Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Rola społeczeństwa obywatelskiego we wspieraniu reform w ramach planów wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich i Mołdawii oraz ukraińskiej ścieżki reform (opinia rozpoznawcza)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoRola społeczeństwa obywatelskiego we wspieraniu reform w ramach planów wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich i Mołdawii oraz ukraińskiej ścieżki reform(opinia rozpoznawcza)
Sprawozdawca:
Oleg ROIBU (RO-I)
Współsprawozdawca:
Andrej ZORKO (SI-II)
| Doradczynie i doradcy | Liliana PALIHOVICI (z ramienia sprawozdawcy, Grupa I) Krisela HACKAJ (z ramienia współsprawozdawcy, Grupa II) |
| Wniosek o konsultację | 13.10.2025, pismo prezydencji cypryjskiej |
| Tryb postępowania | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 17.4.2026 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 29.4.2026 |
| Sesja plenarna nr | 605 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 193/1/4 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. Trzy Instrumenty dla Bałkanów Zachodnich, Ukrainy i Mołdawii są najambitniejszym dotychczas dążeniem UE, aby reformy związane z rozszerzeniem stały się wiarygodne i trwałe dzięki ramom opartym na wynikach. Każdy Instrument wspiera drogę danego kraju do członkostwa w UE lub ściślejszej integracji, łącząc finansowanie z postępami w zakresie podstawowych reform w dziedzinie praworządności, administracji publicznej i zarządzania gospodarczego, które leżą u podstaw przystąpienia. Wszystkie trzy Instrumenty muszą aktywnie traktować zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego jako warunek strukturalny decydujący o trwałości procesu rozszerzenia.
1.2. EKES podkreśla, że odpowiedzialność społeczeństwa obywatelskiego za reformy wspierane trzema Instrumentami powinna przejawiać się poprzez stałą, aktywną, uporządkowaną i formalnie zinstytucjonalizowaną rolę partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego obok roli władz krajowych. Odpowiedzialność społeczna ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania legitymacji programu rozszerzenia UE i zaufania do niego, ponieważ pomaga zapewnić konwergencję między samooceną rządów, decyzjami Komisji Europejskiej o wypłacie środków i istotą reform. Długoterminową trwałość i wiarygodność reform należy oceniać nie tylko pod kątem osiągnięcia wskaźników, ale również z uwzględnieniem takich elementów jak zaufanie obywateli, zrozumienie reform i ich oczekiwanego wpływu oraz postrzeganie sprawiedliwości i inkluzywności. W tym kontekście EKES zauważa, że zorganizowane społeczeństwo obywatelskie w państwach członkowskich samo doświadczyło procesu akcesyjnego i w związku z tym może sformułować zalecenia oparte na najlepszych praktykach i wyciągniętych wnioskach.
1.3. EKES podkreśla, że terminy nie powinny podważać procedur demokratycznych, debaty publicznej, obowiązkowych konsultacji czy też dialogu z partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego - które są niezbędne dla zapewnienia legalności, jakości i trwałości reform - ani być wykorzystywane jako uzasadnienie nadzwyczajnych skrótów legislacyjnych, które wykluczają partnerów społecznych i organizacje społeczeństwa obywatelskiego.
1.4. EKES zwraca uwagę, że zaangażowanie partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego powinno mieć charakter systematyczny, a ich rola musi być formalnie osadzona w prawodawstwie i wytycznych operacyjnych. Rządy powinny ustanowić ustrukturyzowane ramy dialogu społecznego zapewniające zaangażowanie przedstawicieli krajowych, z odpowiednią liczbą członków, organizacji pracodawców, pracowników i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, przy jednoczesnym poszanowaniu szczególnej roli i autonomii partnerów społecznych.
