MS: Decyzja w sprawie odwołania Rektora-Komendanta Akademii Wymiaru Sprawiedliwości jest ostateczna

Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało, że 9 września 2026 r. minister Waldemar Żurek, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję z 28 maja 2026 r. o odwołaniu dr. Michała Sopińskiego z funkcji Rektora-Komendanta Akademii Wymiaru Sprawiedliwości. Decyzja jest ostateczna i nie przysługuje od niej odwołanie ani kolejny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Przypomnijmy, że pierwsza decyzja w tej sprawie została wydana w maju br. w związku z – jak uzasadniono – rażącym i uporczywym naruszaniem przepisów prawa.

MS informowało, że zgromadzony w sprawie materiał obejmował trzy zasadnicze obszary: nieprawidłowości przy doktoratach, demonstracyjną aktywność polityczną i zagrożenie dla aplikacji kuratorskiej w związku z odmową podpisania umowy z Prezesem Sądu Okręgowego w Warszawie, motywowaną kwestionowaniem jego umocowania. Więcej na ten temat pisaliśmy w tekście: Minister Żurek odwołał rektora Akademii Wymiaru Sprawiedliwości >

Rektor Sopiński twierdził wówczas, że odwołanie nie było skuteczne, bo Trybunał Konstytucyjny wydał zabezpieczenie. Przypomnijmy, że 27 maja 2026 r. TK wydał postanowienie o zabezpieczeniu wniosku grupy posłów poprzez powstrzymanie się ministra sprawiedliwości od "realizacji działań (…) zmierzających do zawieszenia albo odwołania z pełnienia funkcji rektora uczelni".  W kwietniu 2026 r. grupa posłów PiS reprezentowana przez Michała Wosia i Marcina Warchoła złożyła do TK wniosek o stwierdzenie niezgodności przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z konstytucją RP.

Czytaj też w LEX: Przygotowanie uczelni do funkcjonowania w warunkach kryzysowych >

4 miesiące później decyzja taka sama

Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało, że rozpatrując ponownie sprawę na wniosek Michała Sopińskiego z 4 sierpnia 2026 r., Minister Sprawiedliwości wydał 9 września 2026 r. decyzję (znak: DWOiP-X.776.17.2026). Utrzymała ona w mocy wcześniejszą decyzję z 28 maja 2026 r. o odwołaniu go z funkcji Rektora-Komendanta Akademii Wymiaru Sprawiedliwości. Decyzja z 9 września 2026 r. jest ostateczna na podstawie art. 16 par. 1 k.p.a. Nie przysługuje od niej odwołanie ani kolejny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tym samym zakończony został administracyjny tok rozpoznawania sprawy przed Ministrem Sprawiedliwości.

Czytaj też w LEX: Zagrożenia związane z korzystaniem z systemów sztucznej inteligencji przez pracowników będących nauczycielami akademickimi >

Podstawy rozstrzygnięcia

Decyzja została wydana na podstawie art. 432 ust. 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Przepis ten pozwala ministrowi nadzorującemu uczelnię odwołać rektora, jeżeli rektor rażąco lub uporczywie narusza przepisy prawa.

Przed wydaniem rozstrzygnięcia Minister Sprawiedliwości ponownie przeanalizował całość materiału dowodowego, w tym dokumenty zgromadzone po wydaniu decyzji z 28 maja 2026 r., oraz wszystkie zarzuty, wyjaśnienia i wnioski przedstawione przez stronę. Postępowanie przeprowadzono z zapewnieniem stronie prawa do czynnego udziału oraz po zasięgnięciu wymaganych ustawą opinii Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego i Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich.

