Ubezpieczyciel odmówił wypłaty świadczenia wynikającego z polisy na życie, bo zmarła na krótko przed śmiercią nie opłaciła jednej miesięcznej składki – taka historia przydarzyła się w rodzinie naszej Czytelniczki. Prawnicy mają poważne wątpliwości co do stanowiska ubezpieczyciela. Przypominają, że towarzystwo ubezpieczeniowe powinno najpierw wezwać do uregulowania zaległości i wyznaczyć nowy termin. Dodatkowej analizy może wymagać ubezpieczenie grupowe.
Zgodnie z dokumentacją, jaką Prawo.pl otrzymało od Czytelniczki, osoba ubezpieczona podlegała ubezpieczeniu grupowemu na życie. Polisę w jednym z największych towarzystw ubezpieczeniowych na polskim rynku zakupiono za pośrednictwem agencji ubezpieczeniowej. Warunki umowy przewidywały, że składki należy opłacać terminowo, z góry do 25. dnia każdego miesiąca. Agencja instruowała, że składkę za marzec trzeba opłacić do 25 lutego itd.
Na początku sierpnia 2026 r. ubezpieczona zmarła, a miesiąc później osoba uprawniona do wypłaty złożyła w placówce ubezpieczyciela dyspozycję wypłaty środków z tytułu zgonu. Ubezpieczyciel odmówił jednak wypłaty. W uzasadnieniu tej decyzji czytamy, że polisa była opłacona do 31 lipca 2026 r., a zgon nastąpił w sierpniu, „czyli w okresie braku odpowiedzialności”. W międzyczasie rodzina otrzymała też list z 27 sierpnia 2026 r., jaki agencja skierowała do zmarłej. Pisze w nim, że odpowiedzialność z tytułu polisy wygasła „w związku z nieodnotowaniem wpływu”.
Czytelniczka opisała tę historię naszej redakcji z pytaniem, jak postępowanie ubezpieczyciela ma się do przepisu art. 814 par. 3 kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi:
W razie opłacania składki w ratach niezapłacenie w terminie kolejnej raty składki może powodować ustanie odpowiedzialności ubezpieczyciela, tylko wtedy, gdy skutek taki przewidywała umowa lub ogólne warunki ubezpieczenia, a ubezpieczyciel po upływie terminu wezwał ubezpieczającego do zapłaty z zagrożeniem, że brak zapłaty w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania spowoduje ustanie odpowiedzialności.
Wątpliwości Czytelniczki podzielają prawnicy.
- Sam fakt, że przed śmiercią ubezpieczonej nie została terminowo opłacona kolejna składka, nie oznacza automatycznie, że ochrona ubezpieczeniowa ustała – mówi Żaneta Rzepczyk-Zgoła, adwokat prowadząca własną kancelarię. I powołuje się właśnie na art. 814 par. 3 k.c., tłumacząc, że brak zapłaty kolejnej raty może prowadzić do ustania odpowiedzialności ubezpieczyciela tylko po spełnieniu określonych warunków.
- Po pierwsze, taki skutek musi wynikać z umowy lub ogólnych warunków ubezpieczenia. Po drugie – i w tej sprawie jest to szczególnie istotne – po upływie terminu płatności ubezpieczyciel powinien wezwać ubezpieczającego do zapłaty, wyznaczając dodatkowe 7 dni od otrzymania wezwania oraz wyraźnie ostrzegając, że brak zapłaty w tym terminie spowoduje ustanie odpowiedzialności – mówi mec. Rzepczyk-Zgoła.
- Jak wskazuje się w doktrynie, przepis art. 814 par. 3 k.c. ma chronić ubezpieczających przed mechanizmem automatycznego zakończenia świadczenia ochrony ubezpieczeniowej – dodaje Mariusz Sadowski, radca prawny, Kancelaria Prawna Eventum.
Zwraca uwagę na wyrok Sądu Najwyższego z 5 maja 2016 r. (sygn. II CNP 54/15), z którego wynika, że umowa ubezpieczenia rozwiązuje się dopiero, gdy w dodatkowym siedmiodniowym terminie wyznaczonym przez ubezpieczyciela ubezpieczający nie uiści zaległości. Prawnik wskazuje też na podobny wymóg wezwania ubezpieczającego do zapłaty zaległej raty składki wraz z pouczeniem go o skutkach prawnych jej niezapłacenia, jaki formułuje art. 830 par. 2 k.c. dotyczący wypowiedzenia umowy ubezpieczenia.
- Ubezpieczyciele zdają się czasem zapominać o treści art. 814 par. 3 k.c. i art. 830 par. 2 k.c. – mówi mec. Sadowski. - Prowadziliśmy sprawy, w których ubezpieczyciele odmawiali uposażonemu wypłaty świadczenia z umowy ubezpieczenia na życie, wskazując jako podstawę brak zapłaty raty składki ubezpieczeniowej. Swe stanowisko odmowne ubezpieczyciele podtrzymywali nawet na etapie sądowym. Sądy potwierdzały jednak to, co wprost wynika z brzmienia przepisów – że samo nieopłacenie kolejnej składki nie jest wystarczające do ustania odpowiedzialności ubezpieczyciela. Niezbędne jest jeszcze m.in. skuteczne wezwanie do zapłaty zaległości wraz z wyznaczeniem terminu i pouczeniem o skutkach jego niedotrzymania – relacjonuje.