1.5. EKES zaleca jasne, publiczne wytyczne Komisji dotyczące oceny pełnego i częściowego osiągnięcia wskaźników wdrażania programów reform, włączając w to standardy weryfikacji oraz zmianę spełnionych wcześniej warunków. Zapewnia to przejrzystość, wiarygodność, zaangażowanie i udział, umożliwiając organizacjom społeczeństwa obywatelskiego, partnerom społecznym oraz władzom lokalnym i regionalnym faktyczne monitorowanie i wspieranie realizacji programów reform.
1.6. EKES zaleca zapewnienie dostosowanego do potrzeb, trwałego i przewidywalnego wsparcia finansowego dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych za pośrednictwem wieloletnich i przejrzystych mechanizmów finansowania. Zauważa, że wsparcie bezpośrednie za pośrednictwem trzech Instrumentów opartych na wynikach pozostaje nierównomierne w poszczególnych krajach partnerskich. Odpowiednie finansowanie ma zasadnicze znaczenie dla wzmocnienia pozycji społeczeństwa obywatelskiego jako głównego partnera we wdrażaniu reform, dla ochrony przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego, umożliwienia znaczącego udziału w monitorowaniu i dialogu politycznym oraz wzmocnienia legitymacji, wiarygodności, odporności i trwałości reform.
1.7. EKES zaleca wzmocnienie ram monitorowania w ramach tych trzech Instrumentów, uczynienie partnerstwa z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, partnerami społecznymi oraz władzami lokalnymi i regionalnymi podstawowym standardem - z obowiązkowymi kryteriami dotyczącymi składu komitetów i egzekwowania przepisów - a także promowanie zorganizowanej wymiany z partnerami z UE w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) w celu wymiany doświadczeń, w tym na temat strukturalnych pułapek z myślą o uniknięciu niskich poziomów wypłat i biurokracji, co zwiększy skuteczność, rozliczalność, legitymację i wpływ reform.
1.8. Ponieważ Instrument Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego na Bałkanach Zachodnich wchodzi w krytyczną fazę śródokresowego wdrażania, której towarzyszą ewentualne zmiany programów reform i redystrybucja finansowania na Bałkanach Zachodnich, istotne jest, aby wsparcie finansowe było dostosowane do szerszego celu strategicznego.
1.9. Finansowanie powinno aktywnie przyczyniać się do przygotowania krajów do członkostwa zgodnie z europejskim modelem społeczno-gospodarczym, a nie ograniczać się do wspierania integracji z jednolitym rynkiem. Programy reform powinny zawierać jasne kluczowe wskaźniki skuteczności działania (KPI) oceniające gospodarcze i społeczne skutki reform, takie jak poziomy inwestycji, tworzenie miejsc pracy, cyfryzacja usług publicznych, czas rejestracji przedsiębiorstw, wdrażanie przepisów oraz inne wskaźniki zapewniające przełożenie reform na wymierne wyniki gospodarcze i społeczne.
1.10. EKES zwraca się do Komisji, by korzystała ze śródokresowych ocen obecnych ram zarządzania Instrumentami i ich wdrażania - ze szczególnym uwzględnieniem inkluzywnych komitetów monitorujących, zaangażowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych oraz solidnych standardów weryfikacji i sprawozdawczości - oraz dążyła do dalszej poprawy wdrażania obecnych i przyszłych odpowiednich unijnych instrumentów rozszerzenia opartych na wynikach.
2. Uwagi ogólne
I. Rozszerzenie jako imperatyw geostrategiczny
2.1. Polityka rozszerzenia UE wychodzi z założenia, że członkostwo w UE jest "inwestycją geostrategiczną w silną, stabilną i zjednoczoną Europę opartą na wspólnych wartościach demokratycznych" (1) . EKES popiera potwierdzenie zielonego światła dla rozszerzenia w oparciu o wiarygodne reformy i zasadę indywidualnych osiągnięć.
