Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Konkurencyjność UE a przedsiębiorczość młodzieży (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji cypryjskiej)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-SpołecznegoKonkurencyjność UE a przedsiębiorczość młodzieży(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji cypryjskiej)
Sprawozdawca:
Giuseppe GUERINI
| Doradczynie i doradcy | Samuel CORNELLA (z ramienia sprawozdawcy, Grupa III) Sophia ZAKARI (z ramienia Grupy I) |
| Wnioski o konsultację | Pismo cypryjskiej prezydencji Rady UE z 14.10.2025 |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 14.4.2026 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 29.4.2026 |
| Sesja plenarna nr | 605 |
| Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) | 190/0/0 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. EKES uważa, że przedsiębiorczość młodzieży jest strategicznym sposobem wzmacniania konkurencyjności i innowacyjności UE, który może mieć decydujące znaczenie dla sprostania wyzwaniu, jakim jest zapewnienie następstwa pokoleń w wielu europejskich MŚP.
1.2. Komitet jest zdania, że młodzi ludzie pragnący zostać przedsiębiorcami powinni mieć dostęp do zintegrowanego pakietu wsparcia finansowego, opieki indywidualnego doradcy, coachingu, programów inkubatorów przedsiębiorczości i wysokiej jakości ścieżek szkoleń, które są odpowiednio dostosowane do ich praktycznych potrzeb indywidualnych i operacyjnych.
1.3. EKES zaleca zatem opracowanie całościowego podejścia łączącego wsparcie finansowe z rozwijaniem konkretnych umiejętności młodych przedsiębiorców oraz skierowanym do nich coachingiem w zakresie przedsiębiorczości. Dodatkowym elementem tego wsparcia mogą być programy sponsoringu prowadzone z doświadczonymi przedsiębiorcami działającymi na zasadzie wolontariatu.
1.4. Biorąc pod uwagę, że jednym z największych problemów w rozwoju przedsiębiorstw prowadzonych przez młodzież jest utrudniony dostęp do kapitału, EKES zaleca wspieranie środków i instrumentów kapitalizacji i finansowania będących alternatywą dla tradycyjnego kredytu bankowego ze szczególnym uwzględnieniem przedsiębiorstw młodych ludzi.
1.5. EKES ma nadzieję, że podjęte niedawno na szczeblu UE wysiłki na rzecz uproszczenia procedur biurokratycznych zostaną powielone na szczeblu krajowym i lokalnym, co zapewni nowym przedsiębiorstwom korzystniejsze ramy prawne dzięki odpowiednim środkom na rzecz zmniejszenia obciążeń biurokratycznych i regulacyjnych.
1.6. Komitet zaleca, by inkluzywne kształcenie i dostępne szkolenie rozwijające ducha przedsiębiorczości były również powszechne w programach szkolnych i szkoleniowych w celu zaznajomienia uczących się z przedsiębiorczością, tworzeniem przedsiębiorstw oraz promocją rzemiosła. W tym kontekście ważną rolę mogłyby odgrywać programy szkolenia dualnego umożliwiające zdobywanie doświadczeń w formach naprzemiennych między kształceniem a praktyką w przedsiębiorstwach.
1.7. EKES uważa również, że istotne jest prowadzenie programów działania łączących pomoc finansową, ocenę strategiczną i wsparcie umiejętności w zakresie przedsiębiorczości poprzez narzędzia analityczne do oceny ex ante projektów biznesowych, które to narzędzia będą z wyprzedzeniem wskazywać słabe i mocne strony, by zwiększyć szanse powodzenia nowych inicjatyw przedsiębiorczości.
1.8. EKES podkreśla szczególne strategiczne znaczenie edukacji finansowej dla nowych przedsiębiorców, którzy dzięki temu nabyliby podstawowe umiejętności mające kluczowe znaczenie dla zrównoważonego pod względem finansowym rozwoju nowych inicjatyw w zakresie przedsiębiorczości.
