Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów - Agenda UE dla miast: wspieranie wzrostu gospodarczego i dobrobytu (COM(2025) 739 final)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoKomunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Agenda UE dla miast: wspieranie wzrostu gospodarczego i dobrobytu" (COM(2025) 739 final)
Sprawozdawca:
Florian MARIN
Współsprawozdawca:
Roman HAKEN
| Doradczynie i doradcy | Kateřina ŠVEŘEPOVÁ (z ramienia współsprawozdawcy) |
| Wniosek o konsultację | 14.1.2026, Komisja Europejska |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 8.4.2026 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 29.4.2026 |
| Sesja plenarna nr | 605 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 224/0/2 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że miasta są filarem rozwoju gospodarczego, społecznego i terytorialnego Unii Europejskiej. Są one kluczowymi obszarami transformacji społecznej, ekologicznej i gospodarczej. Ich innowacyjne rozwiązania powinny być ukierunkowane na poprawę jakości życia, zmniejszanie nierówności i działanie w granicach ekologicznych. W miastach dokonuje się znaczna część transformacji ekologicznej i cyfrowej. To na ich poziomie wdrażana jest w praktyce zdecydowana większość unijnego prawodawstwa. Dobrobyt, odporność i spójność UE w przyszłości zależą zatem w dużej mierze od zdolności miast każdej wielkości do skutecznej realizacji europejskich celów w terenie. EKES z zadowoleniem przyjmuje złożone podejście Komisji i jej zamiar wzmocnienia Agendy UE dla miast oraz zawartej w niej nadrzędnej wizji dostatnich miast, które są przyjazne do życia i sprzyjają włączeniu społecznemu, uważa jednak, że proponowana agenda nie odpowiada jeszcze deklarowanym ambicjom. W szczególności nie zawiera ona dostatecznie wielu konkretnych środków wspierających miasta. Bez tych elementów agenda prawdopodobnie pozostanie w dużej mierze deklaratywna i nie przyniesie wymiernej poprawy sytuacji miast i ich mieszkańców.
1.2. EKES zaleca, aby formalnie włączyć go - wraz z Komitetem Regionów - do proponowanej Agendy UE dla miast. Pozwoli to odzwierciedlić uznaną oficjalną rolę EKES-u przewidzianą w porozumieniu lublańskim i pakcie amsterdamskim, a także jego aktywne zaangażowanie we wszystkie obszary agendy miejskiej. Aby zapewnić spójność z istniejącymi ramami strategicznymi oraz odpowiednią reprezentację zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, EKES zwraca się o to, by umożliwić mu udział w panelu organizacyjnym i strukturach zarządzania Forum Miast i unijnej platformy "Miasta".
1.3. EKES proponuje, by Agenda UE dla miast była mocno zakorzeniona w wielopoziomowym sprawowaniu rządów i opierała na zasadzie partnerstwa i podejściu ukierunkowanym na konkretny obszar. Musi ona gwarantować zrównoważony rozwój terytorialny, wzmocnić dialog społeczny i obywatelski oraz zapewnić miastom narzędzia, zasoby i pewność niezbędne do sprostania narastającym wyzwaniom, takim jak zmiana klimatu, transformacja energetyczna, nierówności społeczne, niedobory siły roboczej, presja mieszkaniowa i transformacja cyfrowa.
1.4. Dlatego Komitet wzywa Komisję Europejską, by:
- formalnie uznała zarówno EKES, jak i miasta za równorzędnych partnerów w kształtowaniu polityki miejskiej UE, a nie tylko za podmioty wdrażające, poprzez ustanowienie stałych i ustrukturyzowanych rozwiązań w zakresie wielopoziomowego sprawowania rządów, które umożliwiają miastom wpływanie na prawodawstwo i kształtowanie polityki UE już na najwcześniejszych etapach;
- wzmocniła zasadę partnerstwa poprzez zagwarantowanie systematycznego i znaczącego angażowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych w cały cykl polityczny Agendy UE dla miast, w tym w ustalanie, wdrażanie, monitorowanie i ocenę tego programu, a także poprzez nieograniczanie się do konsultacji czysto formalnych lub przeprowadzanych na późnym etapie;
- uzupełniła Agendę UE dla miast o konkretne i operacyjne ramy działania, obejmujące jasno określone obowiązki, harmonogramy i mierzalne wskaźniki, a także by wprowadziła systematyczne oceny oddziaływania terytorialnego w celu oceny wpływu prawodawstwa UE na miasta i gminy oraz mechanizm oceny wpływu polityki na młodzież;
- zadbała o odpowiednie, przewidywalne i łatwo dostępne finansowanie rozwoju obszarów miejskich, w tym o bezpośredni dostęp miast do finansowania UE, bardziej precyzyjną koordynację istniejących instrumentów i specjalne wsparcie dla mniejszych miast i gmin o ograniczonych zdolnościach administracyjnych;