2.2. UE wezwała Ukrainę, Republikę Mołdawii i Bałkany Zachodnie do kontynuowania wiarygodnych, opartych na osiągnięciach wysiłków na rzecz reform - w szczególności w zakresie praworządności i demokratycznych rządów. Jednocześnie również UE musi zwiększyć swoją wewnętrzną gotowość i wysiłki na rzecz reform (2) (3) . EKES z zadowoleniem przyjmuje postępy osiągnięte w krajach objętych procesem rozszerzenia i podkreśla, że stałe i wiarygodne wysiłki na rzecz reform, a także stosunki dobrosąsiedzkie i dostosowanie do wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE mają zasadnicze znaczenie dla pełnego wykorzystania dynamiki rozszerzenia i zwiększonego wsparcia finansowego UE potrzebnego do długoterminowego rozwoju (4) .
2.3. Trwałe i wiarygodne reformy nie mogą opierać się wyłącznie na rządach i instytucjach. Legitymacja i długoterminowa wykonalność procesu rozszerzenia zależą od aktywnego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego jako rzeczywistych zainteresowanych stron w kształtowanie, wdrażanie i monitorowanie reform. W związku z tym EKES wzywa Komisję Europejską i władze krajowe do traktowania zaangażowania nie tylko jako zwykłej formalności konsultacyjnej, lecz jako strukturalnego wymogu wiarygodnego, inkluzywnego i trwałego procesu rozszerzenia.
II. Wdrażanie Instrumentu Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego na Bałkanach Zachodnich, w Republice Mołdawii i w Ukrainie
2.4. EKES podkreśla, że pomyślne wdrożenie trzech Instrumentów opartych na wynikach, jako integralnych elementów zewnętrznego zarządzania gospodarczego i ram budżetowych UE, ma zasadnicze znaczenie nie tylko dla przyspieszenia reform instytucjonalnych i strukturalnych. Ich skuteczne funkcjonowanie gwarantuje, że wsparcie finansowane przez UE zapewnia wymierną, trwałą konwergencję i wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu w krajach partnerskich, zgodnie z wartościami i celami UE.
2.5. EKES zauważa, że wdrażanie programu reform w ramach Instrumentu Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego postępuje nierównomiernie na Bałkanach Zachodnich. Wymaga to ukierunkowanych planów działania na rzecz budowania zdolności administracji publicznej w celu wyeliminowania luk w zarządzaniu. Albania, Macedonia Północna i Czarnogóra znajdują się na bardziej zaawansowanym etapie, co doprowadziło do zatwierdzenia ich programów reform i początkowych wypłat związanych z postępami ocenionymi w kilku obszarach reform. Wdrażanie w Serbii, Kosowie (5) oraz Bośni i Hercegowinie postępuje wolniej - istnieją różnice w gotowości do wdrożenia, harmonogramach ratyfikacji oraz strukturach zarządzania i koordynacji.
2.6. Jeśli chodzi o Republikę Mołdawii, plan wzrostu gospodarczego i program reform na okres 2025-2027 (6) stanowią podstawowe filary ram strategicznych mających na celu przyspieszenie procesu integracji z UE, modernizacji gospodarki oraz wzmocnienia odporności społecznej i instytucjonalnej kraju. Chociaż w pierwszej fazie wdrażania poczyniono wstępne postępy, nowe, większe oczekiwania będą wymagać silniejszych systemów sprawozdawczości, weryfikacji i komunikacji.
2.7. Wdrażanie Instrumentu na rzecz Ukrainy odbywa się w nadzwyczajnych warunkach wojennych. Tym samym ważniejsze stają się niezależna weryfikacja, przejrzysta sprawozdawczość publiczna i proporcjonalne rozwiązania w zakresie monitorowania, które mogą funkcjonować na wszystkich terytoriach objętych zakresem Instrumentu, w tym na obszarach dotkniętych wojną i obszarach wyzwolonych spod okupacji, przy jednoczesnym zachowaniu przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego i instytucji antykorupcyjnych.
III. Przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego, dialog i standardy konsultacji
2.8. EKES zauważa, że praktyki konsultacyjne w kilku krajach Bałkanów Zachodnich, w Mołdawii i Ukrainie pozostają nierównomierne i słabo udokumentowane. Wskazuje to na potrzebę przyjęcia minimalnych standardów jakości konsultacji i dialogu, a także prowadzenia działań następczych i sprawozdawczości. Często wynika to z faktu, że konsultacje są w dużej mierze jedynie formalnym wydarzeniem o niewielkim rzeczywistym wpływie na podejmowanie decyzji, co ujawnia lukę między wymogami proceduralnymi a faktyczną praktyką. Udział partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego jest czasami ograniczony do przestrzegania procedur, a ich wkład - w tym wkład grup szczególnie wrażliwych - nie znajduje wystarczającego odzwierciedlenia w ostatecznych wynikach. W Mołdawii istnieją platformy konsultacyjne między ministerstwami, ale ich funkcjonalność, przewidywalność, działania następcze i rzeczywisty wpływ na decyzje znacznie się różnią (7) . W Ukrainie społeczeństwo obywatelskie podkreśla potrzebę ochrony organizacji strażniczych i antykorupcyjnych oraz zapewnienia, aby dialog był ciągły, bezpieczny i w znaczący sposób przyczyniał się do podejmowania decyzji i ocen związanych z wypłatami środków, co znajduje odzwierciedlenie również w sprawozdaniach UE (8) .
2.9. EKES podkreśla, że zorganizowany dialog między partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego ma zasadnicze znaczenie dla budowania zaufania, wzmacniania spójności społecznej oraz wspierania skutecznych reform i postępów akcesyjnych w ramach planu wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich. Zwraca uwagę, że funkcjonująca, odpowiednio wspierana i chroniona przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego - w tym wolność zrzeszania się i wypowiedzi, dostęp do informacji oraz prawna ochrona organizacji strażniczych i antykorupcyjnych - jest warunkiem wstępnym wiarygodnego wdrożenia reform. Bez zaangażowania faktycznie niezależnych i odpowiednich partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego istnieje ryzyko, że monitorowanie będzie miało charakter teoretyczny, a wsparcie finansowe UE mogłoby doprowadzić do wzmocnienia systemów, którym brakuje rzeczywistej rozliczalności. Ochrona przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego, w tym wolności zrzeszania się, wypowiedzi i dostępu do informacji, ma zasadnicze znaczenie dla dopilnowania, aby partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego byli w stanie skutecznie przyczyniać się do monitorowania reform, dialogu politycznego i rozliczalności publicznej.
2.10. EKES podkreśla potrzebę zaangażowania partnerów społecznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, społeczności ekspertów, organizacji medialnych, środowisk akademickich oraz władz lokalnych i regionalnych w opracowywanie, monitorowanie i wdrażanie programu reform, a także w monitorowanie konkretnych i pośrednich wskaźników służących do pomiaru postępów w realizacji planu wzrostu gospodarczego dla Mołdawii (9) . Zwraca również uwagę, że partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego powinni nie tylko być zaangażowani w monitorowanie reform, ale mogą również odgrywać rolę ważnych partnerów podczas wdrażania w takich obszarach jak włączenie społeczne, rozwój lokalny, walka z korupcją, świadczenie usług i działania informacyjne na rzecz społeczności, w których często dysponują wyjątkową wiedzą fachową, wiedzą lokalną i zaufaniem publicznym.