2. Kontekst wniosku
2.1. EKES docenia to, że cypryjska prezydencja w Radzie UE zwróciła się do niego o sporządzenie niniejszej opinii rozpoznawczej.
2.2. Komitet jest bowiem zdania, że przedsiębiorczość młodzieży jest nie tylko rozwiązaniem problemu bezrobocia, lecz również strategicznym sposobem zwiększania konkurencyjności oraz innowacyjności UE w czasie, gdy spowolnienie wydajności, wyzwania demograficzne i zwiększona globalna konkurencja wywierają presję na cel, jakim jest długoterminowy dobrobyt w Europie. Przedsiębiorczość młodzieży może być również przydatna w radzeniu sobie w sytuacjach odnowy pokoleń w wielu europejskich MŚP.
2.3. Zgodnie ze sprawozdaniem OECD i Komisji Europejskiej "The Missing Entrepreneurs 2023 - Policies for Inclusive Entrepreneurship and Self-Employment" (1) [Niedoszli przedsiębiorcy 2023 - Polityka na rzecz przedsiębiorczości i samozatrudnienia sprzyjających włączeniu społecznemu] "w UE wciąż niewielu młodych ludzi zakłada własne przedsiębiorstwo, chociaż w okresie nauki zgłaszają oni dużą motywację w tym zakresie. Istnieje zapewne niewykorzystany potencjał i budujące jest to, że prawie trzy czwarte państw członkowskich UE przyjęło strategie promowania przedsiębiorczości młodzieży".
2.4. Według tego sprawozdania 40 % młodych ludzi w UE chciałoby pracować na własny rachunek. Niemniej w latach 2018-2022 zaledwie 5 % (w wieku 18-30 lat) uczestniczyło w zakładaniu przedsiębiorstw typu start-up, a raptem 4 % prowadziło nowe przedsiębiorstwo istniejące krócej niż 42 miesiące (s. 23) (2)
2.5. Ponadto w sprawozdaniu OECD i Komisji zauważono, że "w UE liczba przedsiębiorców wzrosłaby o 7,5 mln, a w OECD - o 34,1 mln, jeżeli wszyscy ludzie tak aktywnie zakładaliby przedsiębiorstwa jak mężczyźni w wieku 30-49 lat. Najczęściej wskazuje się, że ta kohorta zakłada najwięcej przedsiębiorstw i ma największe szanse na stworzenie rentownego przedsiębiorstwa. W tym hipotetycznym scenariuszu liczba "niedoszłych przedsiębiorców" odpowiada 44 % rzeczywistych przedsiębiorców w UE i 34 % w OECD, przy czym w grupach demograficznych, takich jak kobiety, młodzież i osoby z niepełnosprawnościami, występują znaczne różnice. EKES uważa, że te nierówności strukturalne pokazują, że pilnie potrzebna jest popularyzacja włączających ścieżek zatrudnienia.
2.6. Komisja Europejska opublikowała w styczniu 2026 r. kolejne sprawozdanie (3) , które potwierdza duże zainteresowanie młodych ludzi przedsiębiorczością. Około czterech na dziesięciu młodych ludzi twierdzi bowiem, że woli rolę przedsiębiorcy niż pracownika. Jednak tylko jedna na dwadzieścia osób faktycznie pracuje w przedsiębiorstwie typu start-up, a raptem połowie z nich udaje się faktycznie założyć nowe przedsiębiorstwo.
2.7. W sprawozdaniu zaproponowano trzy istotne punkty do rozważenia, które EKES popiera i pragnie przypomnieć: i) inwestycje w młodych przedsiębiorców są inwestycją w przyszłość; ii) młodzi ludzie upatrują w braku środków i ryzyku finansowym główną przeszkodę w uruchomieniu przedsiębiorstwa, co wymaga podjęcia działań w tym zakresie; iii) niezbędne jest przygotowanie młodych przedsiębiorców do świata opartego na sztucznej inteligencji.
