Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie strategii UE w dziedzinie narkotyków (COM(2025) 743 final) - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie unijnego planu działania przeciwko nielegalnemu handlowi narkotykami (COM(2025) 744 final)

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie strategii UE w dziedzinie narkotyków COM(2025) 743 final) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie unijnego planu działania przeciwko nielegalnemu handlowi narkotykami (COM(2025) 744 final)

(C/2026/3555)

Sprawozdawca:

Diego DUTTO

Doradczynie i doradcy	Sabrina MOLINARO (z ramienia sprawozdawcy, Grupa III)
Wniosek o konsultację	Komisja Europejska, 24.2.2026
Podstawa prawna	Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Sekcja odpowiedzialna	Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa
Data przyjęcia przez sekcję	14.4.2026
Data przyjęcia na sesji plenarnej	29.4.2026
Sesja plenarna nr	605
Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się)	193/0/1

1. Wnioski i zalecenia

1.1. Aktywne monitorowanie i normalizacja

1.1.1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) podkreśla, że skuteczność strategii UE zależy od zdolności przewidywania trendów. Zaleca, aby Komisja nie ograniczała się do wskaźników reaktywnych (konfiskaty narkotyków i zgony), lecz zapewniła strukturalne, obowiązkowe wsparcie dla znormalizowanych systemów monitorowania. Przykładem jest przyjęty już przez Agencję Unii Europejskiej ds. Narkotyków (EUDA) model ESPAD służący śledzeniu tendencji wśród młodych ludzi (europejski projekt dotyczący badań ankietowych w szkołach na temat używania alkoholu i narkotyków). Tylko dzięki okresowym i porównywalnym badaniom można wcześnie wykrywać zmiany w tendencjach konsumpcyjnych, zanim staną się pilnym problemem społecznym.

1.2. Zwalczanie używania legalnych substancji poza wskazaniami rejestracyjnymi

1.2.1. EKES z niepokojem zauważa, że strategia niewspółmiernie skupia się na tradycyjnych substancjach nielegalnych. Najnowsze dane ESPAD wskazują, że młodzi ludzie coraz częściej stosują legalne leki poza wskazaniami rejestracyjnymi (leki i środki uspokajające). EKES zaleca wprowadzenie europejskich wytycznych dotyczących monitorowania przepisywania leków oraz rozpoczęcie specjalnych kampanii uświadamiających na temat ryzyka uzależnienia od dostępnych legalnie leków psychoaktywnych.

1.3. Zapobieganie kryzysowi związanemu z opioidami i szerszy nadzór regulacyjny

1.3.1. Biorąc pod uwagę doświadczenia Stanów Zjednoczonych, EKES zaleca ścisłe monitorowanie rozpowszechniania opioidowych środków przeciwbólowych. Należy dołożyć starań, aby zapobiec uzależnieniu od takich substancji - pozyskiwanych legalnymi drogami - tej części społeczeństwa, która nie wydaje się być zagrożona. Celem jest uniknięcie stworzenia puli konsumentów, którzy w przyszłości mogliby zaopatrywać się w nielegalne produkty ze źródeł związanych z przestępczością zorganizowaną. EKES nawołuje do ściślejszej współpracy między agencją EUDA a Europejską Agencją Leków (EMA).

1.4. Wdrożenie protokołów wczesnej interwencji

1.4.1. EKES uważa, że w strategiach brak jest wystarczającego odniesienia do natychmiastowych strategii interwencyjnych. Należy opracować unijne protokoły dotyczące wczesnej interwencji, aby wspierać usługi społeczne i zdrowotne w wykrywaniu nowych użytkowników na wczesnym etapie zażywania narkotyków. Podejście to musi obejmować środowisko szkolne, rodzinne i zawodowe i nie skupiać się wyłącznie na ograniczaniu skutków przewlekłego problemu zażywania.