- propagowała zintegrowane, oparte na projektach i ukierunkowane na konkretny obszar podejście do spójności terytorialnej, wyraźnie zwiększające komplementarność między miastami a obszarami wiejskimi oraz wzmacniające wsparcie na szczeblu UE na rzecz odporności miast, przystosowania się do zmiany klimatu, zielonej infrastruktury i transformacji cyfrowej;
- rozwijała dialog miejski na szczeblu UE w ramach unijnej platformy "Miasta", mający podkreślić znaczenie roli dialogu społecznego i obywatelskiego, jeśli chodzi o kwestie związane z zatrudnieniem i warunki tworzenia jakościowych miejsc pracy. Synergiczne podejście do tych kwestii jest mocną stroną programu;
- zwiększyła fundusz pomocy technicznej przeznaczonej dla miast oraz wprowadziła specjalną inicjatywę europejską lub specjalny fundusz europejski, skupiające się bezpośrednio na projektach miejskich, co umożliwi gminom składanie wniosków bezpośrednio, bez pośrednictwa ze strony organów krajowych;
- zaproponowała jasne standardy konsultacji, aby zapewnić konstruktywne, odpowiednio wczesne i reprezentatywne zaangażowanie partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich szczeblach;
- ustanowiła jednolite ramy na szczeblu UE w zakresie gromadzenia danych dotyczących obszarów miejskich i sprawozdawczości w tym zakresie, aby zapewnić porównywalność wskaźników i skuteczność monitorowania we wszystkich państwach członkowskich;
- uznała mieszkalnictwo za strukturalny czynnik społeczny i gospodarczy, a nie tylko za efekt mechanizmów rynkowych, oraz wezwała do opracowania rozwiązań na odpowiednim poziomie zapewniających dostęp do przystępnych cenowo, odpowiednich, dostępnych dla osób z niepełnosprawnościami i bezpiecznych mieszkań. Ramy te powinny przewidywać m.in. wsparcie dla modeli mieszkalnictwa nienastawionego na zysk, spółdzielczego i kierowanego przez społeczność.
1.5. Głównym mechanizmem wykorzystywanym do wdrażania finansowania w ramach europejskiej polityki spójności w sposób zintegrowany i ukierunkowany na konkretny obszar jest rozwój lokalny kierowany przez społeczność (RLKS). Rozwój lokalny kierowany przez społeczność w miastach/na obszarach miejskich (RLKS-M) musi wyjść poza obecny status pilotażowy i zostać uznany za jeden z najskuteczniejszych instrumentów aktywizacji społeczności lokalnych, tworzenia miejsc pracy, wzmacniania gospodarki społecznej i angażowania zainteresowanych stron, które często są niewidoczne w odgórnych strukturach zarządzania. Należy zdać sobie sprawę, że metodyka RLKS na obszarach miejskich, dzięki swojej międzypokoleniowej i sprzyjającej zdolnościom integracji społecznej różnych grup społecznych, przyczynia się do długoterminowego zrównoważonego rozwoju. EKES uważa, że w przyszłości należy wprowadzić specjalny środek w celu konsolidacji RLKS-M poprzez jego formalne włączenie w procesy decyzyjne na szczeblu UE oraz w ukierunkowane konsultacje techniczne z ekspertami. Należy priorytetowo potraktować wspieranie RLKS w miastach. Ponadto należy wyraźnie zalecić włączanie do planów partnerstwa krajowego i regionalnego (PPKR) specjalnego rozdziału poświęconego władzom szczebla niższego niż krajowy. RLKS-M będzie musiał dysponować indywidualnymi przepływami pieniężnymi do jasno określonego budżetu, który będzie przeznaczany na rozwój obszarów miejskich (RLKS-M) i będzie odrębny od budżetu przeznaczonego na rozwój obszarów wiejskich (RLKS LEADER).
1.6. EKES ostrzega przed technokratycznym podejściem opartym na projektach, gdyż grozi ono pominięciem strukturalnych przyczyn kryzysów miejskich. Wiarygodna Agenda UE dla miast musi uwzględniać podstawową dynamikę polityczno-gospodarczą, w tym nierówności, finansjalizację i nierówny rozwój terytorialny.
2. Uwagi ogólne
2.1. Agenda UE dla miast jest kluczowym instrumentem rozwoju obszarów miejskich, służącym upowszechnianiu najlepszych praktyk i innowacji, które mogą wpływać na rozwój obszarów miejskich i zmniejszać nierówności oraz wzmacniać wielopoziomowe sprawowanie rządów, podejście ukierunkowane na konkretny obszar i partnerstwo, zwłaszcza w miastach, w których kultura partnerstwa nie jest jeszcze rozwinięta. W miejscach, w których współpraca nadal prowadzona jest w ograniczonym zakresie, miasta muszą działać w złożonym środowisku polityki UE kształtowanym przez wiele strategii i ram, a jednocześnie dostosowywać się do polityk krajowych i koordynować działania z obszarami wiejskimi.