2.8. EKES odnotowuje, że zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym podjęto już wiele pozytywnych inicjatyw, lecz jest zdania, że w nadchodzących latach można znacznie ulepszyć powyżej przedstawioną sytuację. Uściśla jednocześnie, że przedsiębiorczość młodzieży i samozatrudnienie powinny być oczywiście dobrowolnym i świadomym wyborem, a nie ograniczeniem ze względu na brak alternatywnych rozwiązań w zakresie godnej pracy.
3. Uwagi ogólne
3.1. EKES stwierdza, że według Eurobarometru 64 % MŚP uważa obciążenia administracyjne i regulacyjne oraz złożoność biurokratyczną za główne przeszkody dla wzrostu. W związku z tym zgadza się, że programy uproszczeń są potrzebne. Ponadto zauważa, że młodym przedsiębiorcom często brakuje zabezpieczenia majątkowego i zdolności kredytowej niezbędnych do tego, aby uzyskać dostęp do kredytów bankowych lub do specjalnych form dotacji publicznych.
3.2. Te warunki często utrudniają młodym przedsiębiorcom zakładanie nowych przedsiębiorstw i sprawiają, że są oni mniej zdolni do przekształcenia pomysłów biznesowych w konkretne oraz rentowne projekty. Dlatego EKES uważa, że dostęp do kredytów i finansowania powinien być priorytetem strategicznym zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym i w tym celu trzeba zapewnić ukierunkowane instrumenty adekwatne do specyfiki przedsiębiorczości młodzieży. Z tego punktu widzenia docenia to, że prawie dwie trzecie państw członkowskich oferuje obecnie zindywidualizowane dotacje dla młodych przedsiębiorców, a około 60 % państw członkowskich UE finansuje programy mikrofinansowania dla młodych ludzi (4) Komitet ma nadzieję, że podejmowane będą dalsze wysiłki w tym względzie.
3.3. EKES zauważa ponadto, że połączenie wsparcia finansowego, pomocy i doskonalenia konkretnych umiejętności oraz skupienie się na dokładnych ocenach ex ante projektów biznesowych nie tylko zwiększyłoby szanse powodzenia inicjatyw w zakresie przedsiębiorczości, lecz również przyczyniłoby się do wzmocnienia zdolności młodzieży do zatrudnienia, gwarantując im większe możliwości dostępu do rynku pracy również wówczas, gdy dana działalność gospodarcza nie jest uwieńczona sukcesem (5)
3.4. EKES podkreśla, że istotne jest zachęcanie młodzieży i umożliwianie jej inkluzywnego dostępu do rozwijania ducha przedsiębiorczości w programach szkoleniowych i szkolnych na wszystkich poziomach. Celem jest zaznajomienie jej ze wszystkimi formami przedsiębiorczości, zakładaniem i nabywaniem przedsiębiorstw, a także z procesami przenoszenia własności przedsiębiorstw (również w formie spółdzielni za pośrednictwem wykupu pracowniczego). Ducha przedsiębiorczości młodych ludzi można również rozwijać w ramach zarządzania projektami oraz działalnością stowarzyszeniową, kulturalną, sportową lub prowadzoną w obrębie przedsiębiorstwa.
3.5. Tworzenie i wspieranie nowych przedsiębiorstw musi iść w parze z organizacją kursów wiedzy finansowej, gdyż ma to znaczenie strategiczne nie tylko dla europejskich obywateli i rodzin, na co EKES zwrócił już uwagę (6) , lecz przede wszystkim dla osób, które zamierzają rozpocząć i rozwijać w dłuższej perspektywie rentowną działalność gospodarczą.
3.6. EKES zauważa również, że niektóre rodzaje przedsiębiorstw zaangażowanych społecznie, które cieszą się popularnością wśród młodych ludzi, mają wciąż utrudniony dostęp do kapitału. Należą do nich przedsiębiorstwa społeczne i spółdzielnie, które ze względu na szczególne struktury własnościowe oraz wymogi prawne dotyczące ograniczonego zwrotu z kapitału i niemożności wypłaty dywidend mają trudności z przyciągnięciem inwestorów prywatnych. W związku z tym te przedsiębiorstwa muszą korzystać z alternatywnych instrumentów finansowania, które nie są jeszcze wystarczająco rozwinięte w Europie.