1.5. Opracowanie kluczowych wskaźników efektywności (KPI) w obszarze społecznym i zdrowotnym

1.5.1. Chociaż w planie działania przeciwko nielegalnemu handlowi narkotykami (COM(2025) 744) określono jasne cele dla organów ścigania, to w części strategii, która odnosi się do zdrowia, brakuje rygorystycznych narzędzi pomiaru. EKES odnotowuje wysiłki EUDA na rzecz zwiększenia skali zestawu narzędzi oceny polityki, ale uważa, że monitorowanie powinno wykraczać poza śledzenie postępów proceduralnych i zmierzać w kierunku pomiaru rzeczywistych skutków. Zaleca opracowanie szczegółowych kluczowych wskaźników efektywności (KPI) służących ocenie skuteczności polityk zapobiegania. Ocena ta powinna uwzględniać nie tylko wyniki w zakresie konfiskaty narkotyków, lecz także ograniczenie częstości występowania nowych uzależnień oraz skuteczność działań reintegracyjnych. Te wskaźniki i protokoły należy opracować jako narzędzia umożliwiające wspieranie usług społecznych i zdrowotnych we wczesnym wykrywaniu stresu i pojawiających się wzorców konsumpcji, przy pełnym poszanowaniu kompetencji państw członkowskich w zakresie polityki profilaktyki społecznej i zdrowotnej.

1.6. Odporność infrastruktury i infiltracja legalnej gospodarki

1.6.1. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w planie działania uwzględniono odporność portów, jednak zwraca uwagę, że przestępczość zorganizowana już dywersyfikuje swoją działalność na produkcję substancji chemicznych i prekursorów farmaceutycznych oraz handel nimi. Zaleca rozszerzenie partnerstw publiczno-prywatnych poza centra logistyczne i objęcie nimi całego łańcucha chemiczno-farmaceutycznego, aby zapobiec infiltracji legalnej gospodarki UE.

1.7. Podejście całościowe i odpowiednia równowaga między bezpieczeństwem a zdrowiem

1.7.1. EKES podkreśla, że zwalczanie handlu narkotykami musi być powiązane z solidną polityką zdrowia publicznego. Zaleca, aby przyszłe unijne plany finansowania (na lata 2026-2030) zapewniały odpowiednią równowagę finansową między wsparciem działań w zakresie ścigania przestępstw a inwestycjami w systemy zapobiegania używaniu środków odurzających w społeczeństwie i monitorowaniu ich używania. Ma to kluczowe znaczenie dla ochrony europejskiego kapitału ludzkiego.

1.8. Brak interwencji na poziomie społeczności lokalnych

1.8.1. EKES zauważa, że w planie działania skoncentrowano się niemal wyłącznie na ochronie infrastruktury fizycznej (porty, centra logistyczne) oraz cyfrowej, a pominięto wymiar wspólnotowy. Zaleca włączenie działań prowadzących do wzmocnienia odporności społeczności lokalnych za pomocą programów edukacyjnych i w zakresie podnoszenia świadomości oraz wymiany dobrych praktyk, które będą tworzyć rzeczywistą świadomość zbiorową ryzyka i szkód społecznych związanych z handlem narkotykami. Partnerstwa publiczno-prywatne mogą dodatkowo wspierać działania prewencyjne, budowanie zdolności, badania naukowe i działania informacyjne na poziomie społeczności poprzez łączenie wiedzy fachowej i zasobów z różnych sektorów. Nie można skutecznie zwalczać przestępczości zorganizowanej bez aktywnego udziału społeczeństwa obywatelskiego oraz sieci wspólnotowych działających na obszarach najbardziej narażonych.

1.9. Potrzeba wytycznych dotyczących polityki ograniczania problemu zażywania narkotyków

1.9.1. EKES wskazuje, że plan działania nie zawiera wystarczających wytycznych dla państw członkowskich w zakresie polityki publicznej niezbędnej do ograniczenia problemu zażywania narkotyków. Zaleca, aby Komisja uzupełniła środki po stronie podaży (konfiskaty narkotyków i aresztowania) o ramy zaleceń operacyjnych mających na celu promowanie jednolitości w strategiach profilaktyki pierwotnej, przy pełnym poszanowaniu kompetencji państw członkowskich. Unia Europejska powinna przygotować jasne wytyczne dotyczące sposobu ograniczenia dostępności substancji - zarówno tych legalnych, jak i nielegalnych - dzięki przedstawieniu modeli zarządzania w obszarze zdrowia i polityki społecznej, które wykraczają poza samo utrzymanie porządku publicznego.

