Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Program na rzecz sprawnych i szybkich innowacji w dziedzinie obronności (AGILE) (konsultacja obligatoryjna) (COM(2026) 135 final)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoWniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Program na rzecz sprawnych i szybkich innowacji w dziedzinie obronności (AGILE)(konsultacja obligatoryjna)
(C/2026/3556)
Sprawozdawczyni generalna:
Monika SITÁROVÁ
Współsprawozdawczyni generalna:
Srita HEIDE
| Doradczynie i doradcy | Eric BRUNE (z ramienia sprawozdawczyni, Grupa II) |
| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 7.4.2026 Rada Unii Europejskiej, 29.4.2026 |
| Podstawa prawna | Art. 173 ust. 3 i art. 294 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 29.4.2026 |
| Sesja plenarna nr | 605 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 193/1/1 |
1. ZALECENIA
EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY (EKES)
1.1. Popiera wysiłki na rzecz zwiększenia szybkości, zdolności reagowania i innowacyjności europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego (EDTIB) z uwagi na zmieniające się środowisko bezpieczeństwa. Dlatego przyjmuje z zadowoleniem ramy obronności AGILE, w których wytyczono jasne cele i ramy czasowe, a także przedstawiono uproszczone, przyspieszone i sprawniejsze procedury udzielania zamówień publicznych i finansowania. Ten program zwiększy konkurencyjność i autonomię strategiczną UE.
1.2. Odnosi się pozytywnie do AGILE jako platformy dla MŚP, przedsiębiorstw typu start-up, przedsiębiorstw z sektora technologii cywilnych i przedsiębiorców, która ma służyć dostarczaniu wysokiej jakości szybkich rozwiązań w zakresie gotowości obronnej UE. Podkreśla istotną rolę nowych podmiotów sektora obronnego w transformacji przemysłu obronnego UE i wzywa do ściślejszej współpracy w ramach EDTIB.
1.3. Zaznacza, że przyspieszenie nie może odbywać się kosztem przejrzystości, rozliczalności i kontroli demokratycznej, które są nadal nieodzowne dla legitymacji i skuteczności działań UE. Jest szczególnie zaniepokojony potencjalnym osłabieniem roli parlamentów narodowych. Konieczne jest zapewnienie właściwej równowagi między szybkością działania a demokratycznym zarządzaniem procesami decyzyjnymi, które jest podstawowym elementem Traktatów.
1.4. Apeluje, aby fundusze AGILE stanowiły uzupełnienie istniejących programów UE w dziedzinie obronności. Zaleca, by na podstawie wyników oceny programu pilotażowego zwiększono znacznie środki budżetowe przeznaczone na ten instrument w kolejnym okresie WRF.
1.5. Zaleca wprowadzenie przepisów zapewniających proaktywny udział innowacyjnych MŚP, przedsiębiorstw typu start-up i pojedynczych przedsiębiorstw ze wszystkich państw członkowskich i sektorów w procesach działań informacyjnych, wyboru i oceny AGILE, by zwiększyć równowagę geograficzną i inkluzywność w całej Unii. Szczególną uwagę należy zwrócić na szerokie rozpowszechnienie projektu i wiedzy na jego temat w całej Unii Europejskiej.
1.6. Zaleca wprowadzenie solidnych i możliwych do wyegzekwowania środków w celu zapewnienia faktycznej zgodności z art. 9 ust. 5 dotyczącym kwalifikowalności. Aby chronić autonomię strategiczną i interesy Unii w zakresie bezpieczeństwa, we wspomnianym artykule należy klarownie wyjaśnić i zaostrzyć kryteria wykluczenia.
1.7. Zaleca, aby projekty AGILE opierały się w dużej mierze na jasno określonych wymogach w zakresie zdolności obronnych i były ściśle dostosowane do potrzeb użytkowników końcowych. Zaznacza, że w ramach tych projektów należy zapewnić dostęp do środowisk testowania w warunkach rzeczywistych, w tym do ćwiczeń wojskowych i poligonów doświadczalnych, by weryfikować rozwiązania w warunkach operacyjnych i przyspieszyć ich wdrażanie.