3.7. W niektórych krajach aktywną rolę w promowaniu przedsiębiorczości młodzieży odgrywają stowarzyszenia przedsiębiorców. Przykładem może być Ung Företagsamhet, UF (Junior Achievement), szwedzka organizacja nienastawiona na zysk, która uczy uczniów szkół średnich zasad przedsiębiorczości, umożliwiając im założenie i prowadzenie rzeczywistej działalności gospodarczej w ciągu roku szkolnego zgodnie z wysoce praktycznym i konkretnym podejściem. We Francji program INCUBATEST umożliwia przetestowanie projektu przedsiębiorczości (zob. https://incubatest.bgeso.fr/); z kolei w Hiszpanii istnieje projekt Batera-WE4ALL - Program przedsiębiorczości młodzieży na rzecz transformacji społecznej i gospodarczej, realizowany przez uczelnię Mondragon Unibertsitatea we współpracy z szeregiem spółdzielni utworzonych przez młodych ludzi - jest to program przedsiębiorczości młodzieży o oddziaływaniu społecznym.
3.8. Ogólnie rzecz biorąc, EKES docenia fakt, że na przestrzeni lat państwa członkowskie zwiększyły swoje wsparcie - w tym poprzez znaczne inwestycje - dla programów poświęconych przedsiębiorczości młodzieży. Odnotowuje, że prawdopodobieństwo powodzenia tych programów rośnie proporcjonalnie do stopnia ich dostosowania do określonych warunków lokalnej przedsiębiorczości oraz ich ukierunkowania na nie.
3.9. Komitet wyraża również uznanie dla inicjatyw w zakresie przedsiębiorczości młodzieży realizowanych na szczeblu europejskim, takich jak europejski program na rzecz umiejętności, Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych oraz unijny pakiet wsparcia na rzecz zatrudnienia ludzi młodych ("Pomost do zatrudnienia"), które często były dla państw członkowskich bodźcem do podejmowania konkretnych działań na rzecz młodych przedsiębiorców.
3.10. Kształcenie w zakresie przedsiębiorczości nie oznacza, że każdy powinien stać się przedsiębiorcą, ale że każdy powinien mieć dostęp do umiejętności i zasobów wiedzy niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, aby aktywnie uczestniczyć w różnych formach życia gospodarczego. Istnieją różnorakie i interesujące formy partycypacji pracowników w przedsiębiorstwie, takie jak spółdzielnie lub praktyki przewidziane w prawodawstwie europejskim i krajowym poprzez reprezentację pracowników.
3.11. EKES uważa, że ważne byłoby wprowadzenie i udostępnienie nauczania o przedsiębiorczości do systemów szkolnictwa na rozmaitych szczeblach i w różnych cyklach nauczania, zwłaszcza w ramach ścieżek kształcenia i szkolenia zawodowego. Przyczyniłoby się to do pogłębienia świadomości na temat wagi czynnego podejścia do nabywania umiejętności praktycznych i technicznych. Z tego punktu widzenia szczególnego znaczenia strategicznego nabywają dualne systemy kształcenia, które umożliwiają formy naprzemienne między szkołą a doświadczeniem pracy w przedsiębiorstwie.
3.12. Aktywna rola gospodarcza młodych ludzi jest bardzo ważna nie tylko ze względu na tworzenie nowych przedsiębiorstw, ale również ze względu na czynne i świadome uczestnictwo w życiu gospodarczym i w rynku pracy. Z tego powodu edukacja obejmująca wiedzę finansową oraz znajomość praw i obowiązków w stosunkach pracy musi być częścią programów szkoleniowych na różnych poziomach i musi być dostępne dla wszystkich grup.