2.2. Agenda UE dla miast jest ważna, gdyż około 75 % Europejek i Europejczyków mieszka na obszarach miejskich, w miastach generuje się około 70 % PKB UE i niemal 70 % prawodawstwa UE wdrażają miasta, partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Wywiera to bezpośredni wpływ na poziomie oddolnym, na ulicy, w miejscu pracy, w szkołach, szpitalach i w poszczególnych dzielnicach. Dane te pokazują, że miasta każdej wielkości są siłą napędową europejskiego wzrostu, innowacji i rozwoju społecznego, a jednocześnie ponoszą główną odpowiedzialność za realizację polityki UE w praktyce. EKES uważa, że w ramach Agendy UE dla miast społeczeństwo obywatelskie powinno być uznawane za prawdziwego partnera, a nie tylko proszone o opinię, jak ma to miejsce obecnie, często dopiero na końcowych etapach procesu decyzyjnego.
2.3. Przyszłość miast UE powinna opierać się na wzajemnie powiązanych ośrodkach, w których kreatywność, zrównoważoność, odporność i innowacje demokratyczne są ze sobą zbieżne i w których obywatele, społeczeństwo obywatelskie, instytucje i innowatorzy współtworzą przyszłość miast dzięki zbiorowej wyobraźni i inteligencji i silnej determinacji, by kształtować miasta jako przestrzeń współpracy - a nie tylko przestrzeń zarządzaną - której centralnym elementem są przejrzystość i sojusze wielosektorowe. W związku z tym Agenda UE dla miast powinna być zrównoważona terytorialnie, a jednocześnie zdecydowanie chronić wielopoziomowe sprawowanie rządów, promować zasadę partnerstwa i rozwijać podejście ukierunkowane na konkretny obszar, które uwzględnia różne interesy zainteresowanych stron z obszarów miejskich i opiera się na transformacyjnym, inkluzywnym i konstruktywnym dialogu przynoszącym korzyści regionom i miastom każdej wielkości.
2.4. EKES uważa, że władze lokalne powinny inwestować w inicjatywy na rzecz budowania społeczności i wspierać organizacje oddolne, które wzmacniają więzi społeczne i aktywność obywatelską. W miejskim planowaniu przestrzennym należy przyjąć podejście zorientowane na cały cykl życia w celu zapewnienia, aby miasta były projektowane w sposób wspierający ludzi na każdym etapie życia: od bezpiecznych dróg do szkół po dzielnice przyjazne dla osób starszych, wraz z planowaniem uwzględniającym aspekt płci. Obejmuje to wspieranie modeli mieszkaniowych opartych na współpracy i spółdzielczości oraz kierowanych przez społeczność. Takie modele pokazały, że potrafią zapewnić długoterminową przystępność cenową, wzmacniać spójność społeczną oraz ograniczać presję spekulacyjną na rynkach mieszkaniowych miast. Strategie cyfrowe powinny obejmować środki promujące zdrowe korzystanie z technologii, chroniące prywatność i zapewniające wszystkim mieszkańcom, zwłaszcza starszym osobom dorosłym, możliwość pełnego uczestnictwa w życiu cyfrowym.
2.5. EKES uważa, że w przyszłym dialogu należy zwrócić szczególną uwagę na migrację cykliczną i kulturowe skutki migracji, a także na wyzwania demograficzne, rosnące koszty życia i asymetrię zagrożeń związanych z rozwojem sytuacji geopolitycznej. W proponowanej wizji należy w większym stopniu uwzględnić prawo do przemieszczania się i prawo do pozostania, a także równy dostęp do możliwości w zakresie jakości życia i uczestnictwa w kulturze niezależnie od kraju, regionu czy miasta. Jednym z priorytetów powinna być integracja imigrantów na rynku pracy.
2.6. Proponowana agenda nie odpowiada deklarowanym ambicjom i nie zawiera dostatecznie wielu konkretnych środków wspierających miasta. EKES uważa, że wizja UE dla miast musi być bardziej skonkretyzowana i zawierać jaśniejsze informacje na temat planowanych działań, mierzalne wskaźniki oraz wyraźniej określoną rolę partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Z zadowoleniem przyjmuje cele ogólne, jednak ich osiągnięcie wymaga klarowniejszych propozycji działań i mierzalnych wskaźników postępów. W związku z tym zalecamy uzupełnienie agendy o plan działania lub zestaw konkretnych kroków, w tym wskaźniki monitorowania, pozwalające ocenić, w jaki sposób cele są osiągane.