1.8. Rekomenduje, aby AGILE umożliwiał udział zarówno poszczególnych przedsiębiorstw, jak i konsorcjów działających na małą skalę, z myślą o jak największej dostępności i elastyczności innowacyjnych podmiotów z sektora obronności. Ponadto zaleca wyraźne włączenie w program AGILE organizacji badawczo-technologicznych jako kwalifikujących się uczestników, zwłaszcza w charakterze podmiotów wspierających lub wspomagających nowe podmioty wchodzące na rynek obronności. Inkubatory przedsiębiorczości i inicjatywy dotyczące rozpoczynania działalności realizowane na uczelniach technicznych w całej Unii Europejskiej powinny być również zaangażowane w projekt pilotażowy, gdyż umożliwi to przedsiębiorstwom typu start-up skuteczny udział od wczesnych etapów rozwoju.
1.9. Doradza, aby AGILE nie tylko skupiał się na przełomowych technologiach obronnych, lecz wspierał również ciągły rozwój i modernizację istniejących innowacyjnych rozwiązań poprzez cykle iteracyjne i stopniowe usprawnienia.
1.10. Zaleca wyraźne włączenie przestrzegania unijnego prawa pracy, prawa socjalnego i przepisów o ochronie środowiska do wdrażania AGILE. Zwraca uwagę, że warunkiem uczestnictwa w programie AGILE powinno być zaangażowanie w doskonalenie umiejętności, wysokiej jakości zatrudnienie i pełne poszanowanie praw pracowniczych, zgodnie z europejskim modelem społecznym. Wdrażanie AGILE powinno odzwierciedlać główne przemiany wpływające na społeczeństwo europejskie, w szczególności transformację cyfrową, klimatyczną, gospodarczą i społeczną. EKES podkreśla potrzebę podejścia do sztucznej inteligencji ukierunkowanego na człowieka, zwłaszcza gdy jest ona stosowana w działaniach związanych z obronnością.
1.11. Zaleca, by AGILE w pełni uwzględniał punkt widzenia pracodawców, pracownic i pracowników oraz całego społeczeństwa.
2. NOTY WYJAŚNIAJĄCE
Argumenty na poparcie zalecenia 1
2.1. W obecnym kontekście geopolitycznym obecny model - często rozdrobniony, powolny i nadmiernie biurokratyczny - nie pasuje już do zakładanych celów. Nowy paradygmat sprawnej i szybkiej obrony ma zatem pierwszoplanowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa, odporności i autonomii strategicznej Europy.
2.2. Sprawne i szybkie innowacje w dziedzinie obronności wymagają ciągłego, elastycznego i nowatorskiego podejścia do rozwoju zdolności, podejmowania decyzji oraz wdrażania. Konieczne są w tym względzie:
- skrócone cykle planowania i udzielania zamówień,
- szybkie wprowadzanie powstających technologii (zwłaszcza w obszarach takich jak AI, cybertechnologia i przestrzeń kosmiczna),
- lepsza koordynacja w czasie rzeczywistym między podmiotami cywilnymi i obronnymi.
Argumenty na poparcie zalecenia 2
2.3. Zdolności obronne Europy opierają się na złożonych łańcuchach dostaw, które obejmują duże przedsiębiorstwa i wysoce wyspecjalizowane MŚP.
Argumenty na poparcie zalecenia 3
2.4. Chociaż Komitet zgadza się z potrzebą zagwarantowania takich elementów jak szybkość, elastyczność i mniejsze obciążenia administracyjne, uważa, że nie może się to odbywać kosztem przejrzystości i demokratycznej rozliczalności. AGILE musi pozostać zakorzeniony w wartościach UE, nadzorze demokratycznym oraz praworządności.
