Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) przestanie być jawny dla każdego. Ustawodawca przewiduje dostęp bezpośredni wyłącznie dla określonych organów oraz instytucji obowiązanych, zaś pozostali interesanci uzyskają go, jeśli wykażą „uzasadniony interes”. Prawnicy uważają, że skutki odczują przede wszystkim przedsiębiorcy, chcący zweryfikować kontrahenta.
Zapowiadaną od dawna zmianę w dostępie do CRBR przewiduje projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (UC75), przyjęty we wtorek przez rząd. Ograniczenie jawności wejdzie w życie 1 października 2027 r.
Obecnie art. 67 ustawy AML przewiduje, że rejestr jest jawny – w praktyce każdy może więc sprawdzić, kto jest rzeczywistym właścicielem lub sprawuje kontrolę nad daną spółką. Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku dotyczącym spraw połączonych C-37/20 i C-601/20 zasugerował jednak, że tego typu rejestry powinny lepiej chronić prywatność.
Czytaj też w LEX: TSUE unieważnia przepis dyrektywy AML. Omówienie wyroku TS z dnia 22 listopada 2022 r., C-37/20 i C-601/20 (Luxembourg Business Registers) >
W ślad za tym wymogi ograniczenia powszechności dostępu wprowadziła dyrektywa 6AMLD, którą implementuje omawiany projekt.
Projekt ustawy przewiduje wprowadzenie dwóch rodzajów dostępu do CRBR:
Wprowadzone regulacje oznaczają przede wszystkim zmiany dla przedsiębiorców - uważa Anna Mazurek, radca prawny z kancelarii 5E Legal.
Zgadza się z tym Justyna Burska, radca prawny z GKR Legal, która zwraca uwagę, że obecnie CRBR służy firmom jako narzędzie do natychmiastowego zweryfikowania kontrahenta.
- Udostępnienie danych będzie wymagało złożenia wniosku oraz wykazania „uzasadnionego interesu” związanego z zapobieganiem lub zwalczaniem prania pieniędzy, finansowania terroryzmu lub przestępstw bazowych w uzyskaniu żądanych informacji – mówi mec. Burska.
- Skutki tej zmiany będą szczególnie odczuwalne w obrocie gospodarczym, w którym przed zawarciem umowy obecnie standardem jest weryfikacja beneficjentów rzeczywistych kontrahentów – również wtedy, gdy weryfikacji dokonują podmioty niebędące instytucjami obowiązanymi w rozumieniu ustawy AML – dodaje Katarzyna Ulejczyk, adwokat z BCLA Bisiorek, Cieśliński i Partnerzy.
Zgłaszanie informacji o beneficjentach rzeczywistych - zobacz procedurę w LEX >
Projektodawca przewidział domniemanie, zgodnie z którym uzasadnionym interesem będą legitymowały się m.in. dziennikarze, akademicy, organizacje pożytku publicznego oraz podmioty, które prawdopodobnie zawrą transakcję z kontrahentem wpisanym do CRBR.
- Nie zmienia to jednak faktu, że zamiast samodzielnego wyszukania danych w rejestrze, pojawi się konieczność złożenia formalnego wniosku z wymaganymi informacjami, w tym przedstawienia dodatkowych informacji oraz dokumentów. Uzasadniony interes będzie oceniany w kontekście funkcji lub zawodu wnioskodawcy oraz jego związku z podmiotem, którego dotyczy wniosek – wskazuje mec. Burska.
O dostępie będzie decydował organ właściwy w sprawach rejestru (obecnie jest nim dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy).
Rozmówczynie Prawo.pl zwracają uwagę, że zasadniczą zmianą jest też wprowadzenie czasu oczekiwania na dane z CRBR, które teraz są dostępne od ręki.
- Choć uprawnione podmioty nadal będą mogły je uzyskać, dostęp będzie następował dopiero na wniosek, co wydłuży i sformalizuje cały proces – mówi mec. Ulejczyk.
- W okresie przejściowym od 1 października 2027 r. do 30 września 2028 r. organ będzie miał zasadniczo 30 dni na udostępnienie informacji albo odmowę ich udostępnienia. Po zakończeniu okresu przejściowego, termin wynosić będzie 12 dni, licząc od wpływu wniosku, z możliwością łącznego przedłużenia o kolejne 24 dni. Dla osoby posiadającej ważne, trzyletnie potwierdzenie przyznania dostępu, termin będzie wynosił 7 dni – wylicza mec. Burska. - W praktyce nie powinno to znacznie zakłócić bieżącej współpracy z już zweryfikowanymi kontrahentami, może jednak wydłużyć i sformalizować proces poprzedzający nawiązanie nowych relacji gospodarczych. Szczególne znaczenie może mieć to przy transakcjach wymagających szybkiego działania oraz w podmiotach, które ze względu na skalę działalności regularnie przeprowadzają dużą liczbę weryfikacji kontrahentów – dodaje.
Mec. Anna Mazurek spodziewa się, że nowe zasady dostępu do rejestru mogą wydłużyć procesy fuzji i przejęć o czas potrzebny na weryfikację beneficjentów rzeczywistych kontrahenta. - Ponadto nie wiemy, jak bardzo rygorystycznie organ będzie oceniał przesłankę interesu uzasadniającego złożenie wniosku o dostęp do danych CRBR. Jakie okoliczności i dokumenty będą wystarczające do wykazania uzasadnionego interesu w dostępie do danych CRBR? Czy sam zamiar zawarcia transakcji z danym podmiotem będzie wystarczający, czy jednak organ będzie wymagał wykazania konkretnej potrzeby dostępu do danych? – wylicza.
- Co więcej, przedsiębiorca działający w zwykłym obrocie gospodarczym będzie co do zasady otrzymywał jedynie dane aktualne, podczas gdy obecnie możliwy jest dostęp również do danych historycznych – dodaje mec. Burska.
Mec. Mazurek nie wyklucza, że w wyniku zmian przedsiębiorcy będą musieli korzystać z komercyjnych płatnych rozwiązań dotyczących weryfikacji swoich kontrahentów.
Czytaj też w LEX: Wpływ Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji na działalność banków >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