3.13. EKES zauważa, że biurokracja i wysokie koszty przestrzegania przepisów należą do głównych hamulców nie tylko rozwoju przedsiębiorczości i ogólnie konkurencyjności europejskiej, jak podkreślono w sprawozdaniach Draghiego i Letty (7) , lecz przede wszystkim przedsiębiorczości ludzi młodych, która pod tym względem jest bardziej narażona na trudności. Uważa, że wysiłki na rzecz uproszczenia na szczeblu UE powinny zostać powielone na szczeblu krajowym, tak aby uproszczone i stabilne ramy prawne tworzyły otoczenie bardziej przyjazne dla nowych przedsiębiorstw.
3.14. EKES zwraca uwagę, że przynależność do sieci biznesowych i społecznych może w dużej mierze sprzyjać młodym przedsiębiorcom oraz ułatwiać im dostęp do partnerstw, sieci biznesowych, klientów, dostawców i inwestorów. W tym kontekście szczególnie przydatna jest również wymiana dobrych praktyk i doświadczeń, która przyczynia się do wzmacniania umiejętności, do innowacji oraz do rozwoju bardziej inkluzywnych i dynamicznych ekosystemów przedsiębiorczości.
3.15. EKES odnosi się pozytywnie do tego, że około dwie trzecie państw członkowskich UE uruchomiło inicjatywy na rzecz tworzenia sieci kontaktów przeznaczone dla młodych przedsiębiorców w celu poszerzenia ich sieci biznesowych oraz ułatwienia im interakcji z przedsiębiorcami o ugruntowanej pozycji (8) Wzywa do dalszego wzmacniania tych inicjatyw, ze szczególnym uwzględnieniem lokalnego i regionalnego poziomu administracyjnego.
3.16. EKES podkreśla wagę zmniejszenia przepaści cyfrowej i ułatwienia dostępu do technologii z myślą o innowacji oraz konkurencyjności przedsiębiorstw zgodnie z już dokonanymi inwestycjami w transformację cyfrową na szczeblu europejskim i krajowym. W tym kontekście zaznacza, że szczególnie istotny dla wspierania działalności młodych przedsiębiorców w przyszłości będzie rozwój zaawansowanych umiejętności korzystania ze sztucznej inteligencji.
3.17. EKES podkreśla pierwszoplanową rolę wspierania umiędzynarodowienia MŚP i nowo powstałych przedsiębiorstw, zwłaszcza tych prowadzonych przez młodych przedsiębiorców. Małe przedsiębiorstwa typu start-up napotykają bowiem znaczne trudności w dostępie do rynków międzynarodowych z powodu ograniczonych środków finansowych, niewielkiego doświadczenia w zakresie handlu międzynarodowego oraz szczególnej złożoności związanej z działalnością transgraniczną.
3.18. W tym kontekście EKES podkreśla znaczenie rozwijania instrumentów wspierających umiędzynarodowienie, takich jak specjalistyczne usługi informacyjne i doradcze, a także programy wymiany i dostępu do międzynarodowych sieci i partnerstw. Ukierunkowane wsparcie przyczyniłoby się nie tylko do zwiększenia konkurencyjności przedsiębiorstw prowadzonych przez młodych ludzi oraz ich zdolności rozwoju, lecz również do pełnego wykorzystania możliwości oferowanych przez jednolity rynek. Sprzyjałoby też tworzeniu bardziej innowacyjnych przedsiębiorstw cechujących się większą odpornością w perspektywie długoterminowej.
3.19. W związku z tym Komitet sądzi, że wskazane jest dalsze rozwijanie programów mobilności dla młodych przedsiębiorców na szczeblu europejskim, ponieważ pomagają one im w nawiązywaniu kontaktów międzynarodowych oraz w rozumieniu różnych rynków. Na przykład można by poszerzyć zasięg programu "Erasmus" dla młodych przedsiębiorców, tak by wspierał również już działające przedsiębiorstwa prowadzone przez młodych ludzi, którzy pragną rozszerzyć działalność w Europie.
