięcy od daty niniejszej publikacji organy państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, bądź osoba fizyczna lub prawna mająca uzasadniony interes oraz mająca siedzibę lub miejsce pobytu w państwie trzecim, mogą, zgodnie z art. 17 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1143 (1) , wnieść sprzeciw do Komisji.
JEDNOLITY DOKUMENT
Nazwy pochodzenia i oznaczenia geograficzne produktów rolnych "Cicoria puntarelle molfettese"
Nr UE: PGI-IT-03443 - 22.7.2025
1. Nazwa lub nazwy "Cicoria puntarelle molfettese"
2. Rodzaj oznaczenia geograficznego
ChNP ☐ ChOG ☒
3. Państwo, do którego należy wyznaczony obszar geograficzny
Włochy
4. Opis produktu rolnego
4.1. Klasyfikacja produktu rolnego zgodnie z pozycją i kodem Nomenklatury scalonej, o której mowa w art. 6 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/1143
0705 21 - Cykoria warzywna (cykoria brukselska) (Cichorium intybus var. foliosum)
4.2. Opis produktu rolnego, do którego odnosi się zarejestrowana nazwa
Chronione oznaczenie geograficzne "Cicoria puntarelle molfettese" odnosi się do główek i pędów ("puntarelle") cykorii Cichorium intybus L, odmian "Molfetta", "Catalogna pugliese" i "Catalogna puntarelle a foglia stretta" produkowanych na wyznaczonym obszarze. Muszą one mieć następujące cechy charakterystyczne:
a) wygląd:
główka: waga od 500 g do 1 500 g;
struktura główki: zwarta i zaokrąglona podstawa ze spiczastą końcówką;
struktura pędów ("puntarelle"): nieco wydłużone, o stopniowanej wysokości, licznie występujące w główce;
liczne drobne liście między pędami;
b) barwa: pędy mają białawy kolor z zielonymi plamkami o różnej intensywności;
c) smak: pędy - warzywo o charakterystycznej chrupkości - mają słodki smak z lekko gorzkim posmakiem, który stopniowo nasila się w miarę wzrostu pędów;
d) długość pędów: ("puntarelle") od 7 cm do 15 cm.
Produkt wprowadza się do obrotu w stanie świeżym lub gotowym do spożycia (IV gamma) po minimalnym przetworzeniu technologicznym polegającym na selekcji, sortowaniu, cięciu, płukaniu, suszeniu i pakowaniu.
4.3. Odstępstwa dotyczące pozyskiwania paszy (wyłącznie w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego objętych chronioną nazwą pochodzenia) oraz ograniczenia dotyczące pozyskiwania surowców (wyłącznie w odniesieniu do produktów przetworzonych objętych chronionym oznaczeniem geograficznym)
-
4.4. Poszczególne etapy produkcji, które muszą odbywać się na wyznaczonym obszarze geograficznym
Wszystkie etapy produkcji cykorii "Cicoria puntarelle molfettese" aż do zbiorów odbywają się na wyznaczonym obszarze geograficznym.
4.5. Szczegółowe zasady dotyczące pakowania, krojenia, tarcia itp. produktu rolnego, do którego odnosi się zarejestrowana nazwa
Produkt może być pakowany w formie ciętej jako produkt świeży lub w formie IV gamma:
a) w pierwszym przypadku główki są czyszczone i pozbawiane zwiędłych liści. Mogą być wprowadzane do obrotu w opakowaniach typu flow-pack, na plastikowych lub kartonowych tackach bądź w opakowaniach innego rodzaju dopuszczonych w odpowiednich przepisach, o masie od 500 g do 1 500 g;
b) w drugim przypadku pędy mogą być po prostu umieszczone na plastikowych lub kartonowych tackach bądź w opakowaniach innego rodzaju dopuszczonych w odpowiednich przepisach, o masie od 250 g do 1 000 g. Opakowania muszą być wolne od wszelkich ciał obcych. Proces pakowania musi odbywać się w sposób zapewniający odpowiednią ochronę produktu i jego wystarczającą wilgotność.
Nie ma ograniczeń geograficznych dotyczących warunków czyszczenia, obierania, cięcia i pakowania.
4.6. Szczegółowe zasady dotyczące etykietowania produktu rolnego, do którego odnosi się zarejestrowana nazwa
Na opakowaniu znajduje się europejski symbol ChOG i logo oznaczenia.