2.7. EKES zauważa, że włączenie finansowe i dostęp do niezbędnych zasobów finansowych nadal stanowią wyzwanie dla niektórych miast. Dotyczy to w szczególności następnego okresu programowania, w którym możliwa będzie większa elastyczność, ale będzie się to wiązało z większym ryzykiem politycznym i silniejszą konkurencją między różnymi priorytetami politycznymi. EKES odnotowuje, że finansowanie projektów miejskich musi być zrozumiałe, sprawiedliwe i łatwo dostępne dla miast, w tym dla miast o ograniczonych zdolnościach.
2.8. EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki Komisji, by wykorzystać istniejące programy i w razie potrzeby stworzyć nowe narzędzie (instrument unijnej inicjatywy miejskiej) dla miast. Nie ma jednak pewności co do tego, w jaki sposób instrument ten uzupełni lub zastąpi ugruntowane programy, takie jak URBACT lub Europejska inicjatywa miejska. Gminy potrzebują pewności, że nadal będą miały dostęp do zasobów na rozwój, czy to dzięki przydziałowi środków w ramach funduszy, czy też dzięki możliwości bezpośredniego ubiegania się o wsparcie dla projektów miejskich. EKES zaleca również, by wprowadzić specjalną inicjatywę europejską lub specjalny fundusz europejski, skupiające się bezpośrednio na projektach miejskich, co umożliwi gminom ubieganie się o wsparcie bezpośrednio, bez pośrednictwa organów krajowych.
2.9. EKES z zadowoleniem przyjmuje odniesienia do przydziału specjalnych środków budżetowych dla miast. Podkreśla jednak, że jest to nadal niewystarczające rozwiązanie i że potrzebna jest większa przewidywalność, w oparciu o wcześniejsze doświadczenia związane z Instrumentem na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF). Aby móc planować inwestycje, miasta powinny mieć lepszy ogląd dostępnych zasobów w perspektywie długoterminowej. Należy wyciągnąć wnioski z wcześniejszych doświadczeń związanych z RRF, kiedy to miasta i regiony często nie otrzymywały wystarczających informacji ani możliwości uczestnictwa w odpowiednim czasie. Należy zająć się problemami mieszkaniowymi w miastach, a także kwestiami dostępu do usług bankowych, włączenia finansowego i wysiłków na rzecz promowania stabilnego i jakościowego zatrudnienia, przy czym potrzebne są dodatkowe środki w celu zwiększenia finansowania rozwoju obszarów miejskich za pośrednictwem budżetów krajowych i regionalnych, a także rynków kapitałowych. Jeśli chodzi o dostępność mieszkań, EKES i inne zainteresowane strony dostrzegają szczególne wyzwania stojące przed młodymi ludźmi (1) . W związku z tym potrzebne są ukierunkowane środki, aby zaradzić nadmiernej gentryfikacji, coraz powszechniejszemu stosowaniu najmu krótkoterminowego i presji związanej z nadmierną turystyką. Działania te obejmują m.in.: poprawę przystępności cenowej i dostępności mieszkań dla słabszych grup społecznych, a zarazem rozważanie koncepcji mieszkalnictwa jako dobra społecznego. Dla przyjęcia zintegrowanego podejścia miejskiego ważny jest związek między transportem, mieszkalnictwem i planowaniem przestrzennym.
2.10. W agendzie UE dla miast należy przeanalizować rolę podmiotów finansowych, funduszy inwestycyjnych i spekulacji nieruchomościami w kryzysie mieszkaniowym, z którym zmagają się miasta.
2.11. EKES przyjmuje do wiadomości wizję dobrze prosperujących, dostatnich miast, które są przyjazne do życia i sprzyjają włączeniu społecznemu, uznając ją za zaawansowane i dobrze sformułowane ramy. W tym kontekście proponuje uwzględnienie wymiaru komplementarności z obszarami wiejskimi oraz wzmocnienia dialogu obywatelskiego i społecznego wraz z szerszym zaangażowaniem obywatelskim. Agenda powinna zatem wyraźnie odnosić się do komplementarności między miastami a regionami wiejskimi i wspierać powiązania funkcjonalne.
2.12. EKES zauważa również, że niektóre środki zawarte w Agendzie UE dla miast wydają się zbędne, ponieważ są już wdrażane za pomocą różnych już istniejących mechanizmów. Trzeba będzie również zapewnić ciągłość i koordynację. Nowe platformy lub partnerstwa powinny czerpać z doświadczeń istniejących grup roboczych, a nie rozpoczynać działanie od zera.
2.13. EKES z zadowoleniem przyjmuje zawarte w proponowanej agendzie odniesienia do gospodarki o obiegu zamkniętym i uważa, że w tej dziedzinie należy dalej rozwijać środki takie jak rozszerzona odpowiedzialność producenta, zrównoważone zamówienia publiczne i zwiększone inwestycje w budowanie zdolności (w tym wzajemne uczenie się), ponieważ do tej pory nie promowano żadnych konkretnych środków. Ponadto większego wsparcia wymagają gospodarka społeczna i spółdzielnie społeczne, tak by umocnić ich rolę w kształtowaniu przyszłości naszych miast. W agendzie należy położyć większy nacisk na działania przystosowawcze i ochronę ludności miejskiej przed skutkami zmiany klimatu. EKES proponuje, by UE wprowadziła program przystosowania się do zmiany klimatu w miastach, aby zapewnić miastom finansowanie i wiedzę fachową na potrzeby realizacji projektów w zakresie zielonej infrastruktury, takich jak parki miejskie, aleje obsadzone drzewami, zbieranie wody deszczowej, chłodzenie miast i środki ochrony przeciwpowodziowej oparte na zasobach przyrody.