IV. Ramy zarządzania
2.11. EKES wzywa do dalszego wzmocnienia i wyjaśnienia zasad zarządzania mających zastosowanie do instrumentów zewnętrznych, w tym inkluzywnych komitetów monitorujących (10) , przejrzystych i analitycznych tablic wyników odzwierciedlających istotne wymogi w zakresie wyników, a także skutecznego niezależnego monitorowania na wszystkich terytoriach objętych zakresem stosowania. Powinny temu towarzyszyć kluczowe wskaźniki efektywności, które będą publicznie dostępne, regularnie aktualizowane i zaprojektowane z myślą o mierzeniu gospodarczych i społecznych skutków reform. Środki te mają kluczowe znaczenie dla zwiększenia przejrzystości, inkluzywności i rozliczalności, poprawy monitorowania reform i inwestycji oraz zapewnienia, aby cele polityki przekładały się na weryfikowalne i trwałe rezultaty.
2.12. Opierając się na wnioskach wyciągniętych z trzech Instrumentów opartych na wynikach, EKES zachęca Komisję do przeprowadzenia ustrukturyzowanych konsultacji z władzami krajów partnerskich, partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w krajach objętych procesem rozszerzenia w celu określenia potencjalnych usprawnień i uwzględnienia doświadczeń w bieżącym projekcie instrumentu "Globalny wymiar Europy". Podejście to powinno również przyczynić się do dalszego rozwoju stopniowych ścieżek akcesyjnych, co pozwoli zmaksymalizować transformacyjny i długoterminowy wpływ wsparcia UE.
2.13. W związku z coraz szerszym wykorzystaniem finansowania opartego na wynikach w ramach wsparcia zewnętrznego UE wzmocnienie zdolności partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego do angażowania się w te instrumenty ma zasadnicze znaczenie dla skutecznego demokratycznego nadzoru nad przyszłymi instrumentami finansowania oraz dla spełnienia standardów zarządzania wymaganych przez UE. EKES podkreśla, że odpowiednie i przewidywalne wsparcie dla partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego ma zasadnicze znaczenie dla zachowania kapitału społecznego, utrzymania zaangażowania niezależnych mediów i partnerów społecznych oraz promowania wymiany wiedzy między krajami kandydującymi i z partnerami z UE. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie musi więc pozostać głównym filarem demokratycznych rządów i partnerem w realizacji reform.
3. Uwagi szczegółowe
I. Społeczeństwo obywatelskie jako fundamentalna część sprawowania rządów
3.1. EKES uważa, że zaangażowanie partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego należy traktować jako podstawowy wymóg zarządzania Instrumentami opartymi na wynikach, a nie jako element uzupełniający lub doraźny, począwszy od najwcześniejszych etapów opracowywania programu reform, a następnie przez cały okres jego przeglądu i monitorowania. Zorganizowany, przewidywalny i odpowiednio finansowany udział społeczeństwa obywatelskiego ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia odpowiedzialności, wiarygodności i legitymacji reform oraz ich długoterminowej stabilności, co jest zgodne z wartościami leżącymi u podstaw rozszerzenia UE. Konieczne jest również zwiększenie czujności społecznej wobec zagranicznych manipulacji informacjami i wojny kognitywnej, przy jednoczesnym podnoszeniu świadomości społecznej na temat skuteczności wsparcia UE jako największego darczyńcy na Bałkanach Zachodnich, w Ukrainie i Mołdawii.
3.2. W pozostałym okresie wdrażania sprawozdania rządowe przedkładane Komisji powinny być podawane do wiadomości publicznej w przystępnych formatach umożliwiających niezależną analizę, co umożliwi świadome zaangażowanie oraz konsultacje. Przejrzystość w zapewnianiu dostępu do danych rządowych na temat Instrumentu Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego powinna stać się standardową praktyką w cyklu monitorowania Instrumentu i sprawozdawczości w tym zakresie.
3.3. EKES podkreśla potrzebę zaangażowania obywateli, partnerów społecznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, społeczności ekspertów, środowisk akademickich oraz władz lokalnych i regionalnych w niezależne monitorowanie i wdrażanie programu reform w oparciu o konkretne i pośrednie wskaźniki postępów. Szczególny nacisk należy położyć na zaangażowanie partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w opracowywanie tabeli wyników planu (11) .