Chronionemu oznaczeniu geograficznemu "Cicoria puntarelle molfettese" nie może towarzyszyć żaden inny opis, który nie jest wyraźnie określony w specyfikacji tego produktu. Dopuszcza się używanie autentycznych nazwisk, nazw handlowych oraz prywatnych lub publicznych znaków towarowych, pod warunkiem że nie mają one charakteru zachwalającego.
Na opakowaniu należy umieścić etykietę z informacjami wymaganymi przez prawo zapisanymi w sposób czytelny, nieusuwalny i widoczny z zewnątrz.
Dodatkowe informacje nie mogą wprowadzać konsumenta w błąd co do charakteru i właściwości produktu.
Na wzorze logo przedstawiono okrąg w kolorze ciemnozielonym (Pantone 2424C) z białym napisem "CICORIA PUNTARELLE MOLFETTESE" w górnej części oraz skrótem "IGP" w dolnej części, również w kolorze białym. W środku okręgu znajduje się wzór przedstawiający stylizowaną roślinę cykorii z trzema końcówkami i dwoma wieżami u podstawy. Te dwie wieże tworzą literę "M" odnoszącą się do nazwy Molfetta. Logo jest utrzymane w dwóch odcieniach zieleni: Pantone 2424C i Pantone 2286C.
Można również stosować czarno-białą wersję logo, z ciemnym obramowaniem i wewnętrznym wzorem na białym tle.
5. Zwięzłe określenie obszaru geograficznego
Obszar produkcji cykorii objętej ChOG "Cicoria puntarelle molfettese" obejmuje obszar administracyjny gmin Bisceglie, Bitonto, Giovinazzo, Molfetta, Terlizzi i Ruvo di Puglia.
6. Związek z obszarem geograficznym
Związek przyczynowy z pochodzeniem geograficznym opiera się na
☐ renomie
☐ określonej jakości
☒ innych cechach charakterystycznych
Streszczenie związku
Wniosek o uznanie oznaczenia "Cicoria puntarelle molfettese" opiera się na renomie i cechach charakterystycznych.
Cykoria "Cicoria puntarelle molfettese" jest rozpoznawalna dzięki wyglądowi (zob. pkt 4.2 jednolitego dokumentu), z białawą zielenią główki, konsystencji i naturalnej chrupkości, słodkości pędów z lekko gorzkim posmakiem oraz podobieństwu pędów do niewielkich szpiców (stąd nazwa "cykoria szpiczasta", odnosząca się do ostrych końcówek - "le puntarelle"). (G. de Marco, "Molfetta tra passato e presente" [Przeszłość i teraźniejszość Molfetty], Molfetta - Mezzina, 1982, s. 12).
Cechy te przyczyniły się do renomy produktu i jego specyfiki, która odróżnia go od innych rodzajów cykorii gatunku Cycorium odmiany Catalogna.
Ten odróżniający charakter został naukowo potwierdzony w 2012 r. przez analizę głównych składowych (PCA) z wykorzystaniem jądrowego rezonansu magnetycznego w ramach projektu "Biodiversità delle specie Orticole della Puglia (BiodiverSO)" [Różnorodność biologiczna gatunków warzyw w Apulii] (2013-2018).
W tym przypadku analiza PCA wykazała, że główną przyczyną różnic między "Cicoria puntarelle molfettese" a innymi lokalnymi populacjami cykorii, np. odmianą galatina, jest środowisko. Klasyfikacja "Cicoria puntarelle molfettese" w odniesieniu do jej pochodzenia geograficznego została zatem uzasadniona. Potwierdzono, że produkt ten wykształcił specyficzne właściwości dzięki charakterystycznemu dostosowaniu do warunków środowiskowych panujących na obszarze uprawy, z uwzględnieniem czynników glebowych, klimatycznych i rolniczych.
Poniżej znajduje się opis właściwości glebowych i klimatycznych na tym obszarze.
- Gleba: na obszarze produkcji dominują podłoża wapienne, płytkie i dobrze przepuszczalne gleby kamieniste o cechach krasowych (pęknięcia), które umożliwiają szybkie przenikanie deszczu. Dostępność wód powierzchniowych jest ograniczona, ale istnieją głębokie podziemne warstwy wodonośne.