2.14. EKES uważa, że konieczne jest zapewnienie obszarów funkcjonalnych, które chronią ważne usługi ekosystemowe w miastach i gminach, w szczególności zieleń miejską, jednolite części wód i mikrostrumienie, aby wykorzystać rzeki oraz zmaksymalizować infiltrację i retencję w obszarach opadów deszczu, a także by zminimalizować zasklepienie gleby w miastach i na jak największej powierzchni pozostawić funkcjonalną powierzchnię gleby, przy jednoczesnym zapewnieniu bliższej naturze opieki nad zielonymi przestrzeniami miejskimi koncentrującej się na różnorodności i wsparciu dla owadów zapylających. Konieczne jest zachowanie i ochrona cennych przyrodniczo obszarów znajdujących się w zasięgu aglomeracji miejskich, tj. miejskich zabytków i rezerwatów przyrody, w tym odpowiednie gospodarowanie nimi. Należy też chronić elementy "nowej miejskiej dziczy" charakteryzujące się dużą różnorodnością biologiczną. EKES podkreśla, że miasta są obszarami, na których w pierwszej kolejności odczuwa się nierówności i skutki zmiany klimatu, gdyż stres termiczny, zanieczyszczenie i ryzyko klimatyczne w miastach znacznie bardziej uderza w grupy w najtrudniejszej sytuacji, często o niższych dochodach. Agenda UE dla miast powinna zatem włączać wymiar społeczny do polityki przystosowania się do zmiany klimatu i uwzględniać zasady sprawiedliwości klimatycznej.
2.15. EKES popiera pomysł większego zaangażowania obywateli w nową Agendę UE dla miast. Aby aktywność obywatelska była skuteczna, konieczne jest zaangażowanie różnorodnych grup społeczeństwa obywatelskiego oraz zapewnienie wsparcia metodologicznego i praktycznych narzędzi opracowanych w celu wsparcia tego zaangażowania. Narzędzia te powinny umożliwić obywatelom odgrywanie aktywnej roli nie tylko podczas wyborów, ale również w okresach między nimi (stałe grupy robocze, panele obywatelskie, jury obywatelskie, wysłuchania publiczne itp.). Skuteczne i użyteczne uczestnictwo wymaga wybrania odpowiedniego czasu i miejsca spotkań, a także udostępnienia mieszkańcom istotnych informacji, aby ułatwić wszystkim udział. Takie podejście zwiększyłoby skuteczność unijnego finansowania projektów lokalnych, ograniczyło korupcję i zwiększyło inkluzywny udział ogółu społeczeństwa. Jeżeli zaangażowanie ma charakter długoterminowy, uczestnicy powinni otrzymać niezbędne udogodnienia i wsparcie, w tym środki finansowe, aby zapewnić możliwość udziału.
2.16. Silna i konkurencyjna gospodarka lokalna jest warunkiem wstępnym zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich. Gospodarczy wymiar Agendy UE dla miast zasługuje zatem na silniejsze i wyraźniejsze dostrzeżenie. W agendzie należy położyć większy nacisk na tworzenie warunków sprzyjających prywatnym inwestycjom i przedsiębiorczości, w tym MŚP. Przewidywalne otoczenie regulacyjne, dostęp do przystępnych cenowo lokali użytkowych i gruntów, skuteczne procesy administracyjne i dobra połączalność są zasadniczymi czynnikami wzrostu gospodarczego w miastach. Wzmocnienie gospodarczych fundamentów miast sprzyja również spójności społecznej, wspiera zatrudnienie i zwiększa zdolność obszarów miejskich do realizacji szerszych celów UE, takich jak transformacja ekologiczna i cyfrowa. Wspieranie lokalnych systemów żywnościowych oraz małych przedsiębiorstw takich jak niezależne sklepy i restauracje ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia zróżnicowanej i wielowarstwowej struktury gospodarczej w miastach.