3.20. EKES ma nadzieję, że nowy Europejski Fundusz Konkurencyjności, który zostanie wprowadzony we wnioskach dotyczących WRF na lata 2028-2034, będzie zawierać rozdziały poświęcone nowym przedsiębiorstwom utworzonym przez przedsiębiorców mających w większości mniej niż 35 lat.
3.21. EKES uważa, że rozwój konkurencyjności nie powinien ograniczać się do zachęcania do rywalizacji gospodarczej lub osłabiania włączenia społecznego. Propagowanie silnej, sprzyjającej włączeniu społecznemu, zrównoważonej i innowacyjnej przedsiębiorczości może sprzyjać konkurencyjności i jest dobrym sposobem na osiągnięcie nowego dobrobytu gospodarczego zgodnie z celami programu prac Komisji. Komitet podkreśla, że aby nadrobić różnice w poziomie konkurencyjności dzielące UE od innych bloków handlowych, konieczne będzie rozwijanie kształcenia oraz badań naukowych jako koła zamachowego innowacji i konkurencyjności zgodnie z raportem Letty, w którym opowiedziano się za rozwojem "piątej swobody przepływu" dotyczącej kształcenia, badań naukowych oraz transferu wiedzy między państwami członkowskimi.
3.22. EKES zauważa, że około trzy czwarte państw członkowskich UE opracowało strategie wspierania przedsiębiorczości młodzieży, podczas gdy środki wspomagające są słabiej określone w przypadku innych grup docelowych. W szczególności mniej niż 60 % państw członkowskich posiada strategie wspierające powrót do aktywności zawodowej w ramach samozatrudnienia lub promujące przedsiębiorczość kobiet. Dlatego EKES ma nadzieję, że podjęte zostaną dalsze działania mające konkretnie na celu zlikwidowanie tych luk oraz zapewnienie inkluzywnego i odpowiedniego wsparcia wszystkim grupom początkujących przedsiębiorców, co przyczyni się do wzmocnienia spójności społecznej i równych szans.
3.23. Z wielu badań dotyczących ubóstwa wynika, że znaczny odsetek młodych ludzi w Europie jest zagrożony ubóstwem oraz że niektóre formy samozatrudnienia (takie jak pracowników internetowych platform dostawczych) prowadzą do tworzenia warunków sprzyjających niskiemu wynagrodzeniu. EKES wypowiedział się już (9) na temat tego, jak ważne jest, by UE zachęcała państwa członkowskie do zapewnienia osobom samozatrudnionym dostępu do odpowiedniej ochrony w przypadku tymczasowego bezrobocia.
3.24. EKES podkreśla ponadto ważną rolę gospodarki społecznej w krzewieniu kultury aktywnego zaangażowania młodych ludzi, która sprzyja inkluzywnemu uczestnictwu w rynku pracy za pośrednictwem modeli biznesowych ukierunkowanych na ludzi, demokratycznych, konkurencyjnych i motywujących społecznie.
3.25. Trzeba by również zachęcać młodzież do przedsiębiorczości poprzez pewną formę ochrony prawa do drugiej szansy oraz uznanie porażki za okazję do uczenia się również po to, by zmniejszyć lęk młodych przedsiębiorców przed podejmowaniem ryzyka. Przydatne byłoby także ustanowienie prewencyjnych systemów wsparcia w przypadku kryzysowych sytuacji w przedsiębiorstwach - systemów zachęcających młodych przedsiębiorców do nabywania takich przedsiębiorstw.
Bruksela, dnia 29 kwietnia 2026 r.
Przewodniczący
Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
Séamus BOLAND
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3545 |
| Rodzaj: | opinia |
| Tytuł: | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Konkurencyjność UE a przedsiębiorczość młodzieży (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji cypryjskiej) |
| Data aktu: | 2026-04-29 |
| Data ogłoszenia: | 2026-07-22 |