- Klimat i mikroklimat: na obszarze produkcji, zwłaszcza w pasach przybrzeżnych, występują bryzy morskie i większe wahania temperatury w nocy. Czynniki te wpływają na fizjologię rośliny, w której akumulują się cukry, aktywność enzymów i metabolity wtórne.
- Dostępność wody: na zasób wody dostępnej w glebie na obszarze produkcji wpływa współoddziaływanie między opadami, uziarnieniem gleby i obecnością głębokich krasowych warstw wodonośnych. Taka kombinacja ogranicza ilość wody stojącej i zapewnia stałe, lecz nienadmierne dostawy wody. Warunki te sprzyjają tworzeniu się chrupkich pędów i zapobiegają nadmiarowi azotanów.
- Zakres temperatur i godziny światła dziennego: większe różnice w temperaturach nocnych i dziennych oraz okresy światła dziennego typowe dla szerokości geograficznej obszaru produkcji wpływają na metabolizm tkanek. Ta forma wzrostu sprzyja zwartym łodygom oraz akumulacji związków fenolowych i terpenów, które decydują o łagodnie gorzkim smaku pędów.
Skutki dla właściwości "Cicoria puntarelle molfettese":
- Odporność na zimno: w przeszłości cykorię "Cicoria puntarelle molfettese" wybierano ze względu na tolerancję na sporadyczne zimowe przymrozki typowe dla pasa przybrzeżnego Murge. Odporność ta znajduje odzwierciedlenie w produkcie, który zachowuje konsystencję i chrupkość nawet po krótkotrwałych spadkach temperatury.
- Struktura i wielkość główki: wapienne gleby i niewielka ilość wody sprzyjają powstawaniu zwartych stożkowych główek oraz wielu długich cylindrycznych pędów wewnętrznych.
- Zawartość barwnika i chlorofilu: częściowy wzrost pędów chronionych liśćmi oraz uziarnienie gleby skutkują powstaniem pędów o zielonkawobiałej barwie.
- Aromat i związki goryczkowe: różnice temperatur i gospodarowanie uprawami dostosowują biosyntezę związków goryczowych (laktonów seskwiterpenowych) i fenoli oraz prowadzą do równowagi między słodyczą głównej części a lekko gorzkim posmakiem.
Rola praktyk uprawy i harmonogram upraw:
- Gęstość nasadzeń i gospodarowanie ulistnieniem: odległości między rzędami i roślinami ustalone w lokalnej praktyce sprzyjają pionowemu wzrostowi i ograniczają szerokość blaszek liści, a to zwiększa proporcję wewnętrznych pędów w główce.
- Czas siewu i zbiorów: bezpośredni wpływ na wielkość, chrupkość i profil aromatyczny w każdym stadium rozwoju fenologicznego ma czas siewu i zbiorów.
- Gospodarowanie wodą i stosowanie nawozów: sterowane nawadnianie i ograniczone wykorzystanie nawozów przyczyniają się do powstania profili azotanowych i polifenolowych, które różnią się w stosunku do innych obszarów uprawy.
Potwierdzające źródła naukowe:
W międzynarodowych opracowaniach naukowych przedstawiono dowody doświadczalne na istnienie związku przyczynowego między środowiskiem, praktykami uprawy oraz profilem chemicznym i sensorycznym cykorii "Cicoria puntarelle molfettese". Do najważniejszych opracowań należą:
- F. D'Acunzo, D. Giannino, V. Longo, M. Ciardi, G. Testone, G. Mele,... i O. Ursini, (2017). "Influence of cultivation sites on sterol, nitrate, total phenolic contents and antioxidant activity in endive and stem chicory edible products" [Wpływ miejsc uprawy na zawartość steroli, azotanów i związków fenolowych ogółem oraz aktywność przeciwutleniającą w jadalnych produktach z endywii i cykorii łodygowej"]. International Journal of Food Sciences and Nutrition, 68(1), 52-64.
- G. Testone, G. Mele, E. Di Giacomo, M. Gonnella, M. Renna, G. C. Tenore,... i D. Giannino, (2016). "Insights into the sesquiterpenoid pathway by metabolic profiling and de novo transcriptome assembly of stem-chicory (Cichorium intybus cultigroup »Catalogna«)" [Analiza ścieżki seskwiterpenoidów za pomocą profilowania metabolicznego i składania transkryptomu de novo cykorii łodygowej (kultygrupy Cichorium intybus "catalogna")]. Frontiers in Plant Science, 7, 1676.