3. Uwagi szczegółowe
3.1. EKES wyraża rozczarowanie, że jego rola nie została formalnie uznana w proponowanej Agendzie UE dla miast, i stanowczo apeluje o uwzględnienie go wraz z Europejskim Komitetem Regionów i Parlamentem Europejskim. Podstawą tego apelu są uzasadnione interesy reprezentowane przez EKES, konkretne zadania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w rozwoju obszarów miejskich oraz to, że EKES już teraz aktywnie angażuje się we wszystkie wymiary agendy miejskiej UE. Istotna rola EKES-u we wdrażaniu i rozwijaniu agendy miejskiej została wyraźnie uznana w porozumieniu lublańskim i pakcie amsterdamskim. Wykluczenie EKES-u z proponowanej Agendy UE dla miast byłoby również niespójne z istniejącymi ramami strategicznymi. Ponadto EKES nalega na włączenie go do panelu organizacyjnego i struktury zarządzania Forum Miast oraz do zarządzania unijną platformą "Miasta".
3.2. Zdaniem EKES-u jeden dialog polityczny rocznie będzie niewystarczający. Aby zaradzić złożonym problemom mającym wpływ na miasta, należałoby utworzyć tematyczne platformy lub komitety robocze, które spotykałyby się częściej i bardziej szczegółowo zajmowałyby się konkretnymi obszarami (np. klimatem, transportem, transformacją cyfrową). EKES proponuje, by coroczny dialog na wysokim szczeblu uzupełnić o stałe grupy robocze z udziałem obywateli, partnerów społecznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i miast oraz ich stowarzyszeń, po to by zapewnić ciągły przepływ informacji i informacji zwrotnych między szczeblem lokalnym a europejskim.
3.3. EKES zaleca, by instytucje UE wprowadziły jasne rozwiązania zapewniające podejmowanie działań w związku z zaleceniami sformułowanymi przez partnerstwa tematyczne. Aby pomóc w prawdziwej zmianie, konieczne jest podjęcie konkretnych działań i ustanowienie solidnych, zinstytucjonalizowanych ram zarządzania, które włączają wielopoziomową współpracę do procesu decyzyjnego UE. Taki system powinien umożliwiać miastom i społeczeństwu obywatelskiemu wpływanie na prawodawstwo UE już na najwcześniejszych etapach, a nie tylko przyczynianie się do jego wdrażania. EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma wyjaśnienie związku między nową Agendą UE dla miast a istniejącą agendą miejską UE oraz powiązanymi z nimi partnerstwami. Nowa agenda powinna zapewnić spożytkowanie wiedzy i wniosków wyciągniętych z tych inicjatyw, na przykład poprzez bardziej systematyczną koordynację między służbami Komisji, aby zadbać o konsekwentne odzwierciedlanie potrzeb miast we wszystkich odpowiednich politykach.
3.4. W Agendzie UE dla miast należy ustanowić stałe, ustrukturyzowane i sprzyjające włączeniu społecznemu ramy wielopoziomowego sprawowania rządów, które pozwolą na konstruktywne partnerstwa z władzami szczebla niższego niż krajowy i różnorodnymi grupami społeczeństwa obywatelskiego w celu kształtowania prawodawstwa UE we wszystkich obszarach polityki. Powinno to również poprawić sposób wdrażania polityki UE na szczeblu lokalnym. EKES uważa, że zasadę partnerstwa należy rozumieć jako proces stałego angażowania, a nie jako jednorazowe zasięgnięcie opinii. Zgodnie z zaleceniami europejskiej wspólnoty praktyków ds. partnerstwa partnerzy powinni być angażowani w cały cykl polityki, od ustalania priorytetów i opracowywania programów po wdrażanie, monitorowanie i ocenę. Jeżeli agenda ma być rzeczywiście stosowana we wszystkich obszarach polityki, w Komisji należy wyznaczyć zespół lub dział, który będzie koordynować Agendę UE dla miast i zapewni zintegrowane podejście. Do tej pory często zdarzało się, że w ramach każdego obszaru polityki zajmowano się wymiarem miejskim oddzielnie, co prowadziło do powielania wysiłków, a niekiedy do nakładania na gminy sprzecznych wymogów, co w praktyce utrudniało lub uniemożliwiało wdrażanie środków.
3.5. EKES uważa, że misje UE powinny być kontynuowane i mogłyby zostać rozszerzone poprzez uzupełnienie inicjatywy w zakresie 100 neutralnych dla klimatu i inteligentnych miast nową misją poświęconą 100 miastom bez ubóstwa. Ramy te powinny zapewnić formalne uczestnictwo zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w opracowywaniu, wdrażaniu i monitorowaniu umów o misje oraz w rozpowszechnianiu przyszłych najlepszych praktyk. Ponadto programy typu "Europejska Stolica Kultury" można by poszerzyć o nowe inicjatywy, takie jak "Europejskie Miasto Młodzieży", "Najbardziej Inkluzywne Miasto Europejskie" lub "Najbardziej Przedsiębiorcze Miasto Europejskie". Wdrażanie Agendy UE dla miast należy stale monitorować i oceniać w oparciu o konkretne wskaźniki. Należy skupić się na danych na szczeblu lokalnym, aby określić, gdzie polityka jest skuteczna, a gdzie nie.