- Jeżeli więc składka należna za sierpień była kolejną ratą składki w ramach trwającego stosunku ubezpieczenia, a przed śmiercią ubezpieczonej nie doszło do skutecznego wezwania przewidzianego w art. 814 par. 3 k.c., istnieją mocne argumenty przeciwko twierdzeniu, że ochrona ubezpieczeniowa automatycznie wygasła 31 lipca – podsumowuje adw. Żaneta Rzepczyk-Zgoła.
W dokumentacji omawianej sprawy rzuca się w oczy jeszcze jeden szczegół – agencja ubezpieczeniowa w piśmie do ubezpieczonych informującym o warunkach polisy instruowała:
Przypominamy, że składki należy opłacać terminowo, z góry do 25. dnia każdego miesiąca. (...). Prosimy o terminowe opłacanie składek, gdyż brak wpłat spowoduje wygaśnięcie umowy ubezpieczenia”
Jak jednak ocenia mec. Rzepczyk-Zgoła, takie ogólne pouczenie nie zastępuje wezwania przewidzianego w art. 814 par. 3 k.c.
- Ustawa wymaga bowiem wezwania wystosowanego już po powstaniu konkretnej zaległości, z dodatkowym siedmiodniowym terminem liczonym od otrzymania wezwania i jednoznacznym wskazaniem skutków dalszego braku zapłaty – tłumaczy prawniczka.
- Zastrzeżenie poczynione przez agencję ubezpieczeniową, że „brak wpłat spowoduje wygaśnięcie umowy ubezpieczenia”, nie wystarczy, aby ubezpieczyciel uwolnił się od odpowiedzialności – potwierdza mec. Mariusz Sadowski. Jak tłumaczy, wynika to z art. 807 k.c., zgodnie z którym postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia lub postanowienia umowy ubezpieczenia sprzeczne z przepisami niniejszego tytułu są nieważne, chyba że dalsze przepisy przewidują wyjątki.
Mec. Żaneta Rzepczyk-Zgoła zwraca jednak uwagę, że w opisywanej sprawie trzeba poczynić ważne zastrzeżenie związane z grupowym charakterem ubezpieczenia.
- Należy ustalić, kto był formalnie „ubezpieczającym”. W ubezpieczeniu na cudzy rachunek może nim być np. pracodawca, stowarzyszenie albo inny podmiot organizujący grupę, podczas gdy osoba objęta ochroną pozostaje jedynie „ubezpieczonym”. Kodeks cywilny stanowi przy tym, że wezwanie do zapłaty powinno być skierowane do ubezpieczającego, a nie do ubezpieczonego – wyjaśnia prawniczka.
Zaleca, by przed wyciągnięciem wniosków przeanalizować polisę grupową, deklarację przystąpienia oraz ogólne warunki ubezpieczenia (OWU).
- Trzeba ustalić, czy miesięczne wpłaty dokonywane przez zmarłą były w sensie prawnym kolejnymi ratami składki, czy też zmarła jedynie finansowała koszt składki, którą wobec zakładu ubezpieczeń zobowiązany był płacić inny podmiot. Jeśli ubezpieczającym był podmiot organizujący grupę, trzeba również sprawdzić, czy to do niego ubezpieczyciel skierował wymagane prawem wezwanie. Sam brak pisma skierowanego do ubezpieczonej nie rozstrzyga wtedy jeszcze całej sprawy – zwraca uwagę.
W dokumentacji sprawy nie ma jednak żadnego śladu, by ktokolwiek – czy to agencja, czy towarzystwo ubezpieczeniowe – powoływał się na jakąkolwiek korespondencję skierowaną do podmiotu ubezpieczającego.
- Jeżeli dokumentacja potwierdzi, że nie było żadnego skutecznego wezwania do właściwego ubezpieczającego, a podstawą odmowy jest wyłącznie nieopłacenie kolejnej miesięcznej składki i przyjęcie, że ochrona wygasła automatycznie 31 lipca, stanowisko ubezpieczyciela oceniam jako co najmniej poważnie wątpliwe i dające realne podstawy do zakwestionowania odmowy wypłaty świadczenia – mówi mec. Rzepczyk-Zgoła.
Mec. Sadowski podpowiada, że w opisanej sytuacji osoba uprawniona powinna złożyć reklamację.
- Jeśli reklamacja nie zostanie uwzględniona przez ubezpieczyciela, to konieczne będzie rozważenie przez uposażonego skierowania sprawy na drogę sądową – dodaje prawnik.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