II. Wzmocnienie zdolności w zakresie nadzoru i monitorowania
3.4. Nadzór parlamentarny nad Instrumentami opiera się obecnie głównie na ogólnej demokratycznej rozliczalności i kontroli związanej z przystąpieniem do UE. EKES wzywa do stałej i świadomej kontroli parlamentarnej przez cały okres wdrażania, popartej terminowymi i szczegółowymi informacjami na temat postępów w dziedzinie reform i realizacji finansowej. Zaleca ustanowienie nowych lub pełne wykorzystanie istniejących mechanizmów ustrukturyzowanych konsultacji między komisjami parlamentarnymi a partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, co umożliwi podwójny nadzór nad transpozycją prawodawstwa UE, a także monitorowanie absorpcji środków z Instrumentu Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego oraz wyników wdrażania reform, w tym poprzez regularne wysłuchania publiczne z udziałem partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
3.5. Zgodnie z zasadą partnerstwa władze lokalne i regionalne powinny być w znaczący sposób angażowane w monitorowanie, wdrażanie oraz wspieranie reform i inwestycji. Wnioski wyciągnięte z praktyk stosowanych przez państwa członkowskie w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności mogą pomóc w ustanowieniu konkretnych mechanizmów mających na celu wzmocnienie zaangażowania na szczeblu niższym niż krajowy oraz ułatwić ich funkcjonowanie, co pozwoli zapewnić uwzględnienie perspektyw lokalnych oraz osiągnięcie wymiernych rezultatów reform i inwestycji w terenie.
3.6. EKES zauważa, że chociaż w większości krajów Bałkanów Zachodnich istnieją komitety monitorujące w ramach Instrumentu Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego, ich funkcje w zakresie zarządzania i nadzoru są nadal niedostatecznie wykorzystywane. Komitety monitorujące powinny koncentrować się na jasnych kluczowych wskaźnikach efektywności, wczesnej identyfikacji ryzyka, jakościowej ocenie postępów reform w obszarach priorytetowych oraz działaniach następczych w związku z działaniami łagodzącymi, a nie tylko na walidacji proceduralnej. Aby zwiększyć rozliczalność, legitymację i wpływ reform, potrzebny jest systematyczny wkład ze strony partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa. Większe zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych pozostaje kluczowe dla wyważonego zasięgu terytorialnego i dostosowania reform do celów rozwoju.
3.7. EKES zauważa, że społeczeństwo obywatelskie w Mołdawii docenia spójność programu reform i otwartość władz na konsultacje. Zwraca jednak uwagę, że konsultacje ad hoc powinny przekształcić się w stałe, ustrukturyzowane mechanizmy ze sformalizowanymi informacjami zwrotnymi od władz i z udziałem partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, parlamentu i rządu, aby zapewnić znaczący udział, skuteczne monitorowanie i silne zaangażowanie na rzecz partycypacyjnego sprawowania rządów i integracji europejskiej.
3.8. EKES podkreśla, że wyzwania związane z projektowaniem i zdolnościami wdrożeniowymi stały się bardziej widoczne w pierwszym roku realizacji, co ma wpływ na terminową i skuteczną realizację reform i inwestycji (12) . Wzywa Komisję do terminowego udzielania jakościowej pomocy w pozostałym okresie wdrażania, tak aby wzmocnić zdolność rządów partnerskich w zakresie koordynacji, sprawozdawczości, oceny i komunikacji. Zaznacza, że uzupełniające i odpowiednie wsparcie powinno bezpośrednio docierać do partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz władz lokalnych i regionalnych - w celu zwiększenia rozliczalności, wykorzystania wiedzy lokalnej i dopilnowania, aby reformy przynosiły wymierne rezultaty w terenie.