Argumenty na poparcie zalecenia 4
2.5. Finansowanie programu pilotażowego pochodzi obecnie w całości z wewnętrznego przegrupowania środków w obecnym budżecie UE na programy związane z przemysłem obronnym i przestrzenią kosmiczną, szczególnie na Europejski Fundusz Obronny (EFO), Program na rzecz europejskiego przemysłu obronnego (EDIP) oraz Unijny program kosmiczny. W związku z tym EKES podkreśla, że nowe inicjatywy w dziedzinie obronności nie mogą wypierać obecnych programów ani innych horyzontalnych priorytetów UE.
Argumenty na poparcie zalecenia 5
2.6. Biorąc pod uwagę potrzebę stworzenia inkluzywnego europejskiego ekosystemu obronnego, EKES zaleca dążenie do inkluzywności z myślą o MŚP we wszystkich państwach członkowskich. Mniejsze państwa członkowskie zazwyczaj pozostają w tyle pod względem badań i rozwoju w dziedzinie obronności. Ponadto nie wszystkie państwa członkowskie mają mechanizmy wspierające szybkie innowacje w tej dziedzinie, co pozbawia innowacyjne przedsiębiorstwa w niektórych krajach dostępu do możliwości finansowania.
Argumenty na poparcie zalecenia 6
2.7. AGILE przyczyni się do wzmocnienia kompleksowego rynku obrony UE i jej autonomii strategicznej. Wyraźnym celem programu jest zmniejszenie strategicznych zależności oraz zależności od systemów i rozwiązań państw trzecich w dziedzinie obronności. Dlatego należy uniemożliwić dostęp do programów obronnych UE podmiotom znajdującym się pod wpływem państw trzecich. Zaleca przedsięwzięcie wszelkich niezbędnych środków, aby zapobiec próbom obchodzenia przez państwa trzecie wyznaczonych kryteriów kwalifikowalności do unijnego finansowania obronności oraz próbom czerpania bezpośrednich lub pośrednich korzyści z unijnych programów finansowania obronności, w tym AGILE. Należy dopilnować, aby przedsiębiorstwa i przedsiębiorcy korzystający z finansowania w ramach tego projektu zobowiązali się do kierowania powstałych produktów i rozwiązań wyłącznie do sektora obronnego UE i państw członkowskich.
Argumenty na poparcie zalecenia 7
2.8. Zważywszy, że jednym z celów jest wypełnienie luki między rozwojem a wdrażaniem operacyjnym, AGILE powinien umożliwiać bezpośrednie testowanie z udziałem użytkowników końcowych oraz dostarczanie informacji zwrotnych przez cały cykl rozwoju. W ramach procesu trzeba położyć silny nacisk na wymogi w zakresie obronności, aby przyspieszyć przełożenie innowacji na zdolności sił zbrojnych. Projekty AGILE powinny opierać się na jasno określonych potrzebach w dziedzinie obronności, które powinny być rozpoznawane na podstawie najnowszej sytuacji na polach bitwy.
Argumenty na poparcie zalecenia 8
2.9. Dopuszczenie małych konsorcjów do udziału w programie AGILE zapewniłoby uczestnikom większą swobodę wyboru między współpracą z innymi podmiotami a elastycznością wniosków składanych przez jeden podmiot.
2.10. Dostęp do zdolności organizacji badawczo-technologicznych w zakresie badania, walidacji i demonstracji jest niezbędny do tego, by innowacje mogły stać się wiarygodnymi rozwiązaniami istotnymi dla obronności.
Argumenty na poparcie zalecenia 9
2.11. W obszarach ulegających szybkim przemianom technologicznym innowacje mogą się szybko dezaktualizować. Podejście polegające na ciągłym doskonaleniu poprzez cykle iteracyjne jest zatem zgodne z szerszym celem, którym jest popularyzacja możliwego do dostosowania i aktualizacji sprzętu modułowego.