Ponowne rozpatrzenie sprawy potwierdziło, że zachodziły ustawowe przesłanki odwołania Rektora-Komendanta. Stwierdzone naruszenia dotyczyły trzech zasadniczych obszarów:

• nieprawidłowości w postępowaniach w sprawie nadania stopnia doktora – Rada Doskonałości Naukowej wznowiła cztery postępowania dotyczące nadania stopnia doktora. Przyczyną wznowienia był zarówno wadliwy model proceduralny stosowany w Akademii, w tym wykonywanie przez rady dyscyplin kompetencji bez podstawy ustawowej, jak i liczne zaniedbania proceduralne stwierdzone w poszczególnych sprawach. Dotyczyły one między innymi właściwości organów, warunków wszczęcia postępowania, powoływania komisji doktorskich, dokumentowania czynności oraz zgodności regulacji wewnętrznych z ustawą i Kodeksem postępowania administracyjnego. Wznowienie tych postępowań nie oznacza przypisania odpowiedzialności osobom ubiegającym się o nadanie stopnia – nieprawidłowości dotyczyły działania Akademii jako podmiotu doktoryzującego. Odpowiedzialność dotychczasowego Rektora-Komendanta wynikała natomiast z jego własnych obowiązków kierowniczych i nadzorczych: jako organ kierujący uczelnią i przewodniczący Senatu dopuścił do funkcjonowania wadliwego modelu, a mimo uzyskania wiedzy o zastrzeżeniach RDN nie podjął skutecznych działań naprawczych;
• naruszenia zasady apolityczności Służby Więziennej – Akademia Wymiaru Sprawiedliwości jest jednostką organizacyjną Służby Więziennej, a Rektor-Komendant jest organem tej formacji. Publiczna, wielokrotna i długotrwała aktywność partyjno-polityczna, łączona z pełnioną funkcją, pozostawała w sprzeczności z ustawowym wymogiem apolityczności Służby Więziennej. Ocena ta nie dotyczyła prywatnych poglądów politycznych, wolności wypowiedzi ani swobody debaty akademickiej, lecz sposobu wykonywania funkcji organu apolitycznej formacji państwowej;
• nieprawidłowości przy realizacji zadań związanych z aplikacją kuratorską – zakwestionowanie przez władze Akademii umocowania Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie i wynikająca z tego odmowa zawarcia umowy dotyczącej zajęć teoretycznych pozostawały poza zakresem kompetencji uczelni. Działanie to stworzyło realne zagrożenie dla terminowej realizacji ustawowego zadania publicznego i prawidłowego przebiegu aplikacji kuratorskiej. Późniejsze zawarcie umów umożliwiających kontynuowanie aplikacji zostało uwzględnione przy ponownym rozpoznaniu sprawy, nie zmieniło jednak prawnej oceny wcześniejszego działania.Minister Sprawiedliwości uznał, że charakter, skala i powtarzalność stwierdzonych naruszeń uzasadniały ich zakwalifikowanie jako rażącego lub uporczywego naruszania przepisów prawa. Odwołanie Rektora-Komendanta nie stanowi ingerencji w wolność badań naukowych ani autonomię Akademii, lecz wykonanie ustawowych kompetencji nadzorczych wobec uczelni służb państwowych.

Czytaj też w LEX: Specyficzne wyzwania cyberbezpieczeństwa uczelni wyższych >

Decyzja doręczona, mimo odmowy jej przyjęcia

Minister Sprawiedliwości polecił doręczenie decyzji za pośrednictwem Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. Przepisy (art. 39 k.p.a.) wprost dopuszczają przekazanie pisma przez inne upoważnione organy. Jak wskazało MS, wybór tej drogi wynikał z konieczności sprawnego działania, ważnego interesu publicznego oraz potrzeby natychmiastowego wyjaśnienia, kto kieruje Akademią.

Gdy ustalono, że Michał Sopiński przebywa na Forum Ekonomicznym w Karpaczu, postanowiono doręczyć mu decyzję na miejscu. Zgodnie z przepisami (art. 42 par. 3 k.p.a.) pismo można doręczyć w każdym miejscu, w którym zastanie się adresata – zwłaszcza w sytuacji uzasadnionej potrzeby lub braku możliwości doręczenia go w domu czy miejscu pracy.

