Sąd okręgowy może przesłuchać świadków, nawet jeśli są za granicą

Sąd odwoławczy nie miał pewności, czy przywłaszczone rzeczy należą do sprawcy, czy też do kogoś innego. Nakazał w tej sytuacji przeprowadzić dowody od nowa. W ocenie Sądu Najwyższego było to błędem. Sąd II instancji był uprawniony, jak i zobowiązany, do tego, by czynności dowodowe autonomicznie przeprowadzić. Aktualnie obowiązujące regulacje postępowania odwoławczego wskazują na duże możliwości zmiany wyroku sądu I instancji.

Mężczyzna został oskarżony o to, że w maju 2023 r. przywłaszczył powierzone mu cudze rzeczy ruchome. Chodziło m.in. o: tokarkę wraz z przynależną do niej szafą szufladową z akcesoriami, frezarkę, skrzynkę siatkową z zawartością części maszyn, miskę olejową, dwie szafki szufladowe, granitową płytę pomiarową, mikrometr oraz szafkę elektryczną o łącznej wartości 100 tys. zł na szkodę Pawła W. (dane zmienione), tj. o przestępstwo z art. 284 par. 2 kodeksu karnego. Oskarżony był przewoźnikiem w transporcie międzynarodowym.

Sąd Rejonowy w Rybniku w październiku 2025 r. uniewinnił mężczyznę od popełnienia zarzucanego mu czynu. Uznał, że zaszły okoliczności wyłączające ściganie. Od tego wyroku apelację na niekorzyść oskarżonego wniósł prokurator oraz pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego.

Prokurator żąda uchylenia wyroku

Prokurator, podnosząc zarzuty obrazy przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia oraz błędu w ustaleniach faktycznych, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, podnosząc zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych oraz obrazy przepisów postępowania, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku. Wskazał na naruszenie przepisów Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR). Dotyczy ona zasad regulujących zarobkowy transport drogowy ładunków, w przypadku gdy miejsce nadania i doręczenia przesyłki znajdują się w dwóch różnych krajach, z których przynajmniej jeden jest stroną konwencji.

Czytaj też w LEX: Windykacja należności z umowy międzynarodowego przewozu towarów >

Sąd Okręgowy w Rybniku 12 lutego 2026 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania sądowi I instancji (rejonowemu).

Obrońca: błąd sądu

Skargę na wyrok sądu II instancji wniósł obrońca oskarżonego, podnosząc zarzut rażącego naruszenia procedury karnej, a w konsekwencji wydanie orzeczenia kasującego poprzednie orzeczenie, mimo braku ustawowych podstaw do jego wydania. Chodziło zwłaszcza o:

• przyjęcie, że w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, mimo że z samego uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika wyłącznie potrzeba przeprowadzenia kilku ściśle oznaczonych czynności dowodowych,
• wydanie orzeczenia w II instancji i niewykorzystanie przez sąd odwoławczy własnych kompetencji do samodzielnej oceny zgromadzonego materiału oraz do jego ewentualnego uzupełnienia,
• zastąpienie ustawowej podstawy wyroku polemiką z merytoryczną oceną dowodów dokonaną przez sąd rejonowy, mimo że wyrok uniewinniający nie miał charakteru arbitralnego, lecz stanowił rezultat pełnej, logicznej i procesowo poprawnej oceny materiału dowodowego, a ewentualne oczekiwanie dalszego pozyskiwania dowodów obciążających nie mogło prowadzić do przekształcenia sądu pierwszej instancji w organ poszukujący materiału dla oskarżenia.

Typowe błędy profesjonalnych pełnomocników w pismach procesowych w sprawach karnych - czytaj w LEX >

Prokurator w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.

Sąd Najwyższy orzekł, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Uznał, że słusznie podano w niej, że doszło do naruszenia art. 437 par. 2 k.p.k. przez sąd odwoławczy. Przepis ten pozwala uchylić orzeczenie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Jest to jednak możliwe wyłącznie w ściśle określonych sytuacjach. Sąd odwoławczy robi to tylko wtedy, gdy:

• zachodzą bezwzględne przyczyny odwoławcze – np. nienależycie obsadzony sąd,
• zachodzi zakaz orzekania na niekorzyść oskarżonego (art. 454 k.p.k.), a sąd II instancji musiałby skazać oskarżonego, który został uniewinniony w I instancji,
• jest konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości.

Czytaj też w LEX: Doręczenia pism za pośrednictwem portalu informacyjnego w postępowaniu karnym >

Materiał niekompletny?

Podstawą wydania orzeczenia kasującego przez sąd odwoławczy było uznanie, że w sprawie zachodzi potrzeba przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości. Sąd II instancji stwierdził, że materiał dowodowy nie jest kompletny, bo nie pozwalał na obiektywną ocenę, czy doszło do popełnienia czynu zabronionego przez oskarżonego, czy też nie.

- Ocena zebranego materiału dowodowego była dowolna, a nie swobodna, co doprowadziło sąd I instancji do błędnych ustaleń faktycznych - tak ustalił sąd II instancji.

Sędzia SN, sprawozdawca Kazimierz Klugiewicz zaznaczył, że konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, o której mowa w art. 437 par. 2 zdanie drugie k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego. A to skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19). Dodatkowo, „w razie stwierdzenia konkretnych treściowych braków części dowodów osobowych i nieosobowych, sąd II instancji był zarówno uprawniony, jak i zobowiązany, do tego, by czynności dowodowe autonomicznie przeprowadzić, skoro aktualnie obowiązujące regulacje postępowania odwoławczego wskazują na znaczne możliwości zmiany wyroku sądu I instancji sądu, także w oparciu o dowody przeprowadzone wyłącznie w tej fazie postępowania. Zmiana wyroku sądu I instancji, także zresztą utrzymanie go w mocy, wykluczona jest jedynie wówczas, gdyby w postępowaniu odwoławczym należało przeprowadzić przewód sądowy w całości, a więc przeprowadzić wszystkie dowody na nowo (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2022 r., I KS 3/22) .

Zobacz linię orzeczniczą w LEX: Przeprowadzenie na nowo przewodu w całości jako przesłanka wyroku kasatoryjnego >

Należało przesłuchać właściciela firmy

W ocenie Izby Karnej sąd odwoławczy nie wskazał na braki w ustaleniach sądu I instancji co do tego, kto jest właścicielem rzeczy. W przekonaniu sądu II instancji istnieje szereg dowodów, które winien był przeprowadzić z urzędu sąd I instancji. Wskazano jednak tylko na potrzebę zwrócenia się o informacje do spółki H. Sp. z o.o. oraz firmy L. i przesłuchania jej właściciela. Przeprowadzenie tych czynności dowodowych mogło wydawać się jako czasochłonne i angażujące, jednak nie sposób uznać, że braki te implikowały potrzebę przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości. Sąd II instancji był zatem nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany, przeprowadzić te dowody i dokonać wówczas kompleksowej i rzetelnej weryfikacji oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz wyprowadzonych na jego podstawie ustaleń faktycznych przez sąd rejonowy. W tych okolicznościach wydanie orzeczenia kasatoryjnego nastąpiło z rażącą obrazą procedury, co implikowało konieczność uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w Rybniku i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W tym postepowaniu możliwe będzie uzupełnienie materiału dowodowego, w celu rzetelnej ich weryfikacji.

W składzie orzekającym zasiadali sędziowie: Tomasz Artymiuk, Kazimierz Klugiewicz oraz Eugeniusz Wildowicz

Wyrok Izby Karnej Sądu Najwyższego z 2 września 2026 r., sygnatura akt IV KS 27/26