1.10. EKES z zadowoleniem przyjmuje zintegrowane podejście Komisji przedstawione w strategii w dziedzinie narkotyków i w planie działania oraz docenia wysiłki na rzecz koordynacji polityki bezpieczeństwa i zdrowia publicznego. Jednocześnie uważa, że obecne ramy strategiczne zawierają luki strukturalne, które mogą sprawić, że reakcja Unii okaże się nieadekwatna wobec tempa pojawiania się nowych trendów konsumenckich.

1.11. Reasumując, stanowisko EKES-u skupia się wokół tych trzech głównych nurtów:

- Odpowiednie monitorowanie i profilaktyka predykcyjna: EKES zwraca uwagę na wyłączne stosowanie wskaźników reaktywnych (konfiskaty narkotyków i zgony) i wzywa do ustanowienia proaktywnych systemów wczesnego ostrzegania na stabilnych i instytucjonalnych podstawach. W szczególności zaleca model stosowany w ramach europejskiego programu projektu dotyczącego badań ankietowych w szkołach na temat używania alkoholu i narkotyków (ESPAD), w którym wykorzystuje się wspólny protokół metodologiczny i kwestionariusz główny w celu gromadzenia porównywalnych danych na temat używania substancji psychoaktywnych wśród nastolatków. Dzięki prowadzeniu ankiet w klasach wśród uczniów, którzy ukończyli 16 lat w roku gromadzenia danych, model ten zapewnia kluczowy system wczesnego ostrzegania. Aby opracować skuteczną i terminową politykę, należy szybko wykryć nowe wzorce używania narkotyków, w tym pozamedyczne stosowanie leków wydawanych na receptę.

- Właściwa równowaga między środkami w zakresie bezpieczeństwa a interwencją środowiskową: EKES popiera środki zwalczające handel narkotykami w głównych centrach logistycznych (porty i organy celne), jednak wskazuje na brak strategii ukierunkowanych na interwencję środowiskową. Bez budowania społecznej świadomości ryzyka i szkód na poziomie lokalnym oraz bez jasnych wytycznych dla państw członkowskich dotyczących polityki ograniczania problemu zażywania narkotyków, działania organów ścigania pozostaną niepełne.

- Nowe zagrożenia zdrowotne i KPI: Komitet ostrzega przed ryzykiem rozwoju kryzysu opioidowego związanego z przepisywaniem produktów leczniczych, podobnie jak to miało miejsce w Stanach Zjednoczonych, co może stać się nowym obszarem działalności przestępczości zorganizowanej. W związku z tym postuluje opracowanie rygorystycznych KPI w obszarze społecznym i zdrowotnym (przy pełnym poszanowaniu kompetencji państw członkowskich), które umożliwią ocenę skuteczności polityki nie tylko na podstawie kilogramów skonfiskowanych substancji, lecz także w oparciu o rzeczywisty zakres ochrony europejskiego kapitału ludzkiego i społecznego.

1.12. Na koniec EKES zaleca, by inwestycje były również ukierunkowane na wczesną interwencję, edukację, podnoszenie świadomości i większe zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego w celu budowania odporności społeczności, tak aby walka z narkotykami nie ograniczała się do zarządzania porządkiem publicznym, lecz stała się prawdziwą polityką społeczną i polityką ochrony zdrowia.

2. Uwagi ogólne

2.1. EKES pozytywnie ocenia zaproponowaną przez Komisję koordynację działań w obszarze bezpieczeństwa i zdrowia. Jednocześnie wskazuje, że strategia powinna w większym stopniu uwzględniać nowe pojawiające się modele zażywania substancji. Należy przesunąć punkt ciężkości z wyłącznego zwalczania tradycyjnych substancji nielegalnych na zapobieganie niewłaściwemu stosowaniu dostępnych legalnie leków psychoaktywnych. EKES zaleca zwiększenie inwestycji we wczesną interwencję oraz monitorowanie oparte na uznanych standardach naukowych.

2.1.1. Wzmocnienie monitorowania epidemiologicznego (COM 743 - część dotycząca monitorowania opartego na danych)

- Propozycja: uzupełnienie tekstu o zapis dotyczący systematycznego stosowania standardowych systemów badań populacji szkolnej.

