Lasy społeczne mają mieć łączna powierzchnię minimum 160 tysięcy hektarów (czyli ok. 2 proc. wszystkich państwowych zasobów leśnych), ale ich docelowy obszar nie został określony w przepisach. Resort środowiska do ich powstania wykorzystuje instytucję prawną tzw. lasów ochronnych oraz wewnętrzne akty wykonawcze Lasów Państwowych.
Lasy o wiodącej funkcji społecznej (tzw. lasy społeczne) to wyodrębnione przez Lasy Państwowe tereny leśne, w których priorytetem są potrzeby mieszkańców, rekreacja, wypoczynek oraz ochrona przyrody, a nie pozyskiwanie drewna. Pierwszy las społeczny powstał w lipcu br. wokół Wrocławia - znajduje się on na terenie czterech nadleśnictw (Oborniki Śląskie, Miękinia, Oleśnica Śląska i Oława) i dziewięciu gmin, ma łączny obszar 11,6 tysięcy hektarów. Na obszarach tych wprowadzono ograniczenia w wycince drzew, a część z nich zostanie objęta całkowitą ochroną. Na wiosnę przyszłego roku zakończy się proces wyznaczania tzw. lasów społecznych wokół kolejnych jedenastu - poza Wrocławiem - największych aglomeracji miejskich.
Czytaj też w LEX: Prawnokarne konsekwencje niewłaściwych zachowań w zakresie rekreacji i sportów amatorskich >
Zgodnie z planem Ministerstwa Klimatu i Środowiska, lasy społeczne znajdą się wokół dużych aglomeracji miejskich i miejsc o dużej frekwencji odwiedzających. Gospodarka leśna na tych obszarach będzie mocno ograniczana, modyfikowana lub całkowicie wstrzymywana, aby chronić krajobraz i spokój ludzi. Zresztą w ich skład wejdą lasy, w których jest więcej gatunków liściastych i miododajnych (np. graby, lipy, klony), rzadziej spotykanych w typowych lasach gospodarczych. Mają bowiem służyć jako bezpieczne i przyjazne przestrzenie do spacerów, sportu, edukacji oraz regeneracji psychicznej i fizycznej. Pilotażowo program obejmuje dziesiątki tysięcy hektarów wokół największych polskich miast i aglomeracji (oprócz Wrocławia, także okolice Warszawy, Łodzi, Poznania czy Trójmiasta).
Czytaj też w LEX: Zasady udostępniania lasów - sankcje za wykroczenia i przestępstwa dokonywane w lesie >
Lasy społeczne można tworzyć na podstawie ustawy z 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2026 r. poz. 663) wykorzystując instytucję prawną tzw. lasów ochronnych. W polskim systemie prawnym nie ma jeszcze bowiem odrębnej, ustawowej definicji „lasu społecznego” jako nowej formy ochrony przyrody. Tymczasem ustawa z 1991 r. pozwala na nadawanie lasom szczególnego statusu m.in. ze względu na ich znaczenie dla zdrowia i rekreacji obywateli (np. lasy położone w granicach administracyjnych miast lub w odległości do 10 kilometrów od ich granic). Wykorzystując te przepisy, Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz leśnicy mogą legalnie ograniczać tam funkcję produkcyjną (czyli m.in. wycinki drewna) na rzecz funkcji społecznej. Podstawą prawną dla konkretnego nadleśnictwa jest odpowiedni Plan Urządzenia Lasu.
Czy projekty uproszczonych planów urządzenia lasu sporządzone wyłącznie dla lasów stanowiących własność gminy powinny być wyłożone do publicznego wglądu? - sprawdź w LEX >
MKiŚ - w odpowiedzi na interpelację poselską nr 19106 - podkreśla, że ustanawianie lasów o wiodącej funkcji społecznej nie ma na celu zmiany zasad powszechnego korzystania z lasów. Chodzi zaś o dostosowanie sposobu prowadzenia gospodarki leśnej na wybranych obszarach do ich szczególnego znaczenia dla lokalnych społeczności.
W zależności od charakteru danego obszaru mogą być stosowane różne sposoby gospodarowania, uwzględniające w większym stopniu funkcje społeczne, rekreacyjne i przyrodnicze lasu oraz potrzeby mieszkańców. Oznacza to, że podstawowa różnica (w stosunku do zwykłych lasów zarządzanych przez LP) dotyczy sposobu prowadzenia gospodarki leśnej, a nie samego prawa społeczeństwa do korzystania z lasu – czytamy w odpowiedzi na interpelację posła Roberta Dowhana (Koalicja Obywatelska).
Czytaj też w LEX: Prawo wobec wyzwań ochrony różnorodności biologicznej (konferencja naukowa, Warszawa, 11.10.2025 r.) >
Ministerstwo (razem z Instytutem Ochrony Środowiska) opracowało zbiór dobrych praktyk dla lasów społecznych. Wskazuje się w nim m.in. na wspieranie naturalnych procesów w lasach, a także unikanie stosowania rębni i cięć zupełnych w sąsiedztwie dróg publicznych, parkingów leśnych, miejsc biwakowych, jak również tras, szlaków i ścieżek rowerowych oraz pieszych, a także zabudowy mieszkaniowej.
Obecnie całkowita powierzchnia lasów w Polsce wynosi niemal 9,3 miliona hektarów, co odpowiada lesistości na poziomie ponad 29,6 proc. Zdecydowana większość to lasy należące do państwa, a ponad 7,1 miliona hektarów lasów jest zarządzane przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe.
Czytaj też w LEX: Nabycie nieruchomości leśnej w drodze dziedziczenia oraz zasiedzenia >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