Argumenty na poparcie zalecenia 10
2.12. Elastyczność wymaga nie tylko nowych narzędzi, lecz także zmiany kulturowej. Innowacje w dziedzinie obronności muszą iść w parze z trwałymi inwestycjami w umiejętności, szkolenie oraz wysokiej jakości miejsca pracy w całej europejskiej bazie przemysłowej. Finansowanie publiczne powinno obejmować jasną warunkowość społeczną, która zapewniałaby poszanowanie rokowań zbiorowych, partycypację pracownic i pracowników oraz bezpieczeństwo i higienę pracy. Przyspieszone finansowanie nie może prowadzić do modeli pracy o niepewnym charakterze ani do obniżenia norm pracy pod pretekstem elastyczności. Zgodność z unijnymi przepisami socjalnymi, prawem pracy i przepisami o ochronie środowiska powinna stanowić kryterium kwalifikowalności.
Argumenty na poparcie zalecenia 11
2.13 Partnerzy społeczni - jako odpowiednie zainteresowane strony - powinni uczestniczyć w realizacji projektów AGILE. Ich poglądy i wiedza fachowa powinny znaleźć odzwierciedlenie w ocenie oraz w działaniach podejmowanych w dziedzinie komunikacji i rozpowszechniania informacji.
3. PROPONOWANE ZMIANY DO WNIOSKU USTAWODAWCZEGO KOMISJI EUROPEJSKIEJ
Uzasadnienie
Odstępstwo od krajowej kontroli parlamentarnej ogranicza normalny nadzór demokratyczny. Należy wprowadzić minimalne zabezpieczenia w celu zachowania niezbędnej kontroli demokratycznej.
Uzasadnienie
Program będzie mieć bezpośredni wpływ na warunki gospodarcze i warunki pracy, zwłaszcza w sytuacji, gdy jego realizacja powinna przebiegać szybko.
Uzasadnienie
Propozycja nie odzwierciedla asymetrii występującej w unijnym przemyśle obronnym i może przynieść korzyści tylko niektórym krajom. Pominięto w niej również równowagę terytorialną, co może przyczyniać się do pogłębienia nierówności w zdolnościach obronnych oraz do bagatelizowania bliskości konfliktów i czynników geopolitycznych.
Uzasadnienie
Wprowadzono odniesienie do warunkowości społecznej. Przyspieszenie nie może prowadzić do deregulacji.
Uzasadnienie
Propozycja ma na celu zapewnienie wszystkim państwom członkowskim możliwości korzystania z AGILE oraz maksymalizację synergii.
Uzasadnienie
Podkreślono aspekt dotyczący siły roboczej. Gotowość obronna powinna obejmować odporność gospodarczą i społeczną.
Uzasadnienie
Poprawka dotyczy zarządzania AI oraz kwestii etycznych, które pominięto w rozporządzeniu.
Uzasadnienie
Poprawka zapewnia długofalowe oddziaływanie wykraczające poza okres projektu pilotażowego.
Uzasadnienie
Poprawka zapewnia rozliczalność i ocenę.
Uzasadnienie
Uzupełniono kryteria udzielenia zamówienia.
Uzasadnienie
Poprawka zapewnia przejrzystość i rozliczalność demokratyczną.
Uzasadnienie
Partnerzy społeczni i odpowiednie zainteresowane strony odgrywają ważną rolę we wdrażaniu i mogą wnieść wkład w rozpowszechnianie informacji i komunikację.
Bruksela, dnia 29 kwietnia 2026 r.
Przewodniczący
Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
Séamus BOLAND
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3556 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Program na rzecz sprawnych i szybkich innowacji w dziedzinie obronności (AGILE) (konsultacja obligatoryjna) (COM(2026) 135 final) |
| Data aktu: | 2026-04-29 |
| Data ogłoszenia: | 2026-07-22 |