- Wnioskowana zmiana: Komisja nie powinna ograniczać się do wzmocnienia zdolności agencji EUDA w zakresie analizy danych biologicznych (ścieki), ale powinna również ustanowić protokół ustaleń z państwami członkowskimi dotyczący przeprowadzania systematycznych i porównywalnych badań opartych na modelu ESPAD. Celem tej propozycji jest odejście od monitorowania zachowań młodych ludzi na rzecz wskaźnika wczesnego ostrzegania do celów planowania polityki zdrowotnej.

2.1.2. Rozszerzenie zakresu działania w odniesieniu do substancji (COM 743 - część dotycząca ukierunkowanej profilaktyki)

- Propozycja: dodanie wyraźnego ukierunkowania na używanie legalnych leków poza wskazaniami rejestracyjnymi.

- Wnioskowana zmiana: należy wyraźnie wskazać ryzyko wynikające z nieleczniczego stosowania przez małoletnich leków i środków uspokajających i opioidowych leków przeciwbólowych. Strategia powinna obejmować środki monitorowania łańcucha dystrybucji produktów farmaceutycznych oraz wspierać partnerstwa publiczno-prywatne w celu uniknięcia dodatkowych obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw. Aby zapewnić skuteczność, należy ustanowić silne powiązanie z DG SANTE i odpowiednimi agencjami ds. zdrowia z myślą o koordynowaniu działań w tej dziedzinie. Ponadto należy opracować kampanie profilaktyczne w celu lepszego zrozumienia, co stanowi niewłaściwe stosowanie legalnie sprzedawanych substancji, podnoszenia świadomości na temat związanych z tym szkód oraz zapobiegania przekierowywaniu tych narkotyków na nielegalny rynek.

2.1.3. Włączenie wymiaru wspólnotowego (COM/744 - cześć dotycząca zapobieganie przestępczości)

- Propozycja: dodanie odrębnego działania obejmującego interwencję środowiskową i wzmacnianie odporności społecznej.

- Wnioskowana zmiana: obok działań służących ochronie portów i infrastruktury (działanie 7) należy wprowadzić konkretne działanie ukierunkowane na zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego oraz szczebla lokalnego. Plan działania musi promować pakty społeczne, które zwiększają świadomość społeczną na temat zagrożeń społecznych i zagrożeń dla bezpieczeństwa związanych z nielegalnym obrotem środkami odurzającymi. Pakty te przekształciłyby biernych mieszkańców obszarów podatnych na zagrożenia w aktywnych uczestników odporności miast.

2.1.4. Określenie wskaźników społecznych (COM/743 i 744 - część dotycząca oceny)

- Propozycja: zrównoważenie kluczowych wskaźników efektywności (KPI) w zakresie bezpieczeństwa wskaźnikami wpływu na zdrowie i społeczeństwo.

- Wnioskowana zmiana: Komisja powinna sporządzić wykaz społecznych KPI, przy pełnym poszanowaniu kompetencji państw członkowskich. Nie powinny one ograniczać się do liczby konfiskat narkotyków lub aresztowań, ale obejmować również:

- wskaźniki dotyczące zmniejszenia częstości stosowania leków psychotropowych poza wskazaniami rejestracyjnymi wśród piętnasto- i szesnastolatków;

- wskaźniki dotyczące średniego odstępu czasu między rozpoczęciem zażywania narkotyków przez daną osobę a podjęciem leczenia (wczesna interwencja); oraz

- wskaźniki dotyczące skuteczność programów profilaktycznych opartych na społeczności lokalnej.

2.1.5. Zwalczanie nielegalnego wykorzystywania prekursorów i leków (COM/744 - część dotycząca narkotyków syntetycznych)

- Propozycja: promowanie skoordynowanego podejścia w celu wzmocnienia kontroli związanych z przepisywaniem narkotyków i ich legalną dystrybucją. Należy to osiągnąć poprzez ściślejszą współpracę między krajowymi organami ds. zdrowia a Europejską Agencją Leków (EMA) w celu lepszego identyfikowania i monitorowania pozamedycznego stosowania tych substancji. W uznaniu tego, że przepisy i wzorce konsumpcji nie są jednolite w całej Europie, UE powinna ułatwiać wymianę najlepszych praktyk w celu uwzględnienia tych zróżnicowanych kontekstów krajowych, zapewniając jednocześnie, aby dostęp z uzasadnionych względów zdrowotnych pozostał nieograniczony.