3.6. EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję nawiązania dialogu politycznego na wysokim szczeblu z władzami lokalnymi, m.in. zorganizowania specjalnej, regularnie zwoływanej platformy tematycznej poświęconej mieszkalnictwu, przystępności cenowej mieszkań w miastach i sprawiedliwości przestrzennej. Biorąc pod uwagę pilny charakter i skalę kryzysu w europejskich miastach, uważa to za pozytywny krok naprzód. Podkreśla jednak również, że takie podejście może okazać się niewystarczające, aby sprostać złożoności wymogów UE i znacznemu zróżnicowaniu wyzwań stojących przed miastami. W związku z tym EKES proponuje organizowanie rocznie co najmniej dwóch posiedzeń, z formalnym udziałem partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, po to by zapewnić bardziej kompleksową i reprezentatywną strukturę zarządzania. EKES wzywa ponadto państwa członkowskie UE do przełożenia oświadczeń na temat znaczenia miast, zawartych w Agendzie UE dla miast, na konkretne działania podczas negocjowania polityki europejskiej i budżetu UE. Państwa członkowskie powinny na przykład poprzeć przeznaczenie konkretnych zasobów na rozwój obszarów miejskich w kolejnych wieloletnich ramach finansowych UE na okres po 2027 r. oraz zadbać o to, by miasta mogły zawsze przedstawić swoje stanowisko co do sposobu wykorzystania tych zasobów. Należy stale troszczyć się o zwiększenie funduszy przeznaczonych na pomoc techniczną dla miast i o właściwe wykorzystanie tych funduszy.
3.7. EKES podkreśla znaczenie wzmacniania wymiaru gospodarczego i zatrudnieniowego w polityce miejskiej poprzez zorganizowany i ciągły dialog. Dialog ten powinien zapewnić miastom, partnerom społecznym, społeczeństwu obywatelskiemu i instytucjom UE przestrzeń do rozmów o najlepszych praktykach na temat warunków sprzyjających tworzeniu jakościowego zatrudnienia. Miasta borykają się z gwałtownie rosnącymi kosztami utrzymania, nierównościami wewnątrzmiejskimi, niedoborem siły roboczej i umiejętności oraz pogłębiającymi się nierównościami, a mimo to w agendzie nadal traktuje się warunki niezbędne do tworzenia jakościowego zatrudnienia jako kwestie drugorzędne, a nie polityczne podstawy transformacji miast.
3.8. Miasta są trzonem rentownej gospodarki państw członkowskich i całej UE. Ważne jest, aby Agenda UE dla miast i proponowane w jej ramach środki zapewniały skuteczne narzędzia pobudzania inwestycji w miastach, będące odpowiedzią na wyzwania stojące przed przedsiębiorstwami związane z tendencjami demograficznymi, biurokracją, rosnącymi kosztami działalności gospodarczej i czynnikami związanymi z rynkiem pracy. EKES uważa, że podejście oparte na dialogu jest bardziej realistyczne i skuteczniejsze w polityce miejskiej, ponieważ respektuje zasadę pomocniczości, pozwala uniknąć dodatkowych obciążeń administracyjnych i umożliwia miastom uwzględnienie celów społecznych i zatrudnieniowych w sposób odzwierciedlający specyficzne realia gospodarcze i realia rynku pracy w tych miastach.
3.9. EKES uważa, że konieczne są wszelkie formy dialogu, a podejście do dialogu społecznego i obywatelskiego w sposób komplementarny i synergiczny stanowiłoby istotny atut. Należy dokonać przeglądu procesów reprezentacji interesów i procesów międzypokoleniowych, aby zapewnić inkluzywny i wyważony udział zarówno pod względem terytorialnym, jak i sektorowym. W tym kontekście należy ustanowić partnerstwo tematyczne na mocy porozumienia lublańskiego w sprawie przyszłości partnerstwa oraz zreformować europejski kodeks postępowania w zakresie partnerstwa. Ponadto proponowany dialog na szczeblu technicznym powinien być ściśle powiązany z porozumieniem lublańskim, aby zagwarantować spójność i skorelowanie na wszystkich szczeblach sprawowania rządów. W ramach dialogu szczególną uwagę należy zwrócić na reprezentowanie europejskiej młodzieży i jej wizji przyszłego rozwoju miast UE, a także na konkretne grupy o szczególnych potrzebach (np. migrantów, osób z niepełnosprawnościami).
3.10. Na szczeblu strategicznym miasta powinny wdrożyć strategie monitorowania i łagodzenia zanieczyszczenia hałasem i światłem, włączyć je do szerszej polityki ochrony środowiska i polityki zdrowotnej oraz uwzględnić promocję zdrowia psychicznego i dostępne wsparcie psychologiczne w strategiach lokalnych, zapewniając tym samym, że dobrostan będzie traktowany jako główny priorytet miejski, a nie jedynie jako potencjalny problem na przyszłość.