Upoważnieni funkcjonariusze Służby Więziennej przybyli na miejsce konferencji z decyzją przeznaczoną dla Michała Sopińskiego i potwierdzili, że jest on obecny. Przez recepcję przekazali mu informację, że czekają na niego z korespondencją od Ministra Sprawiedliwości do doręczenia osobistego.

Michał Sopiński oświadczył przez telefon pracownikowi recepcji, że nie zejdzie do funkcjonariuszy i nie odbierze korespondencji. MS wskazało, że nie była to więc kwestia braku kontaktu czy nieobecności, ponieważ adresat przebywał na miejscu, wiedział o czekających funkcjonariuszach i celowo odmówił przyjęcia pisma.

Następnego dnia Michał Sopiński w wypowiedzi telewizyjnej sam potwierdził, że wiedział o obecności funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz o tym, że chcieli mu doręczyć dokument dotyczący odwołania. Potwierdza to, że jego odmowa była w pełni świadoma i celowa, a nie wynikała z niewiedzy czy braku informacji - zaznacza MS i wskazuje, że zachowanie takie traktuje się jako odmowę przyjęcia pisma (art. 47 par. 1 k.p.a.). Przepis ten nie wymaga, aby adresat wziął dokument fizycznie do ręki i go oddał. Doręczenia nie można udaremnić po prostu odmawiając podejścia do doręczycieli - wystarczy, że adresat przebywa w danym miejscu, wie o oczekującym piśmie i wprost oświadcza, że go nie odbierze.

Michał Sopiński 9 września 2026 r. świadomie odmówił przyjęcia decyzji. W świetle prawa (art. 47 par. 2 k.p.a.) pismo uważa się w takiej sytuacji za doręczone w dniu odmowy. Oznacza to, że decyzja weszła w życie 9 września 2026 r. i z tym dniem skutecznie odwołała Michała Sopińskiego z funkcji Rektora-Komendanta Akademii Wymiaru Sprawiedliwości.

Obowiązki Rektora-Komendanta objął dr hab. Sławomir Cudak, prof. AWS

Skutkiem wykonania decyzji jest wygaśnięcie kadencji dr. Michała Sopińskiego jako Rektora-Komendanta Akademii Wymiaru Sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 24 ust. 8 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, stosowanym odpowiednio na podstawie art. 432 ust. 5 tej ustawy, w okresie od odwołania rektora do wyboru albo powołania jego następcy obowiązki rektora wykonuje osoba określona zgodnie z regulacjami ustrojowymi uczelni. Senat Akademii Wymiaru Sprawiedliwości w uchwale nr 308/26 wskazał jako osobę wykonującą te obowiązki dr. hab. Sławomira Cudaka, prof. AWS.

W związku z powstaniem wakatu dr hab. Sławomir Cudak, prof. AWS objął obowiązki Rektora-Komendanta i jest uprawniony do kierowania Akademią oraz reprezentowania jej na zewnątrz.

Objęcie przez niego obowiązków ma charakter przejściowy i nie stanowi powołania na funkcję Rektora-Komendanta ani nie przesądza o wyniku przyszłej procedury powołania. Ministerstwo Sprawiedliwości oczekuje, że Senat Akademii sprawnie i bez zbędnej zwłoki przeprowadzi ustawową procedurę powołania nowego Rektora-Komendanta. Do tego czasu zadaniem osoby wykonującej obowiązki jest przede wszystkim zapewnienie ciągłości, stabilności i zgodnego z prawem funkcjonowania uczelni.

MS zapewniło też, że zmiana osoby kierującej Akademią nie wpływa na ciągłość jej działalności dydaktycznej, naukowej i organizacyjnej ani na sytuację studentów, słuchaczy, doktorantów i pracowników. Ministerstwo Sprawiedliwości oczekuje sprawnego przekazania obowiązków oraz współpracy wszystkich organów Akademii w celu zapewnienia jej stabilnego i zgodnego z prawem funkcjonowania.

Czytaj też w LEX: "Postępowanie karne z oskarżenia publicznego" jako przesłanka zawieszenia rektora w pełnionej funkcji (art. 432 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce) >