- Wnioskowana zmiana: dodanie odniesienia do wzmocnionej współpracy między organami ścigania a organami regulacyjnymi ds. leków (EMA i agencjami krajowymi). Konieczne jest monitorowanie przepływów legalnych opioidów, aby zapobiec sytuacji, w której nadmierna dostępność produktów farmaceutycznych stworzy bazę przyszłych użytkowników dla grup przestępczości zorganizowanej, jak miało to miejsce w przypadku kryzysu opioidowego w Ameryce Północnej.

2.1.6. Apel o ustanowienie wytycznych UE w sprawie ograniczenia popytu (COM 743 - wnioski)

- Propozycja: zwrócenie się do Komisji o przedstawienie jasnych wytycznych dotyczących polityki krajowej.

- Wnioskowana zmiana: Komisja powinna przyjąć bardziej zdecydowaną rolę koordynacyjną i dostarczyć państwom członkowskim wytyczne operacyjne dotyczące ograniczenia zjawiska rozprzestrzeniania się zażywania narkotyków, przy pełnym poszanowaniu ich kompetencji. Nie wystarczy opisać problem; UE powinna promować najlepsze praktyki i oparte na dowodach wytyczne mające na celu osiągnięcie spójnego poziomu skuteczności we wszystkich państwach członkowskich.

2.2. Inicjatywa Komisji Europejskiej - przedmiotowa opinia dotyczy pakietu środków przyjętych przez Komisję Europejską 4 grudnia 2025 r., składającego się ze strategii UE w dziedzinie narkotyków (COM(2025) 743 final) oraz powiązanego z nią planu działania UE przeciwko nielegalnemu handlowi narkotykami (COM(2025) 744 final). Dokumenty te określają ramy polityczne i operacyjne Unii na lata 2026-2030, mające na celu reagowanie na ewolucję coraz bardziej agresywnego rynku przestępczego oraz pojawienie się nowych zagrożeń dla zdrowia publicznego.

2.3. Cele strategii i planu działania - strategia (COM 743) ma na celu zintegrowanie polityki bezpieczeństwa z polityką zdrowotną przez propagowanie podejścia obejmującego całe społeczeństwo, przy jednoczesnym ograniczaniu podaży i popytu. Równolegle plan działania (COM 744) skupia się na operacyjnej walce z siatkami przestępczymi i przewidziano w nim 19 działań priorytetowych, w tym wzmocnienie odporności centrów logistycznych (portów i urzędów celnych), likwidację sieci produkcji narkotyków syntetycznych oraz walkę z werbowaniem małoletnich przez zorganizowane grupy przestępcze.

2.4. Rola EKES-u i konieczność zmiany paradygmatu - jako organ doradczy EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki na rzecz zapewnienia lepszej koordynacji między państwami członkowskimi a agencjami europejskimi (EUDA, Europol, EMA). Uważa jednak, że ramy strategiczne UE nie powinny ograniczać się do zwalczania tradycyjnej dynamiki handlu narkotykami, lecz powinny zostać pilnie dostosowane do nowych trendów w zakresie używania narkotyków. Ostatnie badania przeprowadzone wśród młodych ludzi pokazały, że wyzwanie, przed którym stoi UE polega na obserwowanej tendencji nadużywania substancji legalnych i farmaceutycznych. Trend ten oznacza, że należy położyć nacisk na wzmocnienie środków zapobiegawczych na wczesnym etapie oraz na odporność społeczności lokalnych.

Bruksela, dnia 29 kwietnia 2026 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Séamus BOLAND

• Identyfikator: Dz.U.UE.C.2026.3555
• Rodzaj: opinia
• Tytuł: Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie strategii UE w dziedzinie narkotyków (COM(2025) 743 final) - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie unijnego planu działania przeciwko nielegalnemu handlowi narkotykami (COM(2025) 744 final)
• Data aktu: 2026-04-29
• Data ogłoszenia: 2026-07-22