3.11. Aby miasta były przyjazne dla wszystkich, należy systematycznie usuwać w nich bariery napotykane przez niektóre grupy ludności, np. osoby z niepełnosprawnościami, osoby starsze itp. W tym celu trzeba zadbać o dostosowanie pod kątem dostępności: infrastruktury, mieszkań, przestrzeni publicznej, transportu i usług, zgodnie z zasadami uniwersalnego projektowania i racjonalnych usprawnień. Polityka miejska musi stawiać czoła takim problemom jak ograniczona mobilność, segregacja i nierówny dostęp do usług oraz pełne uczestnictwo słabszych grup społecznych. Realizując politykę i programy UE w ramach strategii na rzecz unii gotowości, miasta muszą inwestować w zwiększenie odporności i gotowości, aby móc łagodzić skutki niedawnych wstrząsów systemowych i zapobiegać przyszłym. Na każdym etapie należy dążyć do takiej gotowości na wypadek klęsk żywiołowych, która uwzględnia osoby z niepełnosprawnościami. Osoby te i ich organizacje muszą w znaczący sposób uczestniczyć w planowaniu i podejmowaniu decyzji.
3.12. EKES proponuje włączenie standardów konsultacji do Agendy UE dla miast, aby uniknąć czysto formalnych procesów konsultacji oraz określić jaśniejszą i bardziej konkretną rolę partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich szczeblach (unijnym, krajowym i miejskim). EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma zagwarantowanie reprezentatywności, legitymacji i przejrzystości w ramach poszczególnych proponowanych struktur, tak aby konsultacje przekształciły się w rzeczywistą procedurę współdecydowania i współpracy, a wszystkie istotne podmioty miały szansę przedstawić swój punkt widzenia. Ochrona podmiotowości, skuteczności i zaufania obywateli do programów UE oznacza zapobieganie sytuacjom, w których zainteresowane strony są angażowane na zbyt późnym etapie procesu, wykluczane z kluczowych etapów procesu decyzyjnego lub proszone o opinię bez zapewnienia im wystarczających informacji lub odpowiedniego czasu na wniesienie sensownego//konstruktywnego wkładu.
3.13. EKES proponuje, by w ramach wdrażania Agendy UE dla miast wprowadzić systematyczne oceny wpływu nowych przepisów UE na miasta i gminy (oceny oddziaływania terytorialnego). Narzędzie to pozwalałoby analizować obowiązki, koszty i możliwości władz lokalnych związane z proponowanymi środkami, dzięki czemu można by było odpowiednio wcześnie wdrożyć środki w celu złagodzenia negatywnych skutków. Niezbędne są specjalne wymogi proceduralne w celu ochrony interesów młodzieży w długoterminowym planowaniu. Należy rozważyć wprowadzenie mechanizmu oceny wpływu polityki na młodzież.
3.14. EKES proponuje, by na szczeblu UE ustanowić jednolite ramy w zakresie gromadzenia danych dotyczących obszarów miejskich i sprawozdawczości w tym zakresie, aby zapewnić porównywalność wskaźników i skuteczność monitorowania we wszystkich państwach członkowskich. Tą "szkieletową bazą danych" można by zarządzać w ramach nowej unijnej platformy "Miasta". Jednocześnie EKES zaleca położenie większego nacisku na transformację cyfrową i innowacje cyfrowe w miastach. Cyfryzacja może pomóc poprawić efektywność administracji miejskiej i zwiększyć zaangażowanie obywatelskie. Agenda powinna również umożliwić mniejszym gminom korzystanie z rozwiązań cyfrowych, na przykład za pośrednictwem wspólnych platform lub centralnej "giełdy" sprawdzonych narzędzi cyfrowych dla samorządów lokalnych.
3.15. EKES zgadza się, że miasta są potężnym magnesem dla talentów i siłą pobudzającą konkurencyjność, cyfryzację, innowacje i inwestycje. W tym kontekście podkreśla znaczenie inwestowania w produktywne miasta, w których gospodarka miejska przechodzi transformację cyfrową: pojawiają się automatyzacja, branże kreatywne i społeczności energetyczne. Szczególny nacisk należy położyć na koncepcję produktywnego miasta opartą na MŚP, usługach lokalnych, krótkich łańcuchach dostaw, gospodarce o obiegu zamkniętym i innowacjach społecznych. EKES zwraca również uwagę na znaczenie sektora turystyki dla rozwoju gospodarczego miast przyjaznych do życia. Bardziej zrównoważona i odporniejsza turystyka miejska może być ważnym filarem lokalnej gospodarki.
Bruksela, dnia 29 kwietnia 2026 r.
Przewodniczący
Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
Séamus BOLAND
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3553 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów - Agenda UE dla miast: wspieranie wzrostu gospodarczego i dobrobytu (COM(2025) 739 final) |
| Data aktu: | 2026-04-29 |
| Data ogłoszenia: | 2026-07-22 |