Historia produkcji cykorii "Cicoria puntarelle molfettese" wpłynęła na silne powiązania z konsumentami, którzy stale doceniają jej szczególną i odrębną jakość.
Cykoria "Cicoria puntarelle molfettese" ma długą historię. Źródła pisane sięgają początku XX wieku. Cała literatura rolnicza i kulinarna gmin z obszaru produkcji, mająca ponad 100 lat, oraz bezpośrednie relacje starszych rolników świadczą o historycznej wyjątkowości tego produktu. To proste warzywo liściowate zyskało szczególną tożsamość zakorzenioną w popularnych zwrotach i powiedzeniach: "spigata" [szpiczasta], "a punte" [ostra], "puntarelle" [czubki], "campestri" [wiejska], "Molfetta" [z Molfetty] i "molfettese" [molfettańska]. Wszystkie te elementy wyraźnie określają "cykorię" charakterystyczną dla wyznaczonego i określonego obszaru: "Cicoria puntarelle molfettese".
W przekazach odnotowuje się i zapisuje typową scenę z obszarów wiejskich - "okrzyki sprzedawców, handlarzy ulicznych i domokrążców" na głównych placach Molfetty - przywołującą echa tego, w jaki sposób produkt był zachwalany [w lokalnym dialekcie]: "uè la cimececorei'à specate" ("Cykoria szpiczasta! Podejdźcie, wybierajcie!") (G. De Marco, "Molfetta tra passato e presente" [Przeszłość i teraźniejszość Molfetty], Molfetta - Mezzina, 1982, s. 12).
W latach 80. XX wieku dzięki procesowi jednoczenia i organizacjom producentów świadomość wyjątkowej wartości produktu stała się podstawowym czynnikiem rozwoju całościowego zarządzania produkcją i wprowadzaniem do obrotu.
Na terytorium Molfetty zasadniczą rolę odegrała wyjątkowa organizacja integrująca: Cooperativa Ortofrutticola San Giacomo Soc. Coop. A R.L. [spółdzielnia sektora owoców i warzyw San Giacomo]. Spółdzielnia ta, założona 2 grudnia 1981 r., rozpoczęła działalność 5 maja 1982 r. i pozostała aktywna do końca lat 90. XX wieku.
Związek między tym produktem ogrodniczym a jego kulinarnymi zastosowaniami w tradycji Molfetty jest również widoczny w przekazach zebranych z archiwów i od osób fizycznych na temat wydarzenia poświęconego temu produktowi: Sagra della "Cicoria puntarelle molfettese" [festiwal cykorii "Cicoria puntarelle molfettese"]. Wydarzenie to, promowane przez wspomnianą spółdzielnię sektora owoców i warzyw San Giacomo, odbywało się co roku w okresie od 1985 r. do końca lat 90. XX wieku.
Istnieje również wiele dowodów świadczących o wprowadzaniu cykorii "Cicoria puntarelle molfettese" do obrotu, pochodzących z dokumentacji podatkowej z lat 90. XX wieku.
Certyfikaty i poświadczenia dotyczące "Cicorie puntarelle molfettese" z tego obszaru wzbudziły również zainteresowanie świata nauki.
To zainteresowanie ze strony ośrodków badawczych zaowocowało szeregiem dalszych opracowań i badań na ten temat:
- M. Gonnella, M. Renna, D. Giannino, P. Santamaria (2012) opracowali procedurę identyfikacji lokalnych populacji odmiany Catalogna (Cichorium intybus L.) oraz metodę jej przetwarzania w celu przygotowania produktu do spożycia. Obrady IX Krajowej Konferencji na temat Różnorodności Biologicznej, Valanzano (Bari), 5-7 września 2012 r. Tom 2: "Biodiversità, alimenti e salute" [Różnorodność biologiczna, żywność i zdrowie], 186-192;
- M. Renna, M. Gonnella, D. Giannino, P. Santamaria (2014). "Quality evaluation of cook-chilled chicory stems (Cichorium intybus L., Catalogna group) by conventional and sous vide cooking methods" [Ocena jakości schładzanych łodyg cykorii (Cichorium intybus L., grupa Catalogna) przy użyciu konwencjonalnych metod gotowania i metod sous vide"]. Journal of the Science of Food Agriculture, 94, s. 656-665;
- projekt "Biodiversità delle specie Orticole della Puglia (BiodiverSO)" [Różnorodność biologiczna gatunków warzyw w Apulii] (2013-2018), finansowany przez region Apulia na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, program rozwoju obszarów wiejskich dla Apulii na lata 2007-2013, środek 214, działanie 4, poddziałanie a) "Zintegrowane projekty na rzecz różnorodności biologicznej", okres wdrażania 2014-2015. W ramach projektu określono szczególne cechy produktu o nazwie "Cicoria puntarelle molfettese".