3.9. Odnośnie do wyzwań związanych ze zdolnościami, EKES zwraca uwagę na ryzyko luki w zarządzaniu, w przypadku której dostępne zasoby finansowe mogą nie zostać w pełni wykorzystane ze względu na ograniczoną koordynację administracyjną, słabe systemy monitorowania i sprawozdawczości, niewystarczającą komunikację publiczną i nieodpowiednio przeprowadzone zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego (13) . Jeżeli luki te nie zostaną usunięte, mogą spowodować opóźnienia we wdrażaniu, zmniejszyć skuteczność i zwiększyć opór społeczny. Wymaga to opracowania ukierunkowanych planów ograniczenia ryzyka i zwiększenia zdolności. Śródokresowy przegląd należy wykorzystać do przeprowadzenia opartej na dowodach oceny tych luk w zarządzaniu.
III. Zwiększenie przejrzystości i rozliczalności oraz wnioski na potrzeby przyszłych instrumentów finansowych UE
3.10. Instrument Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego uzależnia płatności od realizacji ilościowych i jakościowych etapów programu reform, przy czym w przypadku tych pierwszych możliwe są częściowe wypłaty, a w przypadku tych drugich wymagane jest pełne zakończenie. Europejski Trybunał Obrachunkowy (14) zalecił, aby z uwagi na brak kompleksowych wytycznych Komisja wydała wytyczne dotyczące oceny spełnienia warunków płatności i potencjalnej zmiany spełnionych wcześniej warunków. EKES uważa, że jasne i publiczne wytyczne - obejmujące standardy weryfikacji, traktowanie procedur częściowego ukończenia i odwrócenia, a także ocenę spełnienia warunków wstępnych/ogólnych - zwiększyłyby przejrzystość, rozliczalność i zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego w pozostałym okresie wdrażania (15) . EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że kwestia ta została ponownie poruszona w najnowszej opinii w sprawie instrumentu "Globalny wymiar Europy" wydanej przez Europejski Trybunał Obrachunkowy (16) .
3.11. EKES podkreśla, że w miarę dokonywania wypłat należy prowadzić świadomą debatę publiczną na temat wpływu korelacji między dotacjami a pożyczkami oraz długoterminowych skutków fiskalnych reform i inwestycji wspieranych w ramach Instrumentów, aby utrzymać poczucie odpowiedzialności za reformy, legitymację, zaufanie publiczne i dostosowanie do zdolności absorpcyjnej i odporności makroekonomicznej krajów objętych procesem rozszerzenia. EKES zwraca również uwagę na znaczenie przejrzystej, jasnej i dostępnej komunikacji publicznej na temat celów reform, postępów i skutków finansowych, co ma zasadnicze znaczenie dla zwiększenia zrozumienia społecznego, budowania zaufania i przeciwdziałania dezinformacji. Wnioski wyciągnięte z obecnego zarządzania pożyczkami w ramach Instrumentów i przejrzystości finansowej powinny stanowić podstawę projektu instrumentu "Globalny wymiar Europy" na okres po 2027 r. Pozwoli to zapewnić, aby ramy finansowe wspierały konwergencję i stabilność fiskalną krajów kandydujących, a nie nakładały na nie obciążenia.
3.12. EKES podkreśla potrzebę wyciągnięcia wniosków z wdrażania Instrumentu Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego w czasie rzeczywistym, aby móc dysponować informacjami na potrzeby przyszłych narzędzi opartych na wynikach, a także instrumentu "Globalny wymiar Europy" na okres po 2027 r.
Bruksela, dnia 29 kwietnia 2026 r.
Przewodniczący
Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
Séamus BOLAND
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3546 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Rola społeczeństwa obywatelskiego we wspieraniu reform w ramach planów wzrostu gospodarczego dla Bałkanów Zachodnich i Mołdawii oraz ukraińskiej ścieżki reform (opinia rozpoznawcza) |
| Data aktu: | 2026-04-29 |
| Data ogłoszenia: | 2026-07-22 |