We wszystkich powyższych opracowaniach wymienia się i identyfikuje cykorię "Cicoria puntarelle molfettese".
Obecnie "Cicoria puntarelle molfettese" nie jest jedynie produktem ogrodniczym. Stała się prawdziwym symbolem kulturowym i gastronomicznym Apulii. Odgrywa wiodącą rolę w odrodzeniu obszarów wiejskich obejmującym żywność, historię, gospodarkę i społeczność - od stołów w gospodarstwach rolnych po karty dań we współczesnych restauracjach, od lokalnych festiwali po działania promocyjne w sektorze rolno-spożywczym i turystyce. W nieodległej przeszłości i w ramach najnowszych inicjatyw wspierano rozwój turystyki wiejskiej. Coraz więcej turystów wybiera autentyczne doświadczenia, odwiedzając rozległe pola uprawy "Cicoria puntarelle molfettese" na rolniczych obszarach Molfetty, na przykład w ramach inicjatywy "Orti Aperti" [otwarte pola] organizowanej przez lokalną grupę działania Ponte Lama. Wraz ze stowarzyszeniem AUSER gmina Molfetta pełniła rolę promotora projektu "Colto e mangiato" [wyhodowane i spożywane], obejmującego również działania poświęcone cykorii "Cicoria puntarelle molfettese". W rezultacie 18 kwietnia 2024 r. zorganizowano konferencję. Spotkała się ona z dużym zainteresowaniem publiczności i okazała się sukcesem.
Stowarzyszenia Cuochi Baresi, APCI (stowarzyszenie branżowe włoskich kucharzy), Cooking Solution, Molfetta Food, Assolocali Bisceglie i inne liczne małe organizacje zajmowały się promocją wydarzeń kulinarnych poświęconych wyłącznie cykorii "Cicoria puntarelle molfettese". Do takich wydarzeń należy "Dalla terra alla tavola": ta inicjatywa typu "od pola do stołu" koncentrowała się na cykorii "Cicoria puntarelle molfettese" w celu promowania jej wyjątkowych cech i historii. Działania promocyjne stowarzyszeń stworzyły synergię między środowiskiem akademickim, stowarzyszeniami, producentami i restauratorami, a ich głównym celem jest podnoszenie wartości gastronomicznej "Cicoria puntarelle molfettese" i jej szeroka promocja. Przykładem jest tu inicjatywa Istituto Professionale Alberghiero [instytutu hotelarskiego], który organizuje co roku grupy robocze zajmujące się konkretnymi zagadnieniami z zakresu wiedzy na temat "Cicoria puntarelle molfettese" i jej wykorzystania do tworzenia tradycyjnych i kreatywnych receptur. Wszystkie zaangażowane lokalne stowarzyszenia i instytucje są zatem siłą napędową działalności edukacyjnej i kulturalnej w procesie ochrony i wspierania produkcji rolnej i upraw rolno-spożywczych; w ich działaniach cykoria "Cicoria puntarelle molfettese" jest niekwestionowanym symbolem wiedzy fachowej związanej z rolnictwem i żywnością trafiającą na stół.
Odesłanie do publikacji specyfikacji oznaczenia geograficznego
https://www.masaf.gov.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/3335
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3909 |
| Rodzaj: | informacja |
| Tytuł: | Publikacja wniosku o rejestrację oznaczenia geograficznego zgodnie z art. 15 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1143 |
| Data aktu: | 2026-07-14 |
| Data ogłoszenia: | 2